Το άβατο του Αγίου Όρους στα 1.000 χρόνια ιστορίας του

 

Το άβατο του Αγίου Όρους στα 1.000 χρόνια ιστορίας του

Από τη βυζαντινή εποχή μέχρι σήμερα, το Άγιον Όρος παραμένει ένα από τα πιο ιδιαίτερα και αμφιλεγόμενα μέρη στον κόσμο — με έναν κανόνα που δεν έχει αλλάξει: καμία γυναίκα δεν επιτρέπεται να περάσει τα σύνορά του.

Ένας μοναδικός τόπος εκτός… χρόνου

Η Αθωνική Πολιτεία δεν είναι απλώς ένας θρησκευτικός προορισμός. Είναι ένα αυτοδιοίκητο μοναστικό μέρος, με ιστορία που ξεπερνά τη μία χιλιετία και με κανόνες που θυμίζουν άλλες εποχές.

Στην καρδιά αυτής της ιδιαιτερότητας βρίσκεται το «άβατο» — η απόλυτη απαγόρευση εισόδου των γυναικών στο Άγιον Όρος.

Ο κανόνας αυτός θεσμοθετήθηκε επίσημα το 969 μ.Χ., με το πρώτο Τυπικό της Μοναστικής Πολιτείας. Ωστόσο, σύμφωνα με την παράδοση, ίσχυε ήδη νωρίτερα, ως άγραφος νόμος που συνδέεται με τη βαθιά πνευματική ταυτότητα του τόπου.

 «Το περιβόλι της Παναγίας»

Η επικρατέστερη εξήγηση για το άβατο είναι θεολογική: το Άγιον Όρος θεωρείται αφιερωμένο στην Παναγία, η οποία —κατά την παράδοση— το επέλεξε ως δικό της τόπο. Σύμφωνα με την αγιορείτικη παράδοση, μετά την ανάσταση του Ιησού, η Παναγία, δέχτηκε πρόσκληση να επισκεφθεί τον Λάζαρο, αδελφό της Μάρθας και της Μαρίας που υπηρετούσε στην Εκκλησία της Κύπρου ως επίσκοπος Κιτίου. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού όμως το σκάφος βγήκε απ’ τη ρότα του λόγω δυνατών ανέμων και τελικά βρέθηκε στην ανατολική ακτή του Άθω, κοντά στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η Μονή Ιβήρων. Εκεί, υπήρχαν ένας ειδωλολατρικός ναός κι ένα μαντείο του Απόλλωνα. Οι κάτοικοι της περιοχής που ήταν ειδωλολάτρες, έσπευσαν να συναντήσουν την Παναγία. Γρήγορα, εγκατέλειψαν τις ειδωλολατρικές τους συνήθειες και έγιναν Χριστιανοί. Η Θεοτόκος, γοητεύτηκε τόσο πολύ απ’ όσα είδε εκεί, ώστε έπεσε στα γόνατα και ικέτευε τον Υιό της να της χαρίσει τη γη στην οποία γονάτισε. Η προσευχή της εισακούστηκε και πριν αναχωρήσει, ανήγγειλε ότι το «Όρος» ήταν δικό της και ευλόγησε τον Άθω και τους κατοίκους του.

Αυτός είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με τους μοναχούς, καμία άλλη γυναίκα δεν μπορεί να εισέλθει.

Μάλιστα, οι σχετικές αφηγήσεις φτάνουν μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. 

 

 

Ένας από τους πιο γνωστούς θρύλους αφορά την Πλακηδία, κόρη του Μεγάλου Θεοδοσίου, η οποία φέρεται να εμποδίστηκε από μια μυστηριώδη φωνή όταν προσπάθησε να αποβιβαστεί στον Άθω.

Αυτή η θρυλούμενη «παραβίαση» προ της επισήμου ιδρύσεως της Μοναστικής Πολιτείας συνέβηκε την περίοδο 379-395 μ.Χ.  Σύμφωνα με τον θρύλο όταν η Πλακηδία πάτησε στον Άθω, άκουσε μια φωνή που της έλεγε, «Τι θέλεις εσύ εδώ; Εδώ είναι μοναχοί. Εσύ είσαι γυναίκα, γιατί δίνεις στον εχθρό αφορμή να τους πολεμά;» Φυσικά οι Αγιορείτες μοναχοί εξηγούν πως το Άβατο δεν συνιστά υποτίμηση της γυναίκας, αλλά σεβασμό του μοναχισμού και προστασία των μοναχών από τους πειρασμούς.

Μια ακόμη «θρυλούμενη» ενδιαφέρουσα παραβίαση είναι αυτή που σημειώθηκε μετά την Άλωση της Πόλης το 1453, όταν θέλησε να επισκεφθεί το Άγιον Όρος η μητέρα του Πορθητή Μάρω, κόρη του Σέρβου βασιλιά Γεωργίου, κτήτορα του καθολικού της Μονής Αγίου Παύλου, για να προσφέρει σ' αυτό τα Τίμια Δώρα των τριών Μάγων. Κατά την παράδοση, λοιπόν, όπως είναι καταγεγραμμένη και σε εκδόσεις της Ιεράς Μονής Αγίου Παύλου, επενέβη η ίδια η Παναγία και την εμπόδισε να πλησιάσει στη Μονή όταν έφτασε στον αρσανά (λιμανάκι) του μοναστηρίου. Έτσι, η επισκέπτρια απλώς επέδωσε τα δώρα στους μοναχούς, που σε ανάμνηση της επίσκεψης έστησαν το Σταυρό που υπάρχει στο σημείο εκείνο και λέγεται «Σταυρός της Βασίλισσας».

