Το Φρούριο και η Κοινότητα της Γραμβούσας

 

Το Φρούριο και η Κοινότητα της Γραμβούσας

Η κατασκευή και η ονομασία του φρουρίου

Η Γραμβούσα βρίσκεται στο δυτικό άκρο της Κρήτης, απέναντι από τη λιμνοθάλασσα του Μπάλου, και αποτελείται από δύο μικρά νησιά, την Άγρια και την Ήμερη Γραμβούσα. Στην Ήμερη Γραμβούσα δεσπόζει το ενετικό κάστρο, χτισμένο σε ύψος 137 μέτρων πάνω από τη θάλασσα, με εξαιρετική στρατηγική θέση και φυσική οχύρωση από τα απόκρημνα βράχια της βόρειας πλευράς.

Το κάστρο οικοδομήθηκε από τους Βενετούς την περίοδο 1579–1584, βάσει σχεδίων του Latino Orsini και κατόπιν πρότασης του Μονεμβασίτη στρατιωτικού Σοφιανού Ευδαιμονογιάννη. Είχε ακανόνιστο τριγωνικό σχήμα με ισχυρά τείχη και προμαχώνες. Το όνομα «Γραμβούσα» προέρχεται από τη βενετσιάνικη λέξη Garabuse, που σημαίνει «φυλάκιο ακρωτηρίου».

Το 1588, το φρούριο υπέστη μεγάλη καταστροφή, όταν κεραυνός χτύπησε την μπαρουταποθήκη με 350 βαρέλια εκρηκτικής ύλης. Οι Βενετοί το ανακατασκεύασαν το 1630 και διατήρησαν την κυριότητά του έως το 1692, οπότε οι Οθωμανοί το κατέλαβαν με δωροδοκία του Ενετού διοικητή, γνωστού έκτοτε ως «καπετάν Γραμβούσα».

 

Η Γραμβούσα κατά την Ελληνική Επανάσταση

Κατά τον 19ο αιώνα, το κάστρο απέκτησε ξανά πρωταγωνιστικό ρόλο. Στις 2 Αυγούστου 1824, δεκαπέντε Σφακιανοί επαναστάτες κατέλαβαν τη Γραμβούσα, καθιστώντας την το πρώτο τμήμα της Κρητικής γης που ελευθερώθηκε από τους Τούρκους. Το φρούριο εξελίχθηκε σε καταφύγιο για περίπου 3.000 Κρητικούς αγωνιστές και πρόσφυγες, οι οποίοι οργάνωσαν εκεί έναν πυρήνα αντίστασης. Από τη Γραμβούσα ξεκινούσαν οι περίφημοι «καλησπέρηδες» που επιτίθεντο τη νύχτα στους Οθωμανούς, ενώ το νησί έγινε για ένα διάστημα το μοναδικό ελεύθερο σημείο όχι μόνο της Κρήτης, αλλά σχεδόν ολόκληρης της Ελλάδας.

Η δύσκολη όμως επιβίωση, η έλλειψη τροφής και εφοδίων οδήγησαν τους κατοίκους στην πειρατεία. Η Γραμβούσα απέκτησε φήμη ως «νησί των πειρατών», προκαλώντας ανησυχία στις ευρωπαϊκές δυνάμεις και δυσπιστία στην Ελληνική Διοίκηση. Παρά ταύτα, μέσα στην απομόνωση αναπτύχθηκε μια πρωτοφανής για τα δεδομένα εποχής μορφή τοπικής αυτοδιοίκησης: η λεγόμενη Κοινότητα της Γραμβούσας ή Κρητικό Συμβούλιο, με σφραγίδες που σώζονται έως σήμερα στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος.

 

Η ίδρυση του σχολείου στη Γραμβούσα (1826)

Μέσα σε αυτές τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, οι επαναστάτες προχώρησαν σε μια πράξη ελπίδας και πνευματικής αντίστασης: την ίδρυση σχολείου.

Στις 16 Νοεμβρίου 1826, η προσωρινή κυβέρνηση της Γραμβούσας αποφάσισε τη δημιουργία σχολείου στο φρούριο, προκειμένου να μορφώνονται τα παιδιά των αγωνιστών και των προσφύγων. Η απόφαση αυτή τεκμηριώνεται στα πρακτικά της κοινότητας και στα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας.

