ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΣΠΗΛΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΑΦΙΩΝ

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΣΠΗΛΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΑΦΙΩΝ

Ο Ντάρεν Κέρνοου, που μελετά έναν άγνωστο προϊστορικό πληθυσμό στη νοτιοδυτική Κίνα, μιλάει στο «Κ».

ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΜΑΝΔΡΑΚΟΥ

Δύο είναι τα πιθανά σενάρια. Είτε πρόκειται για ένα νέο είδος ανθρώπου το οποίο έζησε και εξελίχθηκε στην ανατολική Ασία, καταφέρνοντας να επιβιώσει της εποχής των Παγετώνων, είτε για έναν πολύ πρώιμο πληθυσμό σύγχρονων ανθρώπων που ήρθαν στην περιοχή από την Αφρική. Τα στοιχεία συγκλίνουν ελαφρώς προς την πρώτη άποψη. Αλλά, προς το παρόν, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα με σιγουριά». Ο παλαιοντολόγος Ντάρεν Κέρνοου, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στην Αυστραλία, που βρίσκεται στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, τις τελευταίες δύο εβδομάδες κοιμάται ελάχιστα και δεν προλαβαίνει να απαντά σε κλήσεις και e-mails. Τον ύπνο και τον ελεύθερο χρόνο του έχει «κλέψει» ο Ανθρωπος του Σπηλαίου των Κόκκινων Ελαφιών, το άγνωστο μέχρι πρότινος προϊστορικό ον που ανακαλύφθηκε στα σπήλαια Μαλουντόνγκ και Λονγκλίν της νοτιοδυτικής Κίνας, έζησε πριν από 14.500 -11.500 χρόνια και, σύμφωνα με τον ίδιο και το επιτελείο του, αποτελεί έναν ακόμη χαμένο κρίκο στην ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης.

Του ζητώ να μου τον συστήσει. Και τον περιγράφει ως άνθρωπο των σπηλαίων με στρογγυλεμένο κρανίο, κοντό και επίπεδο πρόσωπο, παχιά κρανιακά οστά, πλατιά μύτη και προεξέχοντα φρύδια, μεγάλους τραπεζίτες, σιαγόνες χωρίς το κλασικό «ανθρώπινο» πιγούνι και εγκέφαλο μέτριου μεγέθους με συγχρόνους μετωπιαίους και αρχαϊκούς βρεγματικούς λοβούς. Τα πρώτα σχετικά απολιθώματα ήρθαν στο φως το 1979, αλλά δεν μελετήθηκαν παρά το 2008, οπότε και συγκροτήθηκε ερευνητική ομάδα από τον Κέρνοου και τον Κινέζο συνάδελφο του ΓιΤσιούπινγκ. «Στο Μαλουντόνγκ βρήκαμε παχιά στρώματα στάχτης, που αποδεικνύουν ότι οι Άνθρωποι του Σπηλαίου των Κόκκινων Ελαφιών, άναβαν μεγάλες φωτιές», συμπληρώνει. «Βρέθηκαν ακόμη οστά από τουλάχιστον 16 διαφορετικά είδη θηλαστικών, τα οποία ζουν μέχρι σήμερα, με εξαίρεση ένα τεράστιο ελάφι της μεγαπανίδας, που εξαφανίστηκε στο τέλος της εποχής των Παγετώνων. Τα ευρήματα μαρτυρούν ότι τρέφονταν με τα συγκεκριμένα ζώα και αγαπούσαν το κρέας του ελαφιού. Στα σπήλαια βρέθηκαν και πέτρινα εργαλεία, από τα οποία επίσης φιλοδοξούμε να αντλήσουμε χρήσιμες πληροφορίες».

Προς το παρόν, πάντως, η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική ως προς τη σημασία της ανακάλυψης. «Πρόσφατες έρευνες γενετικού υλικού προερχομένου από απολιθώματα, σε συνδυασμό με ανάλυση του DNA του σύγχρονου ανθρώπου, συνηγορούν στο εξής: Αν μπορούσαμε να έχουμε δείγμα από όλους τους ανθρώπινους πληθυσμούς του Παλαιού Κόσμου που έζησαν 40.000 - 60.000 χρόνια πριν, θα διαπιστώναμε ότι πράγματι υπήρχαν πολλοί ανθρώπινοι πληθυσμοί, αλλά τελικά μόνο ένας ήταν ο δικός μας πρόγονος», σχολιάζει στο «Κ» ο Ντέιβιντ Πίλμπιμ, καθηγητής Ανθρώπινης Εξέλιξης στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Επιστημών. «Κάποιοι επιστήμονες τους θεωρούν διαφορετικά είδη, ενώ άλλοι τους χαρακτηρίζουν υποείδη του Homo Sapiens. Τα τελευταία 50.000 χρόνια ένας από αυτούς τους πληθυσμούς μετακινήθηκε μέσα και έξω από την Αφρική, αντικαθιστώντας όλους τους άλλους πληθυσμούς, ενδεχομένως και με κάποιες διασταυρώσεις. Αν το δούμε έτσι, οι ανθρώπινοι πληθυσμοί που έζησαν πριν από 60.000 χρόνια δεν είχαν ιδιαίτερες διαφορές από πολλά ευρέως διαδεδομένα είδη σήμερα, όπως οι μπαμπουίνοι. Συνεπώς, αυτά τα κινεζικά απολιθώματα ίσως είναι απλώς παραλλαγές ενός τοπικού πληθυσμού με "σύγχρονους", δηλαδή αφρικανικούς, προγόνους που ενδεχομένου επιμείχθηκε με ανθρώπινους πληθυσμούς που έμοιαζαν λιγότερο "σύγχρονοι"».

