ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ και εθνολαικισμος . Πέτρος Θεοδωρίδης

 ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ και εθνολαικισμος . Πέτρος Θεοδωρίδης

Στις μέρες μας η νοσταλγία αναδύεται και πάλι και μάλιστα περισσότερο έντονα: είτε θετικά ως ανάμνηση αξιών και αναζήτησης μιας θετικής ουτοπίας είτε, πιο συχνά αρνητικά,ως βίαιη, καταστροφική άρνηση του παρόντος.

«Ο,τι χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή είναι η αδυναμία να παραμείνεις στη θέση σου. «Δεν επιλέγεις να είσαι σε κίνηση, τίθεσαι σε κίνηση. Πρέπει να επιταχύνουμε, να γίνουμε "ευκίνητοι", "εύκαμπτοι", να δείξουμε περισσότερη “ευελιξία”, να "προσαρμοσθούμε"». Η σύγχρονη, μετανεωτερική κοινωνία που αποτελεί επιτάχυνση της νεωτερικότητας, σε βαθμό εξαΰλωσης, όπου κάθε τι το σταθερό -όπως έλεγε κάποτε ο Μαρξ- «εξαχνώνεται». Κι η νοσταλγία αναλαμβάνει διαρκώς να μετατρέπει σε νοσταλγικά αντικείμενα τις περασμένες δεκαετίες: Νοσταλγία της δεκαετίας ’70, του ’80 του ’90. Κάθε τι, πριν προλάβει να εξατμιστεί, περιβάλλεται στα γρήγορα από την εμπορευματοποιημένη αύρα της «Νοσταλγίας».

Όμως όπως είπαμε και πιο πάνω η Νοσταλγία δεν είναι μνήμη, αλλά συναίσθημα και επιθυμία. Και στις μέρες μας καταλήγει πολύ εύκολα σε κάθε λογής φονταμενταλισμούς: καθώς η ανοχή γίνεται σχεδόν αβάσταχτη στις συνθήκες της ύστερης νεωτερικότητας, της παγκοσμιοποίησης και των μεγάλων κρατικών μορφωμάτων. καθώς οι κοινότητες πολλαπλασιάζονται ,καθώς εγείρουν διαφορετικές και συχνά αντιφατικές απαιτήσεις πίστης το άτομο βρίσκεται διαρκώς σε μια κατάσταση αμφιθυμίας. Έτσι συχνά βρίσκει καταφύγιο στην ''κατασκευασμένη, ενεργητική, συνειδητή εγκατάλειψη της αμφιβολίας'' . Εγκαταλείπει την ανοχή, που σε συνθήκες διαρκούς αβεβαιότητας μοιάζει να μετατρέπεται σε κινούμενη άμμο, και βυθίζεται στη θαλπωρή είτε του εθνικισμού είτε του θρησκευτικού φανατισμού για να ανακουφισθεί κατά κάποιο τρόπο η ένταση των διλημμάτων που αντιμετωπίζει. Η σύγχρονη αναβίωση εθνικισμών και φονταμενταλιστών μοιάζει να σφραγίζεται από αυτή την -εκ των υστέρων- εγκατάλειψη.

Η μάταιη επιθυμία της εναρμόνισης του κόσμου και η Νοσταλγία μιας υποτιθεμένης παραδείσιας κατάστασης πλήρους ενότητας είναι και μια από τις αίτιες για τα περισσότερα δεινά του σύγχρονου κόσμου. Αν δεν αποδεχτούμε την καταστατική διαίρεση της κοινωνίας, το ενύπαρκτο σχίσμα που σημαδεύει πάντα το κοινωνικό και πολιτικό, θα θεωρούμε πάντα ανυπόφορη την κάθε ένταση, θα ψάχνουμε πάντα για αυτόν που υποτίθεται προκαλεί τον διχασμό: τον «Εβραίο, τον κομμουνιστή, τον ταραχοποιό, τη συνωμοσία». Όμως ο κόσμος μας βάδιζε πάντα σε τεντωμένο σχοινί και ήταν εξαρχής διχασμένος. Ποτέ δεν υπήρξε Παράδεισος, και η Νοσταλγία (που όπως είπαμε δεν είναι Μνήμη) οδηγεί σχεδόν πάντα στην επιλεκτική και επινοημένη μνήμη.

οι

Χρειαζόμαστε όσο ποτέ την Ουτοπία μιας Παγκόσμιας κοινωνίας ισότητας

 

Από την Ουτοπία στη Νοσταλγία λεγόταν το βιβλιαράκι που έβγαλα πριν 5 χρονιά περίπου.. 

Η Ουτοπία αφορά στην Ελπίδα η Νοσταλγία στον εξωραϊσμό του παρελθόντος. 

Η εποχή μας , από το 1990 και μετά έχει εξορίσει την Ουτοπία . Ζούμε την δικτατορία της Tin : "Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση. " Η εξορία της ουτοπίας μας βαραίνει σα βραχνάς : αν δεν μπορώ να ελπίζω καν σε μια Λύτρωση πως να αντέξω αυτόν τον αβάσταχτο εφιάλτη που έχει καταντήσει ο Νεοφιλελεύθερος Καπιταλιστικός κόσμος;

  Κάθε απόπειρα διαφυγής σφραγίζεται προσεκτικά , κάθε μα κάθε εκδήλωση δυσφορίας προς το υπάρχον ψυχολογικοποιειται και θεωρείται ένδειξη δυσλειτουργίας: " Δεν πας καλά , δεν είσαι κανονικός " .. Πρέπει να θεωρήσεις ως κάτι το φυσικό την εργασία χωρίς ωράριο , την πτώση των μισθών, την μισθωτή σκλαβιά. 

Ξέρετε κάποτε θεωρούσαν ως κακό την αλλοτρίωση τώρα θεωρείται κάτι το φυσικό: " Αλλοτριωθείτε γιατί χανόμαστε !!! " 

Σε έναν ρομπτοποιημενο κοσμο γίνε και συ ρομπότ για να τον αντέξεις: 

Μόνωσε τα συναισθήματα σου, αποστειρώσου , σκέψου θετικά, διώξε τις αρνητικές σκέψεις: Χαμογέλα ρε τί σου ζητάνε ;

 Όμως πως να χαμογελάσω στεγνός και κρύος στην Έρημο του πραγματικού; Ναι , πρέπει να επιστρέψουμε στην Ουτοπία και στην αρχή της Ελπίδας. 

Δεν μπορούμε παρά να είμαστε δυστυχισμένοι , μόνοι. Δεν μπορούμε να ζούμε σε νησίδες ευμάρειας όταν γύρω μας τριγυρίζει η θάλασσα της κοινωνικής δυστυχίας. 

Ούτε μπορούμε μόνοι μας ως Έθνος - κράτος να επιζητούμε , ο κόσμος μας γίνεται όλο και πιο πορώδης , η κάθε χώρα διαπερνάτε από το παγκόσμιο λες και είναι σουρωτήρι.

