Γέρων Ἐφραίμ Φιλοθεΐτης – Περί σαρκικοῦ πολέμου

 Αγαπητέ εν Χριστώ αδελφέ…, έλαβα το γράμμα σου και είδα τον αγώνα των λογισμών σου, τον οποίον διέρχεσαι σχετικά με τον πόλεμον, που υφίσταται ο άνθρωπος από το πονηρό πνεύμα της αμαρτίας, της π ο ρ ν ε ί α ς.

Άκουσον, αδελφέ μου, τον φτωχόν εις την γνώσιν αι έρημον εις την ψυχήν παντός καλού. Όταν κανείς αγωνίζεται κατά της αμαρτίας με ταπείνωσιν και φόβον Θεού και με εργασίαν πνευματικήν θερμήν και με την καθοδήγησιν εμπείρου πνευματικού, αδύνατον να τον αφήσει ο Θεός να χαθή.

Μόνον όταν αμελήση τα πνευματικά του καθήκοντα, κυρίως όταν υπερηφανευθή λογιζόμενος ότι κάτι είναι, τότε δύναται να ολισθήση, αλλά πάλιν άν προσπέση με ταπείνωσιν, πάλιν σηκώνεται,πάλιν ιατρεύεται, το δε Έλεος του Κυρίου εγγύς τοις συντετριμμένοις τη καρδία.

Γίνονται όμως και δοκιμασίαι πολλαί προς πείραν και σοφίαν πνευματικήν, διότι άνευ πειρασμών αδύνατον να αποκτήσει κανείς πείραν. Πείρα λέγεται όχι από μαθήσεως τέχνη, αλλά το να λάβης πείρα της ωφελείας και της ζημίας εμπράκτως. Χωρίς να παραχωρηθή κανείς μικρόν εις τους πειρασμούς εμπεσείν, αδύνατον ακριβής γενέσθαι.

Όταν εξ αγαθής προαιρέσεως πράξη κανείς κάτι και μετά ταύτα αποδειχθή ότι δεν ήτο ορθόν αυτό που έπραξεν, ο Θεός επειδή εις την καρδίαν επιβλέπει, και τον σκοπόν κάθε πράξεως επιδοκιμάζει, θα φέρη τα πράγματα πάλιν εις ομαλότητα και θα τον φωτίση να καταλάβη, ποίον έπρεπε να πράξη.

Οἱ πειρασμοί τοῦ διαβόλου (Γέροντας Κλεόπας Ἡλίε, Ρουμάνος ἡσυχαστής καί διδάσκαλος)

   Γιατί ο σατανάς έχει τόσο μίσος για τον άνθρωπο και γιατί του επιτρέπει ο Θεός να φέρνει πειρασμούς και να απατά με αμαρτίες το πλάσμα του;

Ο σατανάς δεν έχει δύναμη και άδεια να εξουσιάζει, να απατά ή να βιάσει την θέληση του ανθρώπου προς την αμαρτία. Αυτός απλώς τον βάζει σε πειρασμό με διάφορα τεχνάσματα, φαντασιώσεις και ενθυμήσεις, με τις αισθήσεις, με τις αδυναμίες της φύσεως, με τις ηδονές, με τους λογισμούς. Ο σατανάς ποτέ δεν εμφανίζεται στον άνθρωπο κατά πρόσωπο, ποτέ δεν αποκαλύπτεται άμεσα ως εχθρός του ανθρώπου, αλλά τον μάχεται κρυφά, έμμεσα ή μέσω των κακών ανθρώπων, χρησιμοποιώντας παντός είδους διαβολικά τεχνάσματα, για να μην αποκαλύπτεται ότι ο ίδιος επιθυμεί την πτώση και την απώλειά μας.Αυτός ονομάζεται δελεαστής και πατέρας του ψεύδους, διότι με τους πειρασμούς και με τις απατηλές παγίδες μάς τραβάει στην αμαρτία.

