Τ. Κατσιμάρδος : Αρπαγή εις το όνομα του βρετανικού ...μεγαλείου

Ο χώρος της πρώτης έκθεσης με τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο, όπως ήταν στις αρχές του 1817. Η ανυπαρξία τίτλων ιδιοκτησίας οδήγησε το βρετανικό Κοινοβούλιο, ενάμιση αιώνα μετά την πρώτη αρπαγή, σε μια ακόμη ηθικά και νομικά διάτρητη απόφαση: να αποδώσει το 1963 στο μουσείο τίτλους ιδιοκτησίας.

Η ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΒΟΥΛΗ ΚΑΙ ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

Αρπαγή εις το όνομα του βρετανικού ...μεγαλείου

Διακόσια χρόνια μετά την «κρατικοποίηση» της λεηλασίας του Παρθενώνα από τον Ελγιν ή, κομψά, της αγοράς των «Ελγινείων Μαρμάρων» από το Βρετανικό Μουσείο, το αίτημα της επιστροφής έχει υπερωριμάσει από κάθε άποψη. Το μοναδικό, ίσως, που δεν προβάλλει αδιαμφισβήτητο είναι η τυπική νομική πτυχή του επαναπατρισμού.

Στην επέτειο της αγοράς των Μαρμάρων (Ιούνιος - Ιούλιος 1816), της μεταφοράς (Αύγουστος - Σεπτέμβριος) και της πρώτης δημόσιας έκθεσης των αριστουργημάτων της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς (Ιανουάριος 1817), νέο φως ήρθε να ρίξει το διεθνές συνέδριο την περασμένη βδομάδα στο Μουσείο Ακρόπολης. Αλλά και άλλες εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες προβολής και ενίσχυσης του πάγιου ελληνικού αιτήματος.

Το νέο διοικητικό συμβούλιο της Διεθνούς Ένωσης για Επαναπατρισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα, που μόλις εκλέχτηκε, εκτός των άλλων, είναι «εξοπλισμένο» και με την πρόταση, που κατέθεσαν και εκκρεμεί στο Βρετανικό Κοινοβούλιο, Άγγλοι βουλευτές. Σύμφωνα με το σκεπτικό τους. «Είναι καιρός... να διορθώσουμε ένα λάθος 200 ετών. Αυτά τα υπέροχα έργα τέχνης πριονίστηκαν βίαια και σύρθηκαν μακριά από τον Παρθενώνα...».

Με την ευκαιρία, είναι χρήσιμο και εξόχως αποκαλυπτικό να δούμε πώς η βρετανική βουλή «νομιμοποίησε» μία από τις πιο διάσημες και πολύκροτες κλοπές στην Παγκόσμια Ιστορία του Πολιτισμού. Επειδή, αυτή περνά συνήθως απαρατήρητη ή μένει στη σκιά. Κρυπτόμενη πίσω από ουδέτερες φράσεις που εξαντλούνται στην «κομψή» πληροφορία ότι «αγοράστηκε από το βρετανικό Κοινοβούλιο» ή «ιδιοποιήθηκε από το Βρετανικό Μουσείο».

Τα κωμικοτραγικά παρασκήνια της αγοράς και οι σχετικές επαφές λόρδου Ελγιν - βρετανικού Δημοσίου εντοπίζονται ήδη από το 1810. Δεν θα προχωρήσει η υπόθεση για μια πενταετία, λόγω εθνικών και παγκόσμιων έκτακτων γεγονότων (από τη δολοφονία του πρωθυπουργού Πέρσεβαλ το 1812 έως το Βατερλό).

 Λόρδος Ελγιν. Αν δεν υπήρχε, δεν θα υπήρχαν τα Μάρμαρα, λένε μερικοί. Η αλήθεια είναι ότι θα υπήρχαν στον Παρθενώνα και όχι στο Λονδίνο.

Η συνδιαλλαγή

Η επίσημη διαδικασία θα ξεκινήσει τον Ιούνιο του 1815. Εκ προοιμίου, και για να γίνουν σαφή τα κίνητρα, αξίζει μια καθ' όλα σαφής δήλωση ενός βουλευτή «κέρβερου» των βρετανικών συντηρητικών αρχών: «Η πρόκληση των πολυτίμων τούτων λειψάνων της αρχαίας μεγαλοφυΐας και καλαισθησίας θέλει συντελέσει ου μόνον εις την ανάπτυξιν των τεχνών, αλλά εις την ανύψωσιν του εθνικού ημών χαρακτήρος, του δημοσίου ημών πλούτου και το πραγματικού μεγαλείου ημών» (Τζον Γουίλσον Κρόκετ).