Νόμοι που άντεξαν αιώνες

Το άβατο δεν έμεινε μόνο στην παράδοση. Ενισχύθηκε από βυζαντινούς αυτοκράτορες, όπως ο Ιωάννης Τσιμισκής και ο Κωνσταντίνος Μονομάχος, και κατοχυρώθηκε με πατριαρχικά έγγραφα.

Εντυπωσιακό είναι ότι η απαγόρευση επεκτάθηκε —τουλάχιστον θεωρητικά— ακόμη και στα θηλυκά ζώα.

Μέχρι σήμερα, η παραβίασή του δεν είναι απλώς θρησκευτικό παράπτωμα, αλλά και ποινικό αδίκημα.

 

Όταν το άβατο… λύγισε

Παρά την αυστηρότητά του, το άβατο δεν έμεινε αλώβητο.

Μια ιστορικά καταγεγραμμένη ...εκ παραδρομής παραβίαση του Άβατου από γυναίκες και μάλιστα ομαδική σημειώθηκε τον 7ο αιώνα, όταν πέρασαν από τον Άθω νομάδες εξ Ανατολών που μαζί με τις γυναίκες τους είχαν σταλεί να ζήσουν στην Πελοπόννησο μετά από διαταγή από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Κομνηνό (1081-1118).

Σε περιόδους πολέμου και αναταραχών, το Άγιον Όρος μετατράπηκε σε καταφύγιο. Το 1854, αλλά και το 1944, γυναικόπαιδα από την Ιερισσό βρήκαν προσωρινή προστασία μέσα στα μοναστήρια, με τη σιωπηρή ανοχή των μοναχών.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το περιστατικό της 16ης Οκτωβρίου 1948. Τότε, μέσα στον Εμφύλιο Πόλεμο, περίπου 400 αντάρτες —ανάμεσά τους και γυναίκες— εισέβαλαν στο Άγιον Όρος και έφτασαν μέχρι τις Καρυές, μετά από συγκρούσεις που προηγήθηκαν με τη Χωροφυλακή.

 

 

 «Μυστικές» επισκέψεις και προνομιούχες παραβιάσεις

Δεν ήταν όμως όλες οι παραβιάσεις αποτέλεσμα ανάγκης.

Ιστορικές αναφορές κάνουν λόγο για Ρωσίδες αριστοκράτισσες που έφτασαν νύχτα με πλοία και φιλοξενήθηκαν στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του Πατριαρχείου.

Σε άλλες περιπτώσεις, γυναίκες της υψηλής κοινωνίας ή της διπλωματίας φέρονται να πλησίασαν ή και να εισήλθαν στον Άθω, συχνά καλυμμένες από διακριτική ανοχή.

Μεταμφιέσεις, θρύλοι και… πρόκληση

Ο 20ός αιώνας έφερε και πιο «τολμηρές» ιστορίες:

•          Η Γαλλίδα συγγραφέας Μαρί Σουαζί ισχυρίστηκε ότι έζησε για ημέρες στο Άγιον Όρος μεταμφιεσμένη.

•          Η Αλίκη Διπλαράκου, «Μις Ευρώπη», φέρεται επίσης να μπήκε ντυμένη άνδρας.

Τον Μάιο του 1930 ενώ βρισκόταν στη θαλαμηγό του μνηστήρα της Μοράν (όπως ανέφερε η ίδια), δανείστηκε μια ναυτική στολή, καθώς ήταν κοντά εκεί αγκυροβολημένα τα θωρηκτά "Λήμνος" και "Κιλκίς" και "εισήλθον μετά του μνηστήρος μου (ενν. στο Άγιο Όρος) και περιήλθον εκκλησίας και άλλα μέρη ως ναύτης, χωρίς να με γνωρίσει κανείς". Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους από σανατόριο του Νταβός της Ελβετίας, η Διπλαράκου, έστειλε επιστολή προς τους Αγιορείτες Πατέρες, όπου εξιστορούσε τι είχε γίνει, ανέφερε ότι ήταν βαριά άρρωστη χωρίς σημάδια βελτίωσης, δήλωνε ότι μετάνιωσε για την πράξη της και παρακαλούσε την Παναγία να τη συγχωρήσει. Έστειλε μάλιστα και το ποσό των 5.000 δραχμών για να τελεσθούν λειτουργίες και να γίνουν παρακλήσεις για την ίασή της. Πραγματικά, η Αλίκη Διπλαράκου έγινε τελείως καλά και έφυγε από την ζωή σε ηλικία 90 ετών, το 2002!

Την ίδια στιγμή, δεν λείπουν και τα πιο σύγχρονα περιστατικά, με τουρίστριες που επιχειρούν να «πατήσουν» το Άγιον Όρος για λίγα λεπτά — συνήθως καταλήγοντας αντιμέτωπες με τις αρχές.