«Ἐγώ εἶμαι αὐτός πού ἐσεῖς ὀνομάζετε σατανά καί διάβολο»

 Ὑπόθεση Θ΄(9)

«ΛΟΓΟΙΚΑΙΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ

ΑΓΙΩΝΠΑΤΕΡΩΝ»

 Ἀπό τό Γεροντικό

 Κάποτε πού ὁ ἀββᾶς Μακάριος πήγαινε κάπου πολύ βαθιά στήν ἔρημο συναντήθηκε μέ κάποιον πολύ γέρο πού κουβαλοῦσε φορτίο· τό σῶμα του ἦταν παντοῦ καλυμμένο μέ πολλά δοχεῖα πού τό καθένα εἶχε ἕνα φτερό, καί αὐτά ἦταν τό ροῦχο του. Ὅταν τόν εἶδε ὁ ἀββᾶς Μακάριος στάθηκε, καί ἐκεῖνος τόν ρώτησε:

«Γιατί περιπλανιέσαι σέ τούτη τήν ἔρημο;» «Ἐπειδή θέλω νά βρῶ τόν Θεό», τοῦ ἀποκρίθηκε ὁ ἀββᾶς, «φεύγω μακριά ἀπό τήν πλάνη. Ἐσύ ὅμως, γέρο, πές μου, ποιός εἶσαι; Γιατί σέ βλέπω νά ἔχεις παράξενη καί ἀσυνήθιστη ἐμφάνιση. Τί εἶναι αὐτά πού σέ σκεπάζουν;»Ἐκεῖνος, πιεζόμενος μέ ἀόρατο τρόπο ἀπό θεϊκή δύναμη, καί χωρίς νά θέλει τοῦ ὁμολόγησε: «Ἐγώ εἶμαι αὐτός πού ἐσεῖς ὀνομάζετε σατανά καί διάβολο.

«Ὅταν κοιμᾶσαι καί ἔρχεται ὁ πονηρός νά κάνεις τόν Σταυρό σου, νά γυρίζεις ἀπό τό ἄλλο πλευρό καί θα φύγει..»

Διηγείτο ο Παπα – Χαράλαμπος ο Διονυσιάτης, συνασκητής του Γέροντα Ιωσήφ του Σπηλαιώτη:

«Τις πρώτες δύο-τρεις βραδιές που ήρθα και έμεινα στο ασκητήριο του γερό-Ιωσήφ ως κοσμικός, ο διάβολος τέτοια λύσσα είχε, που δε μ’ άφηνε να κοιμηθώ και να κάνω προσευχή. Πάω να κοιμηθώ και να, ο διάβολος επάνω μου ολόκληρος. Πότε σαν σκύλος, πότε σαν άνθρωπος, πότε σαν λιοντάρι.Εγώ από τον φόβο μου σηκωνόμουν και έκανα προσευχή. Έμεινα άϋπνος τελείως και την ημέρα δεν μπορούσα να κάνω τα καθήκοντά μου, να προσευχηθώ.

Όταν με ρώτησε ο Γέροντας πως περνώ, του είπα τι συμβαίνει. Με συμβούλεψε, όταν κοιμάμαι και έρχεται ο διάβολος από το ένα μέρος, να γυρίζω από το άλλο.

«Εἶδα τόν διάβολο νά μπαίνει μέσα μου μέ μορφή καπνοῦ»

 

     Στον εξορκισμό έσπασαν τα τζάμια και πήγαιναν πέρα δώθε τα καντήλια

«Eίδα τον διάβολο να μπαίνει μέσα μου με μορφή καπνού»

 

  Η συγκλονιστική εξομολόγηση του συνταξιούχου πρωτοπρεσβύτερου Γεράσιμου Κονιδάρη για τη μάχη που έδωσε (ως έφηβος) με τον δαίμονα.

  Τη σκληρή μάχη που έδωσε σε εφηβική ηλικία για να γλιτώσει την ψυχή του από τα χέρια του Σατανά και τον τρόπο με τον οποίο κατάφερε να νικήσει το δαιμόνιο, που τον είχε κυριεύσει, περιγράφει με αφοπλιστική ειλικρίνεια στη συγκλονιστική κατάθεση ψυχής ο 85χρονος (σήμερα) συνταξιούχος πρωτοπρεσβύτερος Γεράσιμος Κονιδάρης.

