Οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 22^ο. Οι Άγιοι της Εκκλησίας μας

 1. Η ζωή των Αγίων μικρογραφία της ζωής του Χριστού

«Εγώ είμαι το φως του κόσμου», είπε, καθώς γνωρίζομεν, ο Χριστός, «εκείνος ο οποίος με ακολουθεί, δεν θα περιπατήση εις το σκοτάδι αλλά θα έχη το φως της ζωής» (Ιωάννης 8,12. Παράβαλλε 12,46). Εις άλλο σημείον της Αγίας Γραφής ο Χριστός χαρακτηρίζεται ως «απαύγασμα της δόξης», ως ακτινοβολία της δόξης του Πατρός (Εβραίους 1,3).

Ο άνθρωπος φωτιζόμενος από τας ακτίστους Θείας Ενεργείας, έρχεται εις «γνώσιν της δόξης του Θεού εν τω προσώπω του Ιησού Χριστού» (Β΄ Κορινθίους 4,6). Καθίσταται κοινωνός της θείας δόξης (Ιωάννης 17,22), μέτοχος «της αγιότητος αυτού» (Εβραίους 12,10), «φως του κόσμου» (Ματθαίος 5,14), «δόξα του Χριστού» (Β΄ Κορινθίους 8,23).

«Όλοι ημείς», αναφέρει ο Απόστολος, «με ακάλυπτον πρόσωπον, αντανακλώντες την δόξαν του Κυρίου, μεταμορφωνόμεθα εις την ιδίαν εικόνα με αυτόν από δόξης εις δόξαν» (Β΄ Κορινθίους 3,18).Κάθε Χριστιανός, συνεπώς, ο οποίος ζη μέσα εις την χάριν του Θεού, γίνεται «σύσσωμος» του Χριστού (Εφεσίους 3,6), μέλος, δηλαδή, του Θεανθρωπίνου σώματος Του, ζη την ιδίαν την ζωήν του Χριστού (Γαλ. 2,20) και ακτινοβολεί το θείον φως (Β΄ Κορινθίους 4,6).

Τό μυστήριον τοῦ ἱεροῦ Εὐχελαίου

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας 

 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20^ο. Τό μυστήριον τοῦ ἱεροῦ Εὐχελαίου

 

 1. Η σύστασις του ιερού μυστηρίου

Εκείνο το οποίον επροξένησεν ιδιαιτέραν εντύπωσιν εις τους Ιουδαίους από την ζωήν του Χριστού, ήτο η εξουσία επάνω εις τα πονηρά πνεύματα και η δύναμις Του να θεραπεύη όλας τας ασθενείας.

Ακόμη, όμως, εκπληκτικώτερον είναι το γεγονός ότι ο Χριστός μετέδωσεν αυτήν την εξουσίαν και εις τους Αποστόλους: «Και αφού προσεκάλεσε τους δώδεκα μαθητάς του, τους έδωσεν εξουσίαν επάνω εις τα ακάθαρτα πνεύματα, να τα βγάζουν και να θεραπεύουν κάθε ασθένειαν και κάθε αδυναμίαν» (Ματθαίος 10,1). Και όταν εκείνοι επέστρεψαν, πλήρεις ενθουσιασμού, είπον εις τον Χριστόν: «Κύριε ακόμη και τα δαιμόνια μας υποτάσσονται εις το όνομα σου» (Λουκάς 10,17).

Ο ευαγγελιστής Μάρκος αναφέρει, επίσης, ότι οι Απόστολοι εκήρυττον εις τους ανθρώπους μετάνοιαν και προσθέτει ότι «εξέβαλλον πολλά δαιμόνια, ήλειφον πολλούς άρρωστους με λάδι και τους εθεράπευον» (Μάρκος 6,13).

Όμως, η ιαματική αυτή δύναμις έμεινε, κατά την επιθυμίαν του Κυρίου, ως προνόμιον της Εκκλησίας, εις την οποίαν ο Κύριος είναι παρών.

