Translate -TRANSLATE -

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 19 Μαρτίου 2024

TO ΑΘΑΝΑΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ (TAJ MAHAL)

 


TAJ MAHAL

TO ΑΘΑΝΑΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

 

«Αν ο Χρόνος ήταν έξυπνος, θα 'πρεπε, στην καταστροφική του πορεία, ν' αφήσει το Τατζ Μαχάλ τελευταίο - ώστε αυτή η απόδειξη της τόσο υποτιμημένης ανθρώπινης ευγένειας να είναι η παρηγοριά του τελευταίου ανθρώπου πάνω στη γη.»

Will Durant

 Η Ανατολίτικη Κληρονομιά μας

 

Το Τατζ  Μαχάλ είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά θεάματα του κόσμου. Για να χτιστεί, 22.000 άντρες και γυναίκες δούλευαν 24 ώρες τη μέρα, επί 22 χρόνια. Κι όμως, η συγκινητική ιστορία πίσω από αυτή τη θαυμαστή δημιουργία, που υψώνεται επιβλητικά στις σκονισμένες πεδιάδες της Άγκρα, 200 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Νέου Δελχί, είναι ελάχιστα γνωστή έξω από τις Ινδίες. 

 


 

Το Τατζ Μαχάλ είναι το αθάνατο μνημείο της μεγάλης αγάπης που ο Αυτοκράτορας Σα Τζαχάν έτρεφε για τη γυναίκα του, την Μουμτάζ Μαχάλ («Διαλεχτή του Παλατιού»), που πέθανε, μετά από 19 χρόνια γάμου, ενώ έφερνε στον κόσμο το δέκατο τέταρτο παιδί τους. Ο Σα Τζαχάν, που όπως πιστεύεται ήταν απόγονος του Ταμερλάνου, του κατακτητή, και του Τζένγκις Χαν, του φημισμένου Μογγόλου πολεμιστή, βασίλεψε από το 1628 μέχρι το 1658 και ήταν ο πέμπτος αυτοκράτορας των Ινδιών από τη δυναστεία των Μουγκάλ. Το 1631, σε μια εκστρατεία του στα νότια εναντίον επαναστατικών ομάδων, η ωραία, μαυρομάτα βασίλισσα του ήταν, όπως συνήθως, στο πλευρό του, παρ' ότι ήταν έγκυος.

Ήταν στη διάρκεια αυτής της εκστρατείας που τους χτύπησε η αναπάντεχη τραγωδία: Η Μουμτάζ Μαχάλ πέθανε στη διάρκεια του τοκετού, στην Μπουρχανπούρ, όπου είχαν στρατοπεδεύσει.

 

Συντετριμμένος, ο Σα Τζαχάν άφησε το νεκροκρέβατο της γυναίκας του και πήγε κατευθείαν στα ιδιαίτερα δωμάτια του, κλειδώνοντας στο πέρασμα του όλες τις πόρτες πίσω του. Για οχτώ ολόκληρες μέρες έμεινε κλεισμένος μέσα, δίχως να φάει ή να πιει. Το μόνο σημείο ζωής που ακουγόταν ήταν ένα σιγανό, ασταμάτητο βογγητό. Την ένατη μέρα, όταν τελικά ο Σα Τζαχάν ξαναεμφανίστηκε, τα άλλοτε κατάμαυρα, σαν το φτερό του κόρακα, μαλλιά του είχαν γίνει κάτασπρα.

Επιστρέφοντας στην πρωτεύουσα του, την Άγκρα, ο αυτοκράτορας διάλεξε ως πιο κατάλληλο μέρος για τον τάφο της γυναίκας του μια τοποθεσία στις όχθες του ποταμού Τζούμνα, ακριβώς απέναντι απ' τα παράθυρα του παλατιού του. Το λευκό μαρμάρινο κτίσμα στολίστηκε, από τη μιαν άκρη μέχρι την άλλη, με ένθετες διακοσμήσεις από 28 διαφορετικά είδη πολύτιμων και ημιπολύτιμων πετραδιών - αχάτες, νεφρίτες, γρανάτες. Όταν τελείωσε το μαυσωλείο, η σαρκοφάγος σκεπάστηκε μ' ένα πέπλο κεντημένο με μαργαριτάρια. Οι πύλες του τάφου δουλεύτηκαν σε ατόφιο ασήμι και γύρω από τη σαρκοφάγο τοποθετήθηκε ένα κιγκλίδωμα φτιαγμένο από ατόφιο χρυσάφι. Όλο αυτά δεν υπάρχουν πια. Πολλά λεηλατήθηκαν στη διάρκεια επιδρομών κατά της δυναστείας του Μουγκάλ, τον 18ο αιώνα. Αλλά η ουσία και η αθάνατη ομορφιά του μαυσωλείου παραμένει.

