Σε πρόσφατη έκδοση της γερμανικής εφημερίδας Frankfurter Allgemeine Zeitung δημοσιεύεται ολοσέλιδο άρθρο του δημοσιογράφου και αρχαιογνώστη Konrad Adam , ο οποίος αναφέρει ότι στα πλαίσια ορισμένων εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων που επιχειρούνται σε αρκετά γερμανικά κρατίδια, πρέπει να ενισχυθεί η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στα γερμανικά σχολεία. Κύριο επιχείρημά του είναι ότι τα αρχαία ελληνικά ακονίζουν το δημοκρατικό φρόνημα και την πολιτική συνείδηση των παιδιών σε μια κοινωνία καταναλωτική που την χαρακτηρίζει η πνευματική νωθρότητα. Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «ποτέ ένας αρχαίος συγγραφέας δε μεταδίδει ένα μόνο μήνυμα, ένα δόγμα ή ένα πρόγραμμα. Συνήθως πρόκειται για δύο ή και περισσότερες αρχές που αντιτίθενται μεταξύ τους και προσπαθεί η μια να επιβληθεί στην άλλη: Ο Κρέων και η Αντιγόνη, ο Ιάσων και η Μήδεια, ο Σωκράτης και ο Καλλικλής, ο Έρως και το Νείκος. Πάντα η πάλη ενός λόγου και ενός αντίλογου, αυτή η πάλη που έφτασε στην τελειότητά της με τους σοφιστές…»
Στη συνέχεια ο κ. Adam θυμίζει στους αναγνώστες του ότι « ο τελευταίος γερμανός αυτοκράτορας ήθελε τα γερμανικά σχολεία να βγάζουν νέους Γερμανούς και όχι Έλληνες και Ρωμαίους. Ορθά ο αυτοκράτορας δεν ήθελε τα αρχαία, αφού γνώριζε ότι μόνο την τυφλή υπακοή στον ανώτατο άρχοντα δεν θα ενστάλαζαν στην ψυχή των παιδιών. Ο φόβος του δεν ήταν μήπως οι γερμανοί μαθητές διδαχτούν κάτι περιττό γι αυτούς, αλλά μήπως μάθουν κάτι περιττό γι αυτόν, μήπως μάθουν να αντιδρούν, να αντιστέκονται, να εξεγείρονται».
«Η ελληνική λογοτεχνία, συνεχίζει το άρθρο, βρίθει από τέτοιους αυτόνομους ανθρώπους. Ας αφήσουμε την Αντιγόνη και τους επώνυμους. Ο Πλούταρχος μας διασώζει την περίπτωση ενός ανώνυμου. Όταν ο στρατηγός Μιλτιάδης ζήτησε από το δήμο των Αθηναίων να του χαρίσουν έναν τιμητικό στέφανο, αυτός ο ανώνυμος αντιτάχθηκε με το επιχείρημα ότι, απ όσο ήξερε, στο Μαραθώνα ο Μιλτιάδης δεν είχε πολεμήσει μόνος του. Αν στο μέλλον πολεμούσε κατά των Περσών μονάχος και τους νικούσε, τότε μπορούσε να υποβάλει πάλι το αίτημά του στο δήμο. Μακάρι να είχαμε τέτοιους πολίτες σήμερα. Όχι να δέχονται τα πάντα, αλλά να υποβάλλουν ενστάσεις».
Τα αρχαία ελληνικά, λοιπόν, μας βοηθούν όχι απλώς να θυμηθούμε τις απαρχές της δημοκρατίας, αλλά, όπως σχολιάζει και ο συνεργάτης της Deutsche Welle Σπύρος Μοσκόβου, να διορθώσουμε τα κακώς κείμενα της δημοκρατίας σήμερα.
Το πιο πάνω δημοσίευμα της Frankfurter Allgemeine Zeitung μας θυμίζει και ένα άλλο δημοσίευμα της αυστριακής εφημερίδας Neue Presse (Βιέννη, 10/8/2004), σύμφωνα με το οποίο ιατροί επιστήμονες κατέληξαν στο παράξενο αλλά και πολύ ενδιαφέρον συμπέρασμα ότι η απαγγελία των ομηρικών επών επιδρά θετικά στην κυκλοφορία του αίματος, αφού με το ρυθμό που επιβάλλει η απαγγελία του δακτυλικού εξάμετρου συντονίζονται οι λειτουργίες της καρδίας και της αναπνοής, με αποτέλεσμα να πέφτει η πίεση του αίματος!
Σήμερα διερωτάται κανείς ποια θέση, για να μην πούμε ποια τύχη, έχουν τα αρχαία ελληνικά στο σύνολο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που τελευταία, ομολογουμένως, επιχειρείται με περισσότερη προσοχή και υπευθυνότητα. Τι προνοούν για τα αρχαία ελληνικά τα αναλυτικά προγράμματα που ετοιμάζονται από τις ειδικές επιτροπές; Πόσο λαμβάνεται υπόψη η διαχρονική τους αξία; Θα συνεχίσουμε να μη βλέπουμε και να μην κατανοούμε αυτό που βλέπουν και κατανοούν οι ξένοι όσον αφορά τα αρχαία ελληνικά; Η αρχαία ελληνική γραμματεία είναι γεμάτη από παραδείγματα που βοηθούν το σύγχρονο άνθρωπο να κατανοήσει ότι η διατύπωση μιας θέσης, οδηγεί στην αντίθεση και ότι στη συνέχεια και τα δυο μαζί οδηγούν στη σύνθεση. Ή ότι ο λόγος οδηγεί στον αντίλογο με κατάληξη το διάλογο που είναι και το μόνο μέσο να βρεθεί συναινετική λύση για οποιοδήποτε πρόβλημα. Θα περιοριστεί και πάλιν η διδασκαλία του μαθήματος των αρχαίων ελληνικών σε εκείνους τους λίγους μαθητές που θα «τολμήσουν» να το επιλέξουν; Ας προβληματιστούν περισσότερο οι επικεφαλής της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και ας δώσουν επιτέλους στα αρχαία ελληνικά τη θέση που τους αξίζει στην εκπαίδευση των παιδιών μας. Και ας μη κρυβόμαστε πίσω από τον μέχρι σήμερα λανθασμένο ίσως τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος, γιατί αυτό αποτελεί ένα άλλο ξεχωριστό κεφάλαιο.