Γνωρίζεις μέ ποιούς πολεμᾶς;

Γνωρίζεις πόσες λεγεώνες ἀοράτων ἐχθρῶν σὲ κυκλώνουν;Καὶ γνωρίζεις ὅτι ὁ καθένας τους σὲ πολεμάει μὲ τὸν δικό του εἰδικὸ τρόπο;Βρυχῶνται ὅλοι τους καὶ στριγγλίζουν ἐκκωφαντικὰ,καὶ ἄς μὴν τοῦς ἀκοῦς ἐσύ,πασχίζοντας λυσσασμένα νὰ καταβροχθίσουν τὴν ψυχή σου.Δὲν θὰ πρέπει λοιπὸν νὰ εἶσαι προσεχτικός;

 Εἶναι δυνατὸν νὰ κερδίσεις τὴν σωτηρία,ὅταν τρῶς καὶ πίνεις ὑπερβολικά, ὅταν ξαπλώνεις καὶ συνεχῶς ἀναπαύεις τὸ σῶμα σου; Ἄν δὲν ἀγωνιστεῖς πρῶτα πρῶτα σ’αὐτὰ δὲν θὰ ξεφύγεις ἀπὸ τὶς παγίδες τῶν ἐχθρῶν.

 Μπήκαμε στὸν πνευματικὸ ἀγώνα πατῶντας θὰ λέγαμε στὴν φωτιά. Ἄν θέλουμε νὰ εἴμαστε ἀληθινοὶ πολεμιστὲς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν καὶ ὄχι ψευτομέτοχοί της, τότε ἄς ἀποτινάξουμε ἀπὸ πάνω μας τὴ φιλοδοξία καὶ κάθε προσκόλληση σὲ ἐπίγεια, ποὺ ἐξατμίζουν τὸν πνευματικὸ ζῆλο καὶ σκεπάζουν μὲ σκοτάδι τὴν ψυχή.

“…μή εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλά ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ”

 Σήμερα κυριαρχεῖ στόν στόν κόσμο ἡ ἰδέα ὅτι δέν ὑπάρχει διάβολος. Εἶναι κι αὐτό δικό του τέχνασμα, νά πείση τόν μορφωμένο κόσμο, τούς τεχνοκράτες, αὐτούς πού ἀσχολοῦνται μέ τίς ἐπιστῆμες καί τίς γνώσεις, ὅτι δέν ὑπάρχει διάβολος!
Παρ᾿ ὅλο πού ἡ πραγματικότητα εἶναι πολύ σκληρή μ᾿ αὐτήν τήν βρωμερή παρουσία, ἐν τούτοις γιά μᾶς τούς χριστιανούς μπορεῖ νά γίνη ἀφορμή γιά μιά εὐλογημένη ἄσκησι καί πνευματική μάχη πρός τόν ἀντίδικο. Παλεύοντας τόν πονηρό καί τά τεχνάσματά του, μπορεῖ νά προκόψη ὁ χριστιανός σέ ἀρετή καί ἁγιότητα.
Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας μιλοῦν ἀκόμη καί γιά τήν ἀνάγκη ὑπάρξεως τῶν πειρασμῶν στή ζωή μας. “ Ἔκβαλον τόν πειρασμόν καί οὐδείς ὁ σωζόμενος”. Αὐτό σημαίνει πώς ὁ πειρασμός εἶναι ἀπαραίτητος ὡς μέσο σωτηρίας καί ὡς δρόμος πρός τήν τελειότητα καί τή θέωσι1. Θέλεις νά σωθεῖς; ὑπόμενε τούς πειρασμούς, τίς θλίψεις, τίς στενοχώριες, τίς ἀδικίες, τήν ἐχθρότητα καί ὅ,τι ἄλλο παρουσιάζει αὐτός ἐδῶ ὁ κόσμος, ἀλλά καί ὅ,τι προέρχεται ἀπό τό σῶμα μας.