 

Ο Σα Τζαχάν σχεδίαζε να χτίσει ένα πανομοιότυπο του Τατζ Μαχάλ από μαύρο μάρμαρο   που θα ήταν ο δικός του τάφος. Δεν ήταν όμως γραφτό.   Αιχμάλωτος του  ίδιου του του γιου, ο οποίος σφετερίστηκε το θρόνο το 1658, ο Σα Τζαχάν φυλακίστηκε στο ίδιο του το παλάτι και έζησε οχτώ ακόμα χρόνια σ' αυτό το χρυσό κλουβί, μη μπορώντας να κάνει τίποτα άλλο παρά ν' αγναντεύει, πέρα από τον ποταμό Τζούμνα, την τελευταία κατοικία της πολυαγαπημένης του γυναίκας.

Όταν οι φρουροί του τον βρήκαν νεκρό στα εβδομήντα τέσσερα του χρόνια, τα μάτια του ήταν ακόμα ανοιχτά, καρφωμένα πάνω στο αστραφτερό αυτό κόσμημα, το Τατζ Μαχάλ.

Από απόσπασμα κειμένου κινηματογραφικής ταινίας για το Taj Mahal

 

ΠΗΓΉ

ΕΠΙΛΟΓΕΣ

 

 

Το Ταζ Μαχάλ (Taj Mahal) είναι κτιριακό συγκρότημα που βρίσκεται στην Ινδία, κτισμένο στη νότια όχθη του ποταμού Γιαμούνα κοντά στη πόλη Άγκρα. Το συγκρότημα αναπτύσσεται γύρω από το μαυσωλείο που ανήγειρε ο Σαχ Τζαχάν Μογγόλος αυτοκράτορας (Σάχης) προκειμένου να τιμήσει τη πολυαγαπημένη του σύζυγο Μουμτάζ Μαχάλ που πέθανε το 1631 κατά τη διάρκεια τοκετού.

 

Για την ανέγερσή του, που έγινε σε σχέδια ομάδας αρχιτεκτόνων από την Ινδία, το σημερινό Πακιστάν και άλλα μέρη της Ασίας, απασχολήθηκαν 20.000 εργάτες που ξεκίνησαν το 1632 δουλεύοντας καθημερινά, για να το ολοκληρώσουν το 1649.

 


Η έκταση που καταλαμβάνει το κυρίως μαυσωλείο και όλο το συγκρότημα είναι ένα ορθογώνιο με διαστάσεις 580×350 μέτρα, με τετράγωνο κήπο στο κέντρο που πλαισιώνεται από δύο άλλα μικρότερα επιμήκη κτίρια προσανατολισμένα κατά διεύθυνση Βορρά - Νότου. Επί της νότιας πλευράς του όλου συγκροτήματος βρίσκεται η κύρια πύλη του συγκροτήματος που είναι από ψαμμίτη. Η βόρεια πλευρά του συγκροτήματος περιλαμβάνει το Μαυσωλείο και καταλήγει στην όχθη του ποταμού Γιαμούνα. Δεξιά του Μαυσωλείου έχει ανεγερθεί τζαμί και αριστερά κτίριο ομοιόμορφο με το τζαμί, λεγόμενο τζαβάμπ, που διατηρεί την αισθητική αρχιτεκτονική ισορροπία. Το όλο συγκρότημα περικλείεται από ψηλό τειχικό περίβολο που φέρει ανά διαστήματα οκταγωνικούς πυργίσκους. Έξω δε από τον περίβολο αυτό και προς νότο βρίσκονται τα βοηθητικά κτίσματα της φρουράς καθώς και σταύλοι.