 

 

Ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη εποχή

Σήμερα, το άβατο εξακολουθεί να ισχύει απαρέγκλιτα, προστατευόμενο από το ιδιαίτερο καθεστώς του Αγίου Όρους.

Ωστόσο, παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα ζητήματα στην Ευρώπη, καθώς εγείρει ερωτήματα για τα όρια μεταξύ θρησκευτικής παράδοσης και σύγχρονων αντιλήψεων περί ισότητας.

Για τους μοναχούς, πάντως, η απάντηση είναι σαφής: το άβατο δεν είναι διάκριση, αλλά προϋπόθεση της πνευματικής ζωής.

Και όσο το Άγιον Όρος παραμένει ένας κόσμος αφιερωμένος στην προσευχή και την απομόνωση, ο κανόνας αυτός δύσκολα θα αλλάξει.

Πηγές

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ

https://www.protothema.gr/stories/article/710121/agion-oros-o-polusuzitimenos-thesmos-tou-avatou-kai-pote-paraviastike/

 

 

ΕΥΓΕΝΙΑ ΠΕΓΙΟΥ: Η γυναίκα που παραβίασε το άβατον του Αγίου Όρους

 

ΕΥΓΕΝΙΑ ΠΕΓΙΟΥ: Η γυναίκα που παραβίασε το άβατον του Αγίου Όρους

Όλα συνέβησαν τυχαία όταν στα 17 της χρόνια με μια ομάδα ανταρτών βρέθηκε στο Άγιον Όρος.  «Φοβόμουν πολύ» λέει. «Είχα ακούσει ότι απαγορεύονταν να μπούνε γυναίκες στο Άγιον Όρος. Η διμοιρία μου όμως έφτασε στη Μονή Ιβήρων»

Μια συγκλονιστική ιστορία για το Άγιο Όρος και για μια γυναίκα, αντάρτισσα που παραβίασε το άβατο, παρουσίασαν τα ΝΕΑ το 1999. Το ρεπορτάζ ήταν του Πάνου Μπαΐλης και περιγράφει την ιστορία της Ευγενίας που έκανε… αμαρτία μπαίνοντας στη μονή Ιβήρων και κρατώντας ένα βαρύ Μάουζερ στα χέρια της.

Το άρθρο που δημοσιεύθηκε στις  23 Σεπτεμβρίου 1999 έχει ως εξής:

Οκτώβριος του 1948. Οι αντάρτες της Χαλκιδικής μπαίνουν στο Άγιον Όρος. Ανάμεσά τους και γυναίκες. Το άβατον για πρώτη φορά καταργείτε. Μεταξύ αυτών των γυναικών και η Ευγενία Πέγιου που σήμερα ζει στο χωριό Μεγάλη Παναγιά κοντά στην Ιερισσό. Τότε ήταν 17 χρόνων και σήμερα πενήντα χρόνια μετά, θυμάται για κείνη την περιπέτεια που κράτησε δύο ημέρες. «Έκανα αμαρτία», λέει.

Οι μοναχοί και αυτοί θυμούνται την είσοδο γυναικών στα μοναστήρια. Δεν αναφέρονται σ' αυτό. Άλλωστε αυτή ήταν και η μοναδική εξαίρεση. Από τότε υπεραμύνθηκαν του άβατου με σθένος και μέχρι σήμερα, παρά το γεγονός ότι πολλές γυναίκες ζητούν να επισκεφτούν το Άγιον Όρος, αρνούνται κάθε συζήτηση.

Η βροχή έφτανε ως το κόκαλο. Το Μάουζερ την κούραζε ακόμη πιο πολύ. Πεινούσε και κρύωνε. Μα πιο πολύ, έτσι όπως στεκόταν έξω από την πόρτα της Μονής Ιβήρων, την τρόμαζε η ιδέα ότι ήταν μια γυναίκα μόνη στο Άγιον Όρος.

Ήταν Οκτώβρης του 1948. Τοτε η Ευγενία Πέγιου ήταν μόλις 17 χρόνων. Περνώντας από το χωριό της, τη Μεγάλη Παναγιά Χαλκιδικής, οι άνδρες του Δημοκρατικού Στρατού την πήραν μαζί τους. Μέσα στις επιχειρήσεις που γίνονταν τότε ήταν και αυτή του Αγίου Όρους, για να πάρουν τρόφιμα.

Η Ευγενία τους ακολούθησε. Περπάτησε ώρες και παρά τον φόβο της βρέθηκε έξω από τη Μονή Ιβήρων με το όπλο στο χέρι.

 

 

«Φοβόμουν πολύ. Είχα ακούσει ότι απαγορεύονταν να μπούνε γυναίκες στο Άγιον Όρος. Η διμοιρία μου όμως έφτασε στη Μονή Ιβήρων. Οι καλόγεροι δεν άνοιγαν την πόρτα. Εγώ δεν πυροβολούσα. Δεν κυκλοφορούσε κανείς. Τότε θυμάμαι ότι ένας αντάρτης, Αλβανό, τον φώναζαν, πήδηξε πάνω από την πόρτα και την άνοιξε. Εγώ δεν μπήκα μέσα. Περίμενα με το όπλο στο χέρι. Ήμουν μόνη. Πρέπει να ήταν και άλλες γυναίκες εκεί κοντά».