Ἀπό τό Γεροντικό …

 

 Κάποιος ἀδελφός ρώτησε ἕναν Γέροντα:
«Οἱ ἄνθρωποι πού ζοῦν στόν κόσμο παραμελοῦν τή νηστεία, καταφρονοῦν τήν προσευχή, δέν κάνουν ἀγρυπνίες, χορταίνουν ἀπό κάθε φαγητό, ἐνεργοῦν σύμφωνα μέ τίς ἐπιθυμίες τους, στίς δοσοληψίες τους τρῶνε ὁ ἕνας τόν ἄλλον καί ὅλη τή μέρα τήν περνοῦν κάνοντας ὅρκους καί ἀθετώντας τους. Πῶς λοιπόν δέν πέφτουν, οὔτε λένε “ἁμαρτήσαμε”, οὔτε ἐμποδίζουν τόν ἑαυτό τους ἀπό τή θεία κοινωνία, ἐνῶ ἐμεῖς οἱ μοναχοί, πού εἴμαστε πάντοτε προσηλωμένοι σέ νηστεῖες καί ἀγρυπνίες καί σέ ὕπνο κατάχαμα καί σέ ξεροφαγίες καί στερούμαστε κάθε σωματική ἀνάπαυση, πενθοῦμε καί θρηνοῦμε καί λέμε ὅτι χαθήκαμε καί ὅτι εἴμαστε ἄξιοι γιά τήν κόλαση;»
Ὁ Γέροντας στέναξε καί ἀπάντησε: « Σωστά εἶπες, ἀδελφέ, ὅτι δέν πέφτουν οἱ κοσμικοί. Γιατί, ἀφοῦ ἔπεσαν μιά καί καλή σέ μεγάλη καί φοβερή πτώση, οὔτε νά σηκωθοῦν μποροῦν, οὔτε ἔχουν ἀπό ποῦ νά πέσουν, καθώς ἀπό τήν πολλή ἄγνοιά τους παραμένουν στήν ἀρχική τους πτώση, καί οὔτε ξέρουν ὅτι ἔχουν πέσει. Ποιά φροντίδα λοιπόν ἔχει ὁ διάβολος νά παλεύει μέ αὐτούς πού εἶναι διαρκῶς πεσμένοι;

«Δυστυχισμένε γιά σένα δέν ὑπάρχει σωτηρία»…

 

«ΔΥΣΤΥΧΙΣΜΕΝΕ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΩΤΗΡΙΑ»…

  Κάποιος νέος, μας διηγείται ο Αββάς Ιωάννης του Λύκου, παρασυρμένος απ΄ του κόσμου τις ηδονές, είχε βυθιστεί στη λάσπη της ασωτίας Κάποτε όμως συνήλθε, σαν το άσωτο, κι εζήτησε το δρόμο του γυρισμού στο σπίτι του Πατέρα. Άφησε τον κόσμο, για να βρει στην έρημο τον λυτρωμό, μακριά από τις αφορμές της αμαρτίας. Καταφύγιό του έκανε ένα παμπάλαιο μνήμα. Κλεισμένος θεληματικά σ΄ αυτή τη πρωτότυπη φυλακή, έκλαιε πικρά τη τραυματισμένη ψυχή του.

Οι Άγγελοι εχαίρονταν, αλλά τα πνεύματα της πονηρίας, που είδαν να φεύγει τόσο απροσδόκητα η λεία από τα χέρια τους, δεν άργησαν να κάνουν έφοδο. Τριγύριζαν τη νύκτα το μνήμα κι έλεγαν οργισμένα :

Τροφή του ἦταν ἡ Θεία Κοινωνία μία φορά τήν ἑβδομάδα

Η Θεία Μετάληψη, Ιερά Μονή Αγ. Νεοφύτου Κύπρου, 1441
 Ο αββάς Απελλής, μας έλεγε, ότι ήταν εδώ στην έρημο ένας αδελφός που ονομαζόταν ‘Ιωάννης, όχι και πολύ γέροντας, όμως όλους τους ξεπερνούσε στις αρετές και ούτε μπορούσε κανένας να το συναντήσει εύκολα, επειδή δε στέκει σ’ ένα μέρος, αλλά περιπατεί από τόπο σε τόπο μέσα στην έρημο. ‘Ένα καιρό στάθηκε κάτω από μία πέτρα και έκανε τρία χρόνια, χωρίς καθόλου να καθίσει ούτε να κοιμηθεί, παρά μόνο εκεί που στεκόταν άρπαζε λίγο ύπνο.