Ἡ μετάνοια εἰς τήν ζωήν μας

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19^ο. Ἡ μετάνοια εἰς τήν ζωήν μας

  1. Η μετάνοια ως μόνιμος κατάστασις εις την ζωήν των πιστών

Είπομεν ότι με το βάπτισμα ο άνθρωπος εισέρχεται πλέον εις πνευματικήν παλαίστραν και καλείται ν’ αγωνισθή εναντίον των δυνάμεων του σκότους αι όποιαι τον προσβάλλουν έξωθεν, με τας αισθήσεις του, αι όποιαι γεννούν τα πάθη.Δια να μείνη νικητής εις τον αγώνα αυτόν εναντίον των παθών και της εγωιστικής του τάσεως, πρέπει να είναι πάντοτε άγρυπνος. Κάθε τι το οποίον απομακρύνει τον άνθρωπον από την αγάπην του Θεού και τον οδηγεί εις εγωιστικάς εκδηλώσεις αι όποιαι προσβάλλουν την αγάπην προς τον Θεόν και προς τους αδελφούς του, πρέπει να αποβληθή από τον αγωνιζόμενον Χριστιανόν.Αυτή η διαρκής προσπάθεια να παραμερίζη τελείως τον εαυτόν του, να τον θεωρή πάντοτε οφειλέτην της αγάπης του Θεού και των αδελφών και να αγωνίζεται να ανταποκριθή εις την αγάπην αυτήν, οδηγεί τον άνθρωπον εις διαρκή μετάνοιαν και του ανοίγει τον δρόμον δια την χάριν του Θεού.Δι’ αυτόν τον λόγον το κήρυγμα της μετανοίας του Ιωάννου του Προδρόμου ήτο το άνοιγμα του δρόμου δια να περάση «Εκείνος ο οποίος έρχεται κατόπιν από εμέ» (Ματθαίος 3,11). «Μετανοείτε», έλεγε, «διότι επλησίασεν η Βασιλεία των ουρανών» (Ματθαίος 3,2).

Τό Εἰδικόν Χάρισμα τῆς Ἱερωσύνης

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16^ο. Τό Εἰδικόν Χάρισμα τῆς Ἱερωσύνης

 1. Η ειδική Ιερωσύνη εις την Παλαιάν Διαθήκην

Ο Θεός εξέλεξε τον Ισραήλ και τον διεχώρισε από τα άλλα έθνη δια να είναι βασίλειον ιεράτευμα, έθνος άγιον (Έξοδος 19,5-6. Δευτερ. 14,2. 26,19). Τούτο, όμως, δεν σημαίνει, ότι μέσα εις τον λαόν του Θεού δεν υπήρχεν ωρισμένη ιερατική τάξις, εις την οποίαν είχεν ανατεθή ιδιαιτέρα διακονία.

Εις αυτήν την ιερατικήν τάξιν ανήκεν ο Ααρών και οι υιοί του, τους οποίους καθιέρωσεν ο Μωυσής δι’ εκχύσεως εις την κεφαλήν των εκ του ελαίου της χρίσεως, αφού προηγουμένως τους έλουσεν με νερό και τους ενέδυσε τας ιερατικάς στολάς (Έξοδος 28,1. 37-39. 29,9. 30. 40,11-13, Λευϊτ. 8,1-13).

Εις την Παλαιάν Διαθήκην βλέπομεν ακόμη να καθιερούται η τάξις των Λευιτών εις τους οποίους είχεν ανατεθή ιδιαιτέρα διακονία (Αριθμοί 8,5-26).

Κανένας δεν επετρέπετο να παραβίαση την τάξιν την οποίαν έθεσεν ο ίδιος ο Θεός. Εις το ση μείον αυτό μας προσφέρει τραγικόν δίδαγμα η τιμωρία του Κορέ.Από την Αγίαν Γραφήν πληροφορούμεθα, ότι ο Κορέ ανήκεν εις την φυλήν του Λευΐ. Όμως, δεν ηρκέσθη εις την μεγάλην τιμήν να προσφέρη ιεράς υπηρεσίας εις την σκηνήν του Κυρίου (Αριθμοί 8,22). Ηθέλησε να ιδιοποιηθή και την ιερατικήν εξουσίαν. Επανεστάτησεν εναντίον του Μωυσέως και εναντίον του Ααρών:

Τό πρόσωπον τοῦ Ἁγίου Πνεύματος

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας  

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10^ο. Τό πρόσωπον τοῦ Ἁγίου Πνεύματος

  1. Ο άλλος Παράκλητος

Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ολίγον προ του σεπτού πάθους Του, υπεσχέθη εις τους μαθητάς Του:

«Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σάς δώση άλλον Παράκλητον, δια να μείνη μαζί σας αιωνίως, το Πνεύμα, δηλαδή, της αληθείας, το οποίον ο κόσμος δεν είναι εις θέσιν να το λάβη, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Σεις όμως το γνωρίζετε, διότι μένει πλησίον σας και θα είναι μέσα σας» (Ιωάννης 14,16-17).

