Όποιος δεν καταλαβαίνει ποτέ τις ήττες του, δεν παίρνει τίποτε μαζί του στο μέλλον

Άξελ Σαντεμόζε

Πρόσφατα, σε μία εκ νέου ανάγνωση του Αντόνιο Γκράμσι, κατέφυγα σε ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία το ‘Παρελθόν και Παρόν’. Στάθηκα σε ένα κείμενό του (οι ’45 Ούγγροι ιππείς’) που μου φάνηκε ιδιαίτερα εύστοχο και χαρακτηριστικό, αφού σε αυτό διέκρινα ένα πλήθος αναλογίες από τα συμβαίνοντα στον τόπο μας, στα χρόνια του μνημονιακού και μεταμνημονιακού ζόφου.

Στο πεδίο της δημοκρατίας, του δήμου, των ισονομικών διατάξεων που αφορούν τους πολίτες τόσο κατά μόνας, όσο και ως δημοκρατικά οργανωμένο σύνολο, τα συγκλίνοντα και από κοινού αναδεικνυόμενα παραδείγματα είναι αρκετά, έτσι όπως αποτυπώνονται στην αναλυτική από τον Ρήγα περιγραφή των φυσικών δικαίων στο τμήμα των «Δικαίων του Ανθρώπου», στο άρθρο 2 σε σχέση με το αντίστοιχο γαλλικό, στην ισότητα όλων απέναντι στον νόμο ανεξάρτητα από την εθνική, θρησκευτική ή ταξική τους κατάσταση στο άρθρο 3, στην ιεράρχηση της ελευθερίας ως μέγιστης θετικής αξίας στα άρθρα 6 και 9, στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων της ανεξιθρησκίας, του συνέρχεσθαι, συνεταιρίζεσθαι και της ελευθεροτυπίας στο άρθρο 7.

Η έννοια της πατρίδας αποκτά ένα βαθύτερο πυρηνικό περιεχόμενο, που έχει να κάνει με τον αρχέτυπο-πρωτογενή τρόπο που συνδεόμαστε με την φύση, την γη, το περιβάλλον, τους ανθρώπους, τα ζώα, την γλώσσα, τα ήθη και έθιμα, την μουσική. Με δύο λόγια μ’ αυτό που συγκροτεί την ύπαρξη και δράση μας, σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Αυτό αποτελεί μιαν ανεπανάληπτη-μοναδική, αφετηριακή και συνάμα σταθερή σχέση, βαθιά ενσωματωμένη στο εσώτατο είναι μας, που επιδρά καθοριστικά στην διαμόρφωση του ψυχισμού μας. Είναι όπως τα παιδικά μας χρόνια, που τα κουβαλάμε όλη μας την ζωή.

Ας έχουμε σταθερά κατά νου ότι η έννοια του πατριωτισμού αλλά και της δημοκρατίας (Δημοκρατικός Πατριωτισμός) δεν εκφράζουν τις ίδιες εθνικές, ταξικές, πολιτικές και πολιτιστικές ιστορικά διαμορφωμένες καταστάσεις ανά τους αιώνες. Ως βασικές έννοιες διαχέονται σε ένα αρκετά εκτεταμένο χρονικό διάστημα που ως σχετική αφετηρία μπορούμε να θεωρήσουμε τα προ της κλασικής αρχαιότητας χρόνια και ως τόπο τις διάσπαρτες ελληνικές δημοκρατίες με φάρο-οδηγό την Αθηναϊκή Δημοκρατία.

Είναι σε όλους μας γνωστό ότι η παρθενογένεση είναι προϊόν εξωεπιστημονικής προβληματικής και ότι ουσιαστικά η ανίχνευση του όποιου παρόντος δεν είναι ανεξάρτητη από την τροχιά που διήνυσε στο παρελθόν. Αυτό ισχύει και για τις έννοιες της δημοκρατίας και του πατριωτισμού, που η αφετηρία τους χάνεται στον χρόνο, αλλά που τα συγκεκριμένα αρχέτυπα-πυρηνικά τους χαρακτηριστικά εντοπίζονται και πρωτοδιαμορφώνονται στην ελληνική κλασική αρχαιότητα.

Όταν το 1973, νεαρός ων, έγραφα την μελέτη «Γ. Σκληρός. Σταθμοί και όρια στη διαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης στην Ελλάδα», στάθηκα σκεφτικός στο παρακάτω απόσπασμα, το οποίο θεώρησα ελιτίστικο, υπερβολικό και ίσως και άδικο για τη μικροαστική θάλασσα. Ας δούμε λοιπόν τι έλεγε ο Γ. Σκληρός πριν έναν αιώνα:

Δεν είναι πια λίγοι όσοι ισχυρίζονται ότι ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρθηκε η κοινωνία μας ως όλον από το 1974 και εντεύθεν, είχε εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις, λειτουργώντας αποδομητικά σε όλες τις εκφάνσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Δεν διεκδικώ τίποτα, ανήκω όμως σε αυτούς που από τις αρχές του 1980, μέσω δημοσίων παρεμβάσεων, έχω εμφαντικά γράψει και ξαναγράψει πως ο συβαριτισμός της μεταπολίτευσης έπληξε κυρίως την ιστορική Αριστερά.

Αν κάτι αποτελεί, πλέον, κοινό τόπο, ανεξάρτητα από τον βαθμό παραδοχής και την επιχειρηματολογία, είναι ότι το σύνολο σχεδόν των Ελλήνων πολιτών εισπράττει την σημερινή κατάσταση ως έναν καταστροφικό σεισμό διαρκείας, που εδώ και εννέα χρόνια εξακολουθεί να μας απειλεί με εξίσου σφοδρές μετασεισμικές δονήσεις. Είναι όμως η ερμηνεία για τα αίτια, το βάθος της κρίσης, τις ευθύνες και τον τρόπο αντιμετώπισης της όλης καταστάσεως από το πλείστο των πολιτών και των πολιτικών δυνάμεων αντίστοιχο της σοβαρότητας του φαινομένου;

Το κακό ήρθε από μακριά. Το χρονικό μιας ολοκληρωτικής μετάλλαξης δεν διαμορφώνεται από την μία στιγμή στην άλλη. Δεν χρειάζονται ιδιαίτερα εφόδια ή ικανότητες για να καταλάβεις ότι το χρονικό της πορείας προς την πλήρη μετατροπή του ΣΥΡΙΖΑ σε νέο κόμμα «παλαιάς κοπής», ξεκινάει από καιρό και κανένα περιθώριο διαφυγής δεν υπάρχει σε όσους ισχυρίζονται ότι δεν υπήρξαν σταθερές, διαρκείς και επίμονες προειδοποιήσεις για την έλευση και το μέγεθος του κινδύνου.