Δάσκαλος του σχολείου διορίστηκε ο ιερέας Ιωάννης Μαυρογένης, μορφωμένος στη Σχολή των Χανίων, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν τη συμμετοχή του επισκόπου Αρδαμερίου Ιγνάτιου, ο οποίος φέρεται να ίδρυσε και μικρό ναό αφιερωμένο στην Παναγία την Κλεφτρίνα, προστάτιδα των αγωνιστών και πειρατών.

Το σχολείο λειτουργούσε μέσα σε έναν προσαρμοσμένο χώρο του φρουρίου, με στοιχειώδη εξοπλισμό και ελάχιστα βιβλία. Διδάσκονταν γραφή, ανάγνωση, αριθμητική και εκκλησιαστική μουσική, σε περίπου 50–60 παιδιά — κυρίως ορφανά αγωνιστών. Παρά την πενία, η ίδρυση αυτού του σχολείου αποτέλεσε σύμβολο ελευθερίας και εθνικής συνείδησης, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και μέσα στη φωτιά της επανάστασης, η ελληνική παιδεία δεν έπαψε να αποτελεί προτεραιότητα.

 

 

Η παρακμή και το τέλος της Κοινότητας

Η απομόνωση της Γραμβούσας και η συνεχιζόμενη πειρατική δράση προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Στις 19 Ιανουαρίου 1828, αγγλο-γαλλικές ναυτικές δυνάμεις, με τη σύμφωνη γνώμη της κυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια, επιτέθηκαν στο φρούριο, κατέλαβαν πλοία και συνέλαβαν πολλούς από τους πειρατές.

Η τάξη αποκαταστάθηκε με την παρέμβαση του Νικολάου Κριεζώτη και του ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη, και το φρούριο τέθηκε υπό τον έλεγχο του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους. Ωστόσο, η Κρήτη δεν συμπεριλήφθηκε στα σύνορα της πρώτης ελληνικής επικράτειας, και έτσι, το 1830, το φρούριο παραδόθηκε σε δυνάμεις των Ευρωπαίων Συμμάχων για λογαριασμό του Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου. Το 1831 πέρασε οριστικά υπό αιγυπτιακή διοίκηση και σταδιακά εγκαταλείφθηκε, οδηγούμενο σε ερήμωση.

 

 

Τα κατάλοιπα του φρουρίου σήμερα

Στο εσωτερικό του φρουρίου σώζονται ακόμη τμήματα των τειχών, δύο μεγάλες θολοσκέπαστες δεξαμενές συλλογής βρόχινου νερού, τα ερείπια στρατώνων, του διοικητηρίου, καθώς και ο ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (γνωστός και ως «Παναγία της Κλεφτρίνας»). Από την κορυφή, ο επισκέπτης αντικρίζει το απαράμιλλο τοπίο του Μπάλου και το απέραντο γαλάζιο, μάρτυρες μιας ένδοξης αλλά και τραγικής ιστορίας.

Η Γραμβούσα, περισσότερο από ένα φρούριο, υπήρξε σύμβολο ελευθερίας, αντοχής και μορφωτικής αναγέννησης μέσα στις πιο αντίξοες συνθήκες. Η ίδρυση του σχολείου το 1826 αποτελεί κορυφαία στιγμή αυτής της ιστορίας — μια πράξη πολιτισμού στην καρδιά του πολέμου, που διασώζει τη βαθύτερη ουσία του ελληνικού αγώνα: την πίστη στην παιδεία ως δύναμη ελευθερίας.

Πηγές

«Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας», τόμος Γ΄, Γραμβούσα, 1825–1828.

Σπ. Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τόμος Ε΄.

Γ. Δερμιτζάκης, Η Επανάσταση της Κρήτης 1821–1830, Ηράκλειο, 1998.