 


Χρωματικά το Μαυσωλείο είναι κτισμένο από λευκό μάρμαρο που έρχεται σε αντίθεση με τα δύο παραπλήσια κτίρια, το τέμενος και το τζαβάμπ, που είναι κτισμένα από κόκκινο ψαμμίτη. Το κυρίως κτίσμα του Μαυσωλείου βρίσκεται σε μαρμάρινο βάθρο ύψους 7 μέτρων ενώ σε κάθε πλευρά φέρει λοξές γωνιώδεις κατασκευές στις οποίες υπερέχει ανά μια τεράστια τοξοειδής πύλη ύψους 35 μέτρων. Εσωτερικά ο κυρίως χώρος του αποτελεί οκταγωνικό θάλαμο με ανάγλυφες διακοσμήσεις, στο κέντρο του οποίου βρίσκονται τα δύο κενοτάφια του Σάχη και της αγαπημένης του Μαχάλ που περιβάλλονται από διάτρητο μαρμάρινο κιγκλίδωμα. Αμέσως μετά αυτών και στο επίπεδο του κήπου βρίσκονται οι πραγματικοί τάφοι τους. Το Ταζ Μαχάλ επιστέφεται [ασαφές] από ένα διπλό θόλο (τρούλο) βολβοειδούς μορφής από ίδιο λευκό υλικό.

 

Το Ταζ Μαχάλ σήμερα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά δημιουργήματα παγκοσμίως, δείγμα της ινδομογγολικής αρχιτεκτονικής, που περιλαμβάνεται στα Μνημεία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

 

https://el.wikipedia.org/wiki/Τατζ_Μαχάλ

 

Σάββατο 13 Μαΐου 2023

Αναζητώντας το "μυστικό του τρούλου της Φλωρεντίας"

 


Αναζητώντας το "μυστικό του τρούλου της Φλωρεντίας"

Λίγα  μυστικά  κρατιούνται  τόσο   καλά κρυμμένα για τόσα πολλά   χρόνια.   Το 1446, ο Ιταλός αρχιτέκτονας Φίλιππος Brunelleschi, φεύγοντας από τη ζωή, δεν θα μπορούσε ούτε ο ίδιος να διανοηθεί το πλήθος των ερωτημάτων που θα προκαλούσε το έργο με το οποίο συνδέθηκε περισσότερο το όνομα του: η κατασκευή του τρούλου του Καθεδρικού ναού της Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε, εδώ και αιώνες σύμβολο της πρωτεύουσας της Τοσκάνης, της Φλωρεντίας. Και μπορεί το «μυστήριο» του Brunelleschi να συνοψίζεται στο φαινομενικά απλό «πώς χτίστηκε ο τρούλος του Ναού», αλλά όσοι έως σήμερα επεχείρησαν να δώσουν μια ικανοποιητική απάντηση δεν είχαν τα αποτελέσματα που ενδεχομένως ανέμεναν.

Η εξαίρεση στον κανόνα των συναδέλφων του φιλοδοξεί να είναι ο επίσης Τοσκανός αρχιτέκτονας Μάσιμο Ρίτσι, ο οποίος διδάσκει «αρχαία αρχιτεκτονική τεχνολογία» στο πανεπιστήμιο της πόλης που ισχυρίστηκε ότι βρισκόταν εγγύτερα από κάθε άλλον στη σκέψη του Brunelleschi. Προκειμένου να λυθεί το δυσεπίλυτο «παζλ», ο Ρίτσι δεν περιορίστηκε στη σύνταξη μιας ακαδημαϊκής διατριβής, αλλά έκανε ένα βήμα μπροστά: Προσπάθησε να κατασκευάσει ένα αντίγραφο του τρούλου, στο ένα πέμπτο του μεγέθους του πραγματικού, χρησιμοποιώντας εργαλεία που ήταν διαθέσιμα και την εποχή του Brunelleschi.


 

Ακόμα και το μέρος που ο Ρίτσι επέλεξε για να πραγματοποιήσει το εγχείρημα του είναι συμβολικό: στις όχθες του ποταμού Αρνο, εκεί που ο καινοτόμος Ιταλός αρχιτέκτονας πολλές δεκάδες χρόνια πριν κατασκεύαζε ένα ανάλογο μοντέλο για να πείσει όσους -και δεν ήταν λίγοι-αμφέβαλαν για την ορθότητα των σκέψεων του.

Η όλη επιχείρηση, που άρχισε το 1989 υπολογιζόταν ότι θα διαρκέσει τουλάχιστον δύο χρόνια. Σήμερα τόσα χρόνια μετά δεν έχει ολοκληρωθεί.

