Από το περιοδικό: "ξ" Τεύχος 6 - Ιούνιος 2004
Η αρχή μίας νέας εποχής»
Όταν το 1974
ξέσπασε η «επανάσταση των γαριφάλων» στην Πορτογαλία πολλοί ήταν εκείνοι που
έκαναν λόγο για την «αρχή μίας νέας εποχής», εννοώντας την κατάρρευση της
καπιταλιστικής ηγεμονίας στον κόσμο και την επικράτηση του σοσιαλισμού, με τη
μία ή την άλλη εκδοχή του. Η διεθνής πολιτική συγκυρία επέτρεπε ίσως μια τέτοια
ανεδαφική εκτίμηση: οι ΗΠΑ εκδιώκονταν ντροπιασμένες από την Ινδοκίνα· στις
πρώην πορτογαλικές αποικίες θριάμβευαν τα αντι-ιμπεριαλιστικά
εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα· πολλές χώρες του Τρίτου Κόσμου, με επικεφαλής
την Ινδία της Ίντιρα Γκάντι, αποστασιοποιούνταν από τη Δύση και προσέγγιζαν την
Ανατολή· στην ανατολική Μεσόγειο οι δύο σύμμαχοι των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα και
η Τουρκία, βρίσκονταν στο χείλος του πολέμου λόγω της Κύπρου· στο Λίβανο άρχιζε
ο εμφύλιος πόλεμος· στη δυτική Ευρώπη και την Αμερική οι κυβερνήσεις κατέρρεαν
υπό την πίεση απεργιών και πολιτικών ή οικονομικών σκανδάλων· ακόμα, σημαντική
ήταν η οικονομική ύφεση που προκλήθηκε από την πετρελαϊκή κρίση του 1973, όταν
οι αραβικές χώρες απάντησαν στη νίκη του Ισραήλ κατά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ
με την αύξηση της τιμής του πετρελαίου. Σε ολόκληρο τον κόσμο τα θεμέλια του
καπιταλισμού και της ηγεμονίας της Δύσης έδειχναν να τρίζουν, ενώ τα
φιλο-μαρξιστικά και φιλο-σοβιετικά κινήματα βρίσκονταν σε άνοδο.
Κι όμως, μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια η
ισορροπία ανατράπηκε ολοκληρωτικά. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους όχι μόνο κατάφεραν
να αντιμετωπίσουν την αμφισβήτηση της κυριαρχίας τους, αλλά και να προχωρήσουν
σύντομα στην ολοκληρωτική της επιβεβαίωση: η Κίνα συμμάχησε με την Αμερική και
σταδιακά εντάχθηκε στην παγκόσμια αγορά·
στον μουσουλμανικό κόσμο ο ισλαμικός εξτρεμισμός αντικατέστησε τα σοσιαλιστικά
και εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα· στη δυτική Ευρώπη η κρίση του μεταπολεμικού
“κράτους πρόνοιας” δεν οδήγησε σε κάποια “σοσιαλιστική” παραλλαγή του, αλλά στο
νεοφιλελεύθερο κράτος, προϊόν της αμερικανο-βρετανικής “αντεπανάστασης”, μ’
επικεφαλής την Θάτσερ και τον Ρίγκαν· τέλος, το ίδιο το ανατολικό μπλοκ άρχισε
να καταρρέει, με τους –υποστηριζόμενους από την καθολική Εκκλησία– Πολωνούς
εργάτες να καταφέρνουν το πρώτο χτύπημα στη σταλινική στασιμότητα. Η πετρελαϊκή
κρίση δεν είχε πλήξει βέβαια μονάχα τη Δύση, αλλά ολόκληρο τον κόσμο· και το
πλήγμα ήταν ισχυρότερο για τους περισσότερο αδύναμους, δηλαδή εκείνους που η
εξουσία τους προσπαθούσε να ισορροπήσει στην αντίφαση μεταξύ του κεντρικού σχεδιασμού
της οικονομίας και της ταυτόχρονης υπαγωγής της στο πλαίσιο της ελεύθερης
αγοράς.