http://agapi-pisti-elpida.blogspot.com/2009/12/blog-post_4846.html
Βρήκαμε ένα e-mail στο παραπανω μπλογκ...το οποιο μας εκανε εντυπωση και σχολιάζουμε το θεμα της γλώσσης στην θεια λατρεία, δεν διεκδικούμε το αλαθητο ούτε και νομιζουμε οτι εχουμε την μονη παραδεκτη αποψη...αλλα το θεμα μας αφορα και μπορει να προβληθει για περεταιρω συζήτηση!
εμένα προσωπικά με βασανίζει πολλές φορές το αν κατανοούνται τα σημερινα τελούμενα εν τω ναώ…δεν μπορώ ως κληρικός και λατρευτής των μυστηρίων να έχω την αίσθηση ότι ελάχιστοι κατανοούν τι λέμε και πιο λίγοι μετέχουν σε αυτά με την καρδιά τους! Με στενοχώρησε όμως αν και πιστεύω ότι πρέπει ολοι μαζί κληρος και λαός να δούμε το θέμα από κοινού για να μην δημιουργηθούν…ούτε φιλελεύθερες τάσεις ούτε παραδοσιοπληκτες…και η Εκκλησία ως Σώμα Χριστού να αφουγκρασθεί τον παλμό του σήμερα! Εδώ έχουμε δύο τάσεις και πολλές τακτικές και νοοτροπίες… Πρώτη τάση η δημοτική στη λατρεία και δεύτερη τάση να μεινει όπως έχει, όπως την παραλάβαμε! Η λατρεία είναι γεγονός ζωντανό, είναι η έκφραση της κοινότητος που λατρεύει τον Ιησού Χριστό, στο διάβα των αιώνων διαμορφώθηκε, μορφοποιήθηκε και παγιώθηκε, αλλά δεν έπαψε να είναι γεγονός της ζώσας πνοής του αγίου Πνεύματος! Αρα είναι σημαντικό να εκφράζει την κοινότητα των πιστών και η κοινότητα των πιστών να εκφράζεται και παίρνει ζωή μέσω αυτής. Που σημαίνει κατ’ εμέ ότι η λατρεία πρέπει να τελείται στην γλώσσα την οποία κατανοεί και ομιλεί η κοινότητα…αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αλλαξουμε ότι βρήκαμε από την μια στιγμή στην άλλη και ότι είναι απορριπτέα η υπάρχουσα λατρευτική φόρμα και νόρμα. Θα ηθέλα εγω προσωπικά να γίνει αλλαγη προς την δημοτικη για ποιμαντικούς λόγους στις ενορίες του κόσμου, όπου όμως και οι πρεσβύτεροι της Εκκλησίας του Χριστού μας σ υ μ φ ω ν ο ύ ν με αυτή την αλλαγή…αλλιώς δεν θα το κάνουν με την καρδιά τους και δεν θα αποδίδουν λατρεία ευάρεστον και καρδιακήν εις τον Θεόν αλλά θα πειθαρχούν στανικώς και θα εκφράζονται ανεκφράστως για την αλλαγή… Άρα πρέπει όλοι να προσευχόμεθα και ο Θεός ημών θα δείξει τον δρόμο όχι όμως να πιέζουμε όπως υπαινίσσεται ο αδελφός μας κληρικός ότι έγινε εκει που διακονεί! Οι διαμάχες δεν ωφελούν και ένα σχίσμα για λειτουργικούς λόγους και έθιμα δεν είναι καιρός να το υποστούμε και να μας πληγώσει! Modern father
Πάτερ Ιερόθεε, χρόνια πολλά και καλή ευλογημένη χρονιά. Διαφωνώ με την ουσία της φιλοσοφίας περί της αναγκαιότητας μετάφρασης των λειτουργικών κειμένων, αλλά συμφωνω μ'αυτά που γράφετε περί προσευχής και προσοχής αποφυγής σχίσματος.
Ο θεός να μας φωτίζει!
αμην πατερ Παντελεήμονα!
δεν νομίζω ότι ήθελα ολοι να συμφωνησουμε αλλα να σεβαστουμε ο ενας την ελευθερια του αλλου και την προσωπικη επιλογη και ολοι μαζι να προσευχηθουμε ολα να γινονται και να γινουν και εις το μελλον Θεοφώτιστα εν τη Εκκλησία, εν υπεροχή αγαπης και με πολλή πόνο για συνεργασία!
Πάτερ μου, νομίζω πώς στα λειτουργικά και παραδοσιακά δεν τίθεται καν θέμα ελεύθερης επιλογής,διότι στην εκκλησία εκλήθημεν, δεν προσχωρήσαμε για να την αλλάξουμε.
Είναι πραγματικα μεγάλη κουβέντα και θέλει πολύ ψάξιμο.
