ΠΩΣ ΔΟΜΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΣΗΜΕΡΑ

ΠΩΣ ΔΟΜΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΣΗΜΕΡΑ;                             ξέρετε δεν υπάρχει μύχιο και εαυτός …          Είμαστε κάτοπτρα  ανεστραμμένα , άλλοτε κοίλα άλλοτε κυρτά των άλλων ..                              Ο Λόγος , η γλώσσα , τα σημαίνοντα νοηματοδοτουν τα σημαινόμενα .                         Τα νοηματοδοτουν ανάποδα και εκ των υστέρων , Προσδίδουμε σημασίες στα πράγματα και έτσι ανά- συγκροτούμε την Πραγματικότητα μας ,,, Την ανασυγκροτούμε διαρκώς σε ένα ατέρμονο παιχνίδι:   πήγαινε έλα , μέσα έξω .. Είμαστε ριγμένοι εξάλλου σε ένα δίχτυ σημαινόντων και παλεύουμε να ξεφεύγουμε από αυτά σαν πιασμένα από καΐκι ψάρια ,..                                 Από που προέρχεται από το δίχτυ σήμερα ;        Δεν προέρχεται πια από την παράδοση όπως συνέβαινε για χιλιάδες χρόνια .. Παράδοση σήμαινε επανάληψη και συνήθεια σταθερότητα στον χρόνο.                                                                 Τα παραδοσιακά σημαίνοντα ήταν σταθερά ακριβώς γιατί έμβλημα της παραδοσιακής κοινωνίας ήταν το σχεδόν απαράλλακτο, η μακρόχρονη επιβεβαίωση των στερεοτύπων και προκαταλήψεων μέσω του χρόνου.                       Η νεωτερική κοινωνία στηρίζεται στην αλλαγή .. και μάλιστα στην επιταχυνόμενη αλλαγή την ραγδαία αλλαγή.. ρευστοί καιροί , αστραπιαίες σχεδόν οι αλλαγές των σημαινομένων των σημαινόντων , ένα διαρκές ακατάπαυστο γλίστρημα.                                                                Αυτό όμως δεν επηρεάζει και τον τρόπο δόμησης των σημερινών ταυτοτήτων; Οι ταυτότητες προϋποθέτουν σταθερότητα στον χρόνο, επανάληψη και διάρκεια , εξ ορισμού..                   Σήμερα οι ταυτότητες , εθνικές , κοινωνικές σεξουαλικές , καλούνται σε μια διαρκή ακατάπαυστη αλλαγή , αναπροσαρμογή στην ‘’κανονικότητα ‘’.                                                     Αλλά Ποια ‘’κανονικότητα’’ καθώς η διαρκής αναπροσαρμογή αλλάζει διαρκώς τα πρότυπα του ‘’κανονικού’’                                                           Ο ευλύγιστος άνθρωπος τύπου Τιραμολα στην εποχή μας , όπως θα τον ήθελε η ‘’ευέλικτη εργασία ‘’ τα τηλεοπτικά προγράμματα τύπου survivor’’ και η επίπεδη επίμονη προπαγάνδα της τηλεόρασης , απλώς είναι αδύνατον να υπάρξει. Και οδηγεί σε αντιστάσεις , ακατάπαυστες αντιστάσεις που είναι ο νέος τρόπος παραγωγής ταυτοτήτων ,..                                          Η δομή αυτού του νέου τρόπου παραγωγής ταυτοτήτων δεν στηρίζεται πλέον στην σταθερότητα στον χρόνο αλλά στην Αντίσταση στον χρόνο , στην άρνηση του χρόνου και της αλλαγής ..              Είναι εμμονικές ταυτότητες ..                                    Εμμένω στη διαφορά, αντιστέκομαι στην αλλαγή .. Οι Ταυτότητες σήμερα γίνονται μαζικά παραγόμενα πορτραίτα του Ντοριαν Γκρευ, σε μια διαρκή αναζήτηση νεότητας , αρυτίδωτης νεότητας , ακατάπαυστης νεότητας… έχει αλλάξει η φορά της δόμησης των ταυτοτήτων ..                 Αν ο κόσμος προχωρά ολοταχώς προς το πουθενά οι ταυτότητες γαντζώνονται σ’ αυτό που είναι ή που νομίζουν ότι είναι.

Γ. Β. Ριτζούλης:Αγώνες για αναγνώριση σε εποχή κρίσης και αποτυχίας: Σε ποιους αναγνωρίζονται αξίες και δικαιώματα; Τί λογής αξίες, ποια δικαιώματα; (Μέρος 1ο) αναδημοσιευση απο το ΜΕΤΑ ΤΗ ΚΡΙΣΗ

 

Αγώνες για αναγνώριση σε εποχή κρίσης και αποτυχίας:
Σε ποιους αναγνωρίζονται αξίες και δικαιώματα; Τί λογής αξίες, ποια δικαιώματα; (Μέρος 1ο)

«[...] I do not mean that our times are particularly corrupt; all times are corrupt. I mean that Christianity, in spite of certain local appearances, is not, and cannot be within measurable time, ‘official.’ The World is trying the experiment of attempting to form a civilized but non-Christian mentality. The experiment will fail; but we must be very patient in awaiting its collapse; meanwhile redeeming the time: so that the Faith may be preserved alive through the dark ages before us; to renew and rebuild civilization, and save the World from suicide».

T.S. Eliot (1931)

Αυτό που λέει ο πιστός Χριστιανός Έλιοτ, εκ πρώτης όψεως φαίνεται να εκπηγάζει από τις μεταφυσικές του πεποιθήσεις, οι οποίες αποκλείουν κάθε δυνατότητα αυτο-λύτρωσης του ανθρώπου ή κατάκτησης του «βασιλείου της ελευθερίας» αποκλειστικά με δικές του δυνάμεις. «Όλες οι εποχές είναι διεφθαρμένες». Τη δική του δεν τη βλέπει ως εξαίρεση. Αλλά για ό,τι αφορά τους τρέχοντες καιρούς και το εγχείρημα πολιτισμού και νοοτροπιών που επιχειρείται, ο Έλιοτ λέει κάτι πολύ συγκεκριμένο και είναι κατηγορηματικός: Μακροπρόθεσμα αυτό «το πείραμα θα αποτύχει».
Όμως αυτός ο ισχυρισμός του υπερβαίνει κατά πολύ το θρησκευτικό του πιστεύω. Μπορεί να διεκδικεί εγκυρότητα και χωρίς αυτό.
Ποιες μπορεί να είναι αιτίες μιας τέτοιας αποτυχίας εντός της ιστορίας; Πολύ συγκεκριμένες: Είτε μια ριζική ασυμβατότητα του «πειράματος» με αντικειμενικά ή οντολογικά δεδομένα όπως «η φύση του ανθρώπου» ή η φύση εν γένει (πράγμα που μπορεί και να δηλώνει ενδεχoμένως κακή διάγνωση ή αξιολόγηση εκ μέρους δρώντων ιστορικών παραγόντων που το προωθούν ενεργά, ή κακή εκτίμηση των ίδιων πόρων και δυνάμεων τους), είτε ασυμβατότητα μέσων και σκοπών· είναι λοιπόν φανερό ότι ο ισχυρισμός του Έλιοτ μπορεί να σταθεί και χωρίς τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του, αλλά και δεν είναι μόνον ένα ηθικό-πολιτικό απόσταγμα της βιωμένης εμπειρίας του, όπως θα υπέθετε κανείς σκεπτόμενος ότι αυτά λέγονται στο Μεσοπόλεμο. Αυτό που μπορεί να οδηγεί σε τέτοια ιστορική αποτυχία είναι μη λειτουργικότητα, αποτυχία εντός του υλικού κόσμου. Αυτό που εννοεί πίσω από τις λέξεις και τις γραμμές, δεν είναι εύκολο να παρανοηθεί, παρεκτός κι αν θέλει κανείς να αποφύγει το πρακτικό νόημα της ετυμηγορίας του Έλιοτ: Τούτη η πολιτισμική τάξη πραγμάτων, οι επικρατούσες νοοτροπίες, τούτος ο τρόπος ζωής, δεν λειτουργούν. Δεν είναι βιώσιμα, επειδή «δεν στέκονται καλά» μέσα στα εγκόσμια.
Τούτοι εδώ είναι «σκοτεινοί χρόνοι», λέει, όπως ήταν άλλοι που προηγήθηκαν και πέρασαν. Θα πάρει καιρό μέχρι να περάσουν και αυτοί, ας είμαστε λοιπόν υπομονετικοί και «ας τους εξαγοράζουμε»· ας τους λυτρώνουμε από τη δουλεία σε «παράδοξους θεούς», για να θυμηθούμε τον αλληγορικό τίτλο μιας διάλεξης του από το έτος 1933 (After Strange Gods), η οποία «δεν ήταν εγχείρημα λογοτεχνικής κριτικής». Μέσω της ενασχόλησης με το έργο σύγχρονων συγγραφέων λογοτεχνίας, ο Έλιοτ, «σε ρόλο μόνον ηθικού στοχαστή» («moralist»), είχε ως «στόχο του ενδιαφέροντος συγκεκριμένες ιδέες», έγραψε ο ίδιος στον πρόλογο, όταν η διάλεξη δημοσιεύτηκε ως δοκίμιο. Ούτε και το ζητούμενο, το δέον γενέσθαι («να ανανεώσουμε και να ξαναχτίσουμε τον πολιτισμό, να σώσουμε τον κόσμο από την αυτοκτονία»), φαίνεται να το έβλεπε ως νεοφανές. Το έργο τούτο συνηθίζει να το ανεβάζει σε πολλές μορφές η ιστορία· κι όπως συνέβη πολλές φορές πριν, τώρα ξέρουμε ότι συνέβη μια ακόμη φορά μετά τα λόγια αυτά του Έλιοτ. Το 1945 απέχει μόνον 14 χρόνια από το 1931.
Όμως για μας, το σημαντικό είναι ότι ο Έλιοτ που μιλά το 1931 ακούγεται σαν να μιλά το 2022. Δεν ήταν στιγμιαία φωτογράφηση, αλλά ευρεία επισκόπηση καιρών που ήταν οι δικοί του και είναι οι δικοί μας.
Ωστόσο, αμέσως μετά, μπορεί να τεθεί το ερώτημα: Τι είναι αποτυχημένο ιστορικό πείραμα και τί επιτυχημένο; Τί είναι λειτουργική κοινωνία και τί δυσλειτουργική;