Η τροφή του ήταν η αγία Κοινωνία μόνο, από εβδομάδα σε εβδομάδα. Μια μέρα μετασχηματίστηκε ο σατανάς σε μορφή ιερέα πού έπαιρνε τη θ. Κοινωνία στον ‘Όσιο, για να τον μεταλάβει. Ό μακάριος ‘Ιωάννης, γνωρίζοντας την πονηρία του διαβόλου, είπε σ’ αυτόν. “‘Ω δολιότατε και εργάτη πάσης πονηρίας, εχθρέ και επίβουλε του καλού, δεν παύεις από του να πλανάς τους χριστιανούς, αλλά τόλμησες και σ’ αυτά τα άχραντα Μυστήρια;

Πάλεψα πενήντα χρόνια μέ τό διάβολο. Μήν φοβᾶσαι, στροφή και καταφυγή στόν Κύριο !

 

Βλέποντας κανείς τον Γέροντα να έχει φθάση σε υψηλά μέτρα αρετής, δεν μπορούσε να φαντασθεί τον μαρτυρικό δρόμο πού είχε διανύσει, μέχρι να γίνει δοχείο του Αγίου Πνεύματος. Οι ομολογίες του είναι αποκαλυπτικές: «Ο αγώνας κατά των παθών είναι οδυνηρός και χρειάζεται αιματηρή προσευχή. Διάβασα κάποτε ότι ένας μοναχός είχε πειρασμό τριάντα χρόνια. Πω! πω! λέω, τριάντα χρόνια! Ε! Ήλθα στο Μοναστήρι και βασανίσθηκα περισσότερα χρόνια από εκείνον, παρακαλώ… Κι όταν λέμε πειρασμό, εννοούμε σκληρή δοκιμασία, βαρύτατο αγώνα. Όλη μου την ζωή πάλεψα σκληρά, για ν’ απαλλαγώ των παθών μου. Επάλειψα πενήντα χρόνια! Ειδικότερα στο Μοναστήρι. Πενήντα χρόνια! Πότε τον ένα, πότε τον άλλο… Α! και σήμερα… ά! και αύριο… πάλι τον ίδιο… πάλι τον ίδιο… Τίποτε! Τελείωσε!…

Χωρίς ταπείνωση καί ὑπακοή μάταια κοπιάζουμε!

 

 Μπορεί κάνεις ίσως εύκολα να κάνει πεντακόσιες μετάνοιες ακολουθώντας το θέλημά του, τη γνώμη του, την κρίση του, έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Το να κάνει όμως εκατό με υπακοή είναι πιο δύσκολο, επειδή στην περίπτωση αυτή είναι ο πονηρός που εμποδίζει και πολεμά, ενώ στην πρώτη περίπτωση ενδυναμώνει και ενισχύει.

Η διαφορά μεταξύ Ορθοδόξου ασκήσεως από τη μία πλευρά και δαιμονικής «ασκήσεως» από την άλλη, φαίνεται στη διήγηση του «Γεροντικού» τη σχετική με τον αββά Μακάριο τον Αιγύπτιο.

Οἱ ὑπομένοντες τούς πειρασμούς μάρτυρες λογίζονται

Τοιχογραφία, σκηνή από τον Παράδεισο – Ιερά  Μονή Αγίων Πέτρου και Παύλου Βυθκούκι.

ΟΙ ΥΠΟΜΕΝΟΝΤΕΣ ΤΟΥΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΥΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΛΟΓΙΖΟΝΤΑΙ

Στην Καλύβα «Αγία Τριάς» της Αγίας Άννας, ασκητικά ζούσανε πέντε αδέρφια κατά σάρκα, οι οποίοι γίνανε Μοναχοί, και πήρανε τα ονόματα : Αθανάσιος, Γρηγόριος, Αρτέμιος, Φιλάρετος, και Μακάριος.

Στην αρχή ζούσανε ομόφωνα με ειρήνη και αγάπη, υπακοή και σεβασμό προς το σχήμα και την Καλογερική, σύμφωνα με τις υποσχέσεις του Μοναχισμού.

Με την πάροδο όμως του χρόνου, ξεθύμανε εκείνη η πρώτη ευλάβεια και λίγο το αδελφικό θάρρος, λίγο το θέλημα που με τέχνη και πολλή μαστοριά βάνει ο διάβολος, άρχισαν να κάνει ο καθένας ό,τι ήθελε, χωρίς να ρωτάει τον άλλον.