Όπως και νά χει εύχομαι καλή και ευλογημένη χρονια με λιγότερες δυσάρεστες εκπλήξεις, γόνιμη,δημιουργική,ευάρεστη στον Θεό με μέγα συνδρομητή μας τον ουρανοφάντορα Βασίλειο.
Την αγάπη μου.
πατερ μου, δεν κατενόησα τι εννοείτε όταν λέτε δεν κληθήκαμε να αλλάξουμε...ούτε όμως κληθήκαμε να έχουμε ορθοδοξίζουσα μαχητικη διάθεση θέλοντας να μετατραπεί η Εκκλησία σε μουσείο και η πίστη μας σε άνευρο και ανιαρό -για τους ηλιθίους ως όπιο του λαού-είδος!
όταν ο άνθρωπος δει το σπίτι του να γκρεμίζεται τι κανει???
φυσικά και το επισκευάζει...το διο΄ρθώνει σε βόμενος όσα παρέλαβε να τα εμπλουτίσει να τα επαυξήσει!
μπορούμε να θέλουμε να λατρεύουμε τον Θεό με μια γλώσσα δθεν ιερή και σημερα ακατανόητη?
δεν μπορεί σήμερα ο πιστός να μπει στο ναο και λατρευσεί τον Θεό με δικά του λόγια???
φυσικά και δεν μιλάμε για ισοπεδωτικες και ανιερες αλλαγες...αλλά για παραδοσιακά πράγματα...απλοπόίηση των αμφίων μας, απλούστευση των μελωδίών μας, συντημηση των πολυχρονισμών και των τεριρέμ!
νομίζω ότι αυτά είναι πιο κοντά στο παραδειγμα του Χριστου που γίνεται άνθρωπος και μας σώζει απο την φθορά και τον θάνατο!
να μας θυμάστε στις προσευχές σας!\
να έχετε ειρηνικό και ευλογημένο νέο έτος!
Η αγάπη που δείχνει ένας άνθρωπος, εκ φύσεως συνοδεύεται από έναν αυθορμητισμό έστω και ελεγχόμενο και πάντοτε αυτός που αγαπάει διαθέτει τον εαυτό του ως θυσία προς τον αγαπημένο του.
Όταν αγαπάς λες "ό,τι θέλεις εσύ".
Ο Χριστός δεν ζήτησε συγκεκριμένο τρόπο θυσίας. Δεν διαπραγματεύτηκε τίποτα.
Όταν αγαπάς τον Χριστό αφήνεις να σε συνεπάρει η αγάπη αυτή, φλέγεσαι από θείο έρωτα. Δεν αναζητείς τρόπους να κατανοήσεις με τη λογική αυτή την αγάπη.
Με τη λογική της μεταφράσεως των λειτουργικών κειμένων, ώστε αυτά να γίνονται κατανοητά στον κόσμο, αποτυγχάνουμε παταγωδώς στο θέλημα του Θεού, σε πολλά επίπεδα.
Καθιστούμε ευάλωτη την Ορθόδοξη πίστη και φαίνεται αυτή να είναι υποδεέστερη της νέας εποχής.
Υποτιμούμε τον Θεό και τον άνθρωπο. Αυτό το κάνουμε επειδή δεν αφήνουμε τον Θεό να δράσει στις καρδιές των πιστών, αλλά θέλουμε να Τον διορθώσουμε. Υποτιμούμε την νοημοσύνη των ανθρώπων, μιας και δεν τον αφήνουμε να καλλιεργήσει τις ανησυχίες του και να λύσει τις απορίες του. Υποτιμούμε το πρόσωπο για χάρη του απρόσωπου, καθώς η μετάφραση των κειμένων για την κατανόηση αυτών κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας καλωσορίζει την λογική της μάζας.
Ύστερα, θα μπορούσε κανείς να πει, ότι θα πρέπει να φτιάξουμε και παιδικές εκκλησίες, ώστε τα λειτουργικά κείμενα, να γίνονται κατανοητά στα παιδιά και οι ακολουθίες να κρατάνε μερικά λεπτά για να μην κουράζονται.
Αν όμως τα παιδιά μπορούν να εκκλησιάζονται και να ευλογούνται χωρίς να είναι απαραίτητη η κατανόηση των κειμένων, ή αν μπορούν αυτή την ευλογία να την απολαμβάνουν αμμόρφωτοι άνθρωποι, τότε μήπως ο Θεός είναι επιλεκτικός;
Νομίζω ότι η λειτουγικές μεταφράσεις αγγίζουν τα όρια (αν όχι τα ξεπερνούν κατά πολύ) της βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος.
θα ηθελα να πω και εγω την ατελη μου γνωμη...σαν πομνιο.Ειμαι μητερα 49 ετων,διδαχτηκα στο γυμνασιο και την αρχαια ελληνικη και μαθαινω την νεοελληνικη απο τον γιο μου που παει στην δευτερα γυμνασιου.Ακουω κατα καιρους ομιλιες απο απλους ιερεις,μητροπολητες,κ.λ.π.Εντυπωση ,μου εκανε ο μητροπολητης πειραιως Σεραφειμ,πουο λογος του παρολο που δεν διεφερε στην ουσια απο αλλους,πλιν ομως ειχε κατι που καιρδιζε την ψυχη μου.Εψαξα να βρω τι ηταν αυτο που με εκανε να τον παρακολουθησω με ενδειαφερων? και καταλαβα πως ηταν η αρχαια ελληνικη διαλεκτος που χρεισιμοποιουσε.Πλουτιζε το κειμενο του,το εκανε ποιο λαμπρο.και πραγματικα με τον τροπο που το εδωσε στον κοσμο,με εκανε να σκεφτω ποσο πολυτιμη ειναι η αρχαια ελληνικη διαλεκτος...επισης με εκανε να πω πωςμοιαζει ο λογος του λιγο με τον χρυσοστομο....και ηταν αυτη η γλωσσα η αρχαια ελληνικη που εκανε την διαφορα απο αλλους ομιλητες.''ο μπαξες απο ολα εχει αναγκη''...αλλα η αρχαια ελληνικη γλωσσα νομιζω προσφερει αλλη χαρηστη θεια λειτουργια.κανει τα λειτουργικα κειμενα πιο λαμπρα,πιο σοβαρα οπως τους αξιζει να ειναι.Αλλιως εαν χρησιμοποιηθει η νεα ελληνικη γλωσσα,δεν θα εχει διαφορα αποτην λειτουργικη διαλεκτο στην καθολικη εκκλησια της Ελλαδος....Αυτη τη γνωμη εχω....