Στο βρετανικό το μεγαλείο, λοιπόν, οφείλεται η αρπακτικότητα του κοινοβουλίου. Γι' αυτό και ψηφίστηκε η ιδιοποίηση. Η απόφαση που καθόρισε τα πάντα. Διότι από τότε οποιαδήποτε συνδιαλλαγή δεν θα γινόταν, πια, με κάποιον ευγενή ή άλλο ιδιώτη κάτοχο, αλλά με μία αυτοκρατορία.

ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ 1816

«Ο,τι δεν έκαμαν οι Γότθοι, το έκαμε ο Ελγιν...»

Τον Ιούνιο του 1815 ο Ελγιν ζήτησε από τον Βρετανό υπουργό Οικονομικών να συγκροτηθεί κοινοβουλευτική επιτροπή για να εξετάσει την αγορά. Χρεοκοπημένος ο ίδιος δεν ήταν σε θέση, όπως έλεγε, να δωρίσει τη συλλογή. Ζητούσε 73.600 λίρες υπολογίζοντας τα έξοδα που έκανε, συν τους τόκους δώδεκα χρόνων. «Προσέφερε» τους κόπους δεκαέξι ετών για να την αποκτήσει.

 Φανταστική αναπαράσταση της «Αίθουσας Ελγιν» το 1819 στο Βρετανικό Μουσείο από τον ζωγράφο A. Aρτσερ. Ανάμεσα στα Γλυπτά επισκέπτες και έφοροι του μουσείου.

Η πρώτη συζήτηση στη Βουλή για το θέμα δεν είχε θετική κατάληξη γι΄ αυτόν. Ο προεδρεύων στη συνεδρίαση σημείωνε στο ημερολόγιο: «Η αίτησις του λόρδου Ελγιν υπεβλήθη.

Η συλλογή επηνέθη. Η διαγωγή του λόρδου Ελγιν και το επί της συλλογής δικαίωμα αυτού ως περί ιδίου κτήματος λίαν διημφισβητήθη». Για την ακρίβεια υπήρξαν φωνές δριμύτατων καταγγελιών, όπως του Σερ Τζον Νιούπορτ: «(Ο Ελγιν) επωφελήθη των πλέον αδικαιολογήτων μέσων και διέπραξε τας μάλλον καταφώρους διαρπαγάς. Φαίνεται ως να επέπρωτο αντιπρόσωπος της χώρας ημών να αρπάση όσα οι Τούρκοι και οι άλλοι βάρβαροι ανέκαθεν εθεώρησαν ως ιερά...». Εκτός Βουλής θα εκφραστεί το ίδιο με τη θρυλική φράση του λόρδου Βύρωνα: «Ο,τι δεν έκαμαν οι Γότθοι, το έκαμαν οι Σκώτοι» (ο Ελγιν ήταν Σκοτσέζος). Η υπόθεση, μετά από νέα υπομνήματα του Ελγιν, απασχόλησε ξανά τη Βουλή τον Φεβρουάριο του 1816. Τότε επαναλήφθηκαν και οι ενστάσεις. Σύμφωνα μ' αυτές ο λόρδος καταχράστηκε τη θέση του ως πρεσβευτής της Βρετανίας στην Πόλη για να αποκτήσει τη συλλογή. Πρέπει να διερευνηθεί αν εντίμως δαπάνησε τα ποσά που ο ίδιος αναφέρει και αν χρησιμοποίησε νόμιμα μέσα. Ετσι συγκροτήθηκε 18μελής επιτροπή για να συντάξει και να καταθέσει σχετικό πόρισμα.

Υπέρ της αγοράς

Η σύνθεση της επιτροπής ήταν ευνοϊκά διακείμενη υπέρ της αγοράς, αν και όχι με τους όρους που ζητούσε ο Ελγιν. Αγνόησε τις καταγγελίες, οι οποίες απλώς καταχωρήθηκαν στο πόρισμά της τον επόμενο Μάρτιο. Οπως για παράδειγμα του λόγιου βουλευτή και περιηγητή στον ελλαδικό χώρο κατά τα τέλη του 18ου αιώνα Τζον Μπέικον Σόρεϊ Μόριτ. Τη διαβεβαίωσή του ότι οι Αθηναίοι «διέκειντο σφόδρα εναντίον της απαγωγής των Μαρμάρων» και ότι μόνο ανώτερος δημόσιος λειτουργός θα μπορούσε «να εκβιάσει άδεια», όπως αυτή του Ελγιν. Για την ιστορία υπήρχαν και απόψεις που θεωρούσαν δευτερεύουσας τάξης τα γλυπτά. Οτι η Καρυάτιδα άξιζε μόλις 200 λίρες, ότι πρόκειται για ρωμαϊκά έργα κ.ά. Δυστυχώς, με μια έννοια δεν έγιναν δεκτές, αν και προέρχονταν από επιφανείς προσωπικότητες. Οπως ο πιο έγκυρος Βρετανός νομισματολόγος Π. Νάιτ. Η επιτροπή εισηγήθηκε την αγορά των Μαρμάρων αντί του μισού ποσού από εκείνο που ζητούσε ο Ελγιν: «...Ο ανωτέρω αναφερόμενος λόρδος συμφώνησε να πωλήσει τα αυτά (Μάρμαρα) στο ποσό των 35.000 λιρών με τον όρο ότι όλη η παραπάνω αναφερόμενη συλλογή θα κρατείται αδιαχώριστη στο Βρετανικό Μουσείο και ανοικτή για επιθεώρηση και θα ονομάζεται Ελγίνεια. Και ότι ο ανωτέρω αναφερόμενος λόρδος και κάθε πρόσωπο που θα αποκτά τον τίτλο του Ελγιν θα πρέπει να προστίθεται στους Επιτρόπους του Μουσείου...».