Κ. Παπαγεωργίου, Η Κοινότητα της Γραμβούσας και το σχολείο της, Κρητικά Χρονικά, τ. 23 (1983).

https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=gramvousa

http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=15341

 https://agonaskritis.gr/

https://agonaskritis.gr/

Η πεδινή Ολυμπία: Γη εύφορη, τόπος θεϊκός

Η πεδινή Ολυμπία: Γη εύφορη, τόπος θεϊκός

Ανάμεσα στις εκβολές των ποταμών Νέδα και Αλφειού, εκεί όπου η γη χαμηλώνει απαλά προς το Ιόνιο, απλώνεται μία από τις πιο ευλογημένες και γοητευτικές περιοχές της ελληνικής γης — η πεδινή Ολυμπία. Είναι εκεί όπου η αμμώδης ακτογραμμή του Κυπαρισσιακού κόλπου σμίγει με το πράσινο των πευκοδασών και η ιστορία διαπερνά το τοπίο σαν φως αρχαίου ήλιου.

Η γη αυτή, πλαισιωμένη από την παλαιά σιδηροδρομική γραμμή (1902) και τον εθνικό δρόμο Πύργου–Κυπαρισσίας (1963), έχει ως καρδιά της τη Ζαχάρω — και ως στέμμα της τις ιαματικές πηγές του Καϊάφα. Εκεί, στην αγκαλιά του Λαπίθα, αναβλύζει ζωή, παρηγοριά, θρύλος. Το πευκοδάσος της Στροφιλιάς, με το επιβλητικό του μέγεθος, συνοδεύει τη λίμνη του Καϊάφα, όπου η φύση αντανακλά τον εαυτό της στα νερά της, και το νησάκι της Αγίας Αικατερίνης μοιάζει με καρδιά που πάλλεται μέσα στην υδάτινη αγκαλιά.

 

Η πεδινή λωρίδα αυτή — 40 χιλιόμετρα σε μήκος και έως 5 σε πλάτος — είναι ένα ειδυλλιακό σύμπαν. Το καλοκαίρι πνέει δροσερά το αεράκι, κι ο χειμώνας, ήπιος, χαρίζεται με καλοσύνη στον επισκέπτη. Θα έλεγε κανείς πως θα μπορούσε να γίνει ακόμη και τόπος χειμερινού τουρισμού, όπως οι ακτές της Δαλματίας. Στην Ιταλία λένε «vedere il sole» — να "πουλάς τον ήλιο". Εδώ, ο ήλιος δεν πωλείται• δωρίζεται.

Και η γη, όσο και ο ουρανός, είναι γενναιόδωρη. Από το Γιαννιτσοχώρι ως την Αγουλινίτσα, ο τόπος είναι ένας απέραντος αγρός, με σταφίδες, λάδι, εσπεριδοειδή, δημητριακά, κηπευτικά, θερμοκήπια που καρποφορούν και τις φημισμένες ντομάτες της Ζαχάρως. Ο κατάλογος της ευφορίας μοιάζει ποιητικός: σταφύλια, μήλα, κεράσια, ροδάκινα, αγγούρια, πεπόνια, καρπούζια, πορτοκάλια, αχλάδια, φιστίκια, πατάτες, σταφίδα, σύκα, ελιές, βρώμη, σιτάρι, καλαμπόκι. Και δίπλα, η θάλασσα — γεμάτη φρέσκα ψάρια, μυρωδιές και προσμονές.

 

 

Η αύρα του Ιονίου, μαζί με την πνοή των βουνών, αναζωογονεί το πνεύμα, καλλιεργεί τη δημιουργικότητα, γεννά έργα και συνομιλίες γεμάτες φως και ανθρωπιά. Κάθε πρωί, όταν ο ήλιος αναδύεται από τις κορυφογραμμές της Βουνούκας και του Λαπίθα, όλος ο κόσμος φεγγίζει — σαν ευλογία από τον ίδιο τον Απόλλωνα. Κι όταν δύει πίσω από το Ιόνιο, ο ουρανός γίνεται χρυσός και ψυχή γεμίζει μεγαλείο. Το ίδιο και τις νύχτες, όταν η σελήνη γλιστρά ήσυχα στον ορίζοντα, κι όλα αποκτούν μια μυστηριακή γαλήνη.

Η ιστορία εδώ δεν είναι σκόνη, αλλά ζωντανός λόγος. Από τον Μυκηναϊκό πολιτισμό ως σήμερα, η γη δεν άλλαξε — μόνο το πρόσωπο του πολιτισμού εξελίχθηκε, έγινε νεοελληνικό και καρποφόρο. Οι γηραιότεροι θυμούνται ακόμη τη λίμνη της Αγουλινίτσας — την αποξηραμένη το 1969 — με τα βιδάρια και τα χέλια της, τους κυνηγούς της μπαλίζας, τους ψαράδες στα ήρεμα νερά της. Η λίμνη επικοινωνούσε με τη λίμνη του Καϊάφα και τροφοδοτείτο από τις θειούχες ιαματικές πηγές του άντρου των Ανιγρίδων Νυμφών.