Ο τρούλλος του Μάσιμο Ρίτσι υπολογιζόταν να έχει ύψος εννέα μέτρων ενώ στο εσωτερικό του (διαμέτρου 9 μ.) θα φιλοξενούταν μια έκθεση της τεχνικής που πιστεύεται ότι χρησιμοποιήθηκε για να οικοδομηθεί ο τρούλλος. «Η οποιαδήποτε θεωρία σχετικά με τον τρούλλο είναι αδύνατον να θεμελιωθεί αν δεν υπάρχει και ένα μοντέλο», ισχυρίζεται ο Ρίτσι για να συμπληρώσει: «Με τη βοήθεια των μαθηματικών και των κομπιούτερ κατασκεύασα τον τρούλλο αμέτρητες φορές. Έχοντας, όμως, στη διάθεση μου ό,τι ακριβώς είχε και αυτός, δηλαδή τούβλα και λάσπη, τα πράγματα θα είναι πολύ διαφορετικά».


 

Τα μυστικά του Brunelleschi, σύμφωνα με τον Μάσιμο Ρίτσι βρίσκονται πίσω από τρία σχοινιά, έναν, υδραυλικό αγωγό και οκτώ μικρούς κινητούς ραβδωτούς στύλους.   Με αυτά τα απλούστατα υλικά έλυσε τα πιο πιεστικά προβλήματα της κατασκευής. Γάντζοι, κρίκοι και τρύπες έπαιξαν κι αυτά το δικό τους ρόλο. Πάνω σε αυτά στηρίχθηκαν ξύλα και σχοινιά, σχηματίζοντας έτσι ένα οκταπέταλο λουλούδι.

Αυτός ο ιστός δημιούργησε ορισμένα σημεία αναφοράς, έτσι ώστε να γνωρίζουν οι δημιουργοί του έργου πού να τοποθετήσουν τα υλικά της κατασκευής.

Η νέα θεωρία του Ρίτσι ( γνωστή ήδη στους αρχιτεκτονικούς κύκλους της Φλωρεντίας ως ο «κανόνας του λουλουδιού») δεν συνάντησε λιγότερο σκεπτικισμό από αυτόν που είχε να αντιμετωπίσει   ο   Brunelleschi στον καιρό του. «Το γεγονός ότι χτίζει ένα μοντέλο του τρούλου δεν αποδεικνύει τίποτα», διατεινόταν ο καθηγητής Γκαλούτσι, διευθυντής του Μουσείου Επιστημών της Φλωρεντίας. Παρόμοιες απόψεις δεν φάνηκαν να πτοούν το Ρίτσι.

Το αντίθετο μάλιστα: «Είμαι σίγουρος ότι έχω δίκιο. Βρείτε μου έναν χορηγό και θα σας φτιάξω ένα ακριβές ομοίωμα του τρούλου, ίσως ένα μέτρο μικρότερο» έλεγε.

 

Για να καταδείξει τις θεωρίες του, αποφάσισε λοιπόν να φτιάξει τη δική του εκδοχή του θόλου, αν και σε κλίμακα 1:5. Παρά τις αρχικές δυσκολίες με την ίδρυση της ένωσης Filippo di Ser Brunellesco ο Ricci πήρε το πράσινο φως και το 1989 έβαλε τα πρώτα τούβλα στο δικό του τρούλο στο Parco Dell'anconella, έξω από το κέντρο της Φλωρεντίας.

Μετά από 28 χρόνια, στα 2017, ο τρούλος δεν είχε τελειώσει ακόμα.  Και είναι περίεργο το γεγονός αν σκεφτεί κανείς ότι ο Brunelleschi μόχθησε για μόλις 16 χρόνια στο θόλο του, πέντε φορές μεγαλύτερος σε μέγεθος απ’ αυτόν του Ricci. Αλλά ο Ricci ποτέ δεν είχε στόχο να είναι καλύτερος από το αναγεννησιακό του είδωλο: ο θόλος, για τον Ricci, ήταν και ήταν πάντα ένα πεδίο δοκιμών, μια μέθοδος μελέτης και δοκιμής των θεωριών του.

