Του Αχιλλέα Σύρμου
«Η θρησκεία των Αλβανών είναι ο αλβανισμός», έγραφε στα τέλη του 19ου αιώνα ο Βάσο Πάσα, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Εθνικής Αναγέννησης που θεμελίωσε κάπως καθυστερημένα, εν σχέσει με τους υπόλοιπους λαούς των Βαλκανίων, την ιδέα του αλβανικού έθνους και την ανάγκη ίδρυσης αλβανικού κράτους, όπως πράγματι συνέβη το 1912 με την υπογραφή της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας της Αλβανίας στο λιμάνι της Αυλώνας από τον Ισμαήλ Κεμάλι, πρώην αξιωματούχο του οθωμανικού κράτους.Η ιδέα της θρησκείας του αλβανισμού αποτέλεσε κυρίαρχο πολιτικό δόγμα όλων των διακυβερνήσεων που γνώρισε η χώρα στην εκατοντάχρονη πορεία της: τόσο επί βασιλείας Αχμέτ Ζόγκου, όσο και κατά την κομμουνιστική περίοδο του Ενβέρ Χότζα αλλά και στις δημοκρατικές κυβερνήσεις, καθότι εξασφάλιζε την εσωτερική συνοχή, τηρώντας τις ισορροπίες μεταξύ των διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων, και κάλυπτε άλλα χρόνια πολυδιάστατα πολιτικά, κοινωνικά και δυσεπίλυτα οικονομικά αδιέξοδα.