 

 

Μα κι οι μύθοι έχουν ριζώσει στην περιοχή. Στις εκβολές της Νέδας, λένε, ο Δίας ερωτεύθηκε την Καλλιστώ, αδελφή του Φιγάλου. Εκεί έδωσαν το πρώτο τους ραντεβού, στα χώματα της αρχαίας Φιγαλείας, κι η Ήρα — πάντα σε επιφυλακή — την μεταμόρφωσε σε αρκούδα, χαράζοντας έτσι την ιστορία της Μεγάλης Άρκτου στον ουρανό. Ο μύθος, όσο κι αν είναι αλληγορικός, αποκαλύπτει το βάθος της αρχαίας ψυχής.

Στο ίδιο τοπίο, ο Πλούτωνας άρπαξε την Περσεφόνη, κι η Δήμητρα, γεμάτη οδύνη, αποσύρθηκε στο σπήλαιο του Ελάϊου όρους. Όταν ο Δίας μεσολάβησε, η συμφιλίωση τους όρισε την εναλλαγή των εποχών. Και οι Φιγαλείς, τιμώντας τον μύθο και τη γη τους, ανέθεσαν στον Αιγινίτη Ονότα τη δημιουργία του χάλκινου αγάλματος της Μέλαινας Δήμητρας, στο άγνωστο πια σπήλαιο.

 

 

Αναμφισβήτητα, όμως, το στολίδι της πεδινής Ολυμπίας είναι οι Ιαματικές Πηγές του Καϊάφα. Το τοπίο γύρω τους μοιάζει με ζωγραφιά: κοκκινωποί βράχοι, καταπράσινα πεύκα, η λίμνη να καθρεφτίζει ουρανό, πλεούμενα να την διασχίζουν αργά, σαν να σέβονται τη σιωπή της. Η σκιά των δέντρων και των κτισμάτων καθρεφτίζεται στα νερά, ενώ η ανατολή και η δύση του ήλιου παίζουν καθημερινά την ίδια μαγική παράσταση.

Στους πρόποδες του Λαπίθα, στην βόρεια όχθη της λίμνης, δυο σπήλαια ξεχωρίζουν — τα γνωστά Σπήλαια των Ανιγρίδων Νυμφών, τόπος ιερός και αρχέγονος. Εδώ είναι τα περίφημα Λουτρά τού Καϊάφα. Εκεί θα σταθούμε ξανά, σε επόμενο αφιέρωμα, για να διηγηθούμε με πληρότητα τον θρύλο των Σπηλαίων και την αλήθεια τους καθώς και την ιστορία των πασίγνωστων Λουτρών.

30 χρόνια πριν στην Μεσόγειο το Μονακό, τις Κάνες και την Μύκονο

 

                                                       Ο Ωνάσης προτιμούσε να κάνει τις διακοπές του στο Μονακό, 

αλλά περνούσε πάντα από το Αιγαίο και τη Μύκονο, συντροφιά με δεκάδες επώνυμους

 30 χρόνια πριν στην Μεσόγειο το Μονακό, τις Κάνες και την Μύκονο

Καλοκαίρια της τέχνης και του χρήματος! Εδώ και δεκαετίες, η Μεσόγειος γίνεται τόπος συνάντησης των αστεριών της δημιουργίας και της ισχύος. Από τον Ωνάση και τον Ανιέλι στην  Μπριζίτ Μπαρντό και τους Πινκ Φλόιντ. Και από τις Κάνες, στη Μύκονο, στη Ρόδο και στην Υδρα.

Η εικόνα που συνήθως έχουμε για τους διανοουμένους, τους ανθρώπους της τέχνης γενικότερα, είναι πως πρόκειται για κάποια απόκοσμα, μοναχικά άτομα που κρυμμένα στο σκοτάδι σκέπτονται ακατάπαυστα και είναι απορροφημένα μόνο από τις δημιουργίες τους. Όμως, όταν αυτοί οι μεγάλοι αποφασίσουν να... παίξουν στην κοινωνική ζωή, τότε δημιουργούν φημισμένες πόλεις, στέκια κι ευφορία στους κτηματομεσίτες, αφού οι τιμές στα μέρη που αγαπούν και συχνάζουν ανεβαίνουν κατακόρυφα.