. Χρειαζόμαστε όσο ποτέ την Ουτοπία μιας Παγκόσμιας κοινωνίας ισότητας

πετρος Θεοδ

η δε Νοσταλγία δεν είναι Μνήμη: είναι επινόηση , φαντασίωση και επιλεκτική ανα - μνηση

 αν κάποτε το Έθνος ήταν το όχημα εισόδου προς το Νεωτερικό συμβολικό συμπάν και την Διεθνή Νομιμοποίηση τώρα μετατρέπεται γρηγορά σε καβούκι της χελώνας της Νοσταλγίας: η δε Νοσταλγία δεν είναι Μνήμη: είναι επινόηση , φαντασίωση και επιλεκτική ανα - μνηση

Φονταμενταλισμoi και νοσταλγία

Φονταμενταλισμoi  και νοσταλγία (  του Πετρου Θεοδωριδη)

η παράδοση , οι Θρησκείες , και αργότερα ο έντυπος εκκοσμικευμένος λόγος ως  ιδεολογία προσέδιδαν στον κόσμο ένα νόημα ..

Η μεν παραδοση προσεδιδε το νοημα ως Ταυτοχρονία ο δε εντυπος ιιδεολογικος λογος ως Μελλοντολογια - Ουτοπία.
Μονο η εποχή μας βυθισμένη στη θάλασσα α(κατα) -νοητων πληροφοριών και εικόνων :Νοσταλγεί
Ο Φονταμενταλισμος και η θρησκειοποιηση της Πολιτικής οφείλονται σε αυτή την Νοσταλγία

απεγνωσμένα την εποχή που ο κόσμος είχε - η φαινόταν να είχε Νόημα...

Ένα σχόλιο για τον Κάστρο και τον χρόνο..

Ένα    σχόλιο για τον  Κάστρο  και τον χρόνο..

  Τι σχέση μπορεί να έχει ο ΚΑΣΤΡΟ με τον  χρόνο;   

Ζούμε στην εποχή του παροντισμού :αν η νεωτερικότητα  έμοιαζε με  ένα   ορμητικό ποτάμι "που δεν γυρίζει  πίσω»» ,η παροντική εποχή μας θυμίζει λίμνη  που ξεχειλίζει και καταπίνει ότι  προεξέχει. 

Ο Κάστρο ήταν κατάλοιπο μιας εποχής  ηρωισμού  , βολονταρισμού  , αυτοθυσίας και Θυσίας  ..Είχε  την σχέση με τον λαό που έχουν  οι χαρισματικοί ηγέτες , σχέση  σχεδόν ερωτική ,  στηριγμένη στους μύθους και στα θαύματα… 

Αυτή η σχέση προϋπόθετε το  Βιβλίο ,  την Ρητορική  ικανότητα και το ραδιόφωνο .. 

Η τηλεόραση την απομυθοποιεί, το ιντερνέτ  ακόμα περισσότερο..

 Ο Κάστρο   υπήρξε το τελευταίο κατάλοιπο της έννοιας του Χαρακτήρα , δηλαδή της αντοχής- της ‘’αυτουπερβασης –για μια  μεγαλύτερη  υπόθεση  -

 Σήμερα ζούμε στην εποχή της’’ προσωπικότητας ‘’ και του ‘’ενδιαφέροντος ‘’  της αυτοπραγματωσης  και του ατομικισμου...

Ο Κάστρο ήταν κεντρικό σημαίνον  για την εποχή  των ιδεολογιών ,
 σήμερα  ζούμε  στην εποχή των απόψεων

.Σε  λίγο από τον Κάστρο  δεν θα απομείνει  παρά μια θρυμματισμένη εικόνα , όπως και από την εποχή του…

Σημερα ζούμε σε ένα διαρκές ανακυκλούμενο παρόν που η νεωτερικοτητα και οι ήρωες της είναι η τροφή του.

.Γι αυτο και η Νοσταλγια-που δεν ειναι μνημη - γινεται ολο και περισσοτερο η ψυχική αρρωστεια της εποχής'

.

1 Φεβρουαρίου 2016 στις 7:20 π.μ. ·

καθώς το Παρον ( στην εποχή του παροντισμού ) γινεται ολο και πιο ανεξελεγκτο και τερατωδες , νιωθουμε την αναγκη να συγκρατησουμε τουλαχιστον τις αναμνησεις μας
.Γι αυτο και η Νοσταλγια-που δεν ειναι μνημη - γινεται ολο και περισσοτερο η ψυχική αρρωστεια της εποχής'
γιαυτο κι από την άλλη οι Πόλεμοι της Μνήμης και η συλλογική απέχθεια προς τους ιστορικούς που προσπαθούν να κάνουν την δουλειά τους εξερευνώντας το Παρελθόν: σε μια εποχή όπου τα πάντα εξατμίζονται πριν πεις Αμπρα Κανταμπρα , η Νοσταλγία γίνεται το Καβούκι των ταυτοτήτων .

Πετρος  Θεοδωριδης 

ΑΝΤΙΟ ΛΕΝΙΝ

ΑΝΤΙΟ ΛΕΝΙΝ
Ήρθε η ώρα να πω κιεγω
Ένα Γκουντ μπάι στον δικό μου Λένιν
Της εφηβείας μου της κατασπαραγμένης
Σε’κείνα τα άσπλαχνα τα χρόνια τ’ εβδομήντα
Ατέλειωτης πίκρας , ατενίζοντας τον κόσμο μέσα από την στενόκαρδη Ελλάδα
Των παπάδων , της λέσχης αξιωματικών , της χούντας
Των Εσατζήδων και του , με την ψιλή κουρέματος
Ελλάδα του μπουλιγκ και των Ηλίθιων αστείων
Ύστερα Μεταπολίτευση και αλλαγή γραμμής, αμπέχονα και τζάκετ
Και δώσου Λένιν , Μάο και το γράμμα του Ζαχαριάδη
Από το Σοργκουτ της Σιβηρίας
- (Τον είδα στο θέατρο προχθές τον Ζαχαριάδη - αχ! Αυτός παρέμεινε ίδιος
- Με την βραδιά του θανάτου του , εμείς πόσο αλλάξαμε . αχ! Ποσο
- Σα Μαδημένοι από τον χρόνο.)
- Θυμάμαι τον Γιάννη και κεινη την πορεία του Πολυτεχνείου =
- Όταν σκοτώθηκε ο Κουμης και η Κανελλοπούλου-,
- Ύστερα ,
- Βρέθηκα αίφνης στην ονειρεμένη Φλωρεντία
- Γαλάζια μου φαντάσματα στις καμινάδες
- Είμαστε εκείνες οι μακρόσυρτες φωνές που διασχίζουν τις δεκαετίες
- Μια κραυγή που έρχεται από τα Ογδόντα
- Μια άλλη όταν έπεσε το Τείχος /
- Είμαστε κάτι εύθραυστα ποτήρια που τρέμουν με κάθε σεισμό της ιστορίας
- Τα χρόνια που πέρασαν είναι σαν στοίβες βιβλία: μια για κάθε δεκαετία
- Καμιά φορά νιώθω να με καταπίνει ο δικός μου κόμπος
- Το ξέρω ότι δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω: ποτέ δεν μπορούσαμε
- Είμαστε εκείνα τα αποκαμωμένα στάχυα που λυγίζουν ενώ δεν τα φυσαει κανένας άνεμος
- Είμαστε
- Εκείνα τα τοπία του Βαν Γκογκ που λάμπουν κατακίτρινα
- Σαν κάτι έντομα αιχμάλωτα στο κεχριμπάρι
- Εκατομμύρια ασάλευτα χρόνια είμαστε
- Κάτι ρομπότ που ταξιδεύουν στους πάγους
- Μέσα σε ξεχασμένα για αιώνες διαστημόπλοια
- . Κι εγώ
- σα μπάλα κανονιού εκσφενδονίστηκα
- σε μια στιγμή αιωνιότητας
- Μες το δικό σου Άπειρο:
- Αντίο πάλι Λένιν
- κι εσείς Μικροί μου άνθρωποι
- Της εφηβείας μου που δεν λέει να τελειώσει’ μισόν αιώνα τώρα
-
- Είμαστε Σίσυφοι που λέμε διαρκώς Αντίο
- Αντίο Λένιν.
Π. Θ

καθώς ο κόσμος μας γίνεται όλο και πιο Ανοίκειος η πιο Οικεία σε όλους μας μορφή γίνεται εκείνη του Ξένου.