Πώς σε μια κοινωνία, σε μια συγκεκριμένη εποχή, βλέπουν και ερμηνεύουν την πραγματικότητα της οι τάδε και οι δείνα άνθρωποι, αυτές και οι άλλες κοινωνικές ομάδες; Τι βλέπουν και αξιολογούν ως βιώσιμο, τι ως καταδικασμένο σε πτώση; Και τι θέλουν να κάνουν με αυτή την πραγματικότητα; Την αποδέχονται ως έχει; Ή θα προτιμούσαν να  αλλάξει, και πώς; Γιατί να αλλάξει έτσι κι όχι αλλιώς; Σε τί συνίστανται (ή νομίζουν πως συνίστανται) οι δικές τους δυνάμεις και πώς τις «μετρούν»; Πώς τίθενται οι στόχοι τους και πώς επιλέγουν μέσα για να τους διεκδικήσουν; 

Κατά πρώτο λόγο, όλα αυτά τα κάνουν θέτοντας αξίες· επιζητούν να αναγνωρίζονται συγκεκριμένες αξίες ως έγκυρες, αλλά ταυτόχρονα και ως αξίες «δικές τους»· έτσι, μέσω καθεμιάς, επιζητούν, άμεσα ή έμμεσα, να αναγνωριστεί και η αξία του εαυτού τους. Αλλά και για τους «απέναντι» συμμετέχοντες στη διυποκειμενική αλληλεπίδραση, κάθε αξία αποκτά «υλικό αντίκρυσμα» και γίνεται αναγνωρίσιμη μόνον μέσω των ανθρώπινων φορέων που διεκδικούν την εγκυρότητά της και τη συνδέουν με την αναγνώριση αξίας του εαυτού τους. Διεκδικούν ως έγκυρη τη Χ συγκεκριμένη αξία σε διάκριση από άλλες Υ ή Ζ, ίσως και σε αντίθεση με αυτές· εδώ, μαζί με τον Μαξ Βέμπερ αλλά και κόντρα στον Μαξ Βέμπερ που πρέσβευε την ουδετερότητα των κοινωνικών επιστημών ως προς τις αξίες, αξίζει να ξαναθυμηθούμε πως έβλεπε εκείνος τη νεωτερική εποχή: Ως εποχή «πολυθεϊσμού των αξιών», πράγμα που συνεπάγεται τον «πόλεμο μεταξύ των θεών» ως χαρακτηριστικό της κανονικότητας της.
Η κλίση να κατανοηθεί και να νοηματοδοτηθεί η πραγματικότητα έτσι και όχι αλλιώς (γνώση), η προσπάθεια να «ανακαλυφθούν», να μορφοποιηθούν και να «μετρηθούν» οι ποιότητες και οι δυνάμεις των δρώντων παραγόντων από αυτούς τους ίδιους («παιδεία» και αυτογνωσία), η απόφαση να τεθούν αυτοί οι στόχοι και όχι άλλοι («πως πορευόμαστε στη ζωή» - «conducting of life»), να επιλεγούν αυτά τα μέσα και όχι άλλα («στρατηγική» αλλά και ηθικές αυτοδεσμεύσεις), εκφράζονται πάντα και ως αγώνας για αναγνώριση. Πρόκειται για αγώνα σε ευρύ στίβο, που εκτείνεται από την μορφοποίηση του εαυτού μέχρι την ενδυνάμωση κινήτρων (διαφερόντων ή και συμφερόντων – Interesse) για γνώση ή κατανόηση (Erkenntnis) της πραγματικότητας, φυσικής και κοινωνικής. Τα αξιακά περιεχόμενα και οι φορείς τους, τα άτομα ή οι συλλογικοί παράγοντες που μέσω της αναγνώρισης των αξιακών περιεχομένων επιζητούν και αναγνώριση του εαυτού τους, διαρκώς αλλάζουν· ωστόσο η γενική μορφή που παίρνει ο αγώνας και τα διακυβεύματα του ή τα «έπαθλα της νίκης», είναι σε τελευταία ανάλυση ίδια: Σε ποιους ανθρώπους (ή και άλλα όντα) αναγνωρίζει μια κοινωνία, οι θεσμοί της, κομμάτια της ή και μεμονωμένα άτομα, αξίες και δικαιώματα; Και τί λογής αξίες, ποια δικαιώματα;

Ο Axel Honneth

Η αμφίδρομη λειτουργία του αγώνα για αναγνώριση: Μορφοποίηση του εαυτού και εξέλιξη της κοινωνίας

Πώς όμως μπορούμε να δούμε αυτή την ιδέα του αγώνα για αναγνώριση ως ένα γενικό «πλαίσιο κριτικής ερμηνείας των διαδικασιών με τις οποίες εξελίσσονται οι κοινωνίες»;
Έτσι τοποθετεί το ζήτημα ο Άξελ Χόνετ (Axel Honneth) στο τελευταίο συμπερασματικό κεφάλαιο του βιβλίου του Αγώνας για Αναγνώριση – Η Ηθική Γραμματική των Κοινωνικών Συγκρούσεων (Kampf um Anerkennung - Zur moralischen Grammatik sozialer Konflikte, αγγλικά The Struggle for Recognition - The Moral Grammar of Social Conflicts) και παραπέμπει στις πηγές, στις παραδόσεις σκέψης που εξέτασαν το ζήτημα όπως τίθεται στις νεωτερικές κοινωνίες. Πρώτα πρώτα στην παράδοση που έχει ως αφετηρία τον Καντ, για την οποία