Επισης θα ηθελα ναπω και κατι αλλο σαν ποιμνιο και ζητω συγνωμη προκαταβολικα αν ειμαι καπου λαθος.Οταν ειμαι στην λειτουργια,ειτε ακουω την μια διαλεκτο (αρχαια ελληνικη)η την νεα ελληνικη ...αν δεν ειμαι μεσα στο πνευμα της λειτουργιας,αν δεν προσευχομαι και το μυαλο μου ειναι στο τι θα ψησω οταν παω σπιτι(πραγμα που εχει σε εμενα συμβει)η τι μου ειπε η πεθερα μου προχθες και στενοχωρηθηκα....ανωφελη ειναι η λειτουργια για μενα.Αν ομως ειμαι μεσα στο πνευμα της λειτουργιας...προσευχομαι και ο κυριος εχει κατασκηνωσει στην καρδια μου και μονο που μπαινω στην ακολουθια αρχιζουν και τρεχουν τα ματια μου ,η λειτουργια εχει για μενα μεγαλη αξια και παρακολουθωντας γεμιζει η ψυχη μου ....οσο για τα αμφεια....εχω την ατελη γνωμη πως τα αμφεια θα τα ηθελα οπως ειναι....Υπαρχουν και αμφεια ταπεινα και αμφεια υπερλαμπρα...διαλεγεις και παιρνεις...ολα για χαρη ε κ ε ι ν ο υ δεν ειναι?ΟΠΟΙΟς ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΧΑΡΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ...ΒΡΙΣΚΕΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ...ΕΔΩ ΚΑΤΙ ΓΕΡΟΝΤΑΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ ΟΥΤΕ ΚΑΛΑ ΚΑΛΑ ΤΗΝ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΔΕΝ ΞΕΡΟΥΝ ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΤΙΣ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΕΣ ΑΠΕΞΩ ΤΙΣ ΞΕΡΟΥΝ.ΟΣΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΜΝΙΟ....ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΕΡΕΣΗ ΠΟΥ ΕΧΕΙ Ο ΚΑΘΕ ΕΝΑΣ ΤΟΥ ΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΑΝΩΘΕΝ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΦΩΤΗΣΗ..νομιζω..ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙ ΠΟΣΟ ΑΞΙΑ ΕΧΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ...Υπαρχει ο πομπος και ο δεκτης...δεκτες ειμαστε ολοι εμεις...αλλος δεκτης πολλων και αλλος λιγων μηνυματων....Η παρουσια ομως της εκκλησιας και η μεγαλοπρεπεια της εχω την εντυπωση πως πρεπει να ειναι ως προς τον λειτουργικο της χαρακτηρα ιδια.Αλλα ας ρωτησουμε τον κυριο τι θα ηθελε καλυτερα?ας προσευχηθουμε και ας νηστεψουμε ολοι και ο κυριος θα μας φανερωσει το θελημα του.Διοτι το θεμα δεν ειναι τι θελουμε εμεις πατερες...αλλα το θεμα ειναι τι ο κυριος επιθυμει....διοτι ΜΕΓΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΜΩΝ!!!!!!!!κΑΛΗ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΧΡΟΝΙΑ.
θα ηθελα να παραθεσω επισης την γνωμη του πατρος Σωφρονιου-Σαχαρωφ στο βιβλιο ''οψομεθα τον θεον καθως εστιν''........ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΦΤΑΣΑΝ ΣΤΑ ΥΨΗΛΟΤΕΡΑ ΟΡΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ.ΔΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΑΝ ΤΗΝ ΤΕΛΕΙΟΤΕΡΑΝ ΔΥΝΑΤΗΝ ΜΟΡΦΗΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΛΟΓΟΥ.ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΟΡΦΗΝ ΑΥΤΗΝ ΚΑΤΑ ΠΡΟΝΟΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΡΟΣΕΛΑΒΕ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ.Η ΑΡΧ.ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ,ΒΟΗΘΑΕΙ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΟΥΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΙΝ ΤΟΥ ΤΕΛΕΙΟΥ.ΑΛΛΙΩΣ ΚΑΤΑΒΙΒΑΖΕΤΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΝ ΕΠΙΠΕΔΟΝ.Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΑΙΩΝΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ...ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΙ ΤΗΣ Θ.ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΑΝΩΘΕΝ ΔΕΔΟΜΕΝΟΙ.Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΧΕΙ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΓΕΝΝΗΣΕΙ ΣΤΟΝ ΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΕΥΧΟΜΕΝΩΝ,ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΚΟΣΜΟΥ,ΤΟΥ ΥΨΙΣΤΟΥ....Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΝΑΙ Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ,ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ,ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ./////////////////////////Ισως αυτη η γνωμη μας βοηθησει να καταλαβουμε την μεγαλοπρεπεια της αρχαιας ελληνικης γλωσσας,την σημασια της.και ας γινει το θελημα του θεου.....με εκτιμηση πηνελοπη
Φαίνεται ότι εμάς τους Έλληνες μας κατατρέχει ένα σύνδρομο αυτοκαταστροφής, αυτοπεριφρόνησης και αυταπαξίωσης, αλλιώς δεν εξηγείται το πάθος και η άλογη εμμονή που διακατέχει κάποιους για κ
ατάργηση της διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού από το πρωτότυπο στο Γυμνάσιο ή, ακόμη χειρότερο, την παντελή απαξίωσή της από το Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Εάν αντιμετωπίζονται προβλήματα στη μέθοδο διδασκαλίας ή στην πρόσληψή της από τους μαθητές, πράγμα φυσιολογικό για κάθε κλάδο του επιστητού, το σωστό είναι να προσπαθήσουμε να βρούμε τις πιο κατάλληλες λύσεις...