καθώς ο κόσμος μας γίνεται όλο και πιο Ανοίκειος η πιο Οικεία σε όλους μας μορφή γίνεται εκείνη του Ξένου.

( και η διάκριση ανάμεσα στο ξένο και στο Οικείο όλο και πιο δυσδιάκριτη και θολή).

Π. θ

Η υπόσχεση του παρελθόντος Κωστής Καρπόζηλος ANAΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ '' ΧΡΟΝΟΣ''

 Η υπόσχεση του παρελθόντος Κωστής Καρπόζηλος

 

Μέσα στον ορυμαγδό σκέψεων και αντιδράσεων για την έκβαση των προεδρικών εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες νομίζω ότι πρέπει να κρατήσουμε μία λέξη: again. Η λέξη αυτή ήταν το εμφατικό συμπλήρωμα του κεντρικού συνθήματος της εκστρατείας του Ντόναλντ Τραμπ (Make America Great Again) και συμπυκνώνει την πρόταση του εκλεκτού του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος: τη δυνατότητα επιστροφής σε έναν απολεσθέντα παράδεισο. Μέσα στην ασάφειά του, το σύνθημα ήταν εξαιρετικά επιτυχημένο. Κινητοποιούσε τους μηχανισμούς της νοσταλγίας για μία ακαθόριστη, μα μακρινή, εποχή χαμηλών ποσοστών ανεργίας, σταθερής εργασίας, και κοινωνικής κινητικότητας. Λίγη σημασία έχει να αντιτάξει κανείς ότι ο απολεσθείς αυτός παράδεισος δεν υπήρξε ποτέ. Αυτό που υπενθυμίζει η δυναμική της υποψηφιότητας του Τραμπ είναι ότι η νοσταλγία για το παρελθόν αναδεικνύεται σε ένα πανίσχυρο όπλο. Αυτό δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντιμέτωπες με ένα γενικό αίσθημα αδιεξόδου οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες φαίνεται να αναζητούν στο παρελθόν μία παρηγορητική αφήγηση για τις πολλαπλές προκλήσεις του παρόντος.

Στον αντίποδα, η εκστρατεία της Κλίντον στερούνταν κινητοποιητικού οράματος. Η ένδεια των συνθημάτων είναι ενδεικτική. Το Hillary for America και το I am with her περιγράφουν μία αυτοαναφορική λειτουργία, όπου το μόνο που έχει σημασία είναι το πρόσωπο, και δευτερευόντως το φύλο, της υποψηφίας. Το δε κεντρικό σύνθημα Stronger Together εκτός από το ότι θα μπορούσε να παραπέμπει σε οποιοδήποτε εταιρικό σλόγκαν αποπνέει την καθήλωση στο παρόν – αν μείνουμε ενωμένοι θα είμαστε πιο δυνατοί. Και μετά; Θα ήταν αφελές να θεωρήσει κανείς, ειδικά αν σκεφτούμε τις οικονομικές διαστάσεις της εκστρατείας της Κλίντον, ότι πρόκειται απλά για επικοινωνιακά ζητήματα ή τακτικές αστοχίες. Η απουσία του οραματικού στοιχείου αντανακλά την ουσιαστική ένδεια των φιλελεύθερων προτάσεων που είναι εγκλωβισμένες ανάμεσα στην υπεράσπιση της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων και τη δαιμονοποίηση των όποιων προσδοκιών για το μέλλον μέσα από το γνωστό σχήμα του «λαϊκισμού». Η πρόταση της Κλίντον ήταν φοβική στην αλλαγή· φοβική στην υπόσχεση της αλλαγής που είχε εκτοξεύσει τον Μπάρακ Ομπάμα το 2008 και φοβική στην κοινωνική δυναμική που εξέφρασε ο Μπέρνι Σάντερς το προηγούμενο διάστημα (ας θυμηθούμε εδώ το σύνθημα του Σάντερς: a future to believe in) .

Ο λόγος είναι πολιτικός. Ο κόσμος του αμερικανικού φιλελευθερισμού και της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας τη δεκαετία του 1990 πειραματίστηκε, υποσχέθηκε και ενέπνευσε σημαντικούς κοινωνικούς μετασχηματισμούς. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου φάνταζαν να εγγυώνται δύο μεγάλες μεταβολές: την οριστική ρύθμιση του κοινωνικού ζητήματος και την προώθηση υπερεθνικών ενώσεων πέρα από τον παραδοσιακό διπολισμό του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Από τις αναζητήσεις της γαλλικής σοσιαλδημοκρατίας (ποιος θυμάται το 35ωρο του Ζοσπέν;) και το θρίαμβο των Νέων Εργατικών έως την κυριαρχία του Μπιλ Κλίντον στις αναμετρήσεις του 1992 και του 1996 υπάρχει ένα κοινό νήμα: ότι ο παλιός κόσμος ανήκει οριστικά στο παρελθόν και ότι ο εκσυγχρονισμός –ο οποίος μεταφραζόταν στην ελευθερία κίνησης κεφαλαίου και εργασίας, στην ευελιξία, και στην απελευθέρωση από τα δεσμά του εθνικού κράτους– μπορούσε να εγγυηθεί την κοινωνική ευημερία και την οικονομική ανάπτυξη του μέλλοντος. 