Ο νότος της Γαλλίας, με τα μικρά παραθαλάσσια χωριά, τα πνιγμένα στο πράσινο και τα λουλούδια τράβηξε την προσοχή τους, αμέσως μετά τον πόλεμο.

Οι Κάνες πήραν το χρίσμα ως τόπος συνάντησης ανθρώπων της τέχνης, της κοσμικής ζωής του πλούτου... ακολούθησαν το γειτονικό Μονακό, η Ιταλία με το Κάπρι, τη Βενετία, το Πόρτο Φίνο, η Ισπανία με την Ίμπιζα και τα Κανάρια Νησιά και πολύ γρήγορα η Ελλάδα με την Κέρκυρα, τη Ρόδο, την Ύδρα και φυσικά την απαράμιλλη, ως σήμερα Μύκονο!

Οι Κάνες του '50

 

Ας θυμηθούμε, όμως, τις Κάνες των αρχών της δεκαετίας του '50 μέσα από τις διηγήσεις του κομμωτή των διασημοτήτων Κάρολου Καμπελόπουλου, που, δουλεύοντας για μισό σχεδόν αιώνα στα σαλόνια της Καριτά, απέκτησε μία πιστή πελατεία, η οποία εκτιμώντας και τις καλλιτεχνικές του τάσεις στη γλυπτική, τον έκανε φίλο της και τον καλεί πάντα κοντά της στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

•Από τους πρώτους, λοιπόν, που έφτασαν στις Κάνες, από το 1936, ήταν ο φυγάς από την πατρίδα του την Ισπανία, Πάμπλο Πικάσο και η παρέα του με διανοουμένους πρώτης γραμμής όπως ο Πολ Έλιάρ, ο Ζαν Πολ Σαρτρ, η Σιμόν ντε Μποβουάρ, ο Γκιγιόμ Απολινέρ, ο Αντρέ Μπρετόν. Φυσικά και οι χιλιάδες γυναίκες που συνδέθηκαν με τη ζωή του ζωγράφου και τον γέμισαν παιδιά.

 

 

Όμως, επέπρωτο να μείνει ιστορική η σχέση του με τη Φρανσουάζ Ζιλό, τη μητέρα της Παλόμα, που την κατέβαζε στην πλαζ και αυτός την ακολουθούσε κρατώντας μία τεράστια ομπρέλα για να μην κάψει ο ήλιος την αγαπημένη του. Βλέπετε τότε δεν ήταν της μόδας το μαύρισμα! Η σκηνή αυτή αποτυπώθηκε φωτογραφικά και σήμερα αποτελεί μέρος σε όλες τις βιογραφίες του μεγάλου Ισπανού. Το 1955, εγκαθίσταται στην περίφημη βίλα «Λα Καλιφορνί» που «είδε» πολύ μεγάλες συναντήσεις.

• Μια άλλη παρέα ήταν αυτή του Ζαν Κοκτό και του Ζαν Μαρέ που είχαν μαζί τους την κοντέσα Βεσβελέρ και τη Λουίζ Κοντ, η μόνη γυναίκα αρτίστα που κυκλοφορούσε εκείνο τον καιρό στις Κάνες. Ακόμη η Μαρι Μαρκέ με το συγγραφέα του Συρανό Εντμόν Ροστάν, που αποτέλεσε και μεγάλο έρωτα της Σάρας Μπερνάρ. Εκεί και ο συγγραφέας Λερίς, η γυναίκα του οποίου διατηρούσε γκαλερί που έβγαλε καλλιτέχνες του διαμετρήματος του Πικάσο.

• Παρέα ο Απολινέρ, ο Βαλτέρ, που εκεί βρήκε και την ωραία γυναίκα του, της οποίας το πορτρέτο έκανε ο Ντερέν και όταν πέθανε προσέφερε στο Μουσείο Ορανζερί της Πλας ντε Λα Κονκόρντ στο Παρίσι.