και όχι να απαιτούμε την κατάργηση του μαθήματος. Δυσκολίες παρουσιάζονται και στη διδασκαλία των μαθηματικών και της φυσικής και της χημείας, ωστόσο δεν ακούγονται φωνές για κατάργηση της διδασκαλίας αυτών των γνωστικών αντικειμένων. Αυτοί που ζητούν την κατάργηση της διδασκαλίας του μαθήματος των αρχαίων ελληνικών στο Γυμνάσιο ανήκουν σε διάφορες κατηγορίες, από πανεπιστημιακούς δασκάλους και καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης μέχρι και πολίτες χαμηλού μορφωτικού επιπέδου. Δυστυχώς, μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ακόμη και φιλόλογοι, οι οποίοι είτε από άγνοια είτε από έλλειψη αυτοπεποίθησης λόγω ελλιπούς κατάρτισής τους είτε επειδή θέλουν να θεωρούνται, για δικούς τους λόγους, «προοδευτικοί», γίνονται ένθερμοι υποστηρικτές της καταστροφικής για τον τόπο αυτής της αντίληψης.
Η πρόσφατη δήλωση του καθηγητού Κριαρά έδωσε το έναυσμα για μια συντονισμένη επίθεση με διάφορα επιχειρήματα που όχι μόνο δεν πείθουν, αλλά και δεν βασίζονται σε καμιά επιστημονική ή εμπειρική έρευνα και παρατήρηση. Όσοι υποστηρίζουν αυτό το επιχείρημα εκκινούν από λάθος αφετηρία, αφού θεωρούν ως «εξ αποκαλύψεως αλήθεια» την άποψη ενός συγκεκριμένου προσώπου, σεβαστού κατά τα άλλα και επιστημονικά καταξιωμένου.
Αναφερόμενοι σε μεγάλους δημοτικιστές, επιστήμονες και ποιητές, αποσιωπούν το γεγονός ότι αυτοί γαλουχήθηκαν μέσα σε ένα σχολείο με εκείνη τη γλωσσική μορφή, την οποία οι δημοτικιστές περιφρονούν, δηλαδή την καθαρεύουσα, και την αρχαία, την οποία προσπαθούν να απαξιώσουν. Τόσο ο Κριαράς, όσο και οι μεγάλοι πεζογράφοι και ποιητές μας, ο Ελύτης, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Βρεττάκος, ο Παπαδιαμάντης, ο Παλαμάς, ο Σικελιανός, ο Μυριβήλης, ο Καζαντζάκης και τόσοι άλλοι, ων ουκ έστιν αριθμός, χειρίζονταν άριστα την καθαρεύουσα και γνώριζαν εξίσου άριστα την αρχαία ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία.
Αν όλοι αυτοί μεγάλωναν με μόνο εφόδιο την δημοτική, δεν θα ήσαν αυτοί που είναι και τους θαυμάζουμε. Ο Παπανούτσος, τον οποίο επίσης επικαλούνται για να στηρίξουν τις απόψεις τους, δήλωνε απερίφραστα – κάτι που σκόπιμα παραλείπουν να αναφέρουν οι έχοντες τις πιο πάνω εμμονές – πως: «Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει και να γράψει σωστά τη δημοτική, αν δεν πατάει στέρεα στη γνώση της αρχαίας κλασικής γλώσσας». Απτή απόδειξη αυτού αποτελεί το γεγονός ότι οι μεγάλοι δημοτικιστές έγραφαν σε πολύ καλή δημοτική γλώσσα, χωρίς να την έχουν ουσιαστικά διδαχθεί. Τέτοια παραδείγματα είναι εξόφθαλμα και σήμερα. Μπορεί κανείς να κάνει τη σύγκριση μεταξύ εκείνων που διδάχτηκαν μόνο τη δημοτική και εκείνων που διδάχτηκαν όλες τις μορφές της γλωσσικής μας παράδοσης. Πιο σωστή και πλούσια σε λεξιλόγιο δημοτική γράφουν οι δεύτεροι. Ας σταματήσει λοιπόν το επιχείρημα ότι μαθαίνει και γράφει κανείς τη δημοτική, μόνο αν διδάσκεται αποκλειστικά αυτή τη μορφή της γλώσσας μας. Η περιφρόνηση προς την καθαρεύουσα είναι επίσης χαρακτηριστικό αυτών των ιδίων κύκλων που στοχεύουν, όπως φαίνεται, στην «ολοκληρωτική αποξένωση των μαθητών από τις «επικίνδυνες» ιδέες των αρχαίων κειμένων, μέσω της καλλιέργειας μιας απέχθειας για την αρχαιογνωσία» (Κ. Αγγελάκος, επίκουρος καθηγητής).