Σήμερα, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τα αδιέξοδα της υπόσχεσης αυτής. Όλοι; Μάλλον όχι. Σε διαδοχικές αναμετρήσεις, οι κερδισμένοι του προηγούμενου διαστήματος αναγνωρίζουν στερεότυπα στις δυσκολίες, απευθύνονται με συμπάθεια στους πάσχοντες, και στη συνέχεια περιγράφουν την «επόμενη μέρα» περίπου σαν τη μέρα της μαρμότας – εκεί όπου τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. Αυτή η πολιτική πρόταση θα ήταν ίσως πειστική σε συνθήκες κοινωνικής σταθερότητας και οικονομικής αισιοδοξίας. Σε συνθήκες ανασφάλειας και όξυνσης της κοινωνικής ανισότητας αποκτά χαρακτηριστικά αναχωρητισμού και αδυναμίας διαλόγου με τους πολλούς και τις πολλές. «Δεν νιώθει» είναι μια έκφραση της ελληνικής νεολαίας που περιγράφει όχι τόσο τον ανάλγητο, αλλά αυτόν που δεν αντιλαμβάνεται νοητικά, όσο και συναισθηματικά αυτό που συμβαίνει γύρω του. Ανεξάρτητα από τις λεπτομέρειες και το ίδιο το –οριακό εν τέλει– εκλογικό αποτέλεσμα της Τρίτης, ο πολιτικός φιλελευθερισμός εμφανίζεται αποστασιοποιημένος και οι εκπρόσωποί του ικανοποιημένοι μέσα στα προνόμιά τους. Η επιτυχία του Τραμπ συνοψίζεται στο ότι παρότι ο ίδιος είναι ζάπλουτος κατάφερε να πείσει ότι το βλέμμα του ακουμπάει σε εκείνους που τόσο καιρό ήταν σιωπηλοί. Και αυτοί αποδείχθηκαν αρκετοί.

Η εκλογή του Τραμπ θέτει ένα οριστικό –ελπίζω– τέλος στην περιόδο του «αδιανόητου». Από την απαρχή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, σε διαδοχικές στιγμές βρισκόμαστε αντιμέτωποι με εξελίξεις καινοφανείς που ανατρέπουν ριζικά τις σταθερές του μεταπολεμικού και πρώιμου μεταψυχροπολεμικού κόσμου. Θα πρέπει να συνηθίσουμε ότι βρισκόμαστε εν μέσω ενός μεγάλου μετασχηματισμού, στον οποίο δεν είναι ορατό, ούτε άμεσο, το αποτέλεσμα. Αν δεχτούμε τη βασική αυτή θέση, μιας «μεσοβασιλείας» όπως την περιγράφει ο Wolfgang Streeck, τίποτα δεν πρέπει να φαντάζει πλέον ως «αδιανόητο». Προφανώς η νίκη του Τραμπ είναι μία αρνητική εξέλιξη για ολους εκείνους του λόγους που ξέρουμε. Ταυτόχρονα όμως είναι μια υπόμνηση των δικών μας, ευρωπαϊκών εφόσον δεν είμαστε αμερικανοί πολίτες, αδυναμιών. Της αδυναμίας μας –και της απροθυμίας μας– να φανταστούμε και να περιγράψουμε ένα διαφορετικό μέλλον που να περιλαμβάνει τομές και ρήξεις· συχνά επειδή, ας το παραδεχτούμε επιτέλους, πολλοί και πολλές από όσους διαμορφώνουν τα προγράμματα της αριστεράς και της κεντροαριστεράς είναι ικανοποιημένοι ή έστω ασφαλείς στο παρόν ως έχει. Το επόμενο επεισόδιο στη σειρά αυτή αναμένεται να έχει γαλλικούς υπότιτλους. Στην κοιτίδα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού η μόνη που φαντάζει να έχει μια υπόσχεση για το μέλλον είναι η Μαρί Λε Πεν υπό τη μορφή της αναδίπλωσης στο ένδοξο παρελθόν της χώρας. Ποιος αμφιβάλει ότι σύντομα η μορφή του Τραμπ, του Πούτιν, και της ΛεΠεν θα έχει το ελληνικό της ομόλογο;

(πρώτη δημοσίευση: περιοδικό ΧΡΟΝΟΣ, 11 Noεμβρίου 2016)

Η μνήμη ως ενθύμηση του παρόντος(ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΠΛΟΓΚ ΑΦΟΡΜΗ)

Η μνήμη ως ενθύμηση του παρόντος



Το παρελθόν είναι σα μια ξένη χώρα:

εκεί όλα γίνονται διαφορετικά

Λ. Π. Χάρτλεϋ

Έχω επιλέξει μια σειρά από φωτογραφίες μου που τις τράβηξα τους τελευταίους μήνες και σήμερα σας τις παρουσιάζω. Θα πρέπει να θεωρηθούν ως συνέχεια των άλλων δυο δημοσιεύσεών μου στην κατηγορία Φωτογραφίες δρόμου… (δες μέρος Ι και μέρος ΙΙ).

Διαβάζοντας ένα εξαιρετικό κείμενο του Theodor Adorno για τη λειτουργία των αναμνήσεων στο άτομο, έκανα κάποιες σκέψεις πάνω στη φωτογραφία (το πλήρες κείμενο του Adorno [που δεν έχει σχέση με τη φωτογραφία] το παραθέτω στο τέλος της δημοσίευσης).

Όσοι αγαπούν τη φωτογραφία ως δημιουργική απασχόληση την εκτιμούν γιατί τους δίνεται η δυνατότητα σχολιασμού του «γύρω κόσμου». Ενός κόσμου που είναι διαρκώς σε εξέλιξη, ρευστός και επομένως που επιδέχεται πολλές και αλληλεπικαλυπτόμενες ερμηνείες.

Για τη μεγάλη πλειοψηφία του κόσμου ωστόσο, η φωτογραφία είναι ο τρόπος για να διατηρηθούν οι αναμνήσεις «ωραίων στιγμών» (ότι και να σημαίνει αυτό -μια «ωραία εκδρομή», μια «δυνατή ερωτική σχέση»). Για την πλειοψηφία, η φωτογραφία είναι η αποτύπωση της «αντικειμενικής πραγματικότητας», του «κόσμου ως αυτός έχει».

Επόμενο λοιπόν είναι, βλέποντας παλιότερες φωτογραφίες να μελαγχολούν γιατί «γεράσαμε», και ακόμα όταν βλέπουν τωρινές τους φωτογραφίες συχνά να τρομοκρατούνται σχεδόν με την ίδια την εικόνα τους («σβήσε με δεν είμαι ωραίος[α]», «δεν με πέτυχες σε καλή στιγμή»). Η συχνότητα αυτών των αντιδράσεων είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Παρόμοια αντίδραση έχουμε και σε φωτογραφίες που υπενθυμίζουν σχέσεις που πλέον… «έχουν παρέλθει». Το άτομο που τις βλέπει συχνά οικτίρει τον εαυτό του για τις επιλογές που έκανε στο παρελθόν, αδυνατώντας να πιστέψει τις ίδιες του τις πράξεις («πως έκανα εγώ ένα τέτοιο λάθος(!;)»).

Η βάση αυτών των αντιδράσεων είναι η λαθεμένη αντίληψη μιας «αντικειμενικής πραγματικότητας» με βάση την οποία επιβάλλεται να κριθεί και ο εαυτός, καθώς επίσης και ο κάθετος διαχωρισμός μεταξύ παρόντος και παρελθόντος.

Δεν υφίσταται «εκεί έξω», ένας τελείως διαχωρισμένος από την υποκειμενικότητα του ατόμου, «αντικειμενικός κόσμος» που υποχρεωνόμαστε να τον αποδεχτούμε γιατί, δήθεν, είναι η μοναδική αλήθεια, «η πραγματικότητα». Η «πραγματικότητα» είναι και αυτή μια αφήγηση, μια κοινωνική (και ατομική) κατασκευή. Κάθε πράγμα σε αυτόν τον κόσμο έχει ταυτόχρονα μια υλική υπόσταση αλλά επιπλέον αποτελεί ένα σύμπλεγμα ιδεών, αντίληψης του πράγματος, ελπίδων, φόβων προσδοκιών που έχουμε από αυτό.

Κρίσιμης σημασίας είναι η κοινωνική κατασκευή του «πραγματικού». Πάρτε για παράδειγμα αυτό που αναφέρθηκε ήδη, οι φωτογραφίες που μας μελαγχολούν «γιατί γεράσαμε». Ο φόβος των γερατειών έχει μια αντικειμενική βάση (σου κόβουν δυνατότητες της νεότητας, φόβος αρρωστιών, θανάτου). Ωστόσο πολύ περισσότερο από τα προηγούμενα, μας τρομοκρατεί και μας κυριαρχεί το γεγονός ότι η κοινωνία που ζούμε προβάλει έναν εικονικό κόσμο όπου κυριαρχούν νέες και νέοι διαφημιστικά μοντέλα. Έναν κόσμος όπου οι ηλικιωμένοι (ακόμα και αυτοί που μόλις έχουν περάσει τα σαράντα) θεωρούνται απόμαχοι της ζωής, βρίσκονται στο κοινωνικό περιθώριο. Πρόκειται για κοινωνική κατασκευή, όχι για μια «αντικειμενική πραγματικότητα». Στην πράξη, ο καπιταλισμός χαρακτηρίζεται εξ’ ίσου από αντι-νεολαιίστικο ρατσισμό όσο και από την περιθωριοποίηση των ηλικιωμένων.

Αντίστοιχα, είναι λαθεμένη η αντίληψη ότι το παρελθόν μπορεί να περιχαρακωθεί από το παρόν. Ότι δήθεν οι φωτογραφίες αποτελούν ένα προφυλαγμένο τόπο, αμόλυντο από τις εμπειρίες του παρόντος. Στην πραγματικότητα οι αναμνήσεις μας πάντοτε βρίσκονται υπό το φως του παρόντος μας, σημαίνουν πάντοτε κάτι διαφορετικό από αυτό που συνέβη στο παρελθόν (ή καλύτερα, ερμηνεύτηκε στο παρελθόν). Κάτι που είναι και αυτό με τη σειρά του ρευστό, ευμετάβλητο, υπό τη διαρκή πίεση των νέων (και μελλούμενων) εμπειριών μας, επομένως διαρκώς σε επαναξιολόγηση. Υπό αυτήν την έννοια, οι αναμνήσεις μας διαρκώς διακινδυνεύουν την ίδια τους την ύπαρξη: μια «ωραία» ανάμνηση μετατρέπεται σε «δυσάρεστη» και το αντίστροφο, έντονες αναμνήσεις υποβαθμίζονται και ξεθωριάζουν, άλλες ξεπηδούν ξαφνικά με εκπληκτική δύναμη. Η μνήμη περισσότερο από την ανάμνηση του παρελθόντος λειτουργεί ως «υπενθύμιση» του παρόντος μας, του εδώ και του τώρα.

Επομένως και σε αυτό το σημείο η φωτογραφία δεν είναι απλά η αποτύπωση της «πραγματικότητας», μιας «πραγματικής ανάμνησης», αλλά εκφράζει μια δυναμική, διαρκώς μεταβαλλόμενη στο χρόνο οπτική γωνία των πραγμάτων.

Άγγελος Καλοδούκας

Theodor Adorno

Minima Moralia

Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

106

Όλα τα λουλουδάκια¹. - Η ρήση, μάλλον του Jean Paul², ότι οι αναμνήσεις είναι το μόνο κτήμα, το οποίο κανένας δεν μπορεί να μας πάρει, ανήκει στην εφεδρεία της ανήμπορης συναισθηματολογικής παρηγοριάς, η οποία επιζητεί να πείσει, ότι η παραιτούμενη απόσυρση του υποκειμένου στην εσωτερικότητα είναι ακριβώς η εκπλήρωση, την οποία αυτό εγκαταλείπει. Στήνοντας το αρχείο του εαυτού του, το υποκείμενο κατάσχει το δικό του απόθεμα εμπειρίας ως ιδιοκτησία και έτσι το μετατρέπει πάλι σε κάτι εντελώς εξωτερι­κό προς το υποκείμενο. Η περασμένη εσωτερική ζωή γίνεται σύνολο επίπλων, όπως αντίστροφα κάθε κομμάτι ρυθμού Biedermeier³ ήταν καμωμένο ως ανάμνηση μεταμορφωμένη σε ξύλο.  Ο εσωτερικός χώρος, όπου η ψυχή στεγάζει τη συλλογή των απομνημονευμάτων και αξιοπερίεργων της, είναι ετοιμόρροπος. Οι αναμνήσεις δεν γίνε­ται να φυλαχτούν σε συρτάρια και αρχειοθήκες· απεναντίας, μέσα τους το παρελθόν διαπλέκεται αξεδιάλυτα με το παρόν. Κανένας δεν τις ορίζει ελεύθερα και κατά βούληση, όπως εγκωμιάζουν οι επηρμένες ρήσεις του Jean Paul. Όπου ακριβώς φθάνουν να είναι ευκυβέρνητες και αντικειμενοποιημένες, όπου το υποκείμενο τις θεωρεί εντελώς διασφαλισμένες, οι αναμνήσεις ξεθωριάζουν όπως οι λεπτεπίλεπτες ταπετσαρίες τοίχου στο εκθαμβωτικό φώς του ήλιου. Όπου όμως, υπό την προστασία της λήθης, διατηρούν τη δύναμη τους, κινδυνεύουν όπως κάθε τι ζων. Γιαυτό η στραμμένη κατά της εκπραγμάτισης σύλληψη του Bergson και του Proust, σύμφωνα με την οποία το παρόν, η αμεσότητα, συγκροτείται μόνον με τη διαμεσολάβηση της μνήμης, ως αλληλεπίδραση του τώρα και του τότε, δεν έχει μόνο μια σωτήρια, αλλά και μια καταχθόνια όψη. Όπως ακριβώς κανένα παλιότερο βίωμα δεν είναι πραγματικό, αν η απροαίρετη ενθύμηση δεν το έχει ελευθερώσει από τη νεκρική ακαμψία της απομονωμένης του ύπαρξης, έτσι, αντίστροφα, καμιά ανάμνηση δεν είναι διασφαλισμένη, αυθύπαρκτη, αδιάφορη για το μέλλον εκείνου που την τρέφει· τίποτε περασμένο δεν γίνεται, με τη μετάβαση του στην απλή παράσταση, άτρωτο από την κατάρα του εμπειρικού παρόντος. Η πιο μακάρια ανάμνηση ενός άνθρωπου μπορεί να αναιρεθεί στην ουσία της από τη μεταγενέστερη εμπειρία. Όποιος αγάπησε και προδίδει την αγάπη, δεν προξενεί κακό μόνο στην εικόνα του υπάρξαντος, άλλα και στο ίδιο το τελευταίο. Με ακαταμάχητη προφάνεια εισχωρεί στην ανάμνηση κατά τη στιγμή της αφύπνισης μια χειρονομία δυσανασχέτησης, ένας αφηρημένος τόνος φωνής, μια ελαφριά υποκρισία στην ηδονή και μετατρέπει την αλλοτινή εγγύτητα ήδη σε αυτή την ξενικότητα που έχει γίνει σήμερα. Η απόγνωση έχει την έκφραση του αμετάκλητου, όχι επει­δή τα πράγματα δεν θα μπορούσαν να ξαναγίνουν καλύτερα, αλλά επειδή τραβάει στη δίνη της το ίδιο το παρελθόν. Γιαυτό είναι ανοησία και συναισθηματισμός να θέλει κανείς να διατηρήσει το παρελθόν αμόλυντο από την πλημμυρίδα της βρωμιάς του παρόντος. Καμιά ελπίδα δεν έχει απομείνει για το περασμένο, παρά, εκτεθει­μένο ανυπεράσπιστα στη συμφορά, να ξαναπροβάλει από αυτή διαφορετικό. Όποιος όμως πεθαίνει απελπισμένος, ολόκληρη η ζωή του ήταν μάταιη.

1. Die Blumlein alle 311ε (Όλα τα λουλουδάκια)· από τον πρώτο στίχο του τραγουδιού «Trockene Blumen» (Ξερά λουλούδια) του κύκλου Die schone Mullerin (Η ωραία μυλωνού) του ΒεΗιιοειτ
2. Jean Paul (Friedrich Richter) (1763-1825): από τους γλαφυρότερους ποιητές της κλασσικής γερμανικής λογοτεχνίας, σατιρικός συγγραφέας και φιλόσοφος, πιθανώς ένα από τα πρότυπα του Έμμ. Ροΐδη
3. Biedermeier: καλλιτεχνικό ρεύμα μεταξύ 1815 και 1848, προπάντων ρυθμός επί­πλωσης, γνωστός για τη μικροαστική λατρεία του καλλωπιστικά λεπτού και χαριτω­μένου.

Ο Άγγελος Ελεφάντης και το περιοδικό «Ο Πολίτης» αναδημοσιευση απο το ΜΕΤΑ ΤΗ ΚΡΙΣΗ

  
Ο Άγγελος Ελεφάντης και το περιοδικό «Ο Πολίτης»

Το έργο ζωής του Ελεφάντη ήταν το περιοδικό ο Πολίτης. Μαζί του, ως ιδρυτικούς εμπνευστές του Πολίτη, πρέπει να μνημονεύουμε δύο άλλους αξιόλογους ανθρώπους, τον Αντώνη Καρκαγιάννη και τον Δήμο Μαυρομμάτη. 
Ο Πολίτης ήταν έργο σημαντικό, επειδή εκτός των άλλων, ήταν διαδρομή παιδείας με την ευρύτερη έννοια. ¨Ηταν προσπάθεια θεραπείας μιας χρόνια αθεράπευτης νόσου, της πολιτισμικής ανεπάρκειας, και ιδιαίτερα της φτωχής, αφυδατωμένης πολιτικής παιδείας. Οι ανεπάρκειες της παιδείας ως όλου, μαζί με άλλα πράγματα, είναι αυτές σε τελευταία ανάλυση, που μετατρέπουν την πολιτική, και κάθε δραστηριότητα για τα κοινά, για την πολιτεία, από χαρακτηριστικό γνώρισμα του έλλογου όντος - ζώου πολιτικού, στο «κακό» και «ακάθαρτο» πράγμα που βιώνει ο δύστυχος πολίτης σήμερα.
Οι αποτυχίες της Αριστεράς σχετίζονται, εκτός των άλλων, με αυταπάτες πελώριες που υπερεκτίμησαν ριζικά την ισχύ της πολιτικής. Αλλά η πολιτική μόνη της, είναι τέχνη της βραχείας διάρκειας και μπορεί να πετύχει μόνον πράγματα που της αρμόζουν. Κάποια άλλα, ποτέ δεν θα μπορέσει. Μπορεί να κάνει καλή ή κακή διαχείριση δημόσιων πραγμάτων, να επιφέρει βελτιώσεις ή αποτυχίες, να συνεισφέρει μικρές και μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις ή να καταδικάζει σε ακινησία, σε μερικές περιπτώσεις να προκαλέσει ανατροπές ή επαναστάσεις. Αλλά πιθανότατα δεν μπορεί, με τις δικές της δυνάμεις, να φτιάξει διαφορετικούς ανθρώπους, άλλες κοινωνίες, νέους πολιτισμούς. Η πείρα που έρχεται από την ιστορία είναι μόνον ενδεικτική. Άν όμως μας λέει κάτι, λέει ότι ακόμη και η πιο καινοτόμος πολιτική ελάχιστα επηρεάζει την μακροχρόνια εξέλιξη των κοινωνιών. Καμιά πολιτική, όσο και άν επικαλείται την χειραφέτηση και την απελευθέρωση από τα δεσμά του παρελθόντος, δεν ελέγχει το μέλλον. Όσοι βλέπουν πόσο μάταιο είναι να χτίζονται πύργοι στην άμμο, αισθάνονται και την ανάγκη να στηθούν στο πλευρό της πολιτικής άλλα στηρίγματα, με βαθύτερα θεμέλια. 

 Όποιος ενδιαφέρεται πραγματικά για τις γενιές που θα έλθουν μετά από μάς, για τα παιδιά και τα εγγόνια μας, ξέροντας πιά ότι η μακρά διάρκεια της ιστορίας δεν επηρεάζεται σημαντικά από την την πολιτική δράση, πρέπει να προσέχει πρώτα - πρώτα τι και πως παράγεται και καταναλώνεται, πώς φερόμαστε στους ανθρώπους και στα ζώα, στα φυτά και στη γη. Όσο για αναμορφωτικά σχέδια μακράς πνοής, είναι καλύτερο για τους εμπνευστές τους να ξοδέψουν τον πιο πολύ ενθουσιασμό τους στην επιστήμη, στην τέχνη, στη λογοτεχνία ή στη θεολογία. Προπάντων όμως, να στρέψουν την προσοχή τους προς την παιδεία με την ευρεία έννοια. Αλλά πιο επίμονα και στοχαστικά, προς την εκπαίδευση με την στενή έννοια. Και όχι τόσο προς την πανεπιστημιακή, όπως συμβαίνει συνήθως, αλλά προς τα μικρότερα χρόνια. «The Child is father of the Man»· έτσι ακριβώς το έγραψε, ανεπανάληπτα και ακριβοδίκαια, o Άγγλος ποιητής Ουίλλιαμ Ουέρντσγουερθ, γύρω στο 1800.
Το ταξίδι του Πολίτη αναγκαστικά ανοίχθηκε σε πελάγη απαιτητικά για δεξιότητες πλοήγησης, όπου βοηθούν μόνον ικανότητες που σχετίζονται με ό,τι αποκαλείται πολιτισμική ηγεμονία. Πρόκειται για παράδοξες ικανότητες: Αλήθεια, πώς ένα περιοδικό τόσο φορτισμένο με πολιτική και ιδεολογία, κατάφερνε να λειτουργεί ως πεδίο συνύπαρξης, αντιπαράθεσης και σύνθεσης, στεγάζοντας τόσο διαφορετικές ευαισθησίες και νοοτροπίες και τόση ποικιλία ειδών γραπτού λόγου;
Δεν ξέρω πόσοι θυμούνται το περιοδικό του 1973 «Η Συνέχεια», αλλά σε ορισμένους απ’ αυτούς που είχαμε αποκτήσει τις πρώτες στέρεες βάσεις της πολιτικής μας συνείδησης στα τελευταία χρόνια της Δικτατορίας (ανεξάρτητα από το τί έγινε μετά), ο Πολίτης για μεγάλο διάστημα της πορείας του, εκτός των άλλων αρετών του, έμοιαζε σα να συνεχίζει τη Συνέχεια. Να ανανεώνει και να κάνει διαρκές ό,τι εκείνη επιχείρησε στην πολύ βραχύβια διαδρομή της, που εκτός από προφανές αντιδικτατορικό εγχείρημα ήταν (και έτσι την είχαμε δει) ένα πεδίο διακριτής συνύπαρξης, συμπτώσεων και αντιθέσεων: Ασκούμενη σ’ ένα στίβο μεικτού αγώνα, πολιτικού, αισθητικού και επιστημονικού, η αριστερή σκέψη διαλεγόταν με ό,τι καλύτερο είχε να επιδείξει τότε, αυτό που θα μπορούσε κανείς να αποκαλεί «δημοκρατική αστική διανόηση» υψηλού επιπέδου. Λόγου χάρη, ο δικός μας Μανόλης Αναγνωστάκης της Θεσσαλονίκης, με τον Γ. Π. Σαββίδη της παλιάς καλής εποχής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου, για να περιορισθούμε σ’ αυτούς που έχουν φύγει, αλλά τους αισθανόμαστε πάντοτε κοντά μας. Αυτό, για μάς, τους «εφήβους» της εποχής εκείνης, ήταν παιδεία κι εκπαίδευση. 

Ο Πολίτης, στον καιρό του, σε συνθήκες ελεύθερης πολιτικής αντιπαράθεσης, έδωσε με το δικό του τρόπο ένα διαφορετικό στίγμα, όχι κομματικό αλλά σαφώς παραταξιακό αριστερό. Ωστόσο διακρίθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ανάλογες ασκήσεις μεικτού πρακτικού λόγου, σε ανοιχτό γήπεδο, προς χάριν του πολίτη και του πολιτισμού· με εξίσου παιδευτική επίδραση σε μας και σε πολλούς νεότερους, αριστερούς και όχι μόνον.  
Δυό παραδείγματα: Στις σελίδες του, στην αναστατωμένη για την Αριστερά εποχή της εργατικής «Αλληλεγγύης» και των αγώνων στην Πολωνία, δεξιώθηκε η Ελληνική γλώσσα τον αιχμηρό, άμεσα πολιτικό λόγο «αντιπολιτικών» συγγραφέων, για την Άνοιξη της Πράγας, για την υφαρπαγμένη από το σταλινισμό Κεντρική Ευρώπη και για τον «αγώνα της μνήμης ενάντια στη λήθη». 
Στις ίδιες σελίδες διατυπώθηκε ο δημιουργικός αντίλογος του αριστοτελικού πολιτικού ανθρώπου Άγγελου Ελεφάντη προς το Χαμένο Κέντρο ενός πολύ σπουδαίου, και πολύ διαφορετικού, Έλληνα στοχαστή και δοκιμιογράφου, του Ζήσιμου Λορεντζάτου· δηλαδή λόγος για ένα «Υψηλό» ζήτημα που ανήκει στο σκληρό πυρήνα της Φιλοσοφίας της Ιστορίας και στην καρδιά του προβληματισμού περί Αισθητικής. Δεκάδες άλλα παραδείγματα από τα τεύχη του Πολίτη θα μπορούσαν να σταθούν επάξια δίπλα σ’ αυτά τα δύο ενδεικτικά. 

Ο Πολίτης ως περιοδικό κινήθηκε ενάντια σε πολλά στερεότυπα και παραβίασε πολλούς φραγμούς που μόνον ζημιά κάνουν. Υπήρχαν και υπάρχουν ακόμη πολλών ειδών ελληνικά στεγανά, όχι μόνον η ακαδημαϊκή περιχαράκωση των ειδικοτήτων: Σε όσα έντυπα κυκλοφορούσαν στην Ελληνική γλώσσα, οι Κοινωνικές επιστήμες και ο πιο άμεσος πολιτικός λόγος ήταν πολύ μακρυνά ξαδέρφια που έπρεπε σπάνια να βλέπονται. Αν πάλι κάποιος μιλήσει για τη σχέση των επιστημών αυτών με τα κείμενα της λογοτεχνίας, θα του πουν ότι είναι δυο κόσμοι ασύμπτωτοι. Το μεικτό δοκίμιο, δηλαδή το κατεξοχήν δοκίμιο ως είδος (σύμφωνα με τον Τέοντορ Αντόρνο), το οποίο κατά την άποψη του Γκέοργκ Λούκατς (και όχι μόνον), βρίσκεται πιο κοντά στην ποίηση παρά στον πεζό λόγο, στην Ελλάδα, όπως και αλλού, θεωρήθηκε είδος γραπτού λόγου νόθο και ανυπόληπτο. Κατ’ ακολουθία, στη μεταπολεμική περίοδο, με τις γνωστές αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, το είδος ήταν σχεδόν απόν. Υπήρξαν στην περίοδο αυτή πολλά λογοτεχνικά περιοδικά και αρκετά πολιτικά, υπήρχαν και επιστημονικά. Όμως, αν εξαιρέσουμε έντυπα όπως η παλιά Επιθεώρηση Τέχνης και το περιοδικό Εποχές,  καθώς επίσης τις νεότερες Σημειώσεις των εκδόσεων Έρασμος (που έχουν ήδη γίνει μακρόβιες) και το περιοδικό Ευθύνη από τον πιό συντηρητικό χώρο, ελάχιστα ευδοκίμησε το μεικτό είδος περιοδικής έκδοσης που κατ΄ εξοχήν προσφέρει στέγη στα μεικτά είδη, δοκίμιο και αρθρογραφία, κατά τα πρότυπα του Γαλλικού Temps Modernes ή του Γερμανικού Kursbuch.
Αξίζει λοιπόν να θυμηθούμε, σε τι αντίθεση με το καθεστώς αυτό των στεγανών ήρθε ο Πολίτης. Πώς έφερε σε γειτονία, αλληλεπίδραση και σύνθεση τον πολιτικό και τον επιστημονικό λόγο. Αλλά και τους δυο με τη λογοτεχνία. Κυρίως χάρη στο Λογοτεχνικό Πολίτη, έργο κατά πρώτο λόγο της Μαριάννας Δήτσα. 