«Ο Παράκλητος, το Πνεύμα το άγιον, το οποίον θα στείλη ο Πατήρ εις το όνομα μου, Εκείνος θα σάς διδάξη όλα και θα σάς υπενθύμιση όλα όσα σάς είπον» (Ιωάννης 14,26). «Όταν δε έλθη ο Παράκλητος, ον εγώ πέμψω υμίν παρά του Πατρός, το Πνεύμα της αληθείας ο παρά του Πατρός εκπορεύεται, Εκείνος μαρτυρήσει περί εμού» (Ιωάννης 15,26).

«Εάν δε πορευθώ, πέμψω Αυτόν προς υμάς. Και όταν έλθη Εκείνος θα ελέγξη τον κόσμον αναφορικώς προς την αμαρτίαν και την δικαιοσύνην και την κρίσιν και όσον αφορά μεν εις την αμαρτίαν, διότι δεν πιστεύουν εις εμέ… Έχω πολλά ακόμη να σάς είπω, αλλά δεν ημπορείτε να τα βαστάσετε ακόμη.

Τό πρόσωπον τοῦ Θεανθρώπου

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9^ο. Το πρόσωπον του Θεανθρώπου

 1. Η σάρκωσις του Λόγον

«Δεύτε αγαλλιασώμεθα τω Κυρίω,  το παρόν μυστήριον εκδιηγούμενοι».  «Ελάτε να γεμίσωμεν χαράν από τον Κύριον, διηγούμενοι τούτο το μυστήριο: ο μεσότοιχος του φραγμού διελύθη, η φλογίνη ρομφαία έστρεψε τα νώτα, και τα Χερουβίμ ελευθέρωσαν το ξύλο της ζωής.  Έτσι κι εγώ μετέχω στον παράδεισο της τρυφής από όπου η παρακοή με είχε διώξει.  Διότι η απαράλλακτος εικόνα του Πατρός, ο χαρακτήρ της αϊδιότητος αυτού, παίρνει του δούλου την μορφήν, αφού προήλθεν από μητέρα Παρθένον, χωρίς να υποστή μεταβολήν: Εκείνο που ήταν έμεινε, Θεός αληθινός κι αυτό που δεν ήτο, προσέλαβε:  έγινε άνθρωπος, δια φιλανθρωπίαν.  Εις αυτόν, λοιπόν, ας κραυγάσωμεν:  Θεέ που εγεννήθης εκ Παρθένου, ελέησον ημάς».

Ο ύμνος αυτός από τον εσπερινόν των Χριστουγέννων παρουσιάζει το μέγα μυστήριον της θείας ενσαρκώσεως και φανερώνει το σωτήριον νόημα του.

Ο ευαγγελιστής Ιωάννης αναφέρεται εις το ίδιον μυστήριον και γράφει την περίφημον φράσιν:«Εν αρχή υπήρχεν ο Λόγος και ο Λόγος ήτο προς τον Θεόν και ο Θεός ήτο ο Λόγος» (Ιωάννης 1,1).

Ὁ Θεός τῆς ἀποκαλύψεως

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4^ο. Ο Θεός της αποκαλύψεως

 1. Η φιλοξενία τον Αβραάμ

Ο άνθρωπος δεν δύναται να γνωρίση τον Θεόν όπως είναι εις την πραγματικότητα. Δεν δύναται, δηλαδή, να γνωρίση την ουσίαν του Θεού. Γνωρίζει μόνον τας ακτίστους Θείας Ενεργείας, τα ίχνη του Θεού.

Όμως, εις την Αγίαν Γραφήν και εις την Ιεράν Παράδοσιν της Εκκλησίας, έχομεν ωρισμένας απεικονίσεις του Θεού. Η πλέον γνωστή είναι εκείνη της βυζαντινής εικονογραφίας, κατά την οποίαν ο Θεός εικονίζεται, με την μορφήν τριών αγγέλων, όπως εφανερώθη εις τον Αβραάμ. Οι πατέρες της Εκκλησίας λέγουν ότι η περικοπή αυτή αποτελεί την πρώτην απεικόνισιν της Αγίας Τριάδος εις την Παλαιάν Διαθήκην.

«Εφανερώθη δε εις αυτόν ο Θεός πλησίον εις την ορόν Μαμβρή, ενώ εκάθητο εις την θύραν της σκηνής του κατά τον Νότον. Ύψωσε τα μάτια του και είδεν αίφνης τρεις άνδρας όρθιους απέναντι του. Αμέσως έτρεξεν εις συνάντησίν των από την θύραν της σκηνής του και τους προσεκύνησεν μέχρι του εδάφους. Και είπε: Κύριε, εάν τυχόν εύρον χάριν ενώπιον σου, μη καταφρόνησης τον δούλον σου* ας φέρουν λοιπόν νερό και ας νίψουν τους πόδας σας και να δροσισθήτε κάτω από το δένδρον» (Γένεση 18,1-4).