Η Ζοξεφίνα Μπέκερ, ο Αραγκόν με τη γυναίκα του Ελίζα επίσης στις Κάνες. Εκεί και ο πανέμορφος και χαρισματικός σούπερ σταρ της εποχής, ο Ζεράρ Φιλίπ που καταγόταν από την περιοχή των Κανών και που θάφτηκε στο χωριό Ραματιέλ, δίπλα στις Κάνες, όταν πέθανε, μόλις στα 37 του χρόνια, βυθίζοντας στο πένθος τις γυναίκες απανταχού της γης!

Μέχρι που οι Κάνες... παίρνουν φωτιά! 

 

 

•Εμφανίζεται συνοδευόμενο από το σύζυγο του, το πιο παράξενα ωραίο πλάσμα που είχε δει ο κόσμος! Είναι, βέβαια, η Μπριζίτ Μπαρντό με τον Ροζέ Βαντίμ, που επέπρωτο να διαλέξει το γειτονικό Σεν Τροπέ για μόνιμη σχεδόν κατοικία.

• Το τρομερό παιδί της γαλλικής διανόησης, η Φρανσουάζ Σαγκάν, συχνάζει κι αυτή εκεί, ενώ ο αμερικανός πολυεκατομμυριούχος Γκουλντ, που έκανε και το αμερικανικό νοσοκομείο στο Παρίσι, δημιουργεί ντόρο με τις μεγάλες δεξιώσεις στη βίλα του. Άλλη περίφημη βίλα είναι του Αγά Χαν και της συζύγου του Μπεγκούμ κι όπου γίνεται ο πιο πολυσυζητημένος γάμος, ως τότε. Αυτός του Αλή Χαν με τη σούπερ σταρ Ρίτα Χέιγουορθ.

Κάπρι και Βενετία

 

Στην Ιταλία, μεταξύ της γοητείας της Βενετίας και της πολυκοσμίας του Κάπρι ή του Πορτοφίνο, κινούνται διάφοροι άνθρωποι που γεννούν το νεορεαλισμό του ιταλικού κινηματογράφου.

• Ο Φελίνι, ο Αντονιόνι, ο Ντε Σίκα και τα αστέρια τους, μεταξύ των οποίων και ο λατίνος εραστής Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, δημιουργούν ιδέες.

• Ο άρχοντας Βισκόντι, ακολουθούμενος από μεγάλες παρέες, προτιμά τη μελαγχολία της Βενετίας και χαρίζει στο παγκόσμιο κοινό αστέρια όπως ο Αλεν Ντελόν και ανεπανάληπτες οπερετικές εκδοχές με ντίβες σαν τη Μαρία Κάλας.

 

 

• Ο Ανιέλι, πρόεδρος της Φίατ και ο Χέρμπερτ Φον Κάραγιαν συχνάζουν στις ιταλικές κοσμοπόλεις, συνοδεύοντας κάποιες από τις ωραιότερες γυναίκες του κόσμου.

Το Μονακό παίρνει φωτιά στα τέλη της 10ετίας του '50, όταν ο πιο περιζήτητος εργένης παντρεύεται το χαϊδεμένο παιδί του Χόλιγουντ. Είναι ο γάμος του Ρενιέ με την Γκρέις Κέλι.

 

Το Μονακό όμως γίνεται το βασίλειο του Αριστοτέλη Ωνάση, που γνωρίζει τις μεγαλύτερες δόξες του, αφού ο φοβερός Έλληνας κατεβάζει εκεί με τη θαλαμηγό του «Χριστίνα» αστέρια πρώτου διαμετρήματος, Τσόρτσιλ, Λιζ Τέιλορ και Γκρέτα Γκάρμπο και φυσικά το Μονακό ζει όλες τις πτυχές του πολύκροτου ειδυλλίου της μεγαλύτερης σοπράνο όλων των εποχών, της Μαρίας Κάλας, με τον Άρη.

 

Εδώ Αιγαίο

 

 

Οι θαλαμηγοί των μεγιστάνων με τους διανοουμένους και τους σταρ, έτσι όπως ανεβοκατεβαίνουν τη Μεσόγειο, φτάνουν και στις ελληνικές θάλασσες. Η αιγαιοπελαγίτικη σοφή λαϊκή αρχιτεκτονική, οι απίθανες παραλίες, η πολιτιστική παράδοση, η απλότητα των κατοίκων, η ζεστή τους φιλοξενία, η γοητεία των βράχων που φυτρώνουν στη θάλασσα, τους συνεπαίρνουν. Το Αιγαίο τους έχει κατακτήσει και καθώς όλοι περνούν να προσκυνήσουν στη Δήλο, ανακαλύπτουν ένα νησί απέναντι που επέπρωτο να γίνει διεθνές.