Ακόμη και σήμερα δεν έχει συνειδητοποιήσει πώς έσπασε το άβατο. Αποφεύγει να μιλάει γι' αυτό. Όμως τότε δεν είχε και πολλά περιθώρια. Ο καπετάνιος της Κώστας Παπαγεωργίου την χρειαζότανε. «Το όπλο ήταν πιο ψηλό από μένα. Θυμάμαι σαν τώρα κάτι βρύσες με κεφάλι φιδιού έξω απ το μοναστήρι. Οι αντάρτες πήραν μουλάρια και φόρτωσαν ρούχα και τρόφιμα. Το αστείο είναι ότι πήραν και αυτά που είχε ο πατέρας μου, ο οποίος δούλευε στο Όρος. Εγώ το έμαθα μετά».

Τότε δεκάδες αντάρτες είχαν σκορπιστεί στο Άγιον Όρος και συγκέντρωναν τρόφιμα. Τριακόσια πενήντα μουλάρια είχαν φορτώσει. Δύο μέρες έμεινε η Ευγενία στη Μονή.

Άλλοτε για να διώξει τον φόβο της τραγουδούσε το «Πολεμάμε, τραγουδάμε τους φασίστες κυνηγάμε» και καμιά φορά έκανε και τον σταυρό της.

«Έγινε ό,τι έγινε, όμως πρέπει να πω ότι κανένας αντάρτης δεν προκάλεσε την παραμικρή ζημιά στα μοναστήρια. Είχαμε ανάγκη από τρόφιμα και ρούχα. Μέρες ζούσαμε τρώγοντας κάστανα. Εγώ φορούσα κάτι παπούτσια μεγαλύτερα από το νούμερό μου. Μέσα είχαν μπει λάσπες. Πονούσα πολύ. Παρακαλούσα να φύγουμε. Στις Καρυές γίνονταν μάχες με τους χωροφύλακες. Οι μοναχοί είχαν κρυφτεί. Δεν κυκλοφορούσε κανείς. Είχαν φοβηθεί».

Οι μοναχοί, άλλωστε, είχαν δεχτεί επιθέσεις και το 1947, δεν προέβαλαν καμία αντίσταση και ούτε ήθελαν να μπλέξουν. Οι χωροφύλακες προσπάθησαν να εμποδίσουν τους αντάρτες. Όμως δεν κατάφεραν και πολλά. Έτσι οι μοναχοί, μην έχοντας άλλο τρόπο, προσέφεραν ό,τι μπορούσαν για να γλιτώσουν μια ώρα γρηγορότερα. Ο χρόνος αργούσε για όλους και πιο πολύ για τη νεαρή αντάρτισσα που ένιωθε ότι είχε διαπράξει μεγάλη αμαρτία.

Ο Κώστας Παπαγεωργίου (με την τραγιάσκα, στη μέση) ήταν ο άνθρωπος ο οποίος ηγήθηκε των ανταρτών που μπήκαν στο Άγιον Όρος με σκοπό να πάρουν τρόφιμα και ρούχα.

«Αφού οι αντάρτες πήραν ό,τι πήραν, πήραμε τον δρόμο του γυρισμού. Καθήσαμε σε ένα ξέφωτο στο Γομάτι. Μας εντόπισαν τα αεροπλάνα. Εκεί κοντά στα Νέα Ρόδα άρχισαν να μας κτυπούν. Θυμάμαι μια νέα κοπέλα, Πόντια ήταν, που είχε τραυματιστεί. Την μετέφεραν μέσα από ένα μονοπάτι στο βουνό. Στον δρόμο όλο φώναζε "ωχ μανούλα μου λελέβω". Καποια στιγμή πέθανε».

Οι καλόγεροι μόλις έμαθαν για τον θάνατο είπαν ότι την τιμώρησε η Παναγία γιατί μπήκε στο Άγιον Όρος. Πολλοί το πίστευαν, δεν ήταν όμως λίγοι και εκείνοι που βρήκαν την ευκαιρία, σε συνεργασία με τους χωροφύλακες, να διαδίδουν παντού το περιστατικό. Και η ίδια είχε πάντα μέσα της ένα φόβο. Άλλωστε ήταν από αυτούς που επί δυόμισι χρόνια στην ομάδα Παπαγεωργίου δεν πυροβόλησε.

«Δεν ήθελα να το κάνω. Δεν ήθελα να σκοτώσω. Τι ήμουν, ένα παιδί».

Ο στρατος είχε φέρει σε δύσκολη θέση τις μονάδες του Δημοκρατικού Στρατού και στη Χαλκιδική. Η Ευγενία παραδόθηκε στη Γαλάτιστα. Πέρασε στρατοδικείο. Αθωώθηκε. Γύρισε στο χωριό της.

Ήταν δύσκολα χρόνια για όλους. Η μικρή αντάρτισσα παντρεύτηκε τον γείτονά της Κώστα. Η ειρωνεία: τότε που μπήκε στο Άγιον Όρος αυτός εργαζόταν στο δάσος μαζί με τον πατέρα του. Με τους πρώτους πυροβολισμούς κρύφτηκε. Όταν σταμάτησε το κακό, διαπίστωσε ότι του είχαν πάρει τα μουλάρια.