 

Όταν ρωτήθηκε αν σκόπευε να τον ολοκληρώσει, η απάντησή του ήταν μια, γρήγορη και απλή, «Όχι». Μια παύση. «Και θα σου πω γιατί!». Ο Τζιοβάνι Μικελούτσι, ένας από τους κορυφαίους Ιταλούς αρχιτέκτονες του 20ου αιώνα και ο άνθρωπος πίσω από τον σιδηροδρομικό σταθμό Santa Maria Novella της Φλωρεντίας, επισκέφτηκε τον τρούλο «Ανκονέλλα» λίγο μετά την έναρξη της κατασκευής και έδωσε στον Ρίτσι τα δύο σεντς του σαν συμμετοχή στο κόστος δημιουργίας του. «Αν κλείσεις τον τρούλο», του είπε, «θα γίνει το δεύτερο μυστήριο». Η άποψή του ήταν ο θόλος πρέπει να παραμείνει ανοιχτός και ημιτελής, εάν οι άνθρωποι θέλουν να κατανοήσουν από κοντά τις τεχνικές που χρησιμοποίησε ο Brunelleschi και τις οποίες ανακάλυψε ο Ricci κατά τη διάρκεια της καριέρας του. Έτσι παραμένοντας ανοιχτή, η δομή μπορεί να μελετηθεί σαν να ήταν ο ίδιος ο Brunelleschi στη μέση της κατασκευής του.

Για τον Ricci, ο θόλος του είναι τόσο πλήρης όσο δεν θα είναι ποτέ. Έχει αποδείξει με επιτυχία τις θεωρίες του και η προσθήκη μερικών εκατοστών ακόμη πλινθοδομής δεν θα πρόσφερε διαφωτιστικές ανακαλύψεις. Ωστόσο, δεν είναι αντίθετος στη συλλογική εργασία στον τρούλο του. Εάν κάποιος μη μελετητής έχει ακούσει το όνομα του Ricci, αυτό πιθανότατα προήλθε από την εμφάνισή του στην ειδική έκθεση του National Geographic του 2009 για τον τρούλο του Brunelleschi, η οποία περιλάμβανε και την πρόσκληση μιας ομάδας εργαζομένων από τη Διεθνή Ένωση Πλινθοκτιστών για να επιδείξουν τις θεωρίες του αρχιτέκτονα στην κάμερα.


 

Μέσω της κατασκευής του μοντέλου του, ο Ricci επιβεβαίωσε αυτό που σήμερα φαίνεται να είναι κοινό: την τεχνική κατασκευής ψαροκόκαλου, τη χρήση συστημάτων τροχαλίας και μηχανημάτων που μπορούν να αντιστραφούν χωρίς να χρειάζεται να γυρίσουμε στην εποχή χρησιμοποίησης των βοδιών και στην πρωτοποριακή κρεμαστή σκαλωσιά του Brunelleschi. Αλλά ίσως το πιο σημαντικό, μέσα από τις παρατηρήσεις του για τον πραγματικό θόλο, ως μελετητής αποκάλυψε επίσης μερικά από τα μεγαλύτερα μυστικά του θόλου της εκκλησίας, τους λόγους για τους οποίους κανείς, σε 500 χρόνια, δεν μπορούσε να δημιουργήσει παρόμοιο θόλο. Ο Brunelleschi κατέβαλε τεράστια προσπάθεια για να διασφαλίσει ότι οι τεχνικές του δεν αποκαλύφθηκαν - και ο Ricci ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε δημόσια μερικά από τα κόλπα που χρησιμοποίησε ο αναγεννησιακός αρχιτέκτονας.

Ο Ricci κατάλαβε γρήγορα ότι το έργο του Brunelleschi ήταν παραποιημένο στην επιφάνεια όταν παρατήρησε καλυμμένα τμήματα της τοιχοποιίας που είχαν απορριφθεί στο πέρασμα των αιώνων και είδε μια διαφορά στη σύνθεση τους: τα ακάλυπτα τμήματα είχαν απίστευτα ελαφριά στρώματα κονιάματος μεταξύ κάθε τούβλου, το οποίο δεν θα άντεχε ποτέ το βάρος και το καμπύλο σχήμα του θόλου, ενώ η τοιχοποιία που κρύβεται πίσω από τον σοβά δείχνει την κατάλληλη ποσότητα κονιάματος που απαιτείται για την κατασκευή μιας τέτοιας κατασκευής. Με αυτή τη γνώση, ο Ricci μπόρεσε σιγά-σιγά να ξετυλίξει τα μυστήρια του Duomo, θέτοντας επί τάπητος μερικά από τα μεγαλύτερα ερωτήματα που επιμένουν ανά τους αιώνες.

