«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. ΣτεφάνουἈναγνωστόπουλου

Οἱ Πατέρες, πού μετῆλθαν στήν πρᾶξι τῆς ζωῆς τους τούς πνευματικούς τρόπους τῆς νήψεως, ὠνομάσθησανν ΝΗΠΤΙΚΟΙ καί ὅλοι τους ὤργωσαν μέ τό ἄροτρο τῆς συνεχοῦς μετανοίας «τάς ἀγόνους ἐρήμους» τῆς καρδιᾶς. Τίς πότισαν δέ καί τίς καθάρισαν ἀπό τά πάθη «ταῖς τῶν δακρύων των ροαῖς». Καί μέ τήν ἀδιάλειπτη Νοερά καρδιακή προσευχή, τήν προσοχή καί νῆψι, μεγάλωσαν τό δένδρο τῆς ἀγάπης στίς καρδιές τους, τό πλήρωμα δηλαδή τῆς Χάριτος. Αὐτοῦ τοῦ ἀναιμάκτου μαρτυρίου- ἀγῶνος καρποί εἶναι, ὅπως τό ἔχουμε ἐπισημάνει:

• ἡ κάθαρσις,

• ὁ φωτισμός,

• ἡ ἀπάθεια,

• ὁ ἁγιασμός, ἡ θέωσις!

Λέγει λοιπόν ὁ Ἀββᾶς Φιλήμων ὅτι ἄνευ τῆς τελείας ἡσυχίας καί τοῦ πνεύματος τῆς ἀμεριμνησίας εἶναι ἀδύνατον νά εὐαρεστήση κανείς, ὅπως πρέπει, τόν Θεόν.

Ἡ ἡσυχία γεννᾶ τήν ἄσκησιν1 ὄχι μόνον τοῦ σώματος ἀλλά ἰδιαιτέρως τήν τοῦ πνεύματος. Ἡ ἐργασία τοῦ πνεύματος εἶναι ἡ ἀδιάλειπτη νοερά προσευχή, ἤτοι ἡ συνεχής μνήμη τοῦ Ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ, τό «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησόν με», εἶναι ἡ προσοχή τοῦ νοῦ μέσα στήν καρδιά, εἶναι ἡ πυκνή μελέτη τοῦ θανάτου καί τῆς κολάσεως, εἶναι ἡ διαρκής αὐτομεμψία, εἶναι ἡ φυλακή τῶν πέντε αἰσθήσεων.Ὅλα αὐτά, μαζί μέ τά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησία, συμβάλλουν στήν ἀποτελεσματική κάθαρσι τῆς ψυχῆς τοῦ ἀγωνιζομένου πιστοῦ χριστιανοῦ. Γι᾿ αὐτό πολύ σοφά εἶπε καί ὁ Μέγας Βασίλειος:

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Ἡ Χάρις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, πού εἶναι ὁ κρυμμένος θησαυρός, θαμμένη μέσα στό σκοτεινό πλῆθος τῶν παθῶν μας, ἀδυνατεῖ νά δημιουργήση διαύγεια, νά ἀκτινοβολήση, νά προκαλέση ἀναστάσιμο σεισμό, γιατί φταῖνε τά πάθη μας, ὁ παλαιός ἄνθρωπος, ὁ παλαιός Ἀδάμ.

Σκάβοντας ὅμως καί ψάχνοντας μέ τήν συνεχῆ Εὐχή, σιγά- σιγά πετᾶμε τήν σαβούρα τῶν παθῶν καί τήν ἀκαθαρσία τῶν λογισμῶν καί ἡ καρδιά ἐλευθερώνεται. Ἀναπνέει, ζεῖ, φωτίζεται καί σώζεται. Καί πάλλοντας ἀπό ζωή, φωνάζει θριαμβευτικά:

«Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον».

Τώρα λοιπόν, πού μαθαίνουμε τήν ἀλήθεια, μέ ὅσα μᾶς λέγει ἡ Ἐκκλησία, δηλαδή τό ποῦ βρίσκεται ὁ πολύτιμος αὐτός θησαυρός καί μέ ποιούς τρόπους νά ψάξουμε καί νά σκάψουμε, γιά νά τόν βροῦμε, πρέπει ἀμέσως τώρα ν᾿ ἀρχίσουμε τό ἔργο τῆς σωτηρίας μας δηλαδή τήν εὐλογημένη Εὐχή, πρίν εἶναι πολύ ἀργά καί πρίν μᾶς βρῆ ὁ θάνατος: «Ἰδού νῦν καιρός εὐπρόσδεκτος, ἰδοῦ νῦν ἡμέρα σωτηρίας»1. Αὐτή, μαζί μέ τά Μυστήρια καί τήν πρᾶξι τῶν ἐντολῶν, δουλεύει, ἐργάζεται καί θριαμβεύει πνευματικά.