Λησμονούν ή αποσιωπούν οι έχοντες αυτές τις εμμονές ότι αριστουργήματα της λογοτεχνίας μας είναι γραμμένα σε αυτή τη γλωσσική μορφή, ότι η αποξένωση των μαθητών από την καθαρεύουσα τους στερεί τη δυνατότητα και τη χαρά πρόσληψής τους, ότι η καθαρεύουσα είναι ο συνδετικός κρίκος της δημοτικής με την αρχαία ελληνική γλώσσα, και ότι η αφαίρεση αυτού του συνεκτικού κρίκου δημιουργεί ένα χάσμα μεταξύ της δημοτικής και της αρχαίας, χάσμα που δύσκολα καλύπτεται και δημιουργεί τεράστια και ανυπέρβλητα προβλήματα στην πρόσβαση από την δημοτική στην αρχαία.
Σε καμιά άλλη χώρα του κόσμου οι πολιτικές παρεμβάσεις και αποφάσεις δεν καθόρισαν την εξέλιξη της γλώσσας. Η γλώσσα, ως ένας ζωντανός οργανισμός εξελίσσεται και πρέπει να εξελίσσεται χωρίς άσκηση βίας και καταναγκασμού, πράγμα δυστυχώς που δεν συνέβη στη χώρα μας, όπου οι πολιτικοί επέβαλαν την αποκλειστική χρήση της δημοτικής και του μονοτονικού, πλήττοντας έτσι καίρια την ομαλή εξέλιξη της γλώσσας και την γλωσσική παράδοση αιώνων. Όπως σωστά παρατηρεί ο Γιανναράς, «η γλώσσα πλάθεται από τον λαό, τις ανάγκες και τις ευαισθησίες του, δεν μπαίνει στον γύψο με κρατικά διατάγματα δίχως να προκληθούν τερατογενέσεις».
Η γλώσσα μας είναι ο μεγάλος και ανεκτίμητος θησαυρός μας, είναι η ψυχή μας.
Όλα τα άλλα είναι εξωτερικά αγαθά, τα οποία μπορεί να κάνουν τη ζωή μας ευκολώτερη. Αν όμως απαλλοτριωθούμε από τη γλώσσα μας, θα χάσουμε τη ψυχή μας, την ταυτότητά μας, όπως την χάνουν εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες μας, όταν απολέσουν την ελληνική λαλιά τους.
Τότε εκβαρβαρίζονται, με την έννοια ότι χάνουν βαθμιαία την ελληνική ταυτότητα, την ελληνική ψυχή τους, γίνονται ένα με την ψυχή του λαού μέσα στον οποίο διαβιώνουν.
Ο λαϊκισμός και η ήσσων προσπάθεια στην εκμάθηση της γλώσσας μας σε όλες τις ιστορικές μορφές της έχουν οδηγήσει σε μια γλωσσική και διανοητική ακαταστασία. Με αυτό τον λαϊκισμό, αν τελικά επικρατήσει, η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει σε μερικές δεκαετίες να αντικατασταθεί από τα «Γκρίκλις», δηλαδή τα ελληνικά με λατινικούς χαρακτήρες. Αυτό θα είναι η χαριστική βολή στην πνέουσα τα λοίσθια ελληνική ταυτότητα. Το εύκολο δεν είναι πάντοτε και το καλύτερο για την παιδεία. Με αυτή τη λογική το επόμενο βήμα είναι η αντικατάσταση της ιστορικής με τη φωνητική ορθογραφία, κάτι που θα ισοδυναμεί με θανατική εκτέλεση της ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού, και κατʼ επέκταση του ελληνικού έθνους.
Το επιχείρημα ότι η καθιέρωση της δημοτικής και του μονοτονικού θα βοηθήσει στη μορφωτική ανύψωση του ελληνικού λαού αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων εντελώς αβάσιμο. Αρκεί να δει κανείς τη λεξιλογική πενία, τη γλωσσική ακαταστασία, τη διανοητική σύγχυση, την παντελή άγνοια γραμματικών και συντακτικών φαινομένων και του ετυμολογικού, και την αδυναμία στη διατύπωση και έκφραση των σκέψεων, καθώς και στην κατανόηση και πρόσληψη κειμένων της λόγιας παράδοσης και της αρχαίας λογοτεχνίας μας.
Η κατάργηση της διδασκαλίας των Αρχαίων βασίστηκε και σε ένα άλλο επιχείρημα, στον δήθεν «κακό τρόπο» διδασκαλίας τους. Αυτό όμως, έστω και αν δεχτούμε ότι αληθεύει, δεν είναι δικαιολογία για την κατάργησή τους. Αρκούσε η βελτίωση του τρόπου διδασκαλίας τους. Γιʼ αυτό το θέμα χρήσιμο είναι πάλι να παραθέσουμε την άποψη του Γιανναρά «ότι χάρη σε εκείνο τον «κακό τρόπο» η ζωντανή καθημερινή γλώσσα, ακόμα και των μη λόγιων Ελλήνων, διέσωζε τότε την ορθή κλίση των τριτοκλίτων, τη σωστή εκφορά των επιρρημάτων, τη διάκριση του στιγμιαίου από το διαρκές στους χρόνους των ρημάτων, και πλήθος ακόμη εκφραστικών δυνατοτήτων που σήμερα έχουν σχεδόν αφανιστεί. Η ανεπιτήδευτη καθημερινή γλώσσα ήταν κατάσπαρτη με τύπους και εκφράσεις της λόγιας, της εκκλησιαστικής ή και της αρχαιοελληνικής παράδοσης.