Έτσι μπήκε ανάμεσά τους, χωρίς να το καταλάβουν, η ψύχρα, ακολούθησε η γκρίνια και φιλονικίες, οι οποίες καταλήγανε σε σοβαρά επεισόδια, μαλώματα, φωνές, χειροδικίες και έντονα χτυπήματα τόσο, που ο ένας έσπαγε το κεφάλι, το χέρι, το πόδι ή ό,τι άλλο μπορούσε του άλλου αδερφού, ώσπου να τον υποτάξει στη δική του θέληση. Δε σεβόταν ο μικρός το μεγάλο, ούτε ο μεγάλος υπολόγιζε το μικρό αδελφό.

Ποιούς πολεμάει περισσότερο ὁ διάβολος

Ὅλους τους ἀνθρώπους τούς πολεμάει ὁ διάβολος, γιατί ὅλους θέλει νά τούς κολάσει. Ἀλλά περισσότερο πολεμάει τούς ἐνάρετους, αὐτούς πού ἀγωνίζονται μέ πόθο «τόν καλό ἀγώνα τῆς πίστεως» (βλ. Ἅ΄ Τιμ. ς΄ 12), αὐτούς πού ἔχουν καρπούς πνευματικούς. Ὅπως τά παιδιά πετοῦν πέτρες στίς καρυδιές πού ἔχουν καρύδια, ἔτσι καί ὁ διάβολος πετροβολάει αὐτούς πού ἔχουν καρπούς πνευματικούς. Κι ὅπως ὁ κλέφτης πηγαίνει νά κλέψει ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν θησαυροί ὑλικοί, ἔτσι κι ὁ διάβολος πηγαίνει νά κλέψει ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν θησαυροί πνευματικοί.

Ὁ ἱερός Χρυσόστομος σημειώνει ὅτι «ὁ κλέπτης οὐκ ἔρχεται ὅπου καλάμη, καί χόρτος, καί ξύλον· ἀλλ’ ὅπου κεῖται χρυσός, ἤ ἄργυρος, ἤ μαργαρίτης». Δέν πηγαίνει νά συλήσει ἀχυροκαλύβες ἤ ξύλινες παράγκες. Διότι ἐκεῖ δέν ὑπάρχουν πράγματα ἀξίας.

Μακαρίου τοῦ Αἰγυπτίου: Ὁμιλία β΄

῾Ο βασιλιάς τοῦ σκότους πού μπῆκε μέσα στήν ψυχή, αὐτός ὁ πονηρός ἄρχοντας, ἀφοῦ αἰχμαλώτισε τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τήν ἀρχή, τήν κάλυψε καί τήν ἔνωσε μέ τή σκοτεινή του δύναμη. Συνέβη τότε πως γίνεται ταν θέλουν νά κάνουν κάποιον βασιλιά. Τόν ντύνουν βασιλικά ροῦχα, τοῦ φοροῦν ἀπό τό κεφάλι μέχρι τά νύχια βασιλικά ροῦχα. ῎Ετσι ἔντυσε κι ὁ διάβολος τήν ψυχή καί ὁλόκληρη τήν ὑπόστασή της μέ τήν ἁμαρτία. ῎Ετσι τή μόλυνε ὁλόκληρη καί ὁλόκληρη τήν αἰχμαλώτισε στό βασίλειό του. Δέν ἄφησε οὔτε ἕνα μέρος τῆς ψυχῆς πού νά μή τό κάνει δικό του, οὔτε τούς λογισμούς, οὔτε τό νοῦ, οὔτε τό σῶμα, ἀλλά τήν ἔντυσε μέ τήν στολή τοῦ βασιλείου τοῦ σκότους. Διότι, πως στό σῶμα ταν ἀσθενήσει δέν ὑποφέρει μόνο ἕνα μέρος ἤ ἕνα μέλος του, ἀλλ᾿ ὑποφέρει ὅλος ὁ ἄνθρωπος, ἔτσι καί ἡ ψυχή ὁλόκληρη ἀρρώστησε καί πάσχει ἀπό τά πάθη τῆς κακίας καί τῆς ἁμαρτίας.