Αἱ θεῖαι ἐνέργειαι

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3^ο. Αι θείαι ενέργειαι

 1. Η αγνωσία της ουσίας του Θεού

Ο Απόστολος Πέτρος γράφει εις την δευτέραν επιστολήν του, ότι «η θεία δύναμις του Θεού μας εδώρησεν όσα συντελούν εις την ζωήν και την ευσέβειαν δια της πλήρους γνώσεως Εκείνου ο οποίος μας εκάλεσε με την ιδικήν Του δόξαν και δύναμιν. Δι’ αυτών μας εδώρησε τας πολύτιμους και μεγίστας υποσχέσεις, ώστε να αποφεύγετε δια τούτων την διαφθοράν, η οποία υπάρχει εις τον κόσμον, λόγω των κακών επιθυμιών, και να γίνετε κοινωνοί θείας φύσεως» (Β΄ Πέτρου 1,3-4).

Η τελευταία αυτή φράσις του Αποστόλου δεν σημαίνει, ασφαλώς, ότι ο άνθρωπος είναι δυνατόν να γνωρίση την ουσίαν του Θεού, εκείνο, δηλαδή, το οποίον χαρακτηρίζει την θείαν ύπαρξιν και την ξεχωρίζει από τα κτιστά δημιουργήματα. Τούτο διότι, εάν ήτο ικανός ο άνθρωπος να εισχώρηση εις την θείαν φύσιν, τότε θα εγίνετο και ο ίδιος Θεός. Τότε δεν θα είχομεν ένα, αλλά πολλούς θεούς.

Ἡ γνώσις τῆς Ἀληθείας

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας
 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2^ο. Ἡ γνώσις τῆς Ἀληθείας

1. Διδακτοί Θεού

Από όσα ελέχθησαν, έγινε φανερόν ότι όταν ομιλώμεν δια την γνώσιν του Θεού, δεν εννοούμεν λογικήν κατανόησιν, αλλά προσωπικήν συνάντησιν με τον Θεόν. Όταν ο άνθρωπος δοθή ολοκληρωτικώς εις τον Θεόν και ποθήση να συνάντηση Εκείνον, τον οποίον η ψυχή του λαχταρά, τότε, αφού περάση μέσα από την σκοτεινήν νεφέλην της αγνωσίας, έρχεται εις αυτόν ο Θεός, κάμνει τα πάντα γύρω του φωτεινά και του αποκαλύπτεται. «Αυτός αποκαλύπτει τα βαθέα και τα απόκρυφα, αυτός γνωρίζει τα εν τω σκότει και το φως ευρίσκεται μετ’ αυτού», λέγει ο προφήτης Δανιήλ (2,22). Πρέπει, όμως, ο άνθρωπος να πεινάση και να διψάση πραγματικώς δια τον Θεόν (Ψαλμοί 41,3. Ιερεμ. 38,25).

Όποιος, όμως, απόκτηση την γεύσιν της παρουσίας του Θείου φωτός, θα αισθανθή την πολλήν του αδυναμίαν και την μεγάλην του αναξιότητα και θα αναφώνηση τους λόγους της αμαρτωλής γυναικός:

«Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή, την σην αισθομένη Θεότητα… », «Κύριε, βυθισμένος ολόκληρος εις την αμαρτίαν, αισθάνομαι την ιδικήν σου Θεότητα!… ».

Ἡ ἀλήθεια εἶναι πρόσωπον

Εφόδιον Ορθοδοξίας

Βασική Δογματική Διδασκαλία 

Τού Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1^ο. Η σωτήριος Αλήθεια

 1. Η αλήθεια είναι πρόσωπον

Όταν ο Πιλάτος ηρώτησε τον Χριστόν εάν ήτο Βασιλεύς, ο Κύριος του απήντησε: «Δι’ αυτό εγεννήθην και δι’ αυτό ήλθον εις τον κόσμον, δια να μαρτυρήσω την αλήθειαν. Όποιος είναι από την αλήθειαν, ακούει την φωνήν μου» (Ιωάννης 18,37).

Τότε ο Πιλάτος ηρώτησε:

«Τι είναι αλήθεια;» (Ιωάννης 18,38).