Λειτουργούσε, έστω ανεπίγνωστα, η συνέχεια της γλώσσας, η συνέχεια του Γένους των Ελλήνων».
Δύο λύσεις υπάρχουν, όπως πολύ σωστά θέτει το ζήτημα αυτό ο αξιόλογος διανοητής Χρήστος Γιανναράς (Καθημερινή, 8 Νοεμβρίου 2009): «Έχουμε κουραστεί από την προγονοπληξία, την κενή ρητορεία για τον κάποτε πολιτισμό μας, θέλουμε να τα παραμερίσουμε όλα αυτά; Ή πιστεύουμε ότι η αρχαία γλώσσα είναι στέρεα, εκπληκτικό σε αρτιότητα εφαλτήριο για το άλμα στη λογική συγκρότηση, τη δημιουργική φαντασία σήμερα; Αν θέλουμε το πρώτο, να καταργήσουμε τα Αρχαία. Αν θέλουμε το δεύτερο, να το διδάξουμε σαν συναρπαστικό παιχνίδι, από το δημοτικό. Το Ετυμολογικό και το Συντακτικό της Αρχαίας έχει πειραματικά αποδειχθεί ότι γίνεται παιχνίδι για τα παιδιά. Παράλληλα, την τρέχουσα γλώσσα να την προσλαμβάνουν τα παιδιά από κορυφαία σημερινά λογοτεχνήματα, χωρίς Γραμματική και Συντακτικό «της δημοτικής», δηλαδή της τεχνητής μας σχιζοφρένειας».Εφʼ όσον αποφασίσουμε το δεύτερο, θα πρέπει να εξετάσουμε τους λόγους για τους οποίους το μάθημα των Αρχαίων πιθανόν να προκαλεί απέχθεια στους μαθητές και να προσπαθήσουμε να το κάνουμε ελκυστικό. Αυτοί οι λόγοι, εν συντομία, έχουν σχέση πρωτίστως με την κατάρτιση των καθηγητών, τη μέθοδο διδασκαλίας, τα διδακτικά βιβλία, τα αναλυτικά προγράμματα, τη συνεχή ουσιαστική επιμόρφωση των φιλολόγων, αλλά και την περιρρέουσα ιεράρχηση των αξιών από την κοινωνία μας.
Είναι γνωστό ότι στη Μέση Εκπαίδευση, με το ισχύον σύστημα, διορίζονται ως καθηγητές φιλολογικών μαθημάτων πτυχιούχοι όχι μόνο του Τμήματος Φιλολογίας, αλλά και του Τμήματος Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, καθώς και του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Στα τελευταία αυτά τμήματα η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και του αρχαίου πολιτισμού είναι όχι μόνο ελλιπής, αλλά ουσιαστικά ανύπαρκτη. Με το σύστημα όμως που το Υπουργείο Παιδείας επέβαλε μπορούν και οι πτυχιούχοι αυτών των πανεπιστημιακών τμημάτων να συμμετέχουν στις εξετάσεις του ΑΣΕΠ, αφού με δική τους ευθύνη και προσπάθεια «μάθουν» τα απαραίτητα για να πετύχουν στις εξετάσεις. Πέραν τούτου, για μια δεκαετία περίπου, όσο ίσχυε η επετηρίδα, μπήκαν στην εκπαίδευση ως φιλόλογοι πολλές εκατοντάδες των πιο πάνω τμημάτων. Επομένως, υπάρχει πρόβλημα ουσιαστικής κατάρτισης των διδασκόντων.
Η μέθοδος διδασκαλίας εξαρτάται και από την κατάρτιση του διδάσκοντος. Αν ο διδάσκων δεν είναι καλός γνώστης του αντικειμένου του, τότε καμιά μέθοδος δεν θα κάνει το μάθημα ελκυστικό. Αν θεωρήσουμε ότι ο διδάσκων έχει επάρκεια, τότε η μέθοδος είναι σημαντικό εργαλείο, για να γίνει το μάθημα ευχάριστο και αποδοτικό, να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών και να τους εμποτίσει με την αγάπη για το μάθημα. Αυτό ισχύει όχι μόνο για το μάθημα των Αρχαίων, αλλά για όλα τα μαθήματα. Είναι γνωστό ότι σε αυτό τον τομέα οι νεαροί καθηγητές πειραματίζονται χωρίς καμιά σχεδόν βοήθεια και χωρίς καμιά προπαρασκευή. Η διετής δοκιμαστική περίοδος διορισμού, κατά την οποία θα πρέπει να προσφερθεί στους νέους εκπαιδευτικούς ουσιαστική βοήθεια προς αυτή την κατεύθυνση, είναι απολύτως απαραίτητη. Θα πρέπει επίσης να γίνει μια κατάλληλη προετοιμασία, θεωρητική και πρακτική, των προς διορισμό εκπαιδευτικών.
Τα διδακτικά βιβλία και η έκταση της διδακτέας ύλης είναι επίσης ένας σημαντικός παράγων. Είναι αναγκαία προϋπόθεση της επιτυχίας ένα καλογραμμένο και ελκυστικό βιβλίο των Αρχαίων, στο οποίο τα κείμενα να είναι έτσι επιλεγμένα, ώστε να υπάρχει μια κλιμάκωση από τα πιο εύκολα προς τα δύσκολα, αλλά και να ερεθίζει το ενδιαφέρον των μαθητών.