η «ηθικότητα» («Moralität», «morality») κατανοείται ως η καθολικής ισχύος στάση, στην οποία σεβόμαστε εξίσου όλα τα άτομα ως «αυτοσκοπούς» ή με άλλα λόγια ως αυτόνομα πρόσωπα· από την άλλη πλευρά, τα «βιωμένα ήθη» («Sittlichkeit», «ethical life») είναι το ιστορικά παγιωμένο ήθος ενός συγκεκριμένου βιόκοσμου [δηλαδή ενός εγκαθιδρυμένου τρόπου καθημερινής ζωής]. Αυτό το ήθος υπόκειται σε κρίση και αξιολόγηση υπό κανονιστικό πρίσμα μόνον για το αν πληροί - και πόσο - τις απαιτήσεις των ηθικών (moral) αρχών καθολικής ισχύος [όπως ορίσθηκαν μόλις πριν]

Όμως το θεωρητικό πλαίσιο του αγώνα για αναγνώριση τέθηκε για πρώτη φορά από τον Χέγκελ, αρχίζοντας ήδη από τα πρώιμα γραπτά του (της Ιένας). Συνδέεται με την κριτική επεξεργασία εκ μέρους του των ιδεών του Καντ, με «αναβάθμιση» του ρόλου των εφαρμοσμένων ηθών μιας συγκεκριμένης κοινωνίας και εποχής («Sittlichkeit» στην ορολογία του Χέγκελ), σε ένα πλαίσιο που επικεντρώνεται στους στόχους των ατόμων εντός αυτής της συγκεκριμένης κοινωνίας, συνοψίζει πάλι ο Χόνετ. Αυτό, ο Χέγκελ το έκανε με τρόπο που εκ πρώτης όψεως μπορεί να μοιάζει με επιστροφή στην κλασική ηθική, η οποία είχε ως επίκεντρο την ιδέα του ευ ζην εντός της πόλεως. Τούτη η επίμονη στροφή της προσοχής στην ιστορικά εγκαθιδρυμένη ζωή των ηθών καθεμιάς συγκεκριμένης εποχής και κοινωνίας, ερμηνεύτηκε στη συνέχεια με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Λόγου χάρη, μερικοί εκπρόσωποι της σύγχρονης κοινοτιστικής (communitarian) ηθικής ωθούν στο ακρότατο όριο της αυτή την κριτική στροφή προς την «ιδιοσυστασία» της ζωής των ηθών κάθε εποχής και κάθε κοινωνίας. Υποστηρίζουν ότι ακόμη και η ίδια η εγκυρότητα των βασικών ηθικών αρχών εξαρτάται από την ιστορικά μεταβαλλόμενη αντίληψη περί το ευ ζην, με αποτέλεσμα να θέτουν υπό αμφισβήτηση την καθολική ισχύ τους. Τίνος Δικαιοσύνη, ποιά από τις Ορθολογικότητες; (Whose Justice, Which Rationality?) ρωτά με τον τίτλο ενός από τα πιο σημαντικά έργα του ο Άλιστερ Μακ Ιντάιρ (Alasdair McIntyre). 

Ωστόσο, στην ιδέα του αγώνα για αναγνώριση φαίνεται ανάγλυφη η διαφορά της Εγελιανής ηθικής φιλοσοφίας, ως νεωτερικής, από τις κλασικές ιδέες, πιο ολοκληρωμένα διατυπωμένες από τον Αριστοτέλη.

Για την κλασική αντίληψη, το ήθος που διέπει τις ιδέες περί ευ ζην είναι δεδομένο, είναι το «φύσει» ήθος της πόλεως. Το αγαθόν είναι κατά κάποιο τρόπο οντολογικά δεδομένο και για την «κατάκτηση» και βίωση του εκ μέρους των ατόμων, αυτά πρέπει να φροντίσουν για την ανακάλυψή του: [...] ἡ παροῦσα πραγματεία οὐ θεωρίας ἕνεκά ἐστιν ὥσπερ αἱ ἄλλαι (οὐ γὰρ ἵνα εἰδῶμεν τί ἐστιν ἡ ἀρετὴ σκεπτόμεθα, ἀλλ’ ἵν’ ἀγαθοὶ γενώμεθα, ἐπεὶ οὐδὲν ἂν ἦν ὄφελος αὐτῆς) [...] – Ηθικά Νικομάχεια 1103b26–1104b3. Ταυτόχρονα τα άτομα πρέπει να «ασκηθούν κοινωνικά» εντός του δεδομένου πλαισίου αξιών της πόλεως, ώστε να μπορούν να πράττουν ως ενάρετοι πολίτες.

Αντίθετα, σκεπτόμενος υπό νεωτερικές συνθήκες, ο Χέγκελ έβλεπε ήδη στις αρχές του 19ου Αιώνα ότι με δεδομένα τα σχίσματα εντός της κοινωνίας (η «αλληλεπίδραση» ή «διαλεκτική μεταξύ δούλου και αφέντη» είναι το πιο διάσημο παράδειγμα του, ως στίβου αγώνων για αναγνώριση), η ίδια η «κοινωνική άσκηση», οι αγώνες περί το ευ ζην ως «αυτοπραγμάτωση» του ατόμου και περί την αμοιβαία αναγνώριση της αξίας των ατόμων και των αξιών που «εκπροσωπούν», εντυπώνονται αμφίδρομα και μορφοποιούν ή μεταβάλλουν όχι μόνον τις συνειδήσεις των ατόμων αλλά και τη συλλογική ζωή των ηθών κάθε συγκεκριμένης εποχής και κοινωνίας.

Αυτή είναι, με πολύ απλά λόγια, η αμφίδρομη λειτουργία του αγώνα για αναγνώριση: Εντός αυτού μορφοποιείται ο εαυτός και η προσωπική ταυτότητα καθενός και γίνεται αναγνωρίσιμο από τους άλλους το άτομο με τις αξίες του· ταυτόχρονα μπορούμε να τον δούμε ως μήτρα γένεσης αλληλεγγύης και συλλογικών ταυτοτήτων, εν τέλει ως ένα γενικό «πλαίσιο κριτικής ερμηνείας των διαδικασιών με τις οποίες εξελίσσονται οι κοινωνίες», ως «ηθική γραμματική των κοινωνικών συγκρούσεων», επαναλαμβάνοντας  λόγια του Άξελ Χόνετ. 

Που βρισκόμαστε σήμερα; Τι άλλαξε; Ο Άξελ Χόνετ τελείωνε ως εξής στο ίδιο έργο του, μέρος του οποίου ήταν η διατριβή του επί υφηγεσία στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης (1990, με επιβλέποντα τον Γιούργκεν Χάμπερμας), ενώ δημοσιεύτηκε ολόκληρο στα Γερμανικά το 1992 και μεταφράστηκε σε Αγγλική έκδοση στον εκδοτικό οίκο του MIT το 1996:

Ο Χέγκελ [...] δεν κατόρθωσε να ορίσει έναν αφηρημένο ορίζοντα των ηθικών αξιών ανοιχτό στην πιο ευρεία ποικιλομορφία στόχων ζωής των ατόμων, τέτοιο ώστε να μη αφήνει απέξω τις δυνάμεις – γεννήτριες αλληλεγγύης, τις οποίες αναπτύσσει η μορφοποίηση συλλογικών ταυτοτήτων. Τα διακόσια χρόνια που μας χωρίζουν από τα πρώιμα γραπτά του Χέγκελ [...] έκαναν ακόμη πιο έντονη την ανάγκη για μια τέτοια συμπλήρωση. Γιατί εν τω μεταξύ, οι δομικές κοινωνικές αλλαγές και ανατροπές στις αναπτυγμένες κοινωνίες επέκτειναν τόσο πολύ τις δυνατότητες για αυτοπραγμάτωση των ατόμων, ώστε η βίωση της ατομικής ή συλλογικής διαφορετικότητας έχει γίνει κινητήρια δύναμη για μια ολόκληρη σειρά πολιτικών κινημάτων. Μακροπρόθεσμα, οι απαιτήσεις τους θα μπορέσουν να ικανοποιηθούν μόνον εάν ο πολιτισμός θα έχει μεταμορφωθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να επεκτείνει ριζικά τις σχέσεις αλληλεγγύης. Στην τωρινή νέα κατάσταση [...] η αντίληψη που σκιαγραφήσαμε εδώ [...]  πρέπει να μάθει να ζει μέσα σε μια αναπόφευκτη ένταση: Δεν μπορούμε να απέχουμε από τη συμπερίληψη αξιών με συγκεκριμένο περιεχόμενο (τέτοιων που υποθέτουμε ότι μπορούν να δημιουργούν αλληλεγγύη μετα-παραδοσιακού τύπου), ώστε να πάρουν κι αυτές τη θέση τους δίπλα στις [τυπικές Εγελιανές] μορφές αναγνώρισης που συναντάμε στην αγάπη και στις αναπτυγμένες σχέσεις δικαίου. Ούτε όμως μπορεί τούτη η πρόταση από μόνη της, να γεμίσει με περιεχόμενα το χώρο που ορίζεται ως η θέση της ιδιαιτερότητας μέσα στο ιστό των σχέσεων που ανήκει σε μια σύγχρονη μορφή ηθικής ζωής.
Διότι ισχύει το εξής: Εάν αυτές οι αξίες με συγκεκριμένο περιεχόμενο θα οδεύσουν προς την κατεύθυνση ενός πολιτικού ρεπουμπλικανισμού, ή προς την κατεύθυνση ενός ασκητισμού με οικολογικές βάσεις, ή  προς την κατεύθυνση ενός συλλογικού υπαρξισμού, εάν προϋπόθεση τους είναι αλλαγές στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες ή θα είναι συμβατές με τις συνθήκες μιας καπιταλιστικής κοινωνίας, αυτό είναι κάτι που δεν εξαρτάται από τη θεωρία, αλλά από τους κοινωνικούς αγώνες του μέλλοντος.