Πηγές:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 20.11.1994 ομότιτλο άρθρο του Δημ. Ρηγόπουλου

https://www.theflorentine.net/2017/05/06/massimo-ricci-man-who-cracked-the-duomo/

https://www.destinationflorence.com/en/firenze-insolita/redazione/luogo/13-brunelleschis-dome-in-the-parco-dellanconella

 

Τρίτη 6 Οκτωβρίου 2020

Τα γκρεμισμένα αριστουργήματα του Ερνέστου Τσίλερ

 

Το ορφανοτροφείο Χατζηκώνστα, που βρισκόταν στην Πειραιώς. Σώζεται μόνο το παρεκκλήσι που βλέπετε μπρος στην πολυκατοικία.

 

Τα γκρεμισμένα αριστουργήματα του Ερνέστου Τσίλερ

 

Τα όμορφα νεοκλασικά το ίδιο όμορφα κατεδαφίζονται, όπως αποδεικνύεται και για ό,τι αφορά τα έργα του Ερνέστου Τσίλερ του βαυαρού αρχιτέκτονα που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της Αθήνας. Πράγματι πολλά από τα κτίρια τα οποία σχεδίασε ο Τσίλερ, έπεσαν θύματα της αντιπαροχής και της νεοελληνικής αδιαφορίας.

 

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ 

 

 «Πάνω από 500 κτίρια είχε σχεδιάσει και κατασκευάσει, ανάμεσά τους ταπεινές οικίες, μέγαρα, ναούς, θέατρα αγορές, δημαρχεία ως και ταφικά μνημεία» τονίζει η υπεύθυνη των αρχιτεκτονικών αρχείων του Μουσείου Μπενάκη Μάρω Καρδαμίτση - Αδάμη. Η ίδια στον τόμο με τίτλο «Ερνεστ Τσίλερ 1837 -1923: Η τέχνη του κλασικού» (εκδόσεις «Μέλισσα») παρουσιάζει τα σημαντικότερα των υπαρχόντων σε αντιπαράθεση με τα σχέδια του Βαυαρού αλλά και κάποια που πλέον δεν υπάρχουν.

Ακόμα όμως και αυτά που γλίτωσαν έχουν υποστεί αλλοιώσεις, ειδικά στη διακόσμησή τους. Είναι τα αγάλματα που λείπουν συχνά από τις προσόψεις και οι απολήψεις με τις χαρακτηριστικές γλάστρες στις οροφές (Μέγαρο Μελά, Ιταλική Πρεσβεία, Ιλίου Μέλαθρον, Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, Μέγαρο Κούπα) όπως και οι θόλοι στους γωνιακούς πυργίσκους (Δημαρχείο Ερμούπολης). Αλλαγές έχουν γίνει και σε κτίρια τα οποία σχεδιάστηκαν αρχικά ως οικίες και πολύ αργότερα μετατράπηκαν σε εμπορικούς χώρους (Πιάτσα Μελά αλλά και το τελευταίο σπίτι στο οποίο έζησε ο Τσίλερ, στη γωνία Σέκερη και Σόλωνος).

 


 

Τα παραπάνω ωστόσο αποτελούν απλώς πταίσματα. Είναι άλλα τα αρχιτεκτονικά εγκλήματα, με πρώτο και μεγαλύτερο ανάμεσά τους την κατεδάφιση του Δημοτικού Θεάτρου της Αθήνας, επί δημαρχίας Κώστα Κοτζιά. Η κατεδάφιση του κτιρίου έγινε το 1939 με εντολή του, την ώρα μάλιστα που είχαν ήδη παραγγελθεί υλικά για τις αναγκαίες επισκευές που είχε ανάγκη το θέατρο, το οποίο βαρυνόταν και από ιδιαίτερες ιστορικές μνήμες αφού σ' αυτό όπως και στο Δημοτικό Πειραιώς είχαν βρει καταφύγιο οι πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.