Με την φράσιν, όμως, αυτήν δεν ετέθη το θέμα ορθώς. Η αλήθεια δεν είναι πράγμα ή και κάποια αφηρημένη έννοια, ώστε να ημπορούμεν να ερωτήσωμεν «τι είναι αλήθεια». Η αλήθεια δεν είναι κάτι, αλλά κάποιος. Δεν είναι πράγμα, αλλά πρόσωπον και δι’ αυτόν τον λόγον πρέπει να ερωτήσωμεν «ποιός είναι η αλήθεια».Την απάντησιν εις το ερώτημα αυτό την έδωσεν ο Χριστός εις τους μαθητάς Του. Τους είπεν ότι μεταβαίνει εις τον Πατέρα και θα επανέλθη να τους παραλάβη, δια να τους οδήγηση εκεί, ώστε να είναι πλέον όλοι μαζί Του. «Γνωρίζετε που πηγαίνω», τους λέγει, «και γνωρίζετε και τον δρόμον» (Ιωάννης 14,3-4).

Τότε του λέγει ο Θωμάς:

Τό χάρισμα τοῦ γάμου

Του Πρωτοπρ. Αντωνίου Γ. Αλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21^ο.
1. Η κοινωνία ανδρός και γυναικός
«Και εδημιούργησεν ο Θεός τον άνθρωπον, κατ’ εικόνα Θεού τον εδημιούργησε, τους έκαμε άνδρα και γυναίκα» (Γεν. 1,27).
Η εικών του Θεού, ο άνθρωπος, εδημιουργήθη από την αρχήν ως ζεύγος, ως άνδρας και γυναίκα. Όπως ο Τριαδικός Θεός δεν είναι μονάς, τοιουτοτρόπως και ο άνθρωπος δεν εδημιουργήθη ως μονάς. «Ο ποιήσας απ’ αρχής άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς», επαναλαμβάνει ο ευαγγελιστής (Ματθαίος 19,4. Παράβαλλε Γένεση 1,27).
Το δόγμα, δηλαδή, της Αγίας Τριάδος, το οποίον εκφράζεται με την ενότητα της ουσίας και την τριαδικότητα των υποστάσεων, αποτελεί βασικήν αλήθειαν η οποία εκφράζει και την πραγματικότητα του ανθρώπου. Αυτή η μεγάλη και μοναδική θεία πραγματικότης (Αγία Τριάς), αποτελεί την βάσιν της ζωής μας και το θεμέλιον της σωτηρίας μας.
Κατ’ αυτόν τον τρόπον, δυνάμεθα, χωρίς κανένα δισταγμόν, να εξηγήσωμεν το χωρίον αυτό της Παλαιάς Διαθήκης και να υπογραμμίσωμεν ότι ο άνθρωπος επλάσθη κατ’ εικόνα του Τριαδικού Θεού και ως προς την φύσιν του και ως προς το γεγονός της ενότητος με τους άλλους ανθρώπους. Αυτός είναι ο λόγος δια τον οποίον εδημιουργήθη από την αρχήν ως ζευγάρι, ως άνδρας και ως γυναίκα.

Χειρομαντεία

 

ΧΕΙΡΟΜΑΝΤΕΙΑ

π. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΥ 

    Η χειρομαντεία συναντάται στους παλαιούς πολιτι­σμούς της Μ. Aσίας, της Περσίας και της Κίνας. Οι Άραβες τη χαρακτήρισαν «ακριβή επιστήμη». Κατά τον Α. Πισσάνο πρόκειται για «επιστήμη» που ανάγεται «εις τους προϊστορικούς χρόνους των Ινδών, των Αιγυπτίων, των Χαλδαίων και των Ελλήνων» (Αν. Πισσάνου, Χει­ρομαντεία. Μαγεία-Ιδεοπλασία, εκτοπλασία, αριθμοσοφία, Αθήνα 1977, σ. 7). Παρόμοια υποστηρίζουν ο Γ. Καραφουλίδης και η Ελίσαμπεθ Ντάνιελς Σκουάϊρ (Γ. Καραβουλίδη, Χειρομαντεία, Αθήνα 1980, σ. 13-16. Ε. Ντ. Σκουάϊρ, Χειρομαντεία, μετάφρ. Η. Σταυρίδη, Αθή­να 1976, σ. 17-25).
Στην Ευρώπη, κατά πάσα πιθανότητα η χειρομαντεία, έφθασε κατά τον Μεσαίωνα, μέσω τσιγγάνων. Σύντομα εξισώθηκε με τη μαγεία. Αποτέλεσμα ήταν, πολλοί οπα­δοί να οδηγηθούν στην πυρά από την Ιερά Εξέταση.