Η μέχρι σήμερα πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση πραγματοποιήθηκε χωρίς ποτέ να αντιμετωπισθούν οι θεμελιώδεις αντιθέσεις στο εσωτερικό της ΕΕ. Θεμελιώδεις και πάγιες αντιθέσεις, όχι απλές αποκλίσεις θέσεων, ποικιλία απόψεων ή έστω ιδεολογικές συγκρούσεις. Οι ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ --με την μέχρι σήμερα ακολουθούμενη διαδικασία για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση-- δεν θέλησαν να αντιμετωπίσουν αυτές τις αντιθέσεις. Παραμερίστηκαν με επιμέλεια, κρύφτηκαν κάτω από το χαλί.

Αν και πρέπει να περιμένουμε μέχρι την κατάθεση του νέου προϋπολογισμού για να αποφανθούμε με βεβαιότητα για την οικονομική πολιτική που έχει εξαγγείλει η νέα κυβέρνηση, αυτή φαίνεται να στηρίζεται στη δραστική μείωση του φορολογικού βάρους των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Ενώ η μείωση των φορολογικών συντελεστών σε σειρά δραστηριότητες κρίνεται αναγκαία και επιθυμητή εν τούτοις θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι υπάρχοντες περιορισμοί της οικονομίας, αλλά και της οικονομικής θεωρίας και εμπειρίας.

Μία από τις αιτίες της αρνητικής μεγέθυνσης του ΑΕΠ το 2016 και των χαμηλότερων ρυθμών μεγέθυνσης του ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας την διετία 2017-2018 από τους στόχους που είχαν τεθεί, ήταν και το γεγονός ότι περικόπηκαν οι δημόσιες επενδύσεις σε σχέση με τους στόχους που είχαν τεθεί στο πλαίσιο των αντίστοιχων κρατικών προϋπολογισμών.

Στο Σχήμα 1, παρουσιάζουμε την πραγματική κατά κεφαλήν δαπάνη στην Ελλάδα (μονάδες αγοραστικής δύναμης, PPS), σε όρους ΑΕΠ, κατανάλωσης και επένδυσης, από το 2007 μέχρι το 2018. Η παράθεση των στοιχείων γίνεται σε όρους δείκτη, σε σύγκριση με την ΕΕ-28. 2007=100. Επιλέγουμε για σχολιασμό τέσσερις συγκεκριμένες ημερομηνίες:

Οι προεκλογικές προσδοκίες είναι σχεδόν κανόνας κι αυτό αφορά και στις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις. Τις περισσότερες φορές αυτές οι θετικές προσδοκίες εκφράζουν τις ιδιωτικές επιθυμίες του καθενός, οι οποίες διογκώνονται τεχνηέντως από τις συνήθεις ρητορείες των πολιτικών κομμάτων. Οι τελευταίες κατά κανόνα απέχουν από την πραγματικότητα της οικονομίας και τους συγκεκριμένους περιορισμούς που αυτή επιβάλλει καθορίζοντας με αυτό τον τρόπο και τα όρια των δυνατοτήτων για δράση.

Είναι γνωστό ότι η φιλελεύθερη κοινοβουλευτική (μαζικο)δημοκρατία, όπως έχει καθιερωθεί να ονομάζεται, αποτέλεσε το διάδοχο σχήμα του αστικού αυταρχικού φιλελευθερισμού του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Επικράτησε στις χώρες της Δύσης κυρίως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχοντας ως βασικά χαρακτηριστικά:

Τη θέση πως η νεωτερική κοινωνία χαρακτηρίσθηκε από το αίτημα της ισότητας συμμερίσθηκαν πλείστοι όσοι διανοούμενοι, προερχόμενοι, μάλιστα, από διαφορετικούς ιδεολογικούς χώρους. Η πίεση αυτού του αιτήματος έφθασε σε υψηλά επίπεδα τη μεταπολεμική περίοδο και συνέπεσε με την πολιτική κυριαρχία της σοσιαλδημοκρατίας.

Η μέχρι σήμερα πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση πραγματοποιήθηκε χωρίς ποτέ να αντιμετωπισθούν οι θεμελιώδεις αντιθέσεις στο εσωτερικό της ΕΕ. Θεμελιώδεις και πάγιες αντιθέσεις, όχι απλές αποκλίσεις θέσεων, ποικιλία απόψεων, ή έστω ιδεολογικές συγκρούσεις. Αναφερόμαστε σε αντιθέσεις που άπτονται της πολιτικής ενοποίησης, η οποία, άλλωστε, αποτελούσε τον καταληκτικό στόχο του ενοποιητικού εγχειρήματος.

Υπάρχει διάχυτο στη σημερινή οικονομική συγκυρία το ερώτημα κατά πόσον η αύξηση του κατώτατου μισθού επηρεάζει και πόσο το μοναδιαίο κόστος εργασίας που χρησιμοποιείται ευρέως ως δείκτης ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Το ερώτημα είναι σημαντικό αλλά οι απαντήσεις που μπορούν να δοθούν, έχω τη γνώμη, δεν μπορούν να τύχουν μιας αποφασιστικής θεμελίωσης.

Μπορεί τα μνημονιακά προγράμματα να έχουν τελειώσει, αλλά οι συνέπειές τους, αναφορικά με την ιδιοκτησία των στοιχείων ενεργητικού της ελληνικής οικονομίας, αποκαλύφθηκαν με τον πλέον καθαρό τρόπο κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Έπαιξαν καθοριστικό ρόλο, βεβαίως, οι ανακόλουθες, αποσπασματικές, ασαφείς και πλήρεις ιδεολογισμών πρακτικές των ελληνικών κυβερνήσεων, οι οποίες οδηγούν τις ελληνικές επιχειρήσεις να περάσουν σε άλλα χέρια.