Είναι φυσικά η Μύκονος, που περνά στο διεθνή τύπο ως το Κάπρι του Αιγαίου. Από τους πρώτους ανθρώπους που αγάπησαν τη Μύκονο και συνέβαλαν στη φήμη της είναι η Ελένη Βλάχου, που ανακάλυψε εκεί τη Σοφία Θανοπούλου και τον Γιάννη Γαλάτη.

 

Η πρώτη με τα κοσμήματα και ο δεύτερος με τα υφαντά φορέματα του δίνουν και μυκονιάτικο στίγμα στο διεθνές ντιζάιν. Η Σοφία Θανοπούλου γίνεται η περίφημη Μαρουλίνα και ο Γαλάτης αναφέρεται στο διεθνή τύπο σαν ο Ντιορ του Αιγαίου.

• Από τους πρώτους Έλληνες που αγκαλιάζουν το νησί, ο Τάκης Χορν, ο Γιάννης; Τσαρούχης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Νίκος Γκάτσος, ο Γ. Α. Μαγκάκης, η Μελίνα Μερκούρη με τον Ντασέν. Ο Ωνάσης και ο Νιάρχος με τα κότερα τους γρήγορα φέρνουν και τους σταρ. Τα σοκάκια του νησιού έχουν δει από τον Μπεζάρ και τη Λιζ Τέιλορ, ως τη Τζούλι Κρίστι και την Κλαούντια Καρντινάλε, από τη Τζάκι Κένεντι ως τη Σοράγια και τη Φαράχ Ντιμπά, από τον Γκοτιέ και τον Φερέ ως το Βερσάτζε και το Ντιορ παλαιότερα. Η Μύκονος φιλοξένησε ακόμη τη Γκρέις Κέλι, το μεγάλο Δημήτρη Μητρόπουλο, την Αννα Συνοδινού, ενώ κάποιοι αγάπησαν το νησί κι απόκτησαν και σπίτια, όπως ο Γενούντι Μενουχίν και η Φιόνα Φον Τίσεν.

 

 

Από τότε, η Ελλάδα είδε πολλούς ανθρώπους της τέχνης να τη λατρεύουν, κυρίως για το πολιτιστικό της παρελθόν, αλλά και πολλούς να φεύγουν και να ρίχνουν μαύρη πέτρα πίσω τους, κυρίως για το πολιτιστικό της παρόν!

Εδώ πολιτισμός

Ο Ελύτης έφερε στους διεθνείς πολιτιστικούς κύκλους το Αιγαίο, ο Καζαντζάκης την Κρήτη, η Μελίνα με το Χατζιδάκι τον Πειραιά, ο Ωνάσης το Ιόνιο, ο Ανδρόνικος τη Μακεδονία, ο Θεοδωράκης τη λεβεντιά της Ρωμιοσύνης, ο Ροντήρης διέδωσε τον αρχαίο λόγο ως τη Γη του Πυρός και δημιούργησε ελληνολάτρεις που τους έφερε προσκυνητές στην Επίδαυρο, η Μαρία Κάλλας, όσο κι αν θέλησαν να την οικειοποιηθούν οι Ιταλοί, δήλωνε πάντα Ελληνίδα, οι Άγγλοι μέσα από τους στίχους του Σεφέρη γνώριζαν μια πάσχουσα ελληνική ψυχή, ο Ξενοφών Ζολώτας έδωσε διεθνείς μάχες για την ελληνική γλώσσα.

 

 

Ίσως και γιατί δεν υπάρχουν πια ο Χέρμπερτ Φον Κάραγιαν που έφτασε ως την Κοζάνη για ν' ανακαλύψει τις ελληνικές του ρίζες, ο Νουρέγιεφ με τις εκκεντρικότητες του, η Γκάρμπο με τα τεράστια μαύρα γυαλιά της, η Τζάκι που ακόμη και με το θάνατο της έκανε μπεστ σέλερ στην Αμερική τα ποιήματα του Καβάφη, αφού η ίδια είχε επιλέξει να μπουν στον τάφο της στίχοι του μεγάλου Αλεξανδρινού από την «Ιθάκη».

