ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΟΥ ΣΟΚ
Naomi Klein
κεφάλαιο 12
(σελ. 332 - σελ. 353)
Η KΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Η ΡΩΣΙΑ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΧΥΔΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ
«Γίνατε ο πληρεξούσιος όλων όσοι σε κάθε χώρα επιδιώκουν να θεραπεύσουν τα κακώς κείµενα µέσω του ορθολογικού πειραµατισµού στο πλαίσιο του υφιστάµενου κοινωνικού συστήµατος. Αν αποτύχετε, η δυνατότητα ορθολογικής αλλαγής θα αντιµετωπιστεί µε καχυποψία σε ολόκληρο τον κόσµο, αφήνοντας την ορθοδοξία και την επανάσταση να αντιπαλεύουν».
Τζον Μέιναρντ Κέινς, επιστολή στον Πρόεδρο Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ, 1933 Τη µέρα που πήγα να συναντήσω τον Τζέφρι Σάκς, τον Οκτώβριο του 2006, η σιγανή βροχή που έπεφτε από τον γκρίζο ουρανό της Νέας Υόρκης διακοπτόταν κάθε δέκα βήµατα περίπου από έvτονες λάµψεις κόκκινου. Ήταν η βδοµάδα της φιλανθρωπικής εκατρατείας για την αγορά επώνυµων προϊόντων σε κόκκινο χρώµα την οποία είχε οργανώσει ο Μπόνο. Σε διαφηµιστικές πινακίδες πάνω από το κεφάλι σου αιωρούνταν κόκκινα iPod και γυαλιά ηλίου Armani, σε κάθε στάση λεωφορείου µπορούσες να δεις τον Στίβεν Σπίλµπεργκ ή την Πενέλοπε Κρουζ µε ένα διαφορετικό κόκκινο αξεσουάρ, όλα τα καταστήµατα της Gap στην πόλη πουλούσαν προϊόντα σε κόκκινο χρώµα και το κατάστηµα της Apple στην Πέµπτη Λεωφόρο εξέπεµπε µια κοκκινωπή λάµψη. «Μπορεί ένα γιλέκο να αλλάξει τον κόσµο;» ρωτούσε µια διαφήµιση. Ναι, µπορεί, µας διαβεβαίωνε στη συνέχεια, επειδή ένα µέρος από τα κέρδη θα πήγαινε στο Παγκόσµιο Ταµείο για την Καταπολέµηση του AIDS, της Φυµατίωσης και της Ελονοσίας. «Ψωνίζετε µέχρι να τις σταµατήσουµε!» είχε πει ο Μπόνο στην τηλεοπτική εκπομπή της Όπρα που είχε γίνει για την προώθηση των πωλήσεων σε κόκκινο χρώμα δύο μέρες πριν!
Είχα το προαίσθημα ότι οι περισσότεροι δημοσιογράφοι που θα μιλούσαν με τον Σάκς εκείνη τη βδομάδα θα ρωτούσαν το διάσημο οικονομολόγο για αυτόν το νεωτεριστικό τρόπο συγκέντρωσης χρημάτων για οικονομική βοήθεια. Σε τελική ανάλυση, ο Μπόνο αποκαλούσε τον Σάκς «καθηγητή μου» και μια φωτογραφία των δύο αντρών με υποδέχτηκε καθώς έμπαινα στο γραφείο του δεύτερου στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια (είχε φύγει από το Χάρβαρντ το 2002). Αισθανόμουν ότι δεν ταίριαζα με την ατμόσφαιρα αυτής της λαμπερής φιλανθρωπικής εκστρατείας, επειδή ήθελα να μιλήσω στον καθηγητή για το λιγότερο αγαπημένο θέμα του, το οποίο τον είχε κάνει να απειλεί δημοσιογράφους ότι θα τους έκλεινε το τηλέφωνο εν μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων. Ήθελα να τον ρωτήσω για τη Ρωσία και για το τι δεν πήγε καλά εκεί.
Ήταν στη Ρωσία όπου, μετά το πρώτο έτος της θεραπείας-σοκ, ο Σάκς ξεκίνησε τη δική του μετάβαση, μεταμορφωνόμενος από παγκόσμιο δόκτορα του σοκ σε έναν από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της αύξησης της βοήθειας στις χώρες που είχαν πτωχεύσει. Μια μετάβαση η οποία στα χρόνια που ακολούθησαν τον οδήγησε σε σύγκρουση με τους πρώην συναδέλφους και συνεργάτες του στους κύκλους της «ορθόδοξης» οικονομικής σκέψης. Ο Σάκς πίστευε ότι δεν ήταν αυτός που είχε αλλάξει: Πάντα ήταν αφοσιωμένος στην παροχή βοήθειας σε χώρες ώστε να αναπτύσσουν οικονομίες της αγοράς μέσω της οικονομικής αρωγής και της διαγραφής χρεών. Για χρόνια μπορούσε να επιτυγχάνει αυτόν το στόχο συνεργαζόμενος με το ΔΝΤ και με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ. Όμως, όταν πήγε στη Ρωσία, η γενική κατεύθυνση των συζητήσεων είχε αλλάξει και η αδιαφορία με την οποία τον αντιμετώπισαν οι επίσημοι αξιωματούχοι τον συγκλόνισε και τον οδήγησε σε αντιπαράθεση με το οικονομικό κατεστημένο της Ουάσινγκτον.