Βιβλία του Άξελ Χόνετ σε αγγλική μετάφραση από τις εκδόσεις του MIT

Τριάντα χρόνια μετά, το πρόβλημα φαίνεται να αποκτά και μια άλλη πτυχή: Όσο πιο πολύ επεκτείνουν και διαφοροποιούν τις δυνατότητες για αυτοπραγμάτωση των ατόμων οι δομικές κοινωνικές ανατροπές στις αναπτυγμένες κοινωνίες, και όσο πιο μεγάλη απόκλιση των τρόπων αυτοπραγμάτωσης γεννά η βίωση της ατομικής ή συλλογικής διαφορετικότητας, τόσο πιο πολύ ο αγώνας για αναγνώριση μοιάζει σαν χαοτικής δομής αθλητικό πολυθέαμα που απλώνεται σε στίβο κατακερματισμένο, στον οποίο συμβαίνουν ασυντόνιστες «ιδιωτικές μονομαχίες» μη εποπτεύσιμες από άλλους, αγωνιζόμενους και μη. Ταυτόχρονα, η διεκδίκηση εγκυρότητας των αξιών, δεν έχει πια ως πεδίο αναφοράς έναν απλό Βεμπεριανό «πολυθεϊσμό των αξιών» - «Δωδεκαθεϊκού μεγέθους» -, αλλά διεξάγεται πλέον εντός ενός πολύμορφου χάους ομιχλωδών «θρησκευτικών συγκρητισμών», του τύπου της Ύστερης Αρχαιότητας, στο οποίο η λύση που εκ πρώτης όψεως φαίνεται πιο προσιτή ή και πιο ελκυστική είναι το anything goes. Όχι πια αγώνας της Αθηνάς, της Αφροδίτης και της Ήρας για το «μήλον της καλλίστης», αλλά  Ζεύς και Άμμων και Ίσις και Μίθρας ισότιμοι, δυσδιάκριτοι ο ένας από τον άλλο, σε ειρηνική συνύπαρξη και φαύλη συγκυριαρχία. 

Εάν ισχύει αυτή η υπόθεση, τότε, μαζί με τον Χόνετ και πέρα από τον Χόνετ, μαζί με τα «εισηγμένα από το οικονομικό και το πολιτικό σύστημα» παθολογικά φαινόμενα στον βιόκοσμο (Χάμπερμας) και πέρα από τον Χάμπερμας, μαζί και με νεώτερους κριτικούς στοχαστές, όπως π.χ. η Ράχελ Γιέγκι, που δεν αποφεύγουν να εισαγάγουν στα εργαλεία της κοινωνικής επιστήμης έννοιες όπως “αποτυχημένη” κοινωνική πρακτική και δυσλειτουργία ενός τρόπου ζωής, είναι ίσως καιρός να τεθεί πιο επικεντρωμένα και θέμα για πολυποίκιλα παθολογικά φαινόμενα στον αγώνα για αναγνώριση και για ανασταλτικούς παράγοντες ή απαγορευτικά εμπόδια στη διαδικασία διεκδίκησης εγκυρότητας των αξιών. 

Επιστρέφοντας στο αρχικό ερώτημα - τι είναι αποτυχημένο ιστορικό πείραμα και τί είναι δυσλειτουργική κοινωνία; - οδηγούμαστε συνακόλουθα στη διερεύνηση εάν και πως ένα αποτυχημένο ιστορικό «πείραμα» ή η βαριά δυσλειτουργία μιας μορφής κοινωνίας, μπορεί να έχει σχέση αιτιακή με τέτοια παθολογικά φαινόμενα στον αγώνα για αναγνώριση ή συσχετισμό με κοινωνικό περιβάλλον ανασταλτικό για τη διεκδίκηση εγκυρότητας των αξιών. 

Στο δεύτερο μέρος θα προσπαθήσουμε να ερευνήσουμε τη γενική μορφολογία αυτών των παθολογικών φαινομένων και εμποδίων, εικονογραφώντας την με λίγα παραδείγματα, και να κάνουμε υποθέσεις για πιθανές συσχετίσεις με τη δυσλειτουργία ή και αποτυχία μιας μορφής κοινωνίας.

Γ. Β. Ριτζούλης

ΒΙΝΤΕΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗς ΝΕΩΤΕΡΙkΉΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΥΣ -ΚΡΑΤΟΥΣ

1.Για το έθνος, την εθνική ταυτότητα και την ταινία του Γκουσμάν



2.Για την κατανοηση της νεωτερικής εθνικής ταυτότητας: Απο την Οικουμένη στην Παγκοσμιοποίηση


3.Για την αναδειξη του νεωτερικου εθνους 3ο : Εκκοσμικευση και εντυπες γλωσσες.





 Για τον ορισμο του Αντερσον για το εθνος και τη φαντασίωση ως τη σκηνοθεσια του πραγματικου



Για το φαντασιακο στοιχειο στην εννοια του νεωτερικού εθνους

Η τελευταία αφηγηση και το τελος της ιστορίας

 Π.Θ

απο την Μεταμοντέρνα κατάσταση στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης

αν η Μεταμοντέρνα κατάσταση ήταν η περίοδος της εκρηκτικής , εκτυφλωτικής πολλαπλότητας σχιζοφρένειας ,η κατάσταση έκτακτης ανάγκης που την διαδέχτηκε είναι η εποχή της Μεταμοντέρνας ψυχρής σύντηξης : στη πρώτη ήμασταν άτομα -μονάδες του Λάιμπνιτς που πηγαινοερχόμασταν πετώντας εν μέσω ενός τεράστιου κενού , στην δεύτερη ο κενός χώρος συρρικνώνεται και τα άτομα σχηματίζουν συσπειρωμένα σμήνη. Κουλουριάζονται σε μπάλες σαν τεράστιοι σκατζοχοιροι και δείχνουν τ ' αγκάθια τους .Μετά το άνοιγμα το κλείσιμο,ο Φόβος ως η άλλη όψη της ελευθερίας..... Π.  Θ

σε τι διαφερει η τριτη φορα Αριστερα αοο τη δευτερη και τη πρωτη?

Petros Theodoridis

 

 

5 Ιουλίου 2017 στις 8:03 π.μ. ·

Αυτη δεν ειναι η Πρωτη φορα Αριστερα .. Ουτε η Δευτερη, Ειναι η Τριτη..
Η πρωτη φορα αριστερα ηταν η Εαμική που ειχε απελευθερωσει στην διαρκεια της κατοχής 30.000 περιπου τετραγωνικά χιλιομετρα ,,,
,
,αγκαλιαστηκε απο ολον σχεδόν τον ελληνικό λαό..
Δυστυχως η απιστευτη ανεπαρκεια της ηγεσιας και η συγρκρουση με την τοτε επικυριαρχη Αγγλια γκρεμισε την τοτε εξουσια της Αριστερας και σκορπισε πονο θλιψη και θανατο για πολλά χρονια αργοτερα...
Η Δευτερη φορα αριστερα - εστω και με ''κεντροαριστερη '' ηγεσια ηταν το ΠΑΣΟΚ στην Εξουσια ...οι νεωτεροι δεν μπορουν ισως να καταλάβουν .. Οταν ανεβηκε το ΠΑΣΟΚ στα 1980 -81 ανεβηκε με τα συνθηματα τους θρυλους και το προγραμμα της αριστερας .. Και στην πρωτη τετραετια το Υλοποιησε εν πολλοις κιολας... 