Η δυσκολία και η σύγχυση, την οποία επικαλούνται όσοι υποστηρίζουν την κατάργηση της διδασκαλίας των Αρχαίων στο Γυμνάσιο, οφείλονται και στο γεγονός που αναφέρθηκε πιο πάνω, δηλαδή στο χάσμα που δημιουργείται με τον εξοβελισμό της καθαρεύουσας από το δημοτικό, αλλά και από την καθιέρωση του μονοτονικού. Πώς να μην υπάρξει σύγχυση, όταν ο μαθητής καλείται στα νέα ελληνικά να γράφει στο μονοτονικό – έτσι έχει συνηθίσει από το δημοτικό – και στα αρχαία στο πολυτονικό, π.χ. αγαπώ και ἀγαπῶ, οξεία στο πρώτο, περισπωμένη στο δεύτερο. Αυτή τη γλωσσική σύγχυση πέτυχε η καθιέρωση του μονοτονικού, μια σύγχυση που βέβαια μεταφέρεται στη σκέψη.
Τέλος, η απαξιωτική αντιμετώπιση των αρχαίων ελληνικών, με κριτήριο την κακώς εννοουμένη χρησιμότητα του μαθήματος, δεν συμβάλλει στη δημιουργία ενός ευνοϊκού μαθησιακού κλίματος. Όταν οι μαθητές βομβαρδίζονται καθημερινά με απαξιωτικές κρίσεις για την αρχαιοελληνική γλώσσα, γιατί να περιμένουμε ότι θα αντιμετωπίσουν τα Αρχαία με το ανάλογο ενδιαφέρον και την αγάπη που απαιτείται, που είναι απαραίτητη προϋπόθεση της μαθήσεως;
Το επιχείρημα επίσης που μανιωδώς προβάλλεται, ότι δηλαδή μπορεί και πρέπει ο μαθητής να γνωρίσει τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό μέσα από τις μεταφράσεις, δεν είναι πειστικό. Δεν είναι δυνατόν να αγνοούν οι κατά κόρον επαναλαμβάνοντες αυτό το επιχείρημα ότι το περιεχόμενο ενός λογοτεχνικού έργου είναι συνυφασμένο με τη γλωσσική μορφή στην οποία γράφτηκε. Πέρα από το γεγονός ότι καμιά μετάφραση δεν μπορεί να αποδώσει σωστά το περιεχόμενο του αρχαίου κειμένου, καμιά μετάφραση δεν μπορεί να θεωρηθεί δόκιμη, είναι αυτονόητο ότι π.χ. ο Όμηρος σε μετάφραση δεν είναι Όμηρος. Παλαιότερα που διδασκόταν στο Γυμνάσιο π.χ. ο Όμηρος από μετάφραση των Κακριδή και Καζαντζάκη, οι άγνωστες και αδόκιμες λέξεις ήταν περισσότερες από τις άγνωστες λέξεις του πρωτότυπου Ομηρικού κειμένου. Οι μεταφράσεις μπορούν μόνο συμπληρωματικά με το αρχαίο κείμενο να διδαχθούν, για να μη μένει ένα έργο ημιτελές στη διδασκαλία. Προσεγγίζοντας το πρωτότυπο κείμενο ο μαθητής θα αισθανθεί χαρά, ικανοποίηση και περηφάνεια βλέποντας και συνειδητοποιώντας τη συνέχεια της γλωσσικής μας παράδοσης. Η πρόσληψη της γλώσσας είναι εξίσου σημαντική με το περιεχόμενο ενός έργου. Είναι σαν να υποστηρίζει κανείς ότι αισθάνεται την ίδια αισθητική απόλαυση διαβάζοντας Παπαδιαμάντη από μετάφραση με αυτή που νοιώθει διαβάζοντας «γνήσιο» Παπαδιαμάντη.
Τα εμπειρικά συμπεράσματα που συνάγονται από τα αποτελέσματα της γλωσσικής παιδείας του παρελθόντος αλλά και του παρόντος αδιαμφισβήτητα συνηγορούν, πρώτον, υπέρ της διδασκαλίας όλων των μορφών της γλωσσικής μας παράδοσης, δεύτερο, αποδεικνύουν ότι η διδασκαλία και η γνώση της καθαρεύουσας και της Αρχαιοελληνικής είναι προϋπόθεση για την καλή γνώση της δημοτικής, και, τέλος, ότι η απλοποίηση της γλώσσας, είτε με την καθιέρωση του μονοτονικού είτε με άλλους τρόπους, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε γλωσσική και διανοητική σύγχυση. Η μεγάλη παιδευτική και μορφωτική αξία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας αναγνωριζόταν σε όλες τις εποχές, αλλά ακόμα και σήμερα που η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την επικράτηση της τεχνολογίας. Βρετανοί επιχειρηματίες και ειδικοί μελετητές προτρέπουν τα ανώτερα στελέχη των επιχειρήσεων να μάθουν Αρχαία Ελληνικά «επειδή αυτά περιέχουν μια ξεχωριστή σημασία για τους τομείς οργανώσεως και διαχειρίσεως επιχειρήσεων, ενισχύουν τη λογική, τονώνουν τις ηγετικές ικανότητες. και έχουν μεγάλη ωφελιμότητα στην πληροφορική και την υψηλή τεχνολογία».
Δυστυχώς, η αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών προβλημάτων από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία, τόσο την Κυβέρνηση συνολικά όσο και το Υπουργείο Παιδείας ειδικότερα, είναι άτολμη, συχνά στρεβλωμένη από τον κομματισμό και τον λαϊκισμό, με φοβικά σύνδρομα, για το ποια θα είναι η αντίδραση.