 Γκραβούρα με όψη της πρώτης «Αίθουσας Ελγιν», όπου έμειναν τα Γλυπτά έως το 1831 και την κατασκευή νέας στο Βρετανικό Μουσείο.

ΕΡΩΤΕΥΤΗΚΑΝ ΤΗΝ ΚΑΡΥΑΤΙΔΑ, ΞΕΧΑΣΑΝ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Με 82 υπέρ και 30 κατά η αποδοχή των κλοπιμαίων

Η έκθεση της επιτροπής προκάλεσε ζωηρή συζήτηση και έντονες αντιπαραθέσεις στη Βουλή, όταν κατατέθηκε για να ψηφιστεί (7 Ιουνίου 1816). Ο εισηγητής της και προεδρεύων της επιτροπής παραδέχτηκε ότι ο Ελγιν συγκέντρωσε τα Γλυπτά ως πρεσβευτής. Πρόκειται γα μια σημαίνουσα παραδοχή, που «ξέφυγε» τότε. Επειδή καθιστά υπόλογη τη Μεγάλη Βρετανία για τις πράξεις του Ελγιν, αφού οι πράξεις ενός πρέσβη αντανακλούν στο κράτος του, ακόμα κι αν δεν έχουν σχέση με το αξίωμά του. Αλλά αυτά δεν ήταν προϊόν λαφυραγωγίας, σύμφωνα με τον εισηγητή. Επομένως, δεν συντρέχανε λόγοι για επιστροφή τους, όπως με άλλα μνημεία εκείνη την εποχή, που είχαν αρπάξει οι Γάλλοι του Ναπολέοντα και επαναπατρίζονταν.

Υποστήριζε ακόμη ότι «οι ιθαγενείς» αδιαφορούσαν για την τύχη τους, τόσο πολύ, ώστε τα χρησιμοποιούσαν για σκοποβολή. Αλλά και οι ξένοι περιηγητές προκαλούσαν καταστροφές. Επομένως σωστά «μεταφέρθηκαν» στη Βρετανία για να... σωθούν.

Αυτός είναι και ο πυρήνας ενός σημερινού επιχειρήματος : «No Elgin, no marbles» («αν δεν υπήρχε ο Ελγιν δεν θα υπήρχαν τα Μάρμαρα»). Μόνο που στην πραγματικότητα χωρίς τον Ελγιν τα γλυπτά θα ήταν στον Παρθενώνα. Ο δριμύτερος κατήγορος του Ελγιν και σφοδρότερος πολέμιος της αγοράς ήταν ο βουλευτής Χιου Χάμερσλεϊ (1775-1840). Κατήγγειλε το «άτιμο» της συμφωνίας, που υποτίθεται ότι είχε κάνει ο Ελγιν με τους Οθωμανούς, καθώς τότε θεωρούσαν υπαρκτό το ανύπαρκτο «φιρμάνι» του σουλτάνου.

Τροπολογία

«Η Βουλή, είπε, δεν πρέπει να ερωτευθή με τας κόρας του αετώματος λησμονούσα ετέραν δέσποιναν, την Δικαιοσύνην. Ο Ελγιν ώφειλε να σεβασθή το υψηλόν αξίωμά του...».

Κατέθεσε τροπολογία με την οποία πρότεινε μεν να αγοραστεί η συλλογή (25.000 λίρες), αλλά να φυλαχθεί με ασφάλεια στο Βρετανικό Μουσείο. Για να αποδοθεί εκεί απ΄ όπου απρεπώς αφαιρέθηκε. Η Μεγάλη Βρετανία, σύμφωνα με την πρόταση, κρατεί τα μάρμαρα ως παρακαταθήκη μέχρις ότου ζητηθούν από τους τωρινούς ή οποιουσδήποτε μελλοντικούς κυρίους της Πόλης των Αθηνών. Μετά από ένα τέτοιο αίτημα αναλαμβάνει, χωρίς διατυπώσεις ή διαπραγματεύσεις, να τα επανατοποθετήσει, ενώ στο μεταξύ θα φυλάσσονται προσεκτικά στο Βρετανικό Μουσείο.