Δυστυχώς το σκαφος βυθιστηκε εν μεσω χλευης και μιμης και Κοσκωταδων και Τομπρισμου και Αυριανισμου - παραλληλα με την πτωση του ''υπαρκτου'' σοσιαλισμου
 

Αυτη ειναι η ..Τριτη φορα Αριστερα
και ηδη μαζευονται μαυρα συννεφα και κορακια
και υαινες
 
- Γιατι η ανεπαρκεια της ηγεσιας και τα λαθη και οι... θα χρεωθουν απο τον Μητσοτακη και τους παρατρεχαμενους του σε ολη την αριστερα : ειτε την Συριζαική ειτε Μη Συριζαική
 
Ωστε να αμαυρωσουν , να πνιξουν , να λερωσουν καθε ιδεα αλλαγης του κοσμου προς το καλο
 
Ομως εμεις πρεπει να υπερασπισουμε την αριστερη Σημαια

Ιδιως στους καιρους που ερχονται
Οπως ελεγε ο ποιητης ''παρτε μαζι σας νερό, το μελλον θαχει πολλή ξηρασια ''

5 Ιουλίου 2017 στις 2:11 μ.μ. ·

σε τι διαφερει η τριτη φορα Αριστερα αοο τη δευτερη και τη πρωτη?η πρωτη η εαμικη βρισκοταν ακομα καταμεσης του εικοστου αιωνα εν μεσω συμπαγους νεωτερικοτητας οταν ακομα ηταν υλοποιησιμο το σχεδιο μιας μελλοντικης σοσιαλιστικης κοινωνιας..Αλλωστε υπηρχε ο σοσιαλιστικος  κοσμος  της Εσσδ ..


Η δευτερη (Πασοκ  του  81)   στα υστερα της νεωτερικοτητας ..υπηρχε ακομα ο ρολος του εθνους κρατους οι ευκαιριες που αναδυονταν απο τις ρωγμες ενος διπολικου κοσμου.

Υπηρχε ακόμα ο Κευνσιανισμος και ο οικονομικός ρολος του κράτους..


 Η τριτη επιβιωνει ασθμαίνουσα σε ενα περιβαλλον παροντισμου και χρεους οπου το μελλον εχει γινει βραχνας οπου δεν υφισταται πλεον υπαρκτος σοσιαλισμος και οπου το ιντερνετ υπονομευει το εντυπο κειμενο..

Κοντολογης ειναι μια παλια λεξη η αριστεραωσε ενα εντελως αλλο κειμενο.
Αλλα τα συμφραζομενα ...αλλο το νοημα

τι συμβαίνει στην ''ύστερη νεωτερικοτητα'' ;

του Πέτρου Θεοδωριδη

τι συμβαίνει στην ''ύστερη νεωτερικοτητα'' ,η κατ άλλους μετανεωτερικότητα ,στην κατάσταση στην οποία όλο και περισσότερο εισερχόμαστε (ή μάλλον βυθιζόμαστε).

Θα έλεγα ότι αυτή αποτελεί συνεχεία και εμβάθυνση και επιτάχυνση της νεωτερικοτητας ,μια αλλαγή σε βαθμό εξαΰλωσης όπου κάθε τι το σταθερό «εξατμίζεται»όπως έλεγε κάποτε ο Μαρξ μιλώντας για τις συνέπειες του καπιταλισμού
Εδώ θα ήθελα να κάνω μερικές επί μέρους παρατηρήσεις Αναφέρομαι στην μετανετερικοτητα θέλοντας να υποδηλώσω αυτό που ο Anthony Giddens αποκαλεί «όψιμη νεωτερικότητα» ο Urlich Beck Ανακλαστική νεωτερικότητα, ο G Balandier υπερνεωτερικότητα, και ο Z Bauman «μετανεωτερική εποχή''

Ζούμε το οριστικό τέλος της νεωτερικότητας, στην απαρχή μιας’’ μεταμοντέρνας κατάστασης’’; Η μήπως είναι η ίδια η νεωτερικότητα μας δείχνει το ύστερο σκοτεινό της πρόσωπο;

Αν αληθεύει η υπόθεση του ‘’τέλους της νεωτερικότητας’’ τότε τελειώνει μαζί της και η ίδια η έννοια της ιστορικότητας, ως ανεμπόδιστης, ανοδικής πορείας,. Τo φευγαλέο παρόν, το άσκοπο παιχνίδι του εφήμερου προτείνεται ως η νέα αισθητική του μετά νεωτερίκου κόσμου
Το παιχνίδισμα με το εφήμερο χαρακτήριζε εξαρχής το νεωτερικου κόσμου. Σύμφωνα με τον Baudelaire,τα κριτικά σημειώματα του οποίου για την τέχνη, αποτέλεσαν και την αφετηρία τού όρου’’ modernite’’ Το εφήμερο είναι «το μεταβατικό, το φευγαλέο, το τυχαίο, το μισό της τέχνης` το άλλο μισό της είναι το αιώνιο και το αναλλοίωτο(...).το ωραίο αποτελείται από ένα αιώνιο, αμετάβλητο... και από ένα σχετικό εξαρτημένο αίνο στοιχείο[...]πού παριστάνεται από την εποχή, τη μόδα, την πνευματική ζωή το πάθος.’’…Όμως- για τον Baudelaire- το εφήμερο δεν ήταν το πρωταρχικό στοιχείο παρά ‘’το διασκεδαστικό, λαμπερό περίχυμα πού κάνει το θεσπέσιο γλύκισμα εύπεπτο»

Για τον Baudelaire-, το να είναι κανείς μοντέρνος δεν βρίσκεται στο να αναγνωρίζει και να αποδέχεται την αέναη κίνηση. Αντίθετα, βρίσκεται στο να υιοθετεί μια ορισμένη στάση όσον αφορά αυτή την κίνηση και αυτή η εσκεμμένη ,δύσκολη στάση συνίσταται στην επανασυλληψη ενός αιωνίου πράγματος που δεν κείται πέραν της παρούσης στιγμής, ούτε πίσω της αλλά εντός της. Ο μοντερνισμός διακρίνεται από τη μόδα η οποία δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να θέτει υπό αμφισβήτηση το πέρασμα του χρόνου ο μοντερνισμός είναι η στάση εκείνη που μας καθιστά ικανούς να συλλάβουμε την «ηρωική»πλευρά της παρούσης στιγμής. Ο μοντερνισμός δεν είναι ένα φαινόμενο ευαισθησίας απέναντι στο φευγαλέο παρόν είναι'' η βούληση να ηρωοποιησουμε το παρόν.»

Αντίθετα για τους υποστηρικτές της μεταμοντέρνας κατάστασης το εφήμερο βρίσκεται στον πυρήνα του μετανεωτερικού κόσμου. Αν η αρχή της ‘υποκειμένου ,του γενικού ισοδύναμου, της γενίκευσης και της αφαίρεσης θεμελίωνε τον μοντέρνο κόσμο , για τους υποστηριχτές της ‘’μεταμοντέρνας κατάστασης’’ τα πολλαπλά υποκείμενα, το φευγαλέο, το παιχνίδισμα και η γιορτή, το κολλάζ και το μωσαϊκό, συνθέτουν την υποτιθέμενη διαφανή επιδερμίδα της μεταμοντέρνας πολυθόρυβης Βαβέλ.
Για ορισμένους αναλυτές (όπως ο Ulrich Beck) η έννοια της νεωτερικοτητας υφίσταται ως Ιανός ,με διπλό πρόσωπο Το άλλο πρόσωπο της νεωτερικότητας αποτελεί και την αυτοϋπονόμευση της, πού δεν προκύπτει από την ανάδυση κάποιας μετανεωτερικής κατάστασης, αλλά αποτελεί προϊόν της έσχατης διεύρυνσης των αρχών της . 