«Θυμάμαι σαν τώρα τη μάχη που έγινε στο Βατοπεδινό κονάκι. Εκεί ένα χωροφύλακας σκότωσε έναν αντάρτη. Τον έθαψαν λίγο πιο κάτω», λέει ο κ. Πέγιος που δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η γυναίκα του ήταν με τους αντάρτες...

Τώρα στη Μεγάλη Παναγιά, ένα από τα πλέον όμορφα χωριά, πολλοί έχουν ξεχάσει την ιστορία. Θυμούνται απλώς τον Παπαγεωργίου. Διηγούνται τις περιπέτειές του, τον θάνατό του αλλά για την Ευγενία, που πέρασε στο Άγιον Όρος, κουβέντα. Και η ίδια δεν θέλει να τα θυμάται. Παντρεύτηκε, έκανε δυο παιδιά και η ζωή της κύλησε ήρεμα. Ε, κάπου – κάπου όταν μένει μόνη στην αυλή της, ο νους της γυρνάει και σ' εκείνη την εποχή.

Όπως λέει «τους αγαπούσε τους αντάρτες». Θα ήθελε να πήγαινε και στο Άγιον Όρος, όμως απαγορεύεται.

Η αντιπαλότητα ανταρτών και Αγίου Όρους στην ουσία άρχισε το 1945. Τότε, μπροστά στον κίνδυνο, εστάλησαν εκεί 36 χωροφύλακες, οι οποίοι ανέλαβαν την προστασία του Όρους.

Το 1947 μια ομάδα ανταρτών, με επικεφαλής τον Παπαγεωργίου, χτυπήθηκε στη Δάφνη με τη δύναμη της Χωροφυλακής. Κατέλαβε τον Αστυνομικό Σταθμό, το Τελωνείο και καταστήματα, για να αναχωρήσει την επομένη με ρούχα και τρόφιμα. Όμως, η ομάδα δεν στάθηκε τυχερή, καθώς από πλοιάρια οι χωροφύλακες τους αιφνιδίασαν.

Το 1948, οι αντάρτες επανήλθαν με δύναμη 400 ανδρών. Ανάμεσά τους και γυναίκες, μεταξύ των οποίων η Ευγενία και η φίλη και συγχωριανή της Μαριάνθη. Οκτώ ώρες κράτησε η μάχη.

Σήμερα οι μοναχοί θυμούνται τον διοικητή της Χωροφυλακής Παναγιώτη Παναγιωτάκο να γυρίζει μόνος του με το πιστόλι στο χέρι για να βρει αντάρτες. Ένας αντάρτης σκοτώθηκε όταν επιχείρησε να κάψει μια εκκλησία στο κέντρο των Καρυών.

Όπως λένε όσοι έζησαν τα γεγονότα τότε, οι αντάρτες πήραν τρόφιμα και ρούχα από τις Μονές Χιλιανδρίου, Εσφιγμένου, Ιβήρων (στην οποία σκοπό είχαν βάλει την Ευγενία), Καρακάλου, Φιλοθέου και Ζωγράφου. Τότε το Γενικό Επιτελείο Στρατού αποφάσισε να πάρει μέτρα και έδωσε εντολή στους χωροφύλακες για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Στη μάχη κατά των ανταρτών μπήκαν επίσης και τα πλοία, τα οποία περιπολούσαν, αλλά και η Αεροπορία.

Πάντως, οι αντάρτες είχαν και μέσα στο Άγιον Όρος υποστηρικτές μοναχούς, κυρίως κελιώτες, που είχαν ενταχθεί στο ΕΑΜ, όπως και πολλούς που ζούσαν σε μοναστήρια, αλλά δεν είχαν λόγο στη διοίκηση του Αγίου Όρους και στην εκλογή ηγουμένων.

Ήταν εκεί. Την ώρα που η Ευγενία Πέγιου φυλούσε σκοπιά έξω από τη Μονή Ιβήρων, ο σύζυγός της ήταν και αυτός στο Άγιον Όρος ως εργάτης. Η ομάδα Παπαγεωργίου του πήρε τα ζώα

Ήταν καλοκαίρι του 1948. Η 17χρονη τότε Ευγενία καθόταν στο παράθυρο και θαύμαζε τους αντάρτες που περνούσαν. Από το χωριό της καταγόταν ο Παπαγεωργίου.

Ένα βράδυ ένοπλοι πέρασαν και από το σπίτι της και την πήραν μαζί τους με άλλα 12 κορίτσια. Έμαθε να τραγουδάει «όλοι στ' άρματα παιδιά για να 'ρθει η λευτεριά».

Αν και στην αρχή ενθουσιάστηκε, στη συνέχεια προβληματίστηκε για πολλά και κυρίως για τις κακουχίες.

«Την πρώτη ημέρα μας έριξαν λίγα κομμάτια κρέας πάνω σε κάτι τσουβάλια. Δεν μπόρεσα να φάω. Τα πόδια μου είχαν γεμίσει πληγές. Στην αρχή μάς έβαζαν σκοπούς. Στήναμε ενέδρες. Εγώ όμως δεν χρησιμοποίησα ποτέ το Μάουζερ. Ήμουν παιδί, ήθελα να γυρίσω σπίτι μου. Δεν με άφηναν».