Η ρεαλιστική πρότασή του, που κοσμεί και το παγκόσμιο βιογραφικό του σήμερα, απορρίφθηκε. Η Βουλή έκανε δεκτή την πρόταση της επιτροπής με ψήφους 82 υπέρ και 30 κατά.

Το Βρετανικό Μουσείο θα δαπανούσε 800 λίρες για τη μεταφορά των Μαρμάρων από την καρβουναποθήκη, όπου ήταν στοιβαγμένα έως τότε. Αλλες 1.700 λίρες για την ανέγερση προσωρινής αίθουσας για την έκθεσή τους. Εγκρινόταν επίσης η ονομασία της συλλογής ως «The Elgin Marbles».

Μετά από μερικές εβδομάδες επικυρώθηκε και τέθηκε σε ισχύ.

ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

Η καταλληλότερη χώρα για «έντιμο άσυλο»

Η έκθεση-εισήγηση με την οποία το βρετανικό Κοινοβούλιο «κρατικοποίησε» τα Μάρμαρα από τη λεηλασία του Παρθενώνα είναι ένα περίτεχνο κείμενο κλασικών Αγγλων ευγενών.

Ουσιαστικά αντανακλά ακριβώς τα αυτοκρατορικά οράματα της Βρετανίας μετά τη συντριβή της Γαλλίας στο Βατερλό. Στο πλαίσιο προβάλλει και ως η «καταλληλότερη χώρα» για να κατέχει τα Γλυπτά. Απλοϊκά διατυπωμένη η ιδέα είναι ότι ο Φειδίας και η αθηναϊκή δημοκρατία του Περικλή βρίσκονται στο Λονδίνο.

«...Παρατηρώντας το μεγαλείο και τη δόξα στην οποία έφτασε μια τόσο μικρή δημοκρατία, όπως η Αθήνα, εξαιτίας της μεγαλοφυΐας και της ενεργητικότητας των πολιτών της που τις χρησιμοποίησαν στον τομέα αυτό, είναι αδύνατο να παραβλέψουμε πόσο παροδική είναι η ανάμνηση και η δόξα εκτεταμένων αυτοκρατοριών και ισχυρών κατακτητών, σε σύγκριση με εκείνους, που έκαναν ασήμαντες πολιτείες εξέχουσες και δόξασαν το όνομά τους με τα έργα τους.

Αν όμως είναι αλήθεια, όπως διδάσκει η Ιστορία και η πείρα, ότι οι ελεύθερες κυβερνήσεις παρέχουν έδαφος πιο κατάλληλο για τη δημιουργία γηγενών ιδιοφυϊών, για την ωρίμανση των δυνάμεων του ανθρώπινου νου και την ανάπτυξη κάθε είδους αρετής, διανοίγοντας στις αξίες την προοπτική ανταμοιβής και διάκρισης, καμιά χώρα δεν είναι καταλληλότερη από τη δική μας να προσφέρει έντιμο άσυλο στα μνημεία αυτά της σχολής του Φειδία και της διακυβέρνησης του Περικλή. Εδώ όπου ασφαλή από περαιτέρω βλάβη και φθορά μπορούν να δέχονται εκείνο τον θαυμασμό και την τιμή που τους αξίζει, και να χρησιμεύουν με τη σειρά τους σαν πρότυπα και υποδείγματα γι' αυτούς οι οποίοι, ξέροντας να τα σέβονται και να τα εκτιμούν, ίσως μάθουν αρχικά να τα αντιγράφουν και, τελικά, να δημιουργήσουν έργα αντάξια μ΄ αυτά».

Σαθρά επιχειρήματα

Το μόνο που διαφεύγει είναι ότι γίνεται λόγος για «έντιμο άσυλο». Ζήτημα «ασύλου», όμως, δεν υφίσταται από τη στιγμή τουλάχιστον που το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος ζητά πίσω τα Γλυπτά. Και σήμερα ξέρουμε από αρχεία που ήρθαν πρόσφατα στο φως ότι αίτημα για επιστροφή διατυπώθηκε αμέσως μετά την ανακήρυξη του ελληνικού βασιλείου και την έναρξη των έργων αποκατάστασης της Ακρόπολης.

Άλλωστε όλα τα σχετικά επιχειρήματα περί προστασίας έχουν καταπέσει παταγωδώς μετά την οικοδόμηση του νέου Μουσείου Ακρόπολης.