Ο Ulrich Beck διακρίνει τον ερχομό μιας ''δεύτερης νεωτερικότητας'' πού προστίθεται στη πρώτη: πλάι στη κουλτούρα του ''διαχωρισμού, της επιδίωξης, της σαφήνειας, της εξειδίκευσης της δυνατότητας στάθμισης του κόσμου ‘’εγκαθίσταται σήμερα η κουλτούρα του ''και'' δηλαδή της ''παράθεσης, πολλαπλότητας, αβεβαιότητας, της αμφισημίας και της σύνθεσης'' Ο εκσυγχρονισμός υπονομεύει τις ίδιες τις ιδεολογικές του αρχές, δεν εννοείται πλέον (μόνο) ως ορθολογικός και γραμμικός, αλλά και ’ως αποσπασματικός, ως διαρκής ''έκκριση'' καινοτομιών’’

Αρχή της νεωτερικότητας είναι η καινοτομία -η ρήξη με το παρελθόν και την παράδοση, η (μετά νεωτερικότητα) γίνεται πια καινοτομία πού αυτονομείται ως τέτοια, πού τρώει τις σάρκες της; μια διαρκής έκκριση καινοτομιών πού δεν συναντά πια τίποτε να της αντισταθεί. 

Και αυτή η αυτονόμηση των καινοτομιών έχει καταλήξει’’ υποπολιτική’’, ανεξάρτητη από πολιτικές προθέσεις και ρήξεις, αυτόνομη από πολιτική βούληση.

ο εθνικισμός ειναι το συναισθημα της Κυριαρχιας(εφημεριδα ΕΠΟΧΗ 30/10/2005)

http://www.epohi.gr/30102005_issues_theodoridis_givisis_interview.htm

Ο ΠΕΤΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΗΝ «ΕΠΟΧΗ»«Ο εθνικισμός είναι το ψυχολογικό συναίσθημα της κυριαρχίας»
Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης
Ο Πέτρος Θεοδωρίδης, πολιτικός επιστήμονας που κατοικεί στη Θεσσαλονίκη, από τη δεκαετία του ΄90 ασχολείται με τη μελέτη της εθνικιστικής ιδεολογίας και της εθνικής ταυτότητας, με αρθογραφία σε περιοδικά πολιτικής επιστήμης, ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Οι μεταμορφώσεις της ταυτότητας, έθνος, νεωτερικότητα και εθνικιστικός λόγος» από τις εκδόσεις Aντιγόνη.-Μία υπόθεση των τελευταίων ημερών, είναι ο συνδυασμός τσόντας και εθνικισμού από συγκεκριμένα τοπικά κανάλια. Πως το σχολιάζετε;

-Αυτό είναι το παιχνίδι με τον εθνικισμό, τον βλέπουμε αλλά δεν υπάρχει. Η συζήτηση που ξεκίνησε για τα γνωστά τοπικά κανάλια, είναι μια ανάλογη συζήτηση με αυτή που γινόταν πέρυσι για τις παραεκκλησιαστικές οργανώσεις, που και τότε ακούστηκαν χίλια σκανδαλώδη πράγματα , αλλά σχεδόν τίποτα για την ταμπακέρα. Και είναι πολύ ενδιαφέρουσα η συμπαιγνία, η ταύτιση και η απόκρυψη των προφανών, δηλαδή ότι αυτά τα κανάλια πρόβαλαν ένα λόγο ηθικολογικό, υποκριτικό και κυνικό μαζί.

-Αυτό πως συνδυάζεται;

-Πάντα συνδυαζόταν. Ας θυμηθούμε την ανάλυση του Ράιχ για τη μαζική ψυχολογία του φασισμού, που έλεγε ότι η επιτυχία του ναζισμού στη Γερμανία οφειλόταν στο ότι εκμεταλλεύτηκε και χειραγώγησε την σεξουαλικότητα των νέων, κάνοντας εφηβικές κατασκηνώσεις, παρελάσεις και όλα αυτά τα παιχνίδια που για τους νέους της εποχής ήταν μια αίσθηση γοητείας και συμμετοχής. Υπάρχει μια υπόγεια σύνδεση ανάμεσα στον εθνικοσοσιαλισμό και την σεξουαλική καταστολή, την ακαμψία του σώματος και τον πουριτανισμό. Ας μην ξεχνάμε ότι ο πουριτανισμός θριάμβευσε στη βικτοριανή Αγγλία, όταν έβαζαν κρόσσια στους καναπέδες για να μην υπαινίσσονται τα γυναικεία πόδια ενώ ταυτόχρονα είχαμε τον Τζακ τον αντεροβγάλτη. Σε όλα αυτά υπάρχει πάντα μια αντίφαση, είναι ένα παιχνίδι ενοχής και ντροπής για τις σεξουαλικές επιθυμίες, ενώ ταυτόχρονα εκδηλώνεται η ίδια η επιθυμία.

-Ο εθνικισμός έχει στοιχεία απόλαυσης;-

Σίγουρα έχει. Ας θυμηθούμε λιγάκι το σύνθημα «Δε θα γίνεις Έλληνας ποτέ, Αλβανέ-Αλβανέ », που δηλώνει ότι στη δική μας τη γιορτή δεν θα πάρεις μέρος εσύ, γιατί η απόλαυση είναι αποκλειστικά δική μας. Βέβαια, πάντα η έννοια του έθνους ενέχει και μια μεταφορά. Την έννοια της «μητέρας πατρίδας», που είναι ένα σχήμα οξύμωρο, μητέρα-δηλαδή το γυναικείο στοιχείο- αλλά και πατρίδα, δηλαδή πατέρας, εξουσία. Όλα αυτά ενέχουν στοιχεία απωθημένης σεξουαλικότητας. Η μεταφορά είναι πάντα στο κέντρο του εθνικιστικού λόγου, ας μην ξεχνάμε το πόσο εύκολα οι εθνικιστές συγγραφείς παρασύρονται σε έναν τέτοιο λόγο. Π.χ. ο Ι. Δραγούμης παρομοίαζε διαρκώς την Ελλάδα σαν μια γυναίκα πανέμορφη, που τον κοιτάζει με αθώο βλέμμα, ερωτικά μάτια και του λέει προσωπικά «γιατί με αφήνεις;». Υπάρχει επομένως πάντα ένα στοιχείο απόλαυσης που μου την κλέβει κάποιος άλλος, π.χ στην ανάπτυξη του ναζισμού στη Γερμανία αυτός ο άλλος είναι ο Εβραίος, που κρύβεται στις σκοτεινές γωνιές και βιάζει τα μικρά αθώα άρια κοριτσάκια, ή ο μαύρος, -η μεγάλη απώθηση όλου του 19ου και 20ου αιώνα-, ακριβώς εξαιτίας της υποτιθέμενης αχαλίνωτης σεξουαλικότητάς του.

-Γιατί στη Θεσσαλονίκη -σε ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού- γίνονται αποδεκτοί οι εθνικιστικοί μύθοι;

- H Θεσσαλονίκη έχει κοινά χαρακτηριστικά με αρκετές πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής, τώρα πόλεις υποβαθμισμένες αλλά με ένα λαμπρό παρελθόν. Μπορεί αυτό το παρελθόν να ήταν φαντασιακό ή πραγματικό, όμως η νοσταλγία είναι η ίδια. Σε πολλές κεντροδυτικές πολιτείες της Αμερικής υπάρχει ένα ιδεολόγημα που λέει «Για όλα φταίει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, που αποτελείται από πλούσιους, μορφωμένους, Εβραίους και ομοφυλόφιλους». Ένα συγκεχυμένο ιδεολόγημα που λέει ότι κάποια μυστηριώδης συνομωσία μου κλέβει την απόλαυση. Στη Θεσσαλονίκη αυτό εμφανίστηκε πριν από 15 περίπου χρόνια, με τις μεγάλες φαντασιώσεις για πρωτεύουσα των Βαλκανίων ή και της Ευρώπης. Ξεκίνησε λοιπόν με πολύ μεγάλες φιλοδοξίες την εποχή των τεράστιων συλλαλητηρίων και αυτό γέννησε μια αίσθηση γιορτής, μια μεγαλομανία και έναν ναρκισσισμό που γρήγορα ξεφούσκωσε.