• Η Ελλάδα ενέπνευσε διεθνή μπεστ σέλερ όπως το «Αλεξανδρινό Κουαρτέτο» στο Λόρενς Ντάρελ ή τον «Κολοσσό του Αμαρουσίου» στο Χένρι Μίλερ.

 

• Την κερκυραϊκή ζωή διηγείται στο βιβλίο του «Εγώ, η οικογένεια μου και άλλα ζώα» ο αδελφός του Λ. Ντάρελ, Τζέραλντ Ντάρελ.

•Από τον Σαρτρ και τη Σιμόν ντε Μπουβουάρ ως τον Ντεριντά και τον Β. Χάβελ έχουν περάσει διασημότητες τις διακοπές τους στη χώρα μας.

Λατρεύτηκε από κορυφαίους του άλλοτε σοβιετικού πνεύματος η χωρά μας, αλλά και από ρώσους φυγάδες. Ο Ερενμπουργκ, ο Ροστροπόβιτς, ο Ρίχτερ, ο Χατσατουριάν, η Πλιτσέσκαγια, ο Βασίλιεφ θεωρούσαν τιμή τους μια εμφάνιση κάτω από τον Παρθενώνα και λίγες μέρες παραμονής στην Ελλάδα.

 

 

• Ο Γκίντερ Γκρας, ο πνευματικός μέντορας του Βίλι Μπραντ, όπως και ο ίδιος ο δημιουργός της οστ πολιτίκ, ήταν τακτικοί επισκέπτες της χώρας μας.

• Πολλά έργα του Τζόρτζιο Ντε Κίρικο είναι εμπνευσμένα από τη χώρα μας, ο Μπερνστάιν, ο Πίτερ Χολ, η Βανέσσα Ρεγκντρέιβ, ο Πέτερ Στάιν, ο Ιονέσκο, ο Τένεσι Ουίλιαμς συνδέθηκαν κι αγάπησαν μέσα από Έλληνες φίλους τους όπως η Μελίνα, ο Κουν, οι Φωτόπουλοι, ο Κακογιάννης την πατρίδα μας.

• Ο Αντονι Κουίν θέλησε να πολιτογραφηθεί Έλληνας μετά το Ζορμπά, οι Πινκ Φλόιντ και Λεονάρ Κοέν απέκτησαν σπίτια στη Ρόδο και την Ύδρα, η Ντενέβ περνά διακοπές στη Σύρο, ο Γκι Λαρός είχε υπέροχο σπίτι στα Σίβοτα, οι Χαν στην Πάτμο.

 

 

Ποιους όμως να πρωτοθυμηθεί κανείς;

Τους σταρ σαν το Ζεράρ Φιλίπ, τον Αλεν Ντελόν και τη Ρόμι Σνάιντερ, τον Μπελμοντό και την Ούρσουλα Αντρες, τη Λιζ Τέιλορ και τη Σοφία Λόρεν που άναβαν φωτιές ή τους μεγάλους δημιουργούς σαν τον Μίλερ και τον Χέρμπερτ Φον Κάραγιαν που ερωτεύονταν την Ελλάδα είτε ακούγοντας το δίμετρο Κατσίμπαλη να λαλάει στην Ακρόπολη με τη βροντερή φωνή του ο πρώτος, είτε διαβαίνοντας τα δρομάκια της Κοζάνης για να γνωρίσει την πόλη που γεννήθηκε ο παππούς του, ο δεύτερος;

Η Μεσόγειος δεν ήταν μόνο σκηνικό καλοκαιρινής ανεμελιάς, αλλά και τόπος έμπνευσης, συνάντησης, δημιουργίας. Εκεί όπου η τέχνη, η ισχύς και το φως του Νότου έπλασαν στιγμές που ακόμη μιλούν στη φαντασία μας. Μια εποχή που ίσως να μην υπάρχει πια — αλλά που άφησε το στίγμα της ανεξίτηλο στις μνήμες και στους τόπους.

Πηγή:

Διασκευή από άρθρο της Τίνας Πολίτη στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ της 9^ης Ιουλίου 1995