«Ἡ Εὐχή μέσα στόν κόσμο» “τά ἀδύνατα παρά ἀνθρώποις δυνατά παρά τῷ Θεῷ ἐστιν”»1.

π. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Δέν χωρίζει, λέγει ὁ Ἀββᾶς Φιλήμων, ὁ ἄνθρωπος ἀπό τόν Θεόν ἤ ἀκριβέστερα ὁ νοῦς ἀπό τήν μνήμη τοῦ Θεοῦ, μόνον ἐξ αἰτίας τῶν πυρακρωμένων παθῶν, ἀλλά καί ἀπό κάθε ἀργό λόγο».
(Εἶναι πράγματι πολύ ἐπικίνδυνος ὁ ἀργός λόγος καί κατακριτέος, ἀφοῦ γίνεται ἡ ἀφορμή γιά νά προκληθοῦν καί ἄλλες ἁμαρτωλές προσβολές. Γι᾿ αὐτό καί ἐπιμένουν οἱ δαίμονες στήν σπορά του μέσα στόν νοῦ, πείθοντας καί αὐτές τίς πέντε αἰσθήσεις. Διότι, ὅπου δέν ὑπάρχει ἀκριβής προσοχή πάνω στίς αἰσθήσεις, ἀσφαλῶς ἐκεῖ δέν δύναται νά τηρηθοῦν καί ἡ φύλαξις τοῦ νοῦ, γιά νά παραμείνη καθαρός, ὁπότε νά ἔχη τήν εὐκολία της ἡ ἐργασία τῆς Εὐχῆς. Εἶναι σκληρός ὁ πνευματικός ἀγῶνας γιά τήν διατήρησι τῆς καθαρότητος καί ἀκεραιότητος τῶν ψυχῶν μας!

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Ὅπως λοιπόν γιά νά ἀντιμετωπίσουμε μιά ἀσθένεια, πρέπει νά χρησιμοποιήσουμε κάποια φαρμακευτική ἀγωγή, κάτι ἀνάλογο ἀπαιτεῖται καί γιά τίς ψυχικές ἀσθένειες τῶν πολλῶν μας παθῶν. Ἄρα, δέν ἐπιτυγχάνεται ἡ κάθαρσις ἀπό τήν τυραννία τῶν παθῶν καί ἀπό τήν ἐξουσία τοῦ διαβόλου χωρίς τήν βοήθεια τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀφοῦ ὁ Ἴδιος τό λέει:
«Χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν»¹.
Γι᾿ αὐτό: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», παντοῦ καί πάντοτε.
Ἄν, ὡστόσο, δέν αἰχμαλωτίζουμε καθημερινά «πᾶν νόημα εἰς τήν ὑπακοήν τοῦ Χριστοῦ»², κάθε σκέψι μας καί κάθε ἐνέργεια τῆς ζωῆς μας σ᾿ αὐτή τήν ὑπακοή, οἱ προσευχές μας θά εἶναι ἄκαρπες, στεῖρες.

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Στό βιβλίο “Ἔκφρασις μοναχικῆς ἐμπειρίας”, στήν Α΄ καί τήν Β΄ ἐπιστολή του, ὁ ὅσιος Γέροντας Ἰωσήφ ὁ Ἡσυχαστής γράφει ὅτι:

«Ἡ πράξις τῆς Νοερᾶς προσευχῆς εἶναι νά βιάσης τόν ἑαυτόν σου νά λέγης συνεχῶς τήν εὐχήν μέ τό στόμα, ἀδιαλείπτως. Εἰς τήν ἀρχήν γρήγορα, νά μήν προφθάνη ὁ νοῦς νά σχηματίζη λογισμόν μετεωρισμοῦ. Νά προσέχης μόνον στά λόγια: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με».