Ήταν παραμονές της γιορτής του Διονυσίου Αρεοπαγίτου όταν η ομάδα Παπαγεωργίου κινήθηκε προς το Άγιον Όρος.

«Ξεκινήσαμε νύχτα. Έβρεχε. Θέλαμε τρόφιμα και ο μόνος χώρος, όπως έλεγαν οι παλιότεροι, ήταν τα μοναστήρια. Είχαν τα πάντα. Πεινούσαμε και υποφέραμε. Οι απλοί άνθρωποι δεν μπορούσαν να μας δώσουν ούτε ψωμί. Περάσαμε μέσα από το δάσος. Η πορεία ήταν μαρτύριο. Εμείς κινηθήκαμε προς την Μονή Ιβήρων. Ένιωθα ότι θα έπεφτα κάτω. Τρώγαμε κάστανα και αυτό μας στήριζε. Σκεφτόμουν ότι έκανα μεγάλη αμαρτία. Οι δικοί μου ήταν θεοσεβούμενοι. Ο πατέρας μου δούλευε στο Άγιον Όρος. Είναι αλήθεια ότι φοβήθηκα, όπως φοβόμουν και μετά, μήπως μου συμβεί κάτι κακό. Άκουγες τότε τόσα πολλά. Για τιμωρίες της Παναγίας, για θαύματα και όλα αυτά με επηρέαζαν», λέει.

 Δεν αντέδρασε. Ο μοναχός Ευθύμιος ήταν τσαγκάρης. Οι αντάρτες, μεταξύ αυτών και γυναίκες, πήραν παπούτσια και δέρματα. Δεν λυπήθηκε. «Τα είχαν ανάγκη»

Ο μοναχός Κοσμάς, 70 χρόνια στο Άγιον Όρος, ήταν ένα από τα «θύματα» των ανταρτών. «Εγώ είχα το τσαγκάρικο στις Καρυές. Μπήκαν μέσα και μας τα πήραν όλα. Παπούτσια, δέρματα και φύγανε. Τα είχαν ανάγκη. Δεν γινόταν διαφορετικά. Κι εμείς δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι. Ήταν δύσκολες εποχές».

Κοντά στη Μονή Κουτλουμουσίου ο μοναχός Ευθύμιος ήταν τότε καμπανάρης (υπεύθυνος για ό,τι γινόταν στην εκκλησία) στο Πρωτάτο. Εκείνη την ημέρα ήταν του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου. Ήταν Σάββατο και, όπως γίνεται, κάναμε τη Θεία Λειτουργία στο εκκλησάκι, στο κοιμητήρι. Τότε άρχισαν οι πυροβολισμοί. Κάηκε ο τόπος. Προσπαθήσαμε και κρύψαμε έναν χωροφύλακα μέσα στα ξύλα. Σώθηκε».

Ο μοναχός θυμάται τους αντάρτες στις Καρυές. Κάποιοι έστησαν χορό στην πλατεία. Είναι, όπως λέει, σαν να έχει μπροστά την εικόνα μιας γυναίκας που έκανε βόλτες με το πιστόλι στο χέρι. Οι αντάρτες πέρασαν και από το κελί του. Ο γέροντάς τους κέρασε τσίπουρο. Στο υπόγειο είχαν αλεύρι, δεν το πήραν. Τώρα καθισμένος στο ξύλινο μπαλκόνι γελάει σαν τα θυμάται. Του φαίνονται όλα τόσο μακρινά. Όσο για τις γυναίκες που αγνόησαν το άβατο δεν είχε πρόβλημα. «Δεν ήθελαν. Τότε πολλά έγιναν με το ζόρι. Οι καταστάσεις ήταν ανώμαλες. Τι να κάνουμε».

Γεγονός είναι πάντως ότι στο Άγιον Όρος αμέσως μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού, οι μοναχοί φρόντισαν να ξεχάσουν και να εξαφανίσουν χαρτιά και φωτογραφίες. Τα προηγούμενα χρόνια είχαν φροντίσει να μην έρθουν σε σύγκρουση με τους αντάρτες. Είχαν στις τάξεις τους και μοναχούς, οι οποίοι ήταν μέλη της Επιμελητείας Του Αντάρτη, της ΕΤΑ, και συχνά τους έδιναν τρόφιμα και ρούχα. «Ο μόνος λόγος που γίνονταν αυτά ήταν για να προστατέψουν τα κειμήλια. Και με τους Γερμανούς τα ίδια γίνονταν. Κανείς δεν θέλει την κατοχή, όμως έπρεπε να προστατευθεί και η παράδοση αιώνων», λέει ο πατέρας Ιωαννίκιος. Όσο για την είσοδο των γυναικών στο Όρος, ήταν κάτι που δεν μπορούσε κανείς να αποτρέψει, από τη στιγμή που οι χωροφύλακες εγκλωβίστηκαν από τους αντάρτες. Ήταν η μοναδική φορά, τουλάχιστον έτσι είναι γνωστό, που γυναίκες μπήκαν μέσα περπατώντας από την Ουρανούπολη. Όμως κατά καιρούς κυκλοφορούν διάφορα για γυναίκες που ντύθηκαν άνδρες ή που  επιχείρησαν να φθάσουν έως εκεί κολυμπώντας. Οι κανόνες είναι αυστηροί ακόμη και σήμερα, ενώ και αυτοί που εμφανίζονται ως εκσυγχρονιστές συμφωνούν με τη διατήρηση του άβατου.

«Είμαστε μια ομάδα ιδιόρρυθμων ανθρώπων, ας το πάρουμε και έτσι. Για ποιο λόγο να χαλάσει μια παράδοση αιώνων. Το Άγιον Όρος είναι σύμβολο του μοναχισμού. Μοναδικό φαινόμενο στον κόσμο και έτσι πρέπει να παραμείνει», λέει ο πατέρας Ιωαννίκιος.

https://www.tanea.gr/1999/09/23/greece/i-gynaika-poy-parabiase-to-abaton/

 

Κρίτων Χρυσοχοϊδης :Οι θαυμαστές Παναγίες του Αγίου Όρους

Παναγία Πορταΐτισσα

Οι θαυμαστές Παναγίες του Αγίου Όρους

Γράφει ο Κρίτων Χρυσοχοϊδης, Ομότιμος διευθυντής Ερευνών/Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Παράδοση και Ιστορία θέλουν τη λατρεία της Θεοτόκου να κατέχει κυρίαρχη θέση στον Άθω πολύ πριν από την ίδρυση των μεγάλων κοινοβίων κατά τον 10ο αιώνα, όταν ακόμη στη χερσόνησο κατοικούσαν διάσπαρτες αναχωρητικές ομάδες και ασκητές.

Σύμφωνα με τον βίο του οσίου Πέτρου του Αθωνίτου, του πρώτου επώνυμου Αγιορείτη ασκητή του 8ου-9ου αιώνα, η Θεοτόκος εμφανίσθηκε εν ενυπνίω στον άγιο και του ανήγγειλε ότι ο τόπος αυτός παραχωρήθηκε σε αυτήν από τον Υιόν της ως κλήρος (=κληρονομιά), προφητεύοντας συγχρόνως το λαμπρό μέλλον του Αγίου Ορούς: δηλαδή, τη θεαματική αύξηση του αριθμού των μοναχών, την εξάπλωση των μονών σε όλη τη χερσόνησο και τη φήμη που θα απλωθεί σε όλο τον κόσμο.

Αυτή η θεοτοκοκεντρική πρόσληψη των απαρχών του αγιορείτικου μοναχισμού ισχύει και στον ιστορικά τεκμηριωμένο Άθω ήδη από τα τέλη του 9ου αιώνα. Πράγματι, η τιμή της Παναγίας είναι κυρίαρχη και παγιωμένη ήδη στον Αθω των μονυδρίων και των αναχωρητών πολύ πριν από την ίδρυση του πρώτου μεγάλου μοναστηριού, εκείνου της Μεγίστης Λαύρας, από τον άγιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη το 963.

Είναι γνωστό ότι η λειτουργική ζωή και οι δραστηριότητες της πρώτης και υποτυπώδους κεντρικής διοικήσεως της μοναστικής πολιτείας του Άθω, από την εποχή της εμφανίσεως της στο προσκήνιο της Ιστορίας στα τέλη του 9ου αιώνα, εκτυλίσσονται γύρω από έναν χώρο λατρείας που ευθύς εξαρχής είναι αφιερωμένος στη Θεοτόκο. Και ο κοινός αυτός ναός όλων των Αθωνιτών δεν είναι άλλος από τον ναό του Πρωτάτου στις Καρυές, ο οποίος στέγασε και την πρώτη λατρευτική εικόνα του Κοινού των Αθωνιτών, εκείνη της Θεοτόκου Καρεωτίσσης, γνωστής στις ημέρες μας ως «Άξιον Εστί». Ναός και εικόνα, πριν ακόμη από την ίδρυση των μεγάλων κοινοβίων, αποτέλεσαν τα ιερά σύμβολα της πνευματικής και της διοικητικής ενότητας του συνόλου των Αγιορειτών, για τους οποίους διοίκηση και λατρεία αλληλοπεριχωρούνται δημιουργώντας μία λειτουργική και δυναμική σχέση, υπενθυμίζοντας συγχρόνως την αποκλειστική αφιέρωση του Άθω στη Θεοτόκο, η οποία είναι και ο ουσιαστικός και διαχρονικός κυβερνήτης του ιερού τόπου.

Και είναι αυτή η ήδη καθιερωμένη τιμή και λατρεία προς τη Θεοτόκο που οδήγησε τους κτήτορες των τριών πρώτων μεγάλων κοινοβίων που ιδρύθηκαν στο Αγιον Ορος κατά τον 10ον αιώνα, από τον Αθανάσιο τον Αθωνίτη, ιδρυτή της Μεγίστης Λαύρας, ως τους Γεωργιανούς αξιωματούχους Ιωάννη, Ευθύμιο και Τορνίκη, ιδρυτές της Μονής Ιβήρων, καθώς και τους Αδριανουπολίτες αριστοκράτες κτήτορες της Μονής Βατοπαιδίου, να αφιερώσουν τα μοναστήρια και τα καθολικά τους στην Παναγία. Στα τέλη του 12ου αιώνα η Μονή Χιλανδαρίου, το τέταρτο στην ιεραρχία μοναστήρι, χτισμένο από μέλη της σερβικής βασιλικής δυναστείας, καθώς και η Μονή Φιλόθεου θα αφιερωθούν επίσης στην τιμή της.

 Παναγία Παραμυθία

Εντυπωσιακά περισσότερες είναι οι επώνυμες εικόνες της Θεοτόκου που τιμώνται σε όλες τις μονές και τις σκήτες του Άθω. Από τον 10ον αιώνα και ως τους νεότερους χρόνους τουλάχιστον 72 θαυματουργές εικόνες καθιερώθηκαν στη συλλογική λατρεία των Αθωνιτών, δημιουργώντας ένα πυκνό θεομητορικό λατρευτικό δίκτυο, ορατό έως τις μέρες μας. Καθεμία από αυτές είναι «προικισμένη» με την ιστορία και τα θαύματα της. Οι κτητορικές εικόνες συνδέθηκαν με τα πρώτα βήματα του ιστορικού βίου των μοναστηριών, καθιστώντας τα τόπους επιτέλεσης θαυμάτων. Έτσι, εικόνες όπως π.χ. η Βηματάρισσα του Βατοπαιδίου, που από το πηγάδι όπου διαφυλάχθηκε θαυματουργικά για πολλά χρόνια ενθρονίσθηκε στο καθολικό της μονής, και η Πορτάίτισσα της Μονής Ιβήρων, που μετά τη θαυμαστή επανεμφάνιση της από την εποχή της Εικονομαχίας πάνω στα κύματα στον κόλπο της μονής κατέληξε ως φρουρός και προστάτρια της σε παρεκκλήσι κοντά στην κύρια πύλη (πόρτα), εκτός από παλλάδια των μοναστηριών τους καθιέρωσαν τα ίδια τα ιδρύματα ως ιερούς τόπους και μεγάλα προσκυνηματικά κέντρα. Πολλές φορές η φήμη της εικόνας είναι τόσο μεγάλη, ώστε να προσδιορίζει ακόμη και την ονομασία της μονής. Έτσι, από τον 13ο αι. και για πολλούς αιώνες το μοναστήρι των Ιβήρων έφερε τη συμπληρωματική επωνυμία Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου της επικαλουμένης Πορταϊτίσσης ή Πορτιατίσσης ακόμη και στα επίσημα έγγραφα.

Άλλοτε οι θαυματουργές εικόνες συνδέονται με απροσδιόριστες χρονικά ιστορικές περιπέτειες του μοναστηριού τους.

Σε αυτές τις εικόνες ανήκει η Παναγία η Παραμυθία στο Βατοπαίδι, που προειδοποίησε τους μοναχούς για επικείμενη έφοδο πειρατών, και η Παναγία Φοβερά Προστασία, που επανειλημμένα προστάτευσε τη Μονή Κουτλουμουσίου από βέβαιες καταστροφές. Άλλες εικόνες δέχθηκαν οι ίδιες βίαιες και βλάσφημες επιθέσεις, τιμωρώντας όμως παραδειγματικά τον εξωτερικό εχθρό ή ακόμη και τον κακό μοναχό, όπως η Παναγία Εσφαγμένη και Παναγία η Πυροβοληθείσα στη Μονή Βατοπαιδίου.

 Παναγία Βηματάρισσα

Πολύ συχνά θαυματουργές εικόνες επεμβαίνουν θαυματουργικά στην αντιμετώπιση κρίσιμων βιοτικών αναγκών όπως οι Ελαιοβρύτισσες (ή Δοχειάρισσες) Παναγίες στις Μονές Βατοπαιδίου, Παντοκράτορος, Σιμωνόπετρας και Κασταμονίτου που γεμίζουν τα άδεια κελάρια των μονών σε περιόδους ένδειας. Ο ετήσιος λειτουργικός κύκλος για τις Παναγίες του Αγίου Όρους με πανηγύρεις, αγρυπνίες και καθημερινές παρακλήσεις κατακλύζει ποικιλοτρόπως τα τυπικά των μοναστηριών, ωστόσο κορυφαία γιορτή προς τιμήν της Θεοτόκου παραμένει και για τον Άθω η γιορτή της Κοιμήσεως. Από τα πολυάριθμα πανηγύρια σε μοναστήρια, σκήτες, ακόμη και κελιά (αφιερωμένα στην Κοίμηση) ξεχωρίζει η μεγάλη πανήγυρις της Μονής Ιβήρων, με τιμώμενη την εικόνα της Παναγίας Πορταϊτισσας, η οποία είναι η επαρκέστερα ιστορικά μαρτυρημένη, αλλά και η δημοφιλέστερη Παναγία του Αγίου Όρους. Το πολύπλοκο αλλά εντυπωσιακό τυπικό της ιδιαίτερα μακράς αγρυπνίας στο ολοστόλιστο βυζαντινό καθολικό του 10ου αιώνα, η αθρόα συμμετοχή πλήθους προσκυνητών και η δαψιλής και πλούσια τράπεζα που προσφέρεται σε όλους επαληθεύουν τη φήμη του ιβηριτικού και κατ' επέκταση του αγιορείτικου «θερινού Πάσχα».

Κυριακάτικη Δημοκρατία