Τ. Κατσιμάρδος

katsimar@yahoo.gr

http://www.ethnos.gr/koinonia/arthro/arpagi_eis_to_onoma_tou_bretanikou_megaleiou-64547387/

Σεισμική Μόνωση. Το μυστικό των αρχαίων κτισμάτων

Το 2010 ήταν ένα έτος κατακλυσμιαίων καταστροφών. Κύρια πηγή τους… ο Εγκέλαδος. Χώρες όπως η Αϊτή, είδαν πόλεις τους να ισοπεδώνονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Χιλιάδες οι ανθρώπινες απώλειες, ανυπολόγιστο το ύψος των καταστροφών. Μεγάλα πλήγματα δέχθηκαν επίσης η Χιλή, η Ιαπωνία, η Ινδονησία, η Κίνα, και το Μεξικό.

Η δομική τεχνολογία -ως επιστήμη- ανέκαθεν αναζητούσε την απάντηση στο θέμα της τέλειας σεισμικής μόνωσης και ασφάλειας των κτιρίων. Πολλές έρευνες διενεργήθηκαν κι ακόμη περισσότερα χρήματα δαπανήθηκαν, προκειμένου χώρες με βαρύ ιστορικό σεισμικών καταστροφών, να βρουν εκείνη τη φόρμουλα που θα επιτρέψει στους πολίτες, ακόμη και της πλέον σεισμογενούς περιοχής, να κοιμούνται ήσυχα και χωρίς το βασανιστικό φόβο μιας πιθανής επιδρομής του Εγκέλαδου.

Μήπως όμως τα πιο πολύτιμα πράγματα, είναι τελικά και τα πιο απλά; Μήπως η απάντηση στην πολύχρονη και πολυδάπανη αυτή αναζήτηση, βρίσκεται πιο κοντά απ’ όσο νομίζαμε; Παίρνοντας σαν παράδειγμα την κοντινή Ελλάδα, θα δούμε ότι, αν και δεν ανήκει στην κόκκινη ζώνη σεισμογενών περιοχών (π.χ. Ιαπωνία), δεν είναι λίγα τα πλήγματα που δέχθηκε από σεισμούς που χτύπησαν κατά καιρούς διάφορες περιοχές της (π.χ. Πάτρα, Καλαμάτα, Αττική, Ζάκυνθο κλπ.). Το παράδοξο, όμως, εντοπίζεται στο γεγονός ότι, ενώ στην Ελλάδα από ισχυρούς σεισμούς έχουν πέσει εργοστάσια, έχουν καταρρεύσει πολυώροφα κτίρια, μονοκατοικίες έχουν γίνει ερείπια, ένα από τα αρχαιότερα και σπουδαιότερα κτίσματα του κόσμου, ο Παρθενώνας, εξακολουθεί να παραμένει όρθιος και άθικτος! Μήπως τελικά, αντί να ψάχνουμε την απάντηση ανάμεσα στα τεχνολογικά επιτεύγματα του 21ου αιώνα, θα πρέπει να μελετήσουμε περισσότερο τη δομική τεχνολογία των αρχαίων ημών προγόνων; Κάποιοι που εδώ και χρόνια έχουν συνειδητοποιήσει τη σημαντικότητα τέτοιων οικοδομημάτων, δεν παραλείπουν στις έρευνές τους, να «κλέβουν» λίγη από τη γνώση αρχαίων πολιτισμών (Ελλήνων, Περσών, Βαβυλωνίων, Αιγυπτίων) και να την υιοθετούν στο σήμερα.

Ο αγέρωχος Παρθενώνα

Ο Παρθενώνας χτίστηκε στα μέσα του 5ου αι. π.Χ. προς τιμή της προστάτιδος της πόλης, θεάς Αθηνάς, και αποτέλεσε το επιστέγασμα της συνεργασίας σημαντικών αρχιτεκτόνων και γλυπτών εκείνης της εποχής.