-Και μια επιθετικότητα από ό,τι θυμάμαι.

-Η επιθετικότητα είναι συναρτημένη με μια αίσθηση γιορτής. Θυμάμαι ότι μετά από την νίκη της εθνικής μας, υπήρχε μια επιθετικότητα σε όποιον δεν συμμετείχε, έπρεπε αναγκαστικά να χαρείς. Ο μύθος της χαράς και της εθνικής ανάτασης είναι από τους πιο επικίνδυνους, γιατί έχει να κάνει με την ψευδαίσθηση και την νοσταλγία μιας κοινότητας στην οποία πρέπει με μέθεξη να συμμετέχουμε όλοι.

-Σας έχω ακούσει να μιλάτε για την θεωρία της μνησικακίας, θέλετε να μας πείτε τι ακριβώς εννοείτε;

-H μνησικακία είναι μια έννοια που ξεκινάει από το Νίτσε, που έλεγε ότι είναι χαρακτηριστικό των αδυνάτων. Μνησικακία για το Μαξ Σέλερ σημαίνει ένα διαρκές αναμάσημα και αυτός που την αισθάνεται νοιώθει την παρούσα κατάσταση σαν μια μόνιμη βρισιά στο πρόσωπο του. Η μνησικακία εμπεριέχει ένα στοιχείο αδυναμίας και μέσα της υπάρχει ο φθόνος. Κοινωνικά αφορά κυρίως λαϊκά στρώματα στα οποία είναι ευεπίφορος ο λαϊκισμός στην κάθε του όψη, είτε αναφερόμαστε στον λαϊκισμό του ΄70 και του ΄80, είτε στον σημερινό δεξιόστροφο εθνολαϊκισμό.

-Τους ανθρώπους που σκέφτονται έτσι, ποιος τους χειραγωγεί σήμερα; -Τους χειραγωγεί η ακροδεξιά, γιατί ο ακροδεξιός λόγος πάντα απευθυνόταν σε μικροαστούς και σε όσους αισθάνονταν αδικημένοι. Ξέρει να διεγείρει αυτά τα στρώματα που δεν έχουν επαρκή ταξική συνείδηση ώστε να προχωρήσουν προς τα αριστερά.

-Έτσι εξηγείται και η άνοδος του ΛΑΟΣ στη Θεσσαλονίκη;

-Toν Καρατζαφέρη δεν τολμώ να τον πω ακροδεξιό, γιατί έχει υποσχεθεί να κάνει μηνύσεις σε όποιον τον χαρακτηρίσει έτσι, κάνει δηλαδή ό,τι και ο Λεπέν. Θέλω όμως να πω και κάτι άλλο, ο φασίστας σήμερα δεν έχει την εικόνα που είχε στη δεκαετία του ΄70, που ήταν συντηρητικός, χωρίς χιούμορ, φορούσε κουστουμάκι κ.λπ. Ο μεταμοντέρνος φασίστας έχει εξωτερικά όλα τα χαρακτηριστικά ενός ελευθεριάζοντος ατόμου και φαίνεται χαριτωμένος. Για αυτό γίνεται και πιο επικίνδυνος.

-Ο Χριστόδουλος είναι τέτοιος;-Aυτό ας το κρίνει ο κόσμος. Εγώ πάντως ομολογώ ότι τρόμαξα μαζί του, όταν τον άκουσα να λέει τηλεοπτικά «Η εκκλησία σας αγαπάει όλους» καθώς ένα δάκρυ λαμπίριζε στο μάτι του. Kαι θυμήθηκα τη ρήση του Λακάν, όπου ο αναλυόμενος λέει στον αναλυτή «Σ΄ αγαπώ, αλλά επειδή αγαπώ κάτι περισσότερο από σένα, σε ακρωτηριάζω». Όταν ο αρχιεπίσκοπος λέει «Όλους σας αγαπάμε», αναρωτιέμαι μέσα μου αυτό το τρομακτικό πράγμα που λέγεται αγάπη, πόσο έχει αναλυθεί από τον αριστερό λόγο; Τι περίπλοκο εργαλείο είναι αυτή η αγάπη; Για σκέψου να νοιώθεις φτωχός και κατατρεγμένος, να αισθάνεσαι ότι σε έχουν εγκαταλείψει όλοι και να έρχεται κάποιος να σου λέει «Σ΄ αγαπάω». Η γοητεία της αγάπης είναι πολύ μεγάλη. Ο Κούντερα περιγράφει μια σκηνή από την εισβολή των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία, που ο στρατιώτης λέει στο πλήθος «Γιατί κάνετε έτσι; εμείς σας αγαπάμε», και βέβαια αυτή η αγάπη τότε είχε μέσα της και πολυβόλα και τανκς. Αυτός λοιπόν ο πατρικομητρικός λόγος της εκκλησίας, ενέχει μέσα του τέτοια στοιχεία. Η αριστερά πρέπει όλα αυτά να τα δει, πρέπει να κοιτάξει και το ρόλο των συναισθημάτων στην πολιτική.

-Κάποιοι ισχυρίζονται ότι ο πατριωτισμός είναι κατά βάση αμυντικός, και για αυτό διαφέρει από τον εθνικισμό που είναι μόνο επιθετικός. Εσείς τι πιστεύετε;

-Κάθε εθνικισμός αυτοονομάζεται πατριωτισμός. Ας θυμηθούμε εδώ τους αλυτρωτικούς εθνικισμούς, όπως ότι όταν στην αρχή η Ελλάδα έκανε την επανάστασή της, μετά ήθελε να ενωθεί με πληθυσμούς που και εκείνοι επιθυμούσαν την ένωση, π.χ. τους Έλληνες της Μ. Ασίας. Αυτό τι ήταν; Aμυντικό εθνικισμό μήπως έδειχναν τότε οι νεότουρκοι; Aυτά πρέπει να τα σκεφτούμε, αλλιώς πέφτουμε σε αντιφάσεις. Βέβαια σήμερα είναι πολύ δύσκολο να εξηγήσεις σε κάποιον που βομβαρδίζεται από την τηλεόραση την πολυπλοκότητα της κατάστασης, ενώ οι μισές αλήθειες ή τα ολόκληρα ψέματα είναι πολύ πειστικά. Θα δώσω ένα παράδειγμα εξαιρετικά ενδιαφέρον αλλά και αστείο. Τελευταία υπάρχει μια φήμη ότι οι οικολόγοι αμολάνε τα φίδια και τις αρκούδες. Στην αρχή μου φαινόταν πολύ γελοίο καθώς σκεφτόμουν διάφορους οικολόγους που ξέρω να κουβαλάνε το βράδυ τις αρκούδες στην πλάτη! Αν το καλοσκεφτείς όμως, η λογική είναι η ίδια με αυτήν της Γερμανίας στη δεκαετία του ΄30. Τι φταίει για την μιζέρια μου; Φταίει ο πλούσιος, δηλαδή ο Εβραίος, μισές αλήθειες δηλαδή, γιατί φυσικά όλοι οι πλούσιοι δεν ήταν Εβραίοι. Έχει να κάνει με ταυτίσεις και απλουστεύσεις και κυρίως με την άρνηση ή την αδυναμία να δούμε την πολυπλοκότητα της καθημερινότητάς μας.

-Να μιλήσουμε και για τις παρελάσεις;-Πιστεύω ότι ακόμα και αν ξεπεράσουμε τις παρελάσεις, ο εθνικισμός δεν θα γίνει μικρότερος, -ούτε καν στο συμβολικό του επίπεδο-, γιατί το συμβολικό επίπεδο του εθνικισμού δεν είναι πια οι παρελάσεις. Ο Ουμπέρτο ΄Εκο σε ένα κείμενο του 1970, λέει ότι οι στρατιωτικές παρελάσεις είναι ένα ψέμα δημόσια εκτεθειμένο που εμφανίζεται με την πομπώδη δύναμη της αλήθειας. Είναι ένα από τα ψέματα θεμέλια του έθνους - κράτους. Η στρατιωτική παρέλαση δεν είναι μια φιέστα όπως λένε, αν ήταν τέτοια θα κάναμε γλέντια και γιορτές, δεν θα δείχναμε όπλα, γιατί τα όπλα ένα κράτος δεν τα δείχνει στον εχθρό του. Όλη αυτή η επίδειξη, έχει να κάνει με τη δομή του έθνους - κράτους όπως αναπτύχθηκε στην πολεμική δημοκρατία και στον πολεμικό φασισμό της δεκαετίας του ΄30, αφορά ένα σύμπαν λόγου εκείνης της εποχής που είναι και η απαρχή των μαθητικών παρελάσεων.