Στο κέντρο της Αθήνας, γωνία Βασιλίσσης Σοφίας και Ηρώδου Αττικού, σημειώνεται μια ακόμα καταστροφή. Υπήρχε εκεί η τριώροφη πολυκατοικία, η πρώτη της Αθήνας, που ανέγειρε το 1893 ο Ιωάννης Πεσμαζόγλου, σε σχέδια Τσίλερ, με όψεις και επί των δύο οδών και με αρμό διαστολής που στεφανωνόταν από πυργίσκο. Γκρεμίστηκαν τα δύο τρίτα της για να ανεγερθεί νέα οικοδομή και απόμεινε μόνο ένα τμήμα της στην οδό Βασιλίσσης Σοφίας. Στο κτίριο αυτό είχε στεγαστεί κάποτε και η αμερικανική πρεσβεία.

 


Έτερο κτίριο που κατεδαφίστηκε το 1930 ήταν το ορφανοτροφείο Χατζηκώνστα στην οδό Πειραιώς. Από αυτό πλέον απομένει μόνο το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Στη διάρκεια της Κατοχής το ορφανοτροφείο είχε μετατραπεί σε φυλακή.


 

Ένα παρεκκλήσι έχει απομείνει επίσης από τη βίλα Θων στους Αμπελόκηπους, που έκτισε ο Νικόλαος Θων στη δεκαετία του 1880. Επρόκειτο για έπαυλη με τρούλο που την αγκάλιαζε τεράστιος κήπος με λιμνούλες, σιντριβάνι, παγκάκια, φανοστάτες και μεγάλα κλουβιά με πουλιά. Υπήρχαν ακόμα οκτώ αγάλματα από τους γλύπτες Γεώργιο Βρούτο και Γεώργιο Φυτάλη, αλλά και 50 προτομές αγωνιστών. Στις αρχές του 20ού αιώνα ο κήπος ήταν ανοικτός για το κοινό και στο εσωτερικό του λειτουργούσε μπιραρία, όπως αναφέρει η Μάρω Αδάμη. Η έπαυλη ανατινάχτηκε στη διάρκεια των μαχών τον Δεκέμβρη του 1944, ενώ ό,τι απέμεινε από αυτή κατεδαφίστηκε δυο χρόνια αργότερα.

 


 

Ενα ακόμα καταστροφικό όργιο έγινε στην Καστέλα. Στη δεκαετία του 1860 ο Τσίλερ είχε αγοράσει μια μεγάλη έκταση εκεί, συγκεκριμένα στην πλατεία Αλεξάνδρας, όπου έκτισε μια μικρή συνοικία. Να πώς την περιγράφει η Πηνελόπη Δέλτα στον «Τρελαντώνη»: «Επτά ήταν τα σπίτια του Τσίλερ, όλα στην αράδα κι ενωμένα, το πρώτο, το ακριανό, μεγάλο με τρία πρόσωπα, τ' άλλα όλα όμοια με μια βεραντούλα προς τη θάλασσα και μιαν αυλή στο πίσω μέρος προς το λόφο. Στο πρώτο, το μεγάλο σπίτι, κάθονταν ο Βασιλέας, στο δεύτερο μια Ρωσίδα, κυρία της τιμής της Βασίλισσας, στο τρίτο ο Αντώνης με τ' αδέλφια του και το θείο του και τη θεία, και στ' άλλα παρακάτω, διάφοροι άλλοι, που σαν τον Βασιλέα είχαν κατέβει από τας Αθήνας να περάσουν τους ζεστούς μήνες του καλοκαιριού κοντά στην Πειραιώτικη θάλασσα».

Απ' όλα αυτά δεν έχει απομείνει τίποτα. Κατεδαφίστηκε ακόμα και η οικία Πατσιάδη, ενώ ένα δεύτερο σπίτι ιδιοκτησίας του ιδίου στέκει ακόμα στη γωνία της πλατείας Αλεξάνδρας και στεγάζει καφετέρια στο ισόγειο. Κατεδαφίστηκε τέλος το πρώτο βασιλικό περίπτερο που είχε σχεδιάσει και χτίσει ο Τσίλερ στο Τατόι.

 


Με εξαίρεση το Δημοτικό Θέατρο της Ζακύνθου, που έπεσε με τους σεισμούς, η καταστροφή των έργων του Τσίλερ έγινε από ανθρώπινα χέρια. Σ' αυτά που αναφέραμε παραπάνω, κατά την κυρία Αδάμη πρέπει να προστεθούν πολλά περισσότερα τόσο στην Αθήνα, όσο και στην επαρχία, κυρίως στην Πάτρα και το Αίγιο.

Πηγή

Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