Ὅταν αὐτό πολυχρονίση, τό συνηθίζει ὁ νοῦς καί τό λέγει. Καί γλυκαίνεσαι, ὡσάν νά ἔχεις μέλι στό στόμα σου καί θέλεις ὅλο νά τό λέγης. (Ὁ πολυκαιρισμός τῆς προφορικῆς εὐχῆς συντελεῖ στό νά τήν συνηθίση εὔκολα νά τήν λέγη καί ὁ νοῦς μέ τόν ἐνδιάθετο λόγο). Ἄν τυχόν τήν ἀφήνης, τήν ξεχνᾶς ἤ κάποια ἔντονη ἀπασχόλησι σέ τραβάει, στενοχωρεῖσαι πολύ.Ὅταν λοιπόν τό συνηθίση ὁ νοῦς καί χορτάση –τό μάθη καλά– τότε τό στέλνει εἰς τήν καρδίαν.

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Ρώτησαν κάποτε ἕναν ἁγιασμένο Γέροντα, νά πῆ μέ δύο ἤ τρεῖς σύντομες προτάσεις, τρεῖς κανόνες πνευματικῆς ἀσκητικῆς Ὀρθοδόξου ζωῆς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Κανόνες σωτηρίας καί βαθμίδες, πού θά μπορέσουν μέ ἀσφάλεια νά βάλουν τήν ψυχή στά χέρια τοῦ Παναγίου Θεοῦ.
Κι ἐκεῖνος εἶπε:

• Πρῶτος κανόνας: Προσευχή!!!

• Δεύτερος κανόνας: Προσευχή!!!

• Τρίτος κανόνας: Προσευχή!!!

Ἐάν αὐτούς τούς κανόνες τούς θεωρήσουμε ὑπό μορφή βαθμίδων, θά ποῦμε ὅτι:

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Στόν Υἱόν καί Λόγον ὁ Θεός Πατήρ «ἐχαρίσατο ὄνομα τό «ὑπέρ πᾶν ὄνομα»¹.

• Ὄνομα φοβερόν,

• Ὄνομα παντοδύναμον,

• Ὄνομα ἡγιασμένον,

• Ὄνομα εὐλογημένον,

• Ὄνομα δεδοξασμένον καί αἰνετόν εἰς τούς αἰῶνας.

Γι᾿ αὐτό κι ἐμεῖς νά κάνουμε σεμνή ὑπακοή στήν προτροπή τοῦ προφήτου Ἡσαΐου, πού μᾶς παραγγέλλει:

«Βοᾶτε τό ὄνομα αὐτοῦ»², βοᾶτε ἀδιαλείπτως τό γλυκύτατο καί ὑπερ πᾶν ἄλλο ἀγαπητό Ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.

Στήν δέ Κυριακή προσευχή, στό «Πάτερ ἡμῶν…», λέμε:«ἁγιασθήτω τό ὄνομά σου», πού σημαίνει “δοξασθήτω”. Καί δοξάζεται ὄντως τό πανάγιον Ὄνομα τοῦ Κυρίου διά τῆς Εὐχῆς, ἀλλά καί αὐτό στήν συνέχεια μέ τήν σειρά του ἁγιάζει ἐμᾶς καί τή ζωή μας.

Ὁ ὅσιος Νεῖλος ὁ Ἀσκητής μᾶς συμβουλεύει:

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Βλέπουμε λοιπόν ὅτι οἱ θεοφιλεῖς εὐεργεσίες τῆς Εὐχούλας «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», γρήγορα μᾶς ἀποκαλύπτονται καί μᾶς καταπλήσσουν. Ἀκόμη καί ἡ κούρασις, τότε, θά εἶναι γλυκειά καί ὁ πόνος πού θά αἰσθανώμεθα σωματικά, θά εἶναι πιό ἐλαφρύς. Τότε καί τά σύννεφα τῆς ἁμαρτίας θά διαλύονται καί ὁ ἥλιος τῆς εἰρήνης καί τῆς ἀγάπης θά λάμπη ἀκτινοβόλος μέσα στόν οὐρανό τῆς ψυχῆς μας καί θά χωροῦν μέσα μας ὅλοι, ἀκόμη καί οἱ ἐχθροί μας.
Ἔτσι, θά γνωρίσουμε βιωματικά ὅτι:

• Οἱ πράξεις τῶν ἐντολῶν, μέ πρώτη τήν διπλῆ ἀγάπη πρός τόν Θεό καί τόν πλησίον,

• Ἡ συμμετοχή μας στή θεία Λατρεία καί στά πανάγια σωστικά Μυστήρια,

• τό καθημερινό πνεῦμα συντριβῆς καί μετανοίας πού καλλιεργοῦμε,

• ἡ καθημερινή μελέη τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί ἄλλων θεοφιλῶν πνευματικῶν βιβλίων