Το βασικό επιχείρημα στο οποίο ο Κέρνοου στηρίζει την άποψη ότι πρόκειται για νέο είδος είναι το γεγονός ότι ο Άνθρωπος του Σπηλαίου των Κόκκινων Ελαφιών συγκεντρώνει ένα ασυνήθιστο μείγμα χαρακτηριστικών που δεν μοιάζει με κανενός από τα γνωστά είδη. Οι μέχρι στιγμής απόπειρες συλλογής δείγματος DΝΑ, που θα έδιναν και την οριστική απάντηση, δεν έχουν στεφθεί με επιτυχία. Ωστόσο, η νέα συνεργασία που άρχισε με δύο εξειδικευμένα εργαστήρια στο Μπρισμπέιν και στην Κοπεγχάγη αναμένεται να αποδώσει καρπούς μέσα στους επόμενους 12 μήνες και να κάνει πραγματικότητα την αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος του Ανθρώπου του Σπηλαίου των Κόκκινων Ελαφιών.

Τρία νέα είδη από την Ασία

Επί χρόνια, πάντως, οι εξελικτικοί βιολόγοι θεωρούσαν ότι αργά η γρήγορα στην Ασία θα ανακαλυφθούν νέα είδη. Πράγματι, η αρχή έγινε με τον Homo floresiensis, τον μικροσκοπικό άνθρωπο της νήσου Φλόρες της Ινδονησίας το 2003, ενώ ακολούθησε ο Ντενίσοβαν το 2010 στη Σιβηρία. Θα είναι άραγε ο Άνθρωπος του Σπηλαίου των Κόκκινων Ελαφιών το τρίτο νέο είδος που θα προστεθεί στην ανθρώπινη εξελικτική αλυσίδα μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία; Και πόσοι είναι, τέλος πάντων, οι χαμένοι κρίκοι της που καλούνται να βρουν οι επιστήμονες; «Φανταστείτε την ανθρώπινη εξέλιξη σαν ένα θάμνο με πολλά κλαδιά. Δεν είναι εύκολο να ορίσουμε εκ των προτέρων πόσα λείπουν», εξηγεί ο Ντάρεν Κέρνοου. «Ειδικά στην περίπτωση της ανατολικής Ασίας, η τελευταία δεκαετία υπήρξε ιδιαίτερα αποκαλυπτική, δίνοντας μας μια σαφέστερη εικόνα ως προς την ποικιλία των ανθρώπινων ειδών που την κατοίκησαν. Αλλά ίσως αυτή να είναι μόλις η κορυφή του παγόβουνου όσον αφορά την ανθρώπινη εξέλιξη. Γιατί τις απαντήσεις τις βρίσκουμε όσο περισσότερο τις αναζητούμε...»

"Κ"

Κρήτη: το προπύργιο της Ευρασίας

Κρήτη: το προπύργιο της Ευρασίας

Πολύ προτού γίνει λεβεντογέννα, ήταν βυθισμένη στη θάλασσα της Τηθύος. Σήμερα, από γεωλογικής απόψεως, η Κρήτη είναι ένα προπύργιο της Ευρασιατικής πλάκας που «απωθεί» την τάση της Αφρικής να... μετακομίσει προς βορράν. Η σύγκρουση είναι ωστόσο αναπόφευκτη...

Γράφει η Ιωάννα Σουφλέρη (soufleri@dolnet.gr)

«Τι είναι η Κρήτη;». Το ερώτημα αυτό επιδέχεται πολλές απαντήσεις, τουλάχιστον τόσες όσες αντιστοιχούν στον πληθυσμό του νησιού του Καζαντζάκη και του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Για τον κ. Δημήτρη Παπανικολάου όμως, καθηγητή Δυναμικής και Τεκτονικής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, η Κρήτη όπως την ξέρουμε σήμερα είναι το προϊόν ενός εξαιρετικά ενδιαφέροντος γεωλογικού παρελθόντος το οποίο μελετά για περισσότερα από 40 χρόνια. Το παρελθόν αυτό ξαναζωντανεύει στο Παλαιοντολογικό Μουσείο Ρεθύμνου, το οποίο αποτελεί παράρτημα του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας.

Το Παλαιοντολογικό Μουσείο Ρεθύμνου εγκαινιάστηκε το 2009 και οι τυχεροί που παρευρέθηκαν τότε στα εγκαίνια είχαν την ευκαιρία να ακούσουν την Ιστορία της Κρήτης από τον ίδιο τον κ. Παπανικολάου. Για εμάς τους υπόλοιπους, το ΒήμαScience ζήτησε από τον έλληνα επιστήμονα μια ξενάγηση κυριολεκτικά στα βάθη των αιώνων.

Στην κόψη της Ευρασίας

Το ενδιαφέρον του έλληνα καθηγητή για την Κρήτη δεν είναι περίεργο. Το νησί αποτελεί μια παγκοσμίου ενδιαφέροντος θέση πάνω στα συγκλίνοντα όρια της Ευρασιατικής με την Αφρικανική πλάκα και εμφανίζει όλα τα συνοδά της σύγκλισης γεωδυναμικά φαινόμενα σε εξαιρετικό βαθμό. Αν θέλει κανείς να πάρει το νήμα της Ιