ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΤΗΣ 1ης ΙΟΥΝΙΟΥ

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ

Όταν, περί το τέλος Μαΐου 1973, εκδηλώθηκε το Κίνημα στο Ναυτικό, αυτό υπήρξε ένα γεγονός πολύ σοβαρότερο και από τις φοιτητικές αναταραχές. Η Κυβέρνηση των Συνταγματαρχών τότε επεδίωξε να υποβαθμίσει τη σημασία τού κινήματος, το οποίο χαρακτήρισε «οπερέττα»:

«Υπό ολίγων αποστράτων και αποτάκτων αξιωματικών κατεβλήθη προσπάθεια διεισδύσεως εις τας Ενόπλους Δυνάμεις δια τού σχηματισμού παρανόμου οργανώσεως. Καθ' όλας τας ενδείξεις η προσπάθεια κατηυθύνετο από το εξωτερικόν και δη υπό των εις τα διαφόρους ευρωπαϊκός χώρας αυτοεξορίστων Ελλήνων. Εις το πλαίσιον της προσπάθειας αυτής κείνται: α) η γνωστή ανακοίνωσις τών τεσσάρων αποστράτων πρώην Αρχηγών τού Επιτελείου· β) η επακολουθήσασα δήλωσις τού πρώην πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή- γ) η πρόσφατος ανακοίνωσις των 34 αποτάκτων, οι οποίοι κατ' επανάληψιν επωφελήθησαν της επιεικείας, την οποίαν έδειξε προς αυτούς η Επανάστασις [...] Και η κίνησις αυτή απεδείχθη οπερεττική και ως σύλληψις και ως εκτέλεσις».

Τα πράγματα, βεβαίως, δεν ήταν ακριβώς όπως τα παρουσίαζε η κυβερνητική ανακοίνωση. Η υπόθεση, αντιθέτως, είχε βρει σοβαρή απήχηση στο Ναυτικό ως συγκινούσα τους βασιλόφρονες κυρίως αξιωματικούς. Συνέβη δηλαδή το 1973 το αντίθετο προς ό,τι είχε συμβεί το 1935, όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος βάσιζε την επαναστατική του δραστηριότητα στο Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο, τότε, κατά πλειοψηφία, είχε ταχθεί υπέρ της Αβασιλεύτου.

Ο Ευάγγελος Αβέρωφ, πρωταγωνιστής, από το πολιτικό παρασκήνιο, τον Κινήματος, θα αποκαλύψει μία εβδομάδα αργότερα στον Σπύρο Μαρκεζίνη ότι το κίνημα είχε προδοθεί λίγο πριν αυτό εκδηλωθεί. Το σχέδιο, που είχε καταστρωθεί προσεκτικά, προέβλεπε την κατάληψη ενός ελληνικού νησιού και, εν συνεχεία, τη διαπραγμάτευση μιας συμβιβαστικής λύσεως για την έξοδο της Χώρας από τη δικτατορία. Ο Αβέρωφ δεν φαινόταν να ανησυχεί ακόμη τότε — ήταν η 7η Ιουνίου — για τον εαυτό του· αντιθέτως, ο υφυπουργός Β. Σταματόπουλος του είχε πει ότι μία ενδεχομένη πολιτική εξέλιξη θα περιελάμβανε κυβέρνηση Αβέρωφ.

Τη σημασία των γεγονότων στο Ναυτικό προέβαλλαν έντονα οι ξένοι ραδιοφωνικοί σταθμοί στα ελληνικά προγράμματα και η πληροφορία περί ανταρσίας του αντιτορπιλικού «Βέλος»,  την στιγμή που συμμετείχε σε συμμαχική άσκηση του ΝΑΤΟ, πλούτισε, όπως ήταν φυσικό, την διεθνή ειδησεογραφία. Το «Βέλος», με κυβερνήτη τον αντιπλοίαρχο Ν. Παππά ως γνωστό εισήλθε στα ιταλικά χωρικά ύδατα.

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος θα αρνηθεί να κάνει οποιοδήποτε σχόλιο για το Κίνημα, αλλά το Γαλλικό Πρακτορείο θα μεταδώσει:

«Την έκπληξίν των εκφράζουν τα μέλη του περιβάλλοντος τού Βασιλέως Κωνσταντίνου σχετικώς με τας πληροφορίας, αι οποίαι αφήνουν να υπονοηθεί ότι ο αυτοεξόριστος Μονάρχης θα ήτο δυνατόν να είναι αναμεμιγμένος εις την υπόθεσιν της ανταρσίας του Πολεμικού Ναυτικού. Αυτό τούτο το γεγονός ότι η συνομωσία εχαρακτηρίσθη ως οπερεττική από τον εκπρόσωπον της Κυβερνήσεως μειώνει την σημασίαν της υποθέσεως, εν σχέσει με την οποίαν ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος δεν θα προβεί, κατά πάσαν πιθανότητα, εις καμίαν δήλωσιν. Υπενθυμίζεται ότι από της 13ης Δεκεμβρίου 1967, απ' αρχής της αυτοεξορίας του εις την Ιταλίαν, ο Βασιλεύς έχει αρνηθεί να προβεί εις οιανδήποτε δήλωσιν δια την κατάστασιν εν Ελλάδι. Και δεν έχει την πρόθεσιν να μεταβάλει την γραμμήν του».

Το καθεστώς Παπαδοπούλου δεν θα προχωρήσει τις διώξεις σε βάθος, διότι θα κινδύνευε να διαλύσει το Ναυτικό. Θα περιορισθεί να συλλάβει, στις 2 Ιουλίου 1973, εβδομήντα αξιωματικούς εν ενεργεία και αποστράτους για «συμμετοχή σε στασιαστικό κίνημα» και την επομένη τον Ευάγγελο Αβέρωφ και τον Πέτρο Γαρουφαλιά. Η σχετική κυβερνητική ανακοίνωση ανέφερε ειδικότερα, ως προς τους δύο πολιτικούς:

«Ο κ. Ε. Αβέρωφ ήτο πολιτικός σύμβουλος των κινηματιών και σύνδεσμος μεταξύ τούτων και του κ. Κ. Καραμανλή. Την 19 Μαΐου 1973 παρέδωσε εις τους κινηματίας σχέδιον διαγγέλματος, το οποίον ούτοι θα απηύθυναν εκ Σύρου [...] Ο κ. Π. Γαρουφαλιάς ανέλαβε να ενισχύσει τους κινηματίας δια ποσού 5.000.000 δρχ. προς παροχήν βοηθείας εις τας οικογενείας των μονίμων αξιωματικών, των υπηρετούντων εις τα πλοία τα οποία εσχεδίαζαν να κινήσουν οι στασιασταί».

Ο Κ. Καραμανλής, με δηλώσεις του στο πρακτορείο «Ηνωμένος Τύπος», θα αρνηθεί οποιαδήποτε ανάμειξη στην ανταρσία και το περιεχόμενο των δηλώσεων του θα επιβεβαιώσει και ο Π. Κανελλόπουλος, ο οποίος θα εκφράσει την ανησυχία του για τη σύλληψη του Αβέρωφ και του Γαρουφαλιά. Οι συλληφθέντες, τελικά, θα αμνηστευθούν και στην αμνηστία εκείνη ο Γ. Παπαδόπουλος θα συμπεριλάβει, και τον Αλέκο Παναγούλη.

ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΟ

Αμέσως μετά το Κίνημα στο Ναυτικό, κηρύχθηκε, την 1η Ιουνίου 1973, η Αβασίλευτος Δημοκρατία. Μετά τη σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, που συνήλθε εκτάκτως, ο Πρωθυπουργός Γ. Παπαδόπουλος, στον οποίο ανετέθησαν και τα καθήκοντα τού Προσωρινού Προέδρου της Δημοκρατίας, μίλησε από το ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο:

«[...] Εντός μηνός θα τεθούν υπόψιν τού Ελληνικού Λαού εν σχεδίω αι απαραίτητοι θεμελιώδεις καταστατικαί διατάξεις δια την προσαρμογήν τού Συντάγματος εις το εγκαθιδρυόμενον δημοκρατικόν πολίτευμα [...] Εντός διμήνου από σήμερον θα κληθεί ο Ελληνικός Λαός, όπως, δια Δημοψηφίσματος, αποφανθεί επί τής πολιτειακής μεταβολής και των αναγκαίων συνταγματικών μεταρρυθμίσεων».

Ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος θα αποδεχθεί τη διαδικασία τού δημοψηφίσματος και σε συνέντευξη του στους «Κυριακάτικους Τάιμς» θα δηλώσει μεταξύ άλλων:

«Εφόσον δεν αποφασίσει άλλως ο Λαός, θεωρώ εαυτόν Βασιλέα και ουχί έκπτωτον και είμαι βέβαιος ότι και ο Λαός με θεωρεί Βασιλέα [...] Ευρίσκομαι εις πολύ στενήν επαφήν μετά του πρώην πρωθυπουργού κ. Κ. Καραμανλή και της ηγεσίας της Χώρας, της πραγματικής και όχι μετά των αυτοανακηρυχθέντοον αρχηγών του καθεστώτος, θα συνεχίσω δε την επαφήν αυτήν και με τους ευρισκομένους εντός και εκτός της Χώρας ηγέτας και ιδιαιτέρως μετά του κ. Καραμανλή, προς τας προτάσεις τού οποίου - αναφερόταν στις δηλώσεις Καραμανλή τον Απρίλιο 1973 - συμφωνώ πλήρως».

Στις 9 Ιουνίου, με κοινή δήλωση τους 17 πολιτικοί, εξ αυτών που παρέμειναν στην Ελλάδα, ζητούσαν συνθήκες ίσης μεταχειρίσεως για να αναπτύξουν τις απόψεις τους όσοι επρόκειτο να υποστηρίξουν το «Όχι» στο δημοψήφισμα και την πλήρη αντιπροσώπευση τους στα εκλογικά τμήματα.

Ο Στ. Στεφανόπουλος και άλλοι τέως βουλευτές που είχαν ακολουθήσει τις κυβερνήσεις της Αποστασίας, με προκήρυξη τους, συνιστούσαν προς τον Λαό να ψηφίσει «Όχι» για να «φράξει τον δρόμον προς νέας και μεγαλυτέρας περιπέτειας».

Ο Α. Παπανδρέου από το εξωτερικό θα υποδείξει λευκό ψηφοδέλτιο και θα διακηρύξει ότι «ο Κωνσταντίνος δεν επρόκειτο να επανέλθει, διότι ούτε οι ΗΠΑ ευνοούν την παρούσα κατάσταση ούτε ο Ελληνικός Λαός επιθυμεί τη Μοναρχία».

Ο Κ. Καραμανλής θα ζητήσει τη ματαίωση τού δημοψηφίσματος. Ο ιδρυτής της ΕΡΕ θα υποδείξει ευρεία συζήτηση «δια τον προσδιορισμόν τών διαδικασιών, αι οποίαι θα επιτρέψουν την δημιουργίαν μιας νέας αληθούς δημοκρατίας απηλλαγμένης από τας συνθήκας τού παρελθόντος». Θα αποδεχθεί ότι ο βασιλικός θεσμός είχε τεθεί υπό αίρεσιν και θα δηλώσει ότι η τύχη τού Βασιλέως θα κριθεί οπωσδήποτε από μελλοντικό δημοψήφισμα.

Ο τέως αρχηγός του Κόμματος των Προοδευτικών και μετέπειτα πρωθυπουργός του δικτατορικού καθεστώτος Σπυρίδων Μαρκεζίνης  θα διατυπώσει τις θέσεις του σε συνέντευξη προς τον ανταποκριτή τού πρακτορείου «Διεθνής Ηνωμένος Τύπος» Τζων Ρήγο:

«Το ψήφισμα είναι ιδιότυπον. Συνδυάζει τρία διαφορετικά θέματα: α) την κατάργησιν τής Βασιλευομένης Δημοκρατίας· β) την θεμελιακήν μεταρρύθμισιν τού Πολιτεύματος· και γ) την εκλογήν τού Προέδρου και τού Αντιπροέδρου τής Δημοκρατίας. Η κατάργησις λ.χ. τής Βασιλευομένης Δημοκρατίας θεωρείται δεδομένη και ο Λαός καλείται απλώς να επικυρώσει το γεγονός, όπως περίπου συνέβη και το 1924. Η ιδιοτυπία επί του δευτέρου θέματος είναι ότι ο πολίτης αποδέχεται όχι απλώς την μεταβολήν αλλά και θεμελιώδεις διατάξεις της μορφής τού Πολιτεύματος, η δε παρεχομένη αναθεωρητική αρμοδιότης είναι υπερβαλλόντως περιοριστική. Η τρίτη ιδιοτυπία αφορά εις την εκλογήν του Προέδρου και του Αντιπροέδρου, όπου ο εκλογεύς δηλαδή δεν έχει δικαίωμα επιλογής. [...] Δεν συμφωνώ με την συγχώνευσιν των τριών ερωτημάτων. Διαφωνώ επίσης ως προς τα ενισχυμένα δικαιώματα τού Προέδρου. [...] Θα ψηφίσω εν τούτοις "ναι" με όσας επιφυλάξεις εξέφρασα, αι οποίαι δεν γράφονται φυσικά εις το ψηφοδέλτιον, ενώ εκτίθενται δημοσία δια να γνωρίσει ο καθένας τι υποστηρίζει ο άλλος. [...] Το "ναι" δεν αφορά εις το Ψήφισμα, αλλά εις την συνέχειάν του. Θέλομεν ή δεν θέλομεν, αρχίζει νέα διαδικασία. Τί θα συμβεί ουδείς δύναται να προεξοφλήσει και συνεπώς τίποτε να αποκλείσει. Η 1η Ιουνίου θα κριθεί από την συνέχεια [,..] Προβλέπω δύσκολον την εξέλιξιν εις όλους τους τομείς. Αυτή καθ' εαυτήν η πολιτικοποίησις θα χρειασθεί ρεαλισμόν, γνώσιν και ρωμαλεότητα αποφάσεων [...] Τα διεθνή προβλήματα τα ενδιαφέροντα αμέσως την Ελλάδα, οικονομικά και κοινωνικά, θα πληθύνονται κατά γεωμετρικήν πρόοδον. Κάθε αρνητική πράξις θα δυχεραίνει την εξέλιξιν. Κάθε θετική ημπορεί να αποβεί δημιουργική. Και χάριν αυτού του "ημπορεί" ψηφίζω "ναι"».

Το πολιτειακό δημοψήφισμα θα διεξαχθεί στις 29 Ιουλίου 1973 και θα αποβεί υπέρ της Αβασιλεύτου. Ο Π. Κανελλόπουλος θα κρίνει τα αποτελέσματα «αντίθετα προς την πραγματικήν θέλησιν τού υπερήφανου Λαού μας», ο Γ. Μαύρος θα τα χαρακτηρίσει προϊόν βίας και νοθείας και ο Κρις Γουντχάουζ, μέλος τού Αγγλικού Κοινοβουλίου, θα αναγγείλει, σε συνέντευξη του προς το ΒΒC, τον «οριστικό θάνατο της Μοναρχίας» στην Ελλάδα:

«Η Μοναρχία ουδέποτε είχε βαθείας ρίζας και ο τελευταίος Βασιλεύς δεν είχε επαφήν με τον Λαόν του. Προ ολίγων ετών δε συμπεριεφέρθη με εξαιρετικήν αφροσύνην προσπαθών να επέμβει εις τας εκλεγμένας κυβερνήσεις όταν υπήρχε ακόμη Κοινοβούλιον εις την Ελλάδα. Εις την πραγματικότητα, είναι άξιος της τύχης του και δεν νομίζω ότι αυτός ή οι διάδοχοι του θα έχουν ευκαιρίαν ποτέ εις το μέλλον να αποκατασταθούν εις τον Ελληνικόν Θρόνον».

Το δικτατορικό καθεστώς από την πλευρά του πανηγύριζε και προπαγάνδιζε υπέρ της κατάργησης του Βασιλικού καθεστώτος.

«Το Δημοκρατικόν πολίτευμα είναι δεδομένον» δήλωνε. «Αυτός είναι ο υπεύθυνος και επιγραμματικός ορισμός της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας. Με την φράση αυτήν καθορίζεται το παρόν και διαγράφεται το μέλλον, το πολιτικό μέλλον της Ελλάδος.

Υπό την έννοια αυτήν, η 1η Ιουνίου 1973 αποτελεί τον σημαντικότερον ίσως σταθμό εις την πολιτική ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος. Πριν όμως εκκίνηση η Ελληνική Δημοκρατία διά την ιστορική πορείαν της, δεν θα ήτο άμοιρον ενδιαφέροντος ένα τελευταίον, ένα φευγαλέο βλέμμα προς το άμεσο παρελθόν. Μερικαί διαπιστώσεις, μερικά διδάγματα θα συνοδεύσουν την νεαράν και εύρωστον Ελληνικήν Δημοκρατίαν εις τον δρόμο της. Διά να προσθέσουν εις την ορμή της νεανικής πορείας της την σοφίαν της πείρας του πολιτικού και πολιτειακού χθες».

Γνωρίζοντας το καθεστώς ότι ο ελληνικός λαός τις μέρες εκείνες της δικτατορίας προσέφευγε στους ξένους ραδιοφωνικούς σταθμούς και στον ξένον τύπο για την ενημέρωσή του, θεώρησε σκόπιμο να αναπαραγάγει δημόσια τα σχόλια τους που φυσικά δεν ήσαν καθόλου κολακευτικά για την βασιλεία και τον τρόπο με τον οποίο πολιτεύτηκε και οδήγησε την Ελλάδα στο δικτατορικό καθεστώς της 21^ης Απριλίου.

Τι όμως έλεγε και έγραφε ο ξένος Τύπος τον Ιούνιο του 1973;

Το BBC λίγες μόλις ώρες μετά την αναγγελία της καθεστωτικής αλλαγής που επέβαλε το δικτατορικό καθεστώς από την εκπομπή του της 9ης βραδινής της 1ης Ιουνίου ανέφερε:

«Οι περισσότεροι άνθρωποι εις την Ελλάδα θεωρούν ότι όλη η υπόθεση τους άφορα ελάχιστα, δεδομένου ότι η απουσία του Βασιλέως επί 5 1/2 χρόνια εις το εξωτερίκον είχε ως αποτέλεσμα την άμβλυνσιν του ενδιαφέροντος του μεγαλυτέρου τμήματος του λαού ως προς το πρόσωπον του. Ονομαστικώς μόνον η χώρα δεν είχε καταστεί Δημοκρατία».

Οι «Τάιμς» του Λονδίνου έγραφαν την 2α Ιουνίου:

«Δεν είναι η πρώτη φορά που καταργείται η Βασιλεία εις την Ελλάδα. Η Μοναρχία ποτέ δεν είχε ριζώσει βαθιά».

Το αμερικανικό περιοδικό «Τάιμ» παρατηρούσε:

«Οι Έλληνες δεν φαίνονται να έχουν την διάθεση του αλληλοσπαραγμού των, χάριν απλώς της πολιτικής. Παραμένει γεγονός επομένως ότι ο Κωνσταντίνος δεν τυγχάνει μεγάλων συμπαθειών του λαού».

Η γαλλική «Ωρόρ» της 2ας Ιουνίου έγραφε:

«Οι Έλληνες πληροφορήθηκαν, χωρίς καταφανή συγκίνηση, ότι ο Βασιλιάς των δεν θα επανερχόταν. Από πενταετίας και πλέον μπόρεσαν να διαπιστώσουν ότι ο Κωνσταντίνος δεν τους ήταν απαραίτητος».

Ο Γάλλος ακαδημαϊκός κ. Τιερύ Μονιέ εις την γαλλική «Λέ Φιγκαρώ» παρατηρούσε:

«Εξεπλάγην έκτοτε, όταν διαπίστωσα ότι ο Βασιλιάς ουδεμία πρόθεση είχε να αρκεσθεί στον διακοσμητικό ρόλο, διά τον όποιον προοριζόταν εκ του αξιώματος του, και έδειχνε ήδη τάσι προσωπικής εξουσίας, την τάσι η  οποία ακριβώς θα τον οδηγούσε σε  οξεία εχθρότητα προς τους συνταγματάρχες, όταν οι τελευταίοι έπραξαν  αυτό ακριβώς το όποιο ο Βασιλιάς είχε την πρόθεση να πράξη ο ίδιος».

Ο Ζάν Υβ Ντιμόντ έγραφε στην ελβετική «Ζουρνάλ Ντε Ζενέβ»:

«Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος θα όφειλε να αντιληφτεί, ότι ή δράση του δεν είχε τύχει λαϊκής υποστηρίξεως».

Το αμερικανικό περιοδικό «Νισύς Γουήκ» έγραφε:

«Μετά τον θάνατο του Γεωργίου του Β', του ηρωικού αντιναζιστού Βασιλιά, ο διαδεχθείς αυτόν αδελφός του Παύλος άρχισε την αμφιβόλου φρονήσεως τακτική της αναμίξεως εις την πολιτική. Ο υιός του Κωνσταντίνος συνέχισε την τακτική του πατρός του».

Οι «Τάιμς» έγραφαν: «Ο Κωνσταντίνος υπερεξετίμησε την δημοτικότητα του. Κατά τις επισκέψεις του εις απομεμακρυσμένα ελληνικά χωρία, όπου μία βασιλική επίσκεψη αποτελεί εξαιρετικό γεγονός και δημιουργεί εορταστικό ενθουσιασμό, παρεξήγησε τις λαϊκές εκδηλώσεις».

Εις την γερμανική εφημερίδα «Ντι Βέλτ» αναγραφόταν: «Το τελευταίο κεφάλαιο στα όνειρα του Κωνσταντίνου έσβησε ουσιαστικά την 13ην Δεκεμβρίου 1967. Επρόκειτο για ένα κίνημα, στο όποιον τίποτα δεν έγινε σωστά. Ο Κωνσταντίνος, από στρατιωτικής απόψεως, ήτο ένας ερασιτέχνης παρ' όλη την αγάπη του προς τις κομψές στολές όλων των όπλων».

Η ίδια εφημερίδα σε επόμενο φύλλο της έγραφε: «Το τραγικό διά τον Βασιλέα αυτόν είναι ότι απαιτεί, μετά την εκθρόνιση του, κάτι το όποιον αρνήθηκε να δώσει στον λαό του, όσο καιρό βρισκόταν στο θρόνο: Μίαν βιώσιμη Δημοκρατία. Από του Ιουλίου 1965 μέχρι την ημέρα του στρατιωτικού πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967 παρεμπόδισε ο Κωνσταντίνος, με όλες τις δυνατές ενεργείας, εκείνο το όποιο απαιτεί σήμερα με πάθος. Δηλαδή Δημοκρατικές εκλογές».

Ή Βρετανική «Σάνταιη Τέλεγραφ» έγραφε: «Οι Προστάτιδες Δυνάμεις κατά τον 19σν αιώνα επέλεξαν αυθαιρέτως και επέβαλαν τον υιό του τότε Βασιλέως της Δανίας και τον ανακήρυξαν Βασιλέα της Ελλάδος με το όνομα Γεώργιος Α', σε αντικατάσταση του Οθωνος της Βαυαρίας, ο όποιος εξαναγκάσθηκε να παραιτηθεί του θρόνου του».

Το αμερικανικό περιοδικό «Νιους Γουήκ» έγραφε: «Κατά τα 140 έτη της Ιστορίας της η Μοναρχία — επιβληθείσα επί της Ελλάδος υπό των μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων μετά την απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό — σπανίως υπήρξε λαοφιλής».

Η «Σάνταιη Τέλεγραφ» της 3ης Ιουνίου ανέφερε: «Η Βασίλισσα Φρειδερίκη διαδραμάτισε πάντοτε πρωτεύοντα ρόλο ως σύμβουλος του υιού της και εις την Ελλάδα είχε καταστεί στόχος σφοδρών επικρίσεων, διότι αναμίγνυε την βασιλική της ιδιότητα με την άσκηση της εξουσίας».

Επίσης το αμερικανικό «Νιους Γουήκ» απέδιδε την κακήν τύχη της Μοναρχίας και στην: «Φιλόδοξον, γερμανικής καταγωγής, σύζυγον του Βασιλέως Παύλου και μητέρα του Κωνσταντίνου».

Τέλος στις 4 Ιουνίου η  γερμανική «Ντι Βέλτ» σχολιάζοντας την πολιτική μεταβολή  έγραφε: «Κατά την διετή περίοδο 1965 -1967 ο έκπτωτος Μονάρχης χρησιμοποίησε τεσσάρας Κυβερνήσεις μειοψηφίας. Από κοινού μετά πολλών πολιτικών της εποχής εκείνης, οι όποιοι κραυγάζουν σήμερον επίσης υπέρ της Δημοκρατίας, κατέστη υπεύθυνος δια την κατάπτωση των Δημοκρατικών θεσμών. Η Κοινοβουλευτική Μοναρχία — τήν οποίαν ούτος εκπροσωπούσε αυτοκτόνησε».

Θα πρέπει πάντως να αναφέρουμε ότι τα παραπάνω μνημονευθέντα  διεθνή έντυπα υπήρξαν, κατά κανόνα, εξ εκείνων, τα όποια χαρακτηρίζονται ανέκαθεν ως «σοβαρά» και συντηρητικών κατευθύνσεων. Οι κρίσεις και οι απόψεις τους, κατά συνέπεια, δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ως επηρεασμένες από πολιτικές ιδεολογίες αντίθετες προς το βασιλικό καθεστώς. Ούτε και από φιλικά προσωπικά αισθήματα προς τους φορείς του δικτατορικού καθεστώτος.  Άλλωστε στις 8 Δεκεμβρίου του 1974 με ποσοστό 69,2% οι Έλληνες και με δημοκρατικές διαδικασίες ψήφισαν την κατάργηση της Βασιλείας και επιβεβαίωσαν τα όσα έγραφε τότε ο Ξένος Τύπος.

Πηγή :

Απόσπασμα από την Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος του Σπ. Β. Μαρκεζίνη.

Αρχειακό Υλικό

Για ποιο λόγο η Καταλονία θέλει να είναι ανεξάρτητη;

Ποια είναι η Καταλονία;

Η Καταλονία, με πρωτεύουσα την Βαρκελώνη, είναι μια από τις 16 Αυτόνομες Κοινότητες, στις οποίες χωρίζεται το Βασίλειο της Ισπανίας. Οι Κοινότητες είναι αρμόδιες για την παιδεία, υγεία, μεταφορές, κοινωνική πρόνοια, περιβάλλον. Όπως και οι άλλες κοινότητες, με εξαίρεση τη χώρα των Βάσκων, η Καταλονία εισπράττει το φόρο κινητής και ακίνητης περιουσίας και το φόρο κληρονομιάς (στην Βαρκελώνη είναι ιδιαίτερα υψηλός) το φόρο για τα αλκοολούχα ποτά, το 50% του ΦΠΑ και ένα ποσοστό του φόρου εισοδήματος. Η Καταλονία είναι η τρίτη κοινότητα της Ισπανίας σε ό,τι αφορά το κατά κεφαλήν εισόδημα της χώρας και συμβάλει στο 20% του εθνικού ΑΕΠ, στην δεύτερη θέση μετά την κοινότητα της Μαδρίτης. Oι Καταλανοί καταβάλλουν στο ισπανικό φορολογικό σύστημα περισσότερα χρήματα απ’ όσα λαμβάνουν. Το «φορολογικό έλλειμμα» υπολογίζεται από τους αυτονομιστές, γύρω στο 8% του περιφερειακού ΑΕΠ. Οι «ενωτικοί» αμφισβητούν το στοιχείο αυτό και το επανακαθορίζουν, ανάλογα με τα διάφορα έτη, ανάμεσα στο 2% και στο 6%.

Για ποιο λόγο η Καταλονία θέλει να είναι ανεξάρτητη;

Οι λόγοι είναι πολυάριθμοι και το βάρος που δίδεται στο ένα ή στο άλλο σημείο αλλάζει ανάλογα με την περίοδο και τους συνομιλητές. Μέχρι πριν λίγα χρόνια το κίνημα υπέρ της ανεξαρτησίας συνδεόταν, κυρίως, με την ταυτότητα της Καταλονίας και οφειλόταν σε γλωσσικές και πολιτιστικές διαφορές. Η καταλανική γλώσσα μοιάζει πολύ με τα ισπανικά, όπως μοιάζουν και τα ιταλικά.

Η εμπορική παράδοση της Βαρκελώνης κάνει την πόλη αυτή να νιώθει ότι έχει έναν διαφορετικό «εθνικό» χαρακτήρα, σε σύγκριση με εκείνον που υπερισχύει στις εσωτερικές, αγροτικές περιοχές της Ισπανίας. Για τους υποστηρικτές της ανεξαρτησίας το 1714 είναι το έτος κατά το οποίο οι Βουρβόνοι κατέκτησαν την Βαρκελώνη, θέτοντας τέλος στην μορφή αυτοδιακυβέρνησης που είχε ξεκινήσει στον Μεσαίωνα.

Για τις ενωτικές δυνάμεις πρόκειται απλώς για την νίκη των Βουρβόνων (της Γαλλίας) κατά των Αψβούργων (της Αυστρίας) στην αναμέτρηση για την διαδοχή του Καρόλου του Β΄. Οι Βουρβόνοι επέβαλαν το συγκεντρωτικό τους κρατικό μοντέλο, σε αντίθεση με το παλαιότερο αψβουργικό, το οποίο ήταν πολυγλωσσικό και πολυπολιτισμικό. Πιο πρόσφατη είναι ο διχασμός αριστεράς - δεξιάς, κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο του 1936, ο οποίος μετετράπη σε μάχες ανάμεσα στην Ισπανική Δημοκρατία και στη στρατιωτική χούντα, η οποία είχε ήδη κατακτήσει την Μαδρίτη.

Συχνά οι υποστηρικτές της ανεξαρτησίας, θυμίζουν και «χτυπούν» στην ενωμένη Ισπανία την περίοδο της δικτατορίας του Φράνκο (1939- 1975) κατά την οποία η χρήση της καταλανικής γλώσσας απαγορευόταν στους δημόσιους χώρους. Τα τελευταία χρόνια αυξήθηκε και το βάρος των οικονομικών διεκδικήσεων.

Η παγκοσμιοποίηση διεύρυνε τις δυνατότητες εμπορικών συναλλαγών για τις επιχειρήσεις της Καταλονίας, οι οποίες, χάρη στην δυναμική αυτή δεν εξαρτώνται, πλέον, μόνο από την αγορά της Ισπανίας. Η οικονομική κρίση του 2008, βέβαια, επηρέασε και το κοινωνικό κράτος της Καταλονίας και οι υπέρμαχοι της ανεξαρτησίας λένε ότι αν δεν κατέβαλε φόρους στην Ισπανία, η Καταλονία θα ήταν πλουσιότερη, με καλύτερες υπηρεσίες προς τους πολίτες και περισσότερες επενδύσεις. Οι υποστηρικτές της ενιαίας Ισπανίας απαντούν ότι το κόστος της άμυνας, της εξωτερικής πολιτικής και των υποδομών κατανέμονται καλύτερα σε μια μεγαλύτερη κρατική οντότητα.

Από σχετικό δημοσίευμα του ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΤΥΠΟΥ

Το δημοψήφισμα για το σύνταγμα του 1968

Το δημοψήφισμα για το σύνταγμα του 1968

Σαν σήμερα στις 29 Σεπτεμβρίου του 1968 έγινε το περιβόητο πρώτο δημοψήφισμα της Απριλιανής χούντας για την ψήφιση του νέου Συντάγματος της χώρας..

Θυμάμαι τον πατέρα μου Αντ. Γραικιώτη που ήταν δικαστής και τον είχαν διορίσει δικαστικό αντιπρόσωπο σε ένα τμήμα των Αθηνών να μας περιγράφει τι συνέβηκε στο τμήμα του.

Η ψηφοφορία ξεκίνησε στο  τμήμα αυτό σύμφωνα με όλες τις τυπικές διαδικασίες κάτι που δεν πολυάρεσε στον εποπτεύοντα στρατιωτικό. Η κάλπη ανοίχτηκε και στην συνέχεια κλείστηκε κανονικά και η ψηφοφορία άρχισε.

Ο πατέρας μου αδέκαστος δικαστής, που δεν χαμπάριαζε από απειλές και φοβίες. ξεκίνησε την διαδικασία δίνοντας σε κάθε ψηφοφόρο όλα τα ψηφοδέλτια μαζί αντί να πηγαίνει ο πολίτης να τα παίρνει και να στοχοποιείται.

Κάποια στιγμή έγινε και μια προσπάθεια υποκλοπής φακέλου που όμως δεν είχε καμιά επιτυχία. Αφού λοιπόν διαπιστώθηκε ότι με την διαδικασία που ακολουθείτο δεν ήταν δυνατό να ελεγχθεί το αποτέλεσμα ξεκίνησαν οι χουντικοί παράγοντες άλλα τεχνάσματα. Του είπαν ότι θα μπορούσε να κάνει διακοπή για φαγητό που θα του έφερναν. Ο πατέρας μου το αρνήθηκε.

Μετά από λίγο μπαίνει στο τμήμα του ένας αστυνομικός και του ανακοινώνει ότι ειδοποιήθηκαν πως στο συγκεκριμένο εκλογικό τμήμα είχε τοποθετηθεί βόμβα και ότι θα έπρεπε να απομακρυνθεί για λόγους ασφαλείας από την αίθουσα προκειμένου συνεργείο να εξασφαλίσει το ότι δεν υπάρχει κίνδυνος και να συνεχιστεί η ψηφοφορία. Ο πατέρας μου τους απάντησε ότι το συνεργείο είναι ευπρόσδεκτο μόνο που δεν σκόπευε να απομακρυνθεί από την κάλπη.

Λίγο πριν την λήξη της ψηφοφορίας του είπαν ότι τον έβλεπαν κουρασμένο και προσφέρθηκαν να τον αντικαταστήσουν με αναπληρωτή κάτι που φυσικά ο πατέρας μου δεν το δέχτηκε.

Κάπως έτσι καρκινοβατώντας πήγαινε η ψηφοφορία μέχρι που τέλειωσε η διαδικασία, βγήκαν τα αποτελέσματα και ένα περίτρανο ΟΧΙ έκανε την εμφάνισή του. Ψάχνοντας ο πατέρας μου την επόμενη μέρα στον ΤΥΠΟ να δει δημοσιευμένο το αποτέλεσμα του τμήματος του δεν το βρήκε πουθενά.

κ.γ.

Το Δημοψήφισμα του 1968 υπήρξε το πρώτο από τα δημοψηφίσματα που διενέργησε η Χούντα των Συνταγματαρχών. Προκηρύχθηκε στις 2 Αυγούστου 1968 (ΦΕΚ Α΄ 170) και διεξήχθη την Κυριακή 29 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους. Το εκλογικό σώμα κλήθηκε να εγκρίνει με «Ναι» ή «Όχι» σχέδιο συντάγματος το οποίο είχε νωρίτερα δημοσιοποιηθεί. Δικαίωμα ψήφου δεν είχαν οι πολιτικοί κρατούμενοι οι οποίοι είχαν συλληφθεί και εκτοπιστεί από τον Απρίλιο του 1967. Κυρίαρχη στη διαφημιστική εκστρατεία της χούντας ήταν η λέξη «ΝΑΙ», η οποία προωθήθηκε από όλα τα μέσα της εποχής, όπως αφίσες, έντυπο υλικό, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και εφημερίδες.

Τα αποτελέσματα:

 Το «Ναι» στο χουντικό δημοψήφισμα, το «Οχι» στην κηδεία Γ. Παπανδρέου

Το «Ναι» στο χουντικό δημοψήφισμα, το «Όχι» στην κηδεία Γ. Παπανδρέου

Γράφει ο Στέφανος Ρωμαίος

Άμεση δημοκρατία, που θα τη ζήλευαν και στην κατειλημμένη Σορβόννη... υποσχόταν η χούντα. Με συνεχείς ανακοινώσεις παρακινούσε τους πολίτες να εκφράσουν τη γνώμη τους για κάθε άρθρο του Συντάγματος με «επιστολικά δελτάρια» (όπως αυτό επάνω) που δημοσιεύονταν καθημερινά στις εφημερίδες. Ο Παττακός επαίρετο ότι είχαν σταλεί 5.000.000 «θετικές» απαντήσεις, ενώ 5.500.000 ψήφισαν στις κάλπες. 

Στη φωτογραφία  την ώρα που ψηφίζει ο Παττακός

Ο χουντικός γύψος προφυλάσσει την Ελλάδα του 1968 από τους εξεγερσιακούς ανέμους που φυσούν στην Ευρώπη, η δικτατορία όμως πρωτοπορεί παγκοσμίως (στην προπαγάνδα) συγκεντρώνοντας, υποτίθεται, τις γνώμες των πολιτών για το σύνταγμα που ετοίμασε. Το ανατρεπτικό «Εάν...» δεν έφθασε βέβαια ως την Ελλάδα- και η σφαγή του Μεξικού για τα καθ΄ ημάς δεν ήταν παρά ανταρσία αναρχοκομμουνιστών που συνετρίβη.

«Όλοι μαζί, εμπρός εις τον ωραίον αγώνα αναγεννήσεως της Ελλάδος, τον οποίον ήρχισεν η Επανάστασις της 21ης Απριλίου», αυτές είναι οι τελευταίες λέξεις του «διαγγέλματος» του Παπαδόπουλου, μετά το «δημοψήφισμα» για το χουντικό Σύνταγμα, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1968. Για να συμπληρώσει η «α.ε., ο αντιβασιλεύς», αντιστράτηγος Ζωιτάκης: «Ζήτω η αθάνατος Ελλάς»!..

Γιατί να μην πανηγυρίζουν; Οι Έλληνες δεν είχαν «αποθεραπευτεί» από την «αρρώστια της πολιτικής» και «γυψωμένοι» από τη χούντα «έβλεπαν» μόνο το ψηφοδέλτιο με το «Ναι» πριν πάνε στην κάλπη... Στο 92,2% το ποσοστό του «Ναι»! Επρόκειτο για δημοψήφισμα με στρατιωτικό νόμο και στρατευμένους επόπτες, υπό την εποπτεία αξιωματικών με στολή εκστρατείας. Τα ψηφοδέλτια με το «Όχι» είχαν τοποθετηθεί σε αρκετή απόσταση από τα αντίστοιχα του «Ναι», ώστε να μη «διαφεύγει την καταγραφή» όποιος τολμούσε να τα «πλησιάσει». Πάνω από ένα εκατομμύριο ψηφοφόροι απείχαν, παρά τις εξοντωτικές ποινές που προβλέπονταν για την αποχή και οι οποίες εφαρμόστηκαν σε πολλούς.

 Γεώργιος Παπαδόπουλος

Η Κυριακή της 29ης Σεπτεμβρίου του 1968 θα μείνει στην Ιστορία ως μία από τις φαρσοκωμωδίες της χούντας, με τις οποίες επεχείρησε να πείσει τους Έλληνες και κυρίως τις εναντίον της ευρωπαϊκές πολιτικές δυνάμεις- και ήταν πάρα πολλές- ότι η δικτατορία θα ήταν «παρένθεση» και σύντομα θα αποκαθίστατο η Δημοκρατία με βάση το νέο «Σύνταγμα».

Στο πλαίσιο της άμβλυνσης των διεθνών αντιδράσεων και επίδειξης ομαλότητας, ο Παπαδόπουλος αμνήστευσε τους κινηματίες του Δεκεμβρίου του 1967 (βασιλικό πραξικόπημα) και όσους είχαν εμπλακεί στην υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ». Για τους ίδιους λόγους αφέθηκε ελεύθερος ο Ανδρέας Παπανδρέου , στον οποίο χορηγήθηκε και διαβατήριο και αναχώρησε για το εξωτερικό.

Έβαλαν και οι Αμερικανοί το «δακτυλάκι» τους: η ψήφιση «δημοκρατικού Συντάγματος» θα δικαιολογούσε και θα εκάλυπτε την απροσχημάτιστη υποστήριξη στη χούντα. Αρχές Δεκεμβρίου του 1967, ο αμερικανός πρεσβευτής Φίλιπς Τάλμποτ κάλεσε στην πρεσβεία τον Χ. Μητρέλια, ο οποίος ήταν πρόεδρος της Επιτροπής για τη σύνταξη του Συντάγματος. Του ζήτησε να τελειώνει ως τις 13 Δεκεμβρίου, οπότε θα άρχιζαν οι συνεδριάσεις του ΝΑΤΟ και η αναγγελία περάτωσης της σύνταξης μέχρι τότε θα ήταν «εθνικώς ανεκτίμητη».

Ο Μητρέλιας, όπως και άλλοι, πίστευε, αφελώς, ότι με την ψήφιση του Συντάγματος οι χουντικοί θα μεταβίβαζαν την εξουσία στους πολιτικούς. Όταν κλήθηκε και από τη βασιλομήτορα Φρειδερίκη να την ενημερώσει, υποστήριξε ότι τη διακυβέρνηση της χώρας έπρεπε να αναλάβει πολιτικός και πρόσθεσε ότι δύο μόνο βλέπει ικανούς για αυτό τον ρόλο, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Σπύρο Μαρκεζίνη . Η συνέχεια από αφήγηση του ίδιου του Μητρέλια, όπως την παραθέτει ο Σπ.Μαρκεζίνης (Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία).

Η βασιλομήτωρ Φρειδερίκη

 

«...Ο πρώτος όμως εξ αυτών επιστρέφων θα ήτο δυνατόν να προκαλέσει αντιδράσεις μιας μερίδος της Αριστεράς. Κατέληξα λοιπόν ότι δεν μένει άλλος παρά ο Μαρκεζίνης.“Ναι, μου απάντησε, αλλά ο Μαρκεζίνης έχει πολλές ιδέες”.“Και αυτό είναι κακό;”, αντέταξα... “Προτιμάτε ανθρώπους να σύρονται, αντί αυτοί να κατευθύνουν;”. “Είδατε όμως τι μας έκανε ο Μαρκεζίνης, τον Τσιριμώκο αυτός μας τον έριξε”.“Ναι, απάντησα, αλλά σκεφθήκατε ότι επροτείνατε ως Πρωθυπουργόν πρόσωπον με μακράν παράδοσιν συνεργασίας με την άκραν Αριστεράν;” Η βασιλομήτωρ απάντησε: “Ξεύρετε όμως ότι μόνον έτσι μπορούσαμε να κτυπήσωμεν τον Γ.Παπανδρέου, πάσσαλος, πασσάλω...”. «Τότε ποίον πολιτικόν βλέπετε Σείς;”».

Ιδού η απάντηση της σατανικής βασιλομήτορος:

«Τι τα θέλετε... Εγώ θα ήθελα να πάρω τους πολιτικούς και να τους βάλω σε μια μαούνα και να τους ρίξω εις το Φάληρο»!

Η «επιθυμία» του αμερικανού πρεσβευτή να ολοκληρωθεί η σύνταξη του Συντάγματος στις 13 Δεκεμβρίου του 1967 δεν πραγματοποιήθηκε: την ημέρα εκείνη (συμπτωματικά;) ξέσπασε το περίφημο «βασιλικό πραξικόπημα» και η χούντα κυνηγούσε τον Κωνσταντίνο «από χωρίο εις χωρίον». Ο νεαρός βασιλιάς, που θα «πληρώσει» την ανατροπή του Παπανδρέου και τα Ιουλιανά, θα διαφύγει στο εξωτερικό και θα χάσει για πάντα τον θρόνο του.

Έτσι, η ψήφιση του «Συντάγματος» θα μετατεθεί για τον επόμενο χρόνο. Το τελικό κείμενο διαμορφώθηκε από τους χουντικούς, οι οποίοι πέρασαν τη δική τους «φιλοσοφία περί Δημοκρατίας». Τρία σημεία είναι χαρακτηριστικά:

* Ο Στρατός καθορίζεται ως τέταρτη, ανεξάρτητη εξουσία, που δεν ελέγχεται από την εκλεγμένη κυβέρνηση.

* Ιδρύεται Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο θα αποφασίζει αμετάκλητα ποιοι πολίτες ή κόμματα μπορούν να μετάσχουν στις εκλογές, με κριτήριο τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, και θα μπορεί να αποφασίζει τη διάλυση κομμάτων και να κηρύσσει έκπτωτους τους βουλευτές. Τα μέλη του θα διορίζονται από τη χούντα εφ΄ όρου ζωής.

* Ιδρύεται το Συμβούλιο του Έθνους, στο οποίο θα μετέχουν, υπό την προεδρία του βασιλιά, ο πρωθυπουργός, ο πρόεδρος της Βουλής, οι αρχηγοί των δύο ισχυροτέρων κομμάτων, εφόσον κάποιος δεν είναι πρωθυπουργός, ο πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου και ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων!

Για «τα μάτια του έξωθεν κόσμου» η χούντα επιχείρησε να εμφανίσει «ανοικτή και δημοκρατική» τη συζήτηση παρακινώντας, με συνεχείς ανακοινώσεις, τους πολίτες να εκφράσουν τη γνώμη τους για κάθε άρθρο του Συντάγματος με «επιστολικά δελτάρια», που δημοσιεύονταν καθημερινά στις εφημερίδες: είχαν το κείμενο του άρθρου και μερικές γραμμές κενές από κάτω για να γράφει ο καθένας τη γνώμη του και να τα ταχυδρομεί. Άμεση δημοκρατία που θα τη ζήλευαν και στην κατειλημμένη Σορβόννη... Ο Παττακός επαίρετο ότι είχαν σταλεί 5.000.000 «θετικές» απαντήσεις- 5.500.000 ψήφισαν στις κάλπες!

 Βαν ντερ Στουλ

Ποια ήταν η πραγματικότητα; Ποια η αλήθεια; Έχει καταχωριστεί στα πρακτικά του Συμβουλίου της Ευρώπης. Είναι η έκθεση καταπέλτης του Βαν ντερ Στουλ (Ιανουάριος 1969). Μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

* Ο δόκτωρ Μίλερ (αντιπρόσωπος του Ηνωμένου Βασιλείου), ο οποίος προσκλήθηκε να παρακολουθήσει το δημοψήφισμα έκανε το εξής σχόλιο: «Ο λαός υπέστη εκβιασμούς για να ψηφίσει το “Ναι”... Αλλά πιστεύω ότι το κακό είχε γίνει από πριν και οφείλεται στο γεγονός ότι δεν επιτράπηκε οργανωμένη αντιπολίτευση στο δημοψήφισμα».

* Δεν έγινε επιτρεπτή η δημοσίευση δυσμενών σχολίων για το σχέδιο Συντάγματος. Καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια για την απομόνωση των πολιτικών αρχηγών από τον λαό. Μερικοί από αυτούς ήταν φυλακισμένοι, εκτοπισμένοι ή σε κατ΄ οίκον περιορισμό. (Οι Γ. Παπανδρέου και Π.Κανελλόπουλος αφέθησαν ελεύθεροι πέντε ημέρες πριν από το δημοψήφισμα με την απειλή του Παπαδόπουλου ότι «εάν συνεχίσουν τας εσφαλμένας τους ενεργείας» θα προβεί «εις τον εκ νέου περιορισμόν τους»!).

* Σε ορισμένες περιπτώσεις η προσπάθεια δημοσίευσης δυσμενών σχολίων τιμωρήθηκε με εκτόπιση. Η κατάπνιξη κάθε αντίθεσης έφτασε σε τέτοιο σημείο, που μια Αμερικανίδα περιηγήτρια καταδιώχθηκε ως την αμερικανική πρεσβεία επειδή στο αυτοκίνητό της είχε αναγράψει τη λέξη «Όχι». Φαίνεται πως το «Όχι» αυτό υπήρξε το μοναδικό που έκανε την εμφάνισή του στην Αθήνα.

Το μεγάλο «Όχι» θα βροντοφωνήσει ο Λαός μετά ένα μήνα και τέσσερις μέρες, στις 3 Νοεμβρίου του 1968, στην κηδεία του «Γέρου της Δημοκρατίας». Με το ιστορικό αυτό γεγονός κλείνει και η έκθεση του Βαν ντερ Στουλ:

Η κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου

Στις 3 Νοεμβρίου του 1968,στην κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου, η οποία έδωσε αφορμή για την πρώτη μαζική λαϊκή διαδήλωση κατά της δικτατορίας, το σύνθημα που κυριάρχησε ήταν «Όχι»· μια αργοπορημένη διαμαρτυρία κατά του δημοψηφίσματος. Αδιαφορώντας για τον στρατιωτικό νόμο, ένα τεράστιο πλήθος Ελλήνων ανέκραζε: «Πού είναι το ΟΧΙ μας;», «Μπερδέψατε τα Νούμερα», «Θέλουμε Ελευθερία», «Κάτω η Τυραννία», «Είσαι ο Πρωθυπουργός».

http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=235986