• καί ἡ ἀδιάλειπτος προσευχή μέ τό «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», ἀνοίγουν τίς θύρες τοῦ θείου ἐλέους. Ἀνοίγουν τήν ἀγκαλιά τοῦ Θεοῦ καί αὐτή ἡ ἀγκαλιά μέ τήν σειρά της μᾶς κλείνει μέσα της!!! Καί τότε, ἡ οὐράνια χαρά τῆς ψυχῆς μας εἶναι ἀνέκφραστη καί δέν περιγράφεται μέ λόγια!…
  

«Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»

  Πρωτ. Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου

Ἡ πείρα μᾶς ἔδειξε ὅτι ὅποιος ἀποφασίσει νά ἐπικαλῆται τό γλυκύτατον Ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ συνεχῶς, κατά πρῶτον θά βρεθῆ ἀντιμέτωπος μέ τήν ὀκνηρία καί τήν ἀμέλεια. Ὄφείλει ὅμως νά πολεμήση μέ ὅλες του τίς δυνάμεις καί, ὅσο περισσότερο θά ἐπιμένη, τόσο καί γρηγορώτερα θά συνηθίζη. Γιατί ἐξοικειώνεται ἡ γλώσσα μέ τήν Εὐχή καί τά χείλη ἀποκτοῦν τέτοια ἱκανότητα, ὥστε χωρίς καμμιά προσπάθεια, ἐκεῖνος πού προσεύχεται ἐπικαλούμενος τό Ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, ὕστερα ἀπό λίγο καιρό νά νοιώθη ὅτι ἡ προσευχή αὐτή τοῦ χάρισε ἕνα ΟΥΡΑΝΙΟ ΔΩΡΟ, πού ἔγινε ἕνα πρᾶγμα μέ τήν ψυχή του, μιά ἀδιαίρετη ἑνότητα, ὅπως ὁ ἄνθρωπος μέ τήν ἀνάσα του.

Ἐάν ἡ προφορική Εὐχή στό Ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀδιάλειπτη, τότε, πολύ σύντομα θά μᾶς δώση μία γλυκύτητα στά χείλη καί στήν γλῶσσα.

Ἄνθρωποι πού ζοῦν ἀνάμεσά μας… μέ τή δύναμη καί τήν ἐνέργεια τῆς «Εὐχῆς» (ἀληθινή ἱστορία)

 

του Πρωτοπρεσβύτερου Στέφανου Κ. Αναγνωστόπουλου

 ~ Σε κάποια πόλη της Πελοποννήσου, συναντήθηκα κάποτε με έναν χριστιανό, περίπου 32 ετών, που μοσχομύριζε κάτι σαν δενδρολίβανο.
Και η έκπληξη μου μεγάλωσε ακόμη περισσότερο, όταν άρχισε να μου μιλάει για την Ευχή, το «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον με», διαπιστώνοντας ότι από το στόμα του εξήρχετο η άρρητος ευωδία του Παναγίου Πνεύματος.
Για το κομποσχοίνι και την Ευχή είχε μάθει πριν από χρόνια στο Άγιον Όρος και από τότε την έλεγε ασταμάτητα, μέρα-νύχτα, και πολλές φορές χωρίς διακοπή ακόμα και τις νύχτες. Η Ευχή αναπλήρωνε και τις φυσικές ανάγκες του ύπνου του.
Έτσι, σιγά-σιγά η προσευχή του Ιησού έγινε πνευματική και νοερά μέσα στην καρδιά του και απολάμβανε το μεγαλείο της, χωρίς να μπορεί να ερμηνεύσει το πως λέγεται μέσα του η Ευχή και μάλιστα από το μέρος της καρδιάς του, με πολλή γλυκύτητα και χωρίς αυτός να την λέγει συνειδητά, είτε προφορικά είτε με τον ενδιάθετο λόγο. (Αυτό είναι το μεγαλείο της πνευματικής προσευχής και ειδικότερα της Νοεράς λεγόμενης προσευχής).

Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, μέρος β’

 μέρος β΄

Γνωρίζουμε πολύ καλά, ἀπό τήν διδασκαλία τῶν ἁγίων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας, πώς πίστις ἄεργος (δηλαδή πίστις χωρίς ἔργα) «νεκρά ἐστιν» (Ἰακ. Β΄: 26) ἀλλά καί «ἔργα ἄπιστα» (δηλαδή χωρίς πίστι) δέν λυτρώνουν οὔτε καί σώζουν τόν ἄνθρωπο. Μέ τήν λέξι “ἔργα” δέν ἐννοοῦμε ἁπλᾶ καί μόνον τίς ἐξωτερικές καλές πράξεις –ἀπό τίς ὁποῖες μποροῦμε νά κάνουμε πολλές– ἀλλά κυρίως τήν πνευματική ζωή, πού εἶναι καρπός τοῦ Παναγίου Πνεύματος. Καί «καρπός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐστιν ἀγάπη, χαρά εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις πρᾳότης, ἐγκράτεια» (Γαλ. Ε΄: 22-23) καί ἀμέτρητες ἄλλες ἀρετές. Ἔτσι καταλαβαίνουμε πώς δέν μποροῦμε νά ζήσουμε «ἐν Πνεύματι καί ἀληθείᾳ» χωρίς τήν πραγματική πίστι. Οὔτε πάλι μποροῦμε νά πιστέψουμε πράγματικά στόν Ἰησοῦ Χριστό καί τήν Ἐκκλησία Του χωρίς τήν πνευματική ζωή.

Ἡ προσευχή μέ τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ,μέρος α΄

 

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

  Ὑπάρχει μιά προσωπική μαρτυρία τῆς ἀείμνηστης Γερόντισσας Μακρίνας, ἀπό τήν Πορταριά τοῦ Βόλου, πού τήν διηγεῖτο τακτικά. Τήν ἄκουσα κι ἐγώ, κάποτε, παρουσίᾳ καί ἄλλων χριστιανῶν, καί τήν καταγράφω:
Κάποια νεαρή κυρία εἶχε ὑποστῆ ἐγκεφαλικό ἐπεισόδιο, μέ ἀποτέλεσμα νά παραλύση τελείως ἀπό τήν μέση καί κάτω καί ἐλαφρά ἀπό τήν δεξιά της πλευρά. Τό μυαλό καί ἡ ὁμιλία της δέν πειράχθηκαν καθόλου.
Ἀπό τήν Γερόντισσα Μακρίνα, πρίν ἀπό χρόνια, εἶχε μάθει τήν Εὐχή, τό «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», καί ἐπεκαλεῖτο συνεχῶς ὄχι μόνο τό Ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀλλά καί τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου.
Ἔτσι, κατάκοιτη καί ἀκίνητη ὅπως ἦταν, μέ ἐλεύθερο τό ἀριστερό της χέρι, ἔκαμε συνέχεια κομποσχοῖνι στό ὄνομα τῆς Παναγίας, λέγοντας καί φωνάζοντας μέ πόνο καί θέρμη ψυχῆς: «Ὑπεραγία Θεοτόκε, βοήθει μοι» ἤ «Ὑπεραγία Θεοτόκε, σῶσον με» καί «Παναγία μου, σῶσε με, εἶμαι ἁμαρτωλή».

Εὐχή καί φωτισμός τοῦ νοῦ

 

ΕΥΧΗ ΚΑΙ ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ἐρώτησε κάποιος τόν Ἀββᾶ Φιλήμονα, μέ ποιό τρόπο μπορεῖ ἕνας χριστιανός, ποῦ ζῆ μέσα στόν κόσμο, ν᾿ ἀποκτήση καθαρό νοῦ, ὅπως ὁ ἴδιος, κι ἐκεῖνος ἀπήντησε: «Ὕπαγε, πόνησον. Κόπου γάρ χρεία καί πόνου καρδίας» (Ἀββᾶ Φιλήμονος, Λόγος περί τοῦ ἀββᾶ Φιλήμονος, Φιλοκαλία.., τ. Β΄, σελ. 320). Ἡ καθαρότης τοῦ νοῦ συνεπάγεται τήν ἐνοίκησι τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ ἐντός τῆς καρδιᾶς μας. Γιά τήν ἐπίτευξι ὅμως τῆς καθαρότητος, ἀπαιτεῖται πόνος, κόπος καί μόχθος πολύς. Ἄν γιά τήν ἀπόκτησι τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν καταβάλλεται τόση προσπάθεια καί ἀγωνία, πόσο μᾶλλον γιά τά πνευματικά;
Ἡ ἔναρξις τῆς πνευματικῆς προκοπῆς θά γίνη μέ τήν ἀπόταξιν τοῦ οἰκείου θελήματος καί τήν ἔνταξιν εἰς Γέροντα ἀπλανῆ, ὅστις θά ὁδηγήση αὐτόν εἰς τήν ὁδόν τῆς στενῆς διαγωγῆς, εἰς τήν τελείαν καθαρότητα τοῦ νοῦ, τόν φωτισμόν καί τήν τελειωσιν, ἤτοι, τήν θέωσιν.