-Για τις μαθητικές παρελάσεις τι γνώμη έχετε;-Οι παρελάσεις των μαθητών ξεκίνησαν επί Μεταξά, και υπάρχει ένα αληθινό γεγονός, που κάποιος του λέει κάποια στιγμή, «Στρατηγέ, ιδού ο στρατός σας» και εννοούσε τους μαθητές. Έχει να κάνει με μια αντίληψη για την νεολαία, που γεννήθηκε στη δεκαετία του ΄30 και δεν αφορούσε μόνο τους ναζί, αλλά το γενικό κλίμα στην Ευρώπη της εποχής. Η νεολαία θεωρείται το πιο ζωντανό και πιο πειθαρχημένο κομμάτι του έθνους, για αυτό πρέπει να την τιθασεύσουν και να την κάνουν «καθαρή». Ο Βισκόντι, στο «Λυκόφως των θεών» που μιλάει για τον φασισμό, ζουμάρει τον φακό σε ένα ξανθό αγοράκι που μαζί με ένα μικρό άριο κοριτσάκι τραγουδάνε ένα γερμανικό τραγούδι, και βλέποντάς τα λες «Τι ωραία και αθώα παιδιά». Αλλά όταν απομακρύνεται ο φακός, βλέπεις ότι τραγουδάνε πάνω σε μια πυρά βιβλίων και χαίρονται για αυτό. Συμβολικά είναι ο μύθος μιας νεολαίας ζωντανής, η ισχύς του έθνους με την ορμή και τη ζωτική της δύναμη. Που αν βυθιστούμε σε αυτήν θα αντλήσουμε δυνάμεις και θα προχωρήσουμε στο μέλλον, το οποίο μας περιμένει ολόλαμπρο μπροστά μας, αλλά και που κατά βάθος κρύβει ένα κάψιμο βιβλίων, ένα κάψιμο των γηρατειών και μια απώθηση της κουλτούρας. Έτσι όπως έλεγε ο Γκαίμπελς, «Όταν ακούω τη λέξη κουλτούρα, τραβάω το πιστόλι μου» ή όπως πολλοί εθνικιστές αποκαλούν κάποιον κουλτουριάρη, ή τώρα τελευταία προοδευτικάριο. Αυτός λοιπόν ο μύθος που εμπεριέχει την ομοιομορφία, τις στολές, το δυναμικό περπάτημα, το κεφάλι ψηλά, την κατηγοριοποίηση κατά ύψος και κατά φύλα, συμβολίζει πάνω από όλα την τιθάσευση της ζωντάνιας. Και βέβαια η παρέλαση το ΄30 δεν ήταν μόνο για ένα δεκάλεπτο, η παρέλαση ήταν ο θρίαμβος της λογικής της ιεραρχίας, της εποχής των λαβάρων. Η παρέλαση ξεκινούσε από το εργοστάσιο, ήταν το Φορντικό μοντέλο της εποχής που επέβαλε τους εργάτες στη σειρά.

-Σήμερα έχει αλλάξει ο τρόπος προσδιορισμού των ταυτοτήτων;-H παγκοσμιοποίηση έχει διαστάσεις οικονομικές, τεχνολογικές και ταυτότητας. Μην φανταζόμαστε λοιπόν την παγκοσμιοποίηση μόνο σαν μια διαδικασία ενοποίησης, η παγκοσμιοποίηση είναι μια διαδικασία αποένταξης, αποδιάρθρωσης, επανένταξης και αναδιάρθρωσης. Καταστρέφει αλλά και ξαναδομεί. Και σε αυτήν την αποδιάρθρωση της ιεράρχησης των ταυτοτήτων, συχνά δημιουργούνται κίνδυνοι μέσα στην πληθώρα των εναλλακτικών life styles. Έτσι πολλοί που νοιώθουν μπλεγμένοι από αυτά, επιλέγουν την ενεργητική κατασκευασμένη άρνηση της αμφιβολίας. Καθώς ζούνε σε διαρκή διλήμματα και διχασμούς, πολλοί λένε εκ των υστέρων -δηλαδή περίπου υστερικά- «είμαι Έλληνας». Αυτό σημαίνει ότι γαντζώνονται από την εθνική τους ταυτότητα, σαν ένα είδος αγκυροβολίου. Αυτό το λένε και σε άλλες ταυτότητές τους, όπως στις πολιτικές. Μπορούνε να πούνε ότι ανήκουν σε ένα κόμμα αλλά όχι όπως τη δεκαετία του ΄30, τώρα το κάνουν φυλετικά. Μπαίνουν δηλαδή σε μια φυλή και μια κοινότητα με ένα τρόπο φονταμενταλιστικό, για να μείνουν εκεί και να αποκτήσουν ένα είδος οντολογικής ασφάλειας.

-Τι πιστεύει κατά βάθος κάποιος εθνικιστής;-Ο εθνικισμός αφορά σε ένα νεωτερικό συναίσθημα, γιατί πάνω από όλα είναι αυτό που ο Γκίντενς ονομάζει το ψυχολογικό συναίσθημα της κυριαρχίας. Όταν κάποιος λέει ότι είναι Έλληνας, εννοεί κυρίως ότι έχει δικαίωμα κυριαρχίας πάνω σε ορισμένο έδαφος. Αυτό το λέει ψυχολογικά και συναισθηματικά.

-Δηλαδή το γνωστό «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» -Αυτό είναι ένα διαχρονικό σύνθημα, αλλά πρέπει να μην ξεχνάμε ότι ο εθνικισμός, -όπως και κάθε ιδεολογία- είναι μια συνάρθρωση, σαν ένα κολιέ. Για να καταλάβουμε το περιεχόμενο αυτού του συνθήματος, πρέπει να θυμηθούμε τη συνάρθρωσή του στη δεκαετία του ΄70. Τότε «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» σήμαινε έξω οι αμερικάνοι στο πλαίσιο της διεκδίκησης της λαϊκής κυριαρχίας. Στις μέρες μας όμως, αυτή η μία χαντρούλα του κολιέ, αποσπάται από το ιδεολογικό πλαίσιο αυτής της εποχής που ήταν το αντιιμπεριαλιστικό πρόσωπο, και σημαίνει έξω οι ξένοι μετανάστες. Είναι το ίδιο σημαίνον με τελείως διαφορετικό σημαινόμενο. Το χαρακτηριστικό του σύγχρονου νεορατσιστικού λόγου, είναι ότι οικειοποιείται τις εκφράσεις της αριστεράς. Τελευταία οι θεωρητικοί του ρατσισμού στη Γαλλία, υπερασπίζονται ένα από τα συνθήματα του γαλλικού Μάη που είναι το δικαίωμα στη διαφορά, με έναν διαστρεβλωμένο τρόπο. Και λένε «Αγαπώ τους aραβες, αλλά η θέση τους είναι στο Μαγκρέμπ της Αφρικής. Κάντε μακριά από εδώ τις κοινότητές σας και αφήστε μας να ζήσουμε καθαροί στον τόπο μας».

-Η αριστερά πως πρέπει να απαντήσει στον νεορατσισμό;

-Η αριστερά πρέπει να καθίσει σοβαρά να διαβάσει τα κείμενά τους, γιατί έτσι θα βγάλουμε συμπεράσματα που θα γίνουν εργαλεία. Τον εθνικισμό πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε κατάματα και με έναν λόγο μη αμυντικό. Γιατί ο λόγος της δεκαετίας του ΄30, ή της δεκαετίας του ΄70 της ανανεωτικής αριστεράς, ή στην καλύτερη περίπτωση το political correct της αμερικάνικης αριστεράς του ΄90, δεν βοηθούν πλέον.