Στην προσπάθειά μας να μελετήσουμε το μυστικό της δομικής τεχνολογίας του, συνομιλήσαμε με την Πολιτικό Μηχανικό, Νίκη Τιμοθέου, η οποία και μας πληροφόρησε ότι μελέτες της όλης αρχιτεκτονικής και δομικής του φόρμας, κατέδειξαν πως οι αρχαίοι είχαν από τότε ανακαλύψει, αυτό που σήμερα ονομάζουμε σεισμική μόνωση. Ο ναός αυτός, σύμφωνα με την κ. Τιμοθέου, κοντράρει επιτυχώς τη θεωρία της σύγχρονης πολιτικής μηχανικής, διότι χωρίς να έχει καν θεμέλια, είναι τριπλά μονωμένος σεισμικά! Αυτή η τριπλή μόνωση, όπως μας εξήγησε, εντοπίζεται σε διαφορετικά σημεία του οικοδομήματος. Το πρώτο σημείο βρίσκεται στις στρώσεις τεράστιων οριζόντιων και εξαιρετικά λείων μαρμάρων πάνω στις οποίες πατάει ο Παρθενώνας. Το δεύτερο παρατηρείται στους μεταλλικούς ελαστικούς συνδέσμους οι οποίοι συνδέουν τις πλάκες κάθε στρώματος, και που στο κέντρο τους εντοπίζονται μικροί σιδηροπάσσαλοι γύρω από τους οποίους έχει χυθεί μολύβι (το μολύβι έχει την ιδιότητα να προστατεύει το σίδηρο από τη σκουριά και να εξασθενεί με την ελαστικότητά του, το όποιο κύμα, αφού μέρος της κινητικής του αυτής ενέργειας μετατρέπεται σε θερμική). Και το τρίτο εντοπίζεται στις κολώνες του κτίσματος, οι οποίες δεν τοποθετήθηκαν μονοκόμματες, αφού οι αρχαίοι Έλληνας ήξεραν πως για να αντέξουν στους κραδασμούς της γης, θα έπρεπε να τοποθετηθούν σε φέτες μαρμάρου, τέλεια εφαρμοσμένες η μία πάνω στην άλλη. Το αποτέλεσμα αυτής της τριπλής μονωτικής φόρμουλας, όπως σημείωσε η κ. Τιμοθέου, ήταν τα επιφανειακά σεισμικά κύματα να κινούν το ένα στρώμα των μαρμάρινων πλακών, επάνω στο άλλο, την ίδια ώρα που οι σύνδεσμοι εκτόνωναν την κινητική ενέργεια που ανέπτυσσε ο Εγκέλαδος. Οι κολώνες -τέλος- με τον τρόπο που ήταν τοποθετημένες, επέτρεπαν στο όλο οικοδόμημα να ταλαντώνεται, αλλά να μην καταρρέει!

Η σύγχρονη σεισμική μόνωση

Μέσα λοιπόν απ’ αυτά τα μάρμαρα, οι παππούδες μας, φωνάζουν πως αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι βαθιά θεμέλια, πολύ μπετόν και σίδερα, αλλά το αντίθετο! Όταν ένα ιστιοφόρο βρεθεί σε κόντρα άνεμο, δεν μπαίνει σε διαδικασία σύγκρουσης, τουναντίον, κατεβάζει πανιά κι αφήνει τη δύναμη του ανέμου να εκτονωθεί. Ακριβώς το ίδιο γίνεται και με το σεισμό. Οι τεράστιες ποσότητες άκαμπτων και ανελαστικών υλικών, όπως το μπετόν και τα βαθιά θεμέλια, δημιουργούν μια ασπίδα προστασίας, η οποία όμως έρχεται σε μετωπική σύγκρουση με την ανίκητη δύναμη της φύσης, με αποτέλεσμα τα ανθρώπινα δημιουργήματα να καταρρέουν. Ωστόσο, αν επιτρέπαμε στον Εγκέλαδο να μας «ταρακουνήσει» με ασφάλεια, μέσα από ένα δομικό μηχανισμό βασισμένο στη θεωρία του Παρθενώνα, τότε θα ήταν σχεδόν αδύνατο να μας ισοπεδώσει.

 

Συγκεκριμένα, η τεράστια ενέργεια που απελευθερώνει ένας σεισμός, θα πρέπει με κάποιο τρόπο να αποσβέννυται, προκειμένου να μην προκαλεί -εξαιτίας της αδράνειας του κτιρίου- κατάρρευση.

Για να γίνει αυτό, θα πρέπει με κάποιο τρόπο, μέρος της ενέργειας αυτής, να μετατραπεί -μέσω τριβής- σε θερμική. Για να έχουμε τριβή θα πρέπει να έχουμε και δύο σώματα, στην προκειμένη περίπτωση δύο πλάκες από μπετόν, η μία πάνω στην άλλη, και ενδιάμεσά τους τα γνωστά ελαστικά εφέδρανα. Αυτού του είδους η σεισμική μόνωση, παρόλο ότι χρησιμοποιείται κατά κόρον στην κατασκευή γεφυρών, στα κτίρια δεν συνηθίζεται.

Το μυστικό λοιπόν του Παρθενώνα θα μπορούσε με πολύ απλά λόγια να ειπωθεί και μέσα από τη γνωστή ρήση: «μη δίνεις γροθιά στο μαχαίρι»! Αν -λοιπόν- πάψουμε κι εμείς την τακτική της χρησιμοποίησης μεγάλων ποσοτήτων άκαμπτων υλικών προκαλώντας τον Εγκέλαδο, και ενστερνιστούμε τη θεωρία της ήπιας αντίστασης, σίγουρα εικόνες καταστροφής όπως αυτές που είδαμε πρόσφατα, θα γίνονται ολοένα και σπανιότερες.