Αλλά και επειδή στις πιο πολλές σελίδες του όλου Πολίτη, αυτό ακριβώς το πνεύμα αναδείκνυε ο αρθρογραφικός και δοκιμιακός λόγος του Ελεφάντη. Ενός αριστερού σκεπτόμενου ανθρώπου, που μέσα στο κατηφορικό πνευματικό κλίμα εκείνων των ανηφορικών οικονομικά χρόνων, έδειχνε παράξενος, μερικές φορές δύσκολος ή αγύριστο κεφάλι, αλλά συχνά γοητευτικός. Ίσως και κάπως απόκοσμος, από άλλο αλλά καλύτερο κόσμο, κάτι «σαν δενδρογαλιά ή σαν μελίσσι μέσα στο τσιμέντο και τη βουή της μεγαλούπολης», για να χρησιμοποιήσουμε τα δικά του παράδοξα λόγια. Αβίαστα έρχεται δυστυχώς να πεί κανείς, είδος ανθρώπου που απειλείται με εξαφάνιση.

Αν έλθουμε στο πολιτικό κέντρο της εκδοτικής προσπάθειας, οι λέξεις-κλειδιά ήταν αναζήτηση, έρευνα, θεωρία, αποφυγή του εμπειρισμού και του στερεότυπου. Βέβαια, για να υπάρξουν αυτά, είναι απαραίτητη και η διαλογική συζήτηση, η διαφωνία, η αντιπαράθεση. Με προϋπόθεση όμως ότι δεν εκφυλίζεται σε κοκκορομαχίες. Το ευτυχές με τον Πολίτη είναι ότι οι άνθρωποι που τον έβγαζαν, αυτό το προσπάθησαν, όσο γινόταν.
Ένα παράδειγμα  τέτοιας ανταγωνιστικής συνεργασίας ήταν ο διάλογος «κόκκινου - πράσινου», Αριστεράς και Οικολογίας. Έτσι επιστρέφουμε - για να τελειώσουμε - πίσω στο ζήτημα με το οποίο αρχίσαμε. Η επίγνωση, πόσο αναγκαία αλλά και πόσο δύσκολη είναι η σύγκλιση τους, ήταν εμφανής από τη σχετική αρθρογραφία του Ελεφάντη και από την όλη συζήτηση στο περιοδικό, ήδη σε χρόνο ανύποπτο και πολύ πρώιμο για τα Ελληνικά δεδομένα. Από το έτος 1989. Ήταν συζήτηση αντιθετική σε μεγάλο βαθμό. Όμως ήταν φανερό, ότι τότε ήδη ο Ελεφάντης καταλάβαινε πολύ καλά ποιο είναι το βάθος της οικολογικής κρίσης, τι διακυβεύεται. Επίσης, καταλάβαινε τι συγκρουσιακό δυναμικό κρύβει το υποψήφιο αλλά αταίριαστο ζευγάρι «ανάπτυξη - πρόοδος» αφενός, «αυτοπεριορισμός - αναπροσανατολισμός» αφετέρου. Γι’ αυτό άλλωστε ήταν τόσο ανοιχτός και πρέπει να πω, επιδίωκε επίμονα τη χωρίς φραγμούς διατύπωση θέσεων και αντιθέσεων, με την ελπίδα μιας σύνθεσης. Αυτή η συνθετική του επιδίωξη, η υπέρβαση των ορίων και των στερεότυπων, καταγράφεται με τον πιό σαφή τρόπο στην τελευταία αρθρογραφία που μας άφησε. Φαίνεται ότι ακόμη και για το κρίσιμο διακύβευμα του καιρού μας, είναι καλό να μη ξεχνάμε τα διαλεκτικά σχήματα και τον Αριστοτελικό πρακτικό λόγο. Ίσως όμως, και αυτό που κάποιοι παλαιοί Χριστιανοί σοφοί αποκαλούσαν Coincidentia oppositorum, σύμπτωση των αντιθέτων. 
Ο Ελεφάντης ενόσω ήταν εν ζωή, είδε να ηττώνται πολιτικά τα πιό πολλά από όσα εκπροσωπούσε. Αλλά τώρα μπορούμε να πούμε τα ίδια που ισχύουν και για την τόσο διαφορετική αλλά παράλληλη περίπτωση του φίλου του Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Οι «νίκες» εκείνες αποδείχθηκαν τελικά  πανωλεθρίες για την χώρα και τους πολίτες της και οι νικητές του χθες είναι σήμερα πεσμένοι κατάχαμα και ανυπόληπτοι.  

Γιώργος Β. Ριτζούλης 

   

To περιοδικό “Ο Πολίτης”, ένα εργαστήριο αριστερών ιδεών και αισθημάτων - συζητούν οι Διονύσης Καψάλης, Αριστείδης Μπαλτάς και Παντελής Μπουκάλας (Ενθέματα - εφημερίδα "Αυγή").

   

Άγγελος Eλεφάντης (1936-2008) - Η καθημερινότητα ως πολιτική - του Μιχάλη Μοδινού:

«Ο Άγγελος Ελεφάντης δεν έγραψε ακαδημαϊκά pαpers, γι’ αυτό και δεν έγινε πανεπιστημιακός. Διατήρησε μέχρι τέλους την πνευματική του ανεξαρτησία, γεγονός που αντανακλάται στο ρέον, ζωντανό, ενίοτε πολεμικό ύφος της γραφής του, μέσω της οποίας ανήγαγε τα απλά και τετριμμένα σε μείζονα ζητήματα της καθημερινότητάς μας. Ουδέποτε πάντως κατηγόρησε τους συντρόφους που υπέταξαν ιδεολογία και επιστημονική κατάρτιση στη θεσιθηρία και τον ακαδημαϊκό ανταγωνισμό. Ουδέποτε επέτρεψε να εκδηλωθεί πικρία για τα εκατομμύρια που απορροφούνταν σε αμφιβόλου ποιότητας ερευνητικά προγράμματα, για τη μανιώδη καταδίωξη των περίφημων «κοινοτικών κονδυλίων», για τη μετατροπή της πνευματικής παραγωγής σε δημοσιεύσεις με το μέτρο. Ο Άγγελος, ασκητικός και μονήρης, αντιπάλευε φαντάσματα στον χώρο των ιδεών. Ως το τέλος παρέμεινε δάσκαλος, ζώντας την καθημερινότητά του ως πολιτική κι επιχειρώντας να την εμπλουτίσει με λίγο κρασί, μια χορτόπιτα και πολλή συζήτηση για μακρινά ταξίδια» 

Μιχάλης Μοδινός 

Τι γύρευες δεκαπενθήμερος, εσύ ένας «Πολίτης»; της Μαριάννας Δήτσα, στα Ενθέματα της Αυγής
   

Βιβλία του Άγγελου Ελεφάντη, συμμετοχές σε συλλογικά έργα, μεταφράσεις και επιμέλειες:

http://www.biblionet.gr/main.asp?page=results&person=x&person_id=2724

  

Να ξανασκεφτούμε τον Άγγελο Ελεφάντη - συζητούν o Χάρης Γολέμης και o Αριστείδης Μπαλτάς, στα Ενθέματα της εφημερίδας "Αυγή" (2 Ιουνίου 2013).  Αναδημοσίευση στο RED NoteBook

Update, Νοέμβριος 2016:
Λαϊκισμός ελληνικού τύπου - Πόσο παγερά αδιάφορος να μένει κανείς;

    

Robert F. Kennedy Speeches - Remarks at the University of Kansas, March 18, 1968

Αναρτήθηκε από aftercrisis στις 6:13:00 π.μ.

Αντιδράσεις