 

http://strangehellas.blogspot.com/2012/01/blog-post_6791.html

http://ancienthistorygr.blogspot.gr/2012/01/blog-post_28.html

Δυτική Ζωφόρος του Παρθενώνα

Πλάκα IX (Δυτική Ζωφόρος).
Δύο ιππείς σε καλπασμό, ο δεύτερος φορά πέτασο στο κεφάλι. Το πρωτότυπο εκτίθεται στο Μουσείο Ακρόπολης Αθηνών

Δυτική Ζωφόρος του Παρθενώνα

Της ΕΒΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Στο Βράχο της Ακρόπολης, έζησα από κοντά το τεράστιο έργο της αναστήλωσης και της συντήρησης των μνημείων. Τα πρώτα χρόνια, νεαρή μηχανικός, είδα τη σταδιακή απομάκρυνση των γλυπτών και τη μεταφορά τους στο μουσείο για να προστατευθούν από την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Συμπύκνωσα την αγάπη και την αγωνία που είχαν οι εργαζόμενοι για τα μνημεία, στο βλέμμα εκείνου του μαρμαροτεχνίτη, που κοιτούσε στα μάτια τις Καρυάτιδες -μήπως πονάνε;- όταν τυλιγμένες προσεκτικά σε νάρθηκες κατέβαιναν μία-μία από το Ερέχθειο για να μεταφερθούν στο παλαιό Μουσείο της Ακρόπολης. 

Και ύστερα ήρθε η σειρά της Δυτικής Ζωφόρου να αποχωριστεί τον Παρθενώνα. Ηταν το 1976, ένα χρόνο μετά το διορισμό μου, που την αντίκρισα πρώτη φορά όταν ανεβήκαμε με το συνάδελφό μου για να καταγράψουμε τις φθορές της γλυπτής επιφάνειας. Το μοναδικό τμήμα της Ζωφόρου του Φειδία που είχε μείνει ολόκληρο στο μνημείο μετά τις καταστροφές και την αρπαγή μεγάλου μέρους των λίθων από τον Ελγιν. Σε 16 λίθους απεικονίζεται η προετοιμασία των ιππέων για την πομπή των Παναθηναίων. Είδα τους τελετάρχες, τους επόπτες, τον μεγαλοπρεπή ηλικιωμένο ίππαρχο με τη χλαμύδα του να ανεμίζει, τους νεαρούς ιππείς με τα τέλεια κορμιά ελαφρά καλυμμένα με τα κομψά ενδύματα και τα χαριτωμένα κεφάλια τους, τον τροχασμό και την ένταση του καλπασμού των αλόγων με τις διαφορετικές χαίτες. Και όλα αυτά ανάγλυφα σε ένα ενιαίο σύνολο, σαν ταινία, σμιλεμένα από τους μαθητές του Φειδία σε ένα βάθος μερικών εκατοστών πάνω στο μάρμαρο. 

Η όξινη βροχή είχε ήδη αρχίσει να διαβρώνει το μάρμαρο και χρόνο με το χρόνο η πολύτιμη αυτή επιφάνεια άρχισε να σκοτεινιάζει από την αιθάλη και τα αιωρούμενα σωματίδια και να σκεπάζεται από μαύρες κρούστες. 

Με πόνο

 

Η απόφαση για την απομάκρυνση της Δυτικής Ζωφόρου ήταν οδυνηρή αλλά αναπόφευκτη και η επιχείρηση της καθαίρεσης το 1993 ακόμη πιο δύσκολη, αφού ήταν δομικό στοιχείο του μνημείου. Κλεισμένη μέσα σε μια αίθουσα-εργαστήριο του μουσείου, έπρεπε να συντηρηθεί από τη δική μας ομάδα. Το πιο δύσκολο στάδιο της συντήρησης ήταν ο καθαρισμός, δηλαδή η αφαίρεση των ατμοσφαιρικών ρύπων από την ταλαιπωρημένη επιφάνεια, χωρίς την παραμικρή αλλοίωση του μαρμάρου και χωρίς να αφαιρεθεί οποιαδήποτε πληροφορία η «τεκμήριο» υπήρχε στην επιφάνεια, λεπτομέρειες της γλυπτικής, ίχνη των λιθοξοϊκών εργαλείων, πιθανά ίχνη αρχαίων χρωμάτων. Είναι γνωστό ότι τα χρώματα στην επιφάνεια των γλυπτών έχουν χαθεί εδώ και πολλούς αιώνες και τα ελάχιστα σκόρπια ψήγματα, που μπορεί να σώζονται, είναι πολύτιμα για να φωτιστεί η γνώση για το ζωγραφικό διάκοσμο των μνημείων. 

Το εγχείρημα λοιπόν του καθαρισμού στο πιο πολύτιμο μνημείο της Ακρόπολης προκαλούσε εύλογα δέος σε όλους τους υπευθύνους. Διεθνής εμπειρία για καθαρισμό γλυπτών τέτοιας κλίμακας δεν υπήρχε, ενώ είχε «αποκαλυφθεί» ο καταστροφικός καθαρισμός του 1936 στα Παρθενώνια γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο. Ολα τα πειράματα και οι μελέτες μας έδειχναν ότι οι τότε γνωστές μέθοδοι καθαρισμού δεν ήταν αποτελεσματικές και ασφαλείς. Και τότε με τη διορατικότητα και την επιμονή του δασκάλου μου στο Πολυτεχνείο, αείμνηστου καθηγητή Θεόδωρου Σκουλικίδη, δοκιμάσαμε την εφαρμογή των λέιζερ. Τα πειράματά μας με το σύστημα που ανέπτυξε το Ινστιτούτο Λέιζερ της Κρήτης έδειξαν ότι η μέθοδος είναι ασφαλής και με εξαιρετικά αποτελέσματα. Χρειάστηκε χρόνος και κόπος για να πεισθούν όλοι ότι μπορούσε να εφαρμοστεί μια μη δοκιμασμένη μέθοδος. Η επέμβαση του καθαρισμού τελικά πραγματοποιήθηκε από την ομάδα των άξιων συντηρητών της Ακρόπολης, κράτησε 3 χρόνια (2002 - 2005) και σήμερα οι επισκέπτες απολαμβάνουν τη Δυτική Ζωφόρο συντηρημένη στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης. Με τον καθαρισμό δεν αποκαλύφθηκαν χρώματα, εκτός από ένα μικρό ίχνος μπλε χρωστικής σε μια πτύχωση της χλαμύδας ενός ιππέα. 

Εξυπνη κάμερα

 

Πάντα όμως είχαμε την αγωνία, μήπως βιαστήκαμε τότε, μήπως χάθηκε κάποιο πολύτιμο στοιχείο που θα μπορούσε να βρεθεί από τις επόμενες γενιές. Μέχρι πριν από λίγους μήνες, που ήρθε η πρώτη απάντηση. Τον Απρίλη του 2012 με μία «έξυπνη» κάμερα ενός νεαρού Ιταλού φυσικού είδαμε με πολλή συγκίνηση, σαν σε ακτινογραφία, να αποκαλύπτεται το αιγυπτιακό μπλε χρώμα, που δεν υπήρχε πια στην επιφάνεια, αλλά είχε ποτίσει το μάρμαρο και είχε διατηρηθεί σε βάθος μερικών χιλιοστών. Ολόκληρη η χλαμύδα του νεαρού ιππέα ήταν τελικά μπλε. Στη χλαμύδα του ίππαρχου υπάρχει μπλε χρώμα, αλλά και στο εσωτερικό του ματιού των αλόγων και σε άλλες θέσεις. Ενα καλά κρυμμένο μυστικό, ο ζωγραφικός διάκοσμος, έχει αρχίσει να αποκαλύπτεται και πιστεύουμε ότι σύντομα θα βρεθούν και τα άλλα χρώματα που στόλιζαν τα γλυπτά. Εχουμε πια τη βεβαιότητα, ότι αυτά τα αρχαία μάρμαρα κρύβουν ακόμη πολλά μυστικά και πληροφορίες, που θα χαρίσουν σε όσους τα αγαπήσουν και τα υπηρετήσουν. 

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=338733

Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΛΟΠΗ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

Μην κοιτάς τι κάνει η πατρίδα για σένα ... Κοίταξε τί μπορείς ΕΣΥ να κάνεις για αυτή...

Ε λοιπόν αυτή την φράση που τόσο λοιδορήθηκε στην Ελλάδα , την έκανε ΠΡΑΞΗ ο Έλληνας (εκ Γερμανίας...) κ. Alexis Mantheakis μαζί με μερικούς φίλους του ...

Όσα λεφτά και αν έδωσε το Ελληνικό δημόσιο για να προωθήσει την επιστροφή των μαρμάρων από την εποχή της Μελίνας και πιο μπρός μέχρι σήμερα , δεν έφεραν τα αποτελέσματα που έφερε αυτή η ΙΔΙΩΤΙΚΗ πρωτοβουλία...

Θαυμάστε τους καλλιτέχνες πώς φέρνουν τους άλλους λαούς της Ευρώπης μπροστά στο μέγεθος της ΚΛΟΠΗΣ που έκανε ο Έλγιν στην χώρα μας...

 Respect...
http://antilogos-gr.blogspot.com/2012/08/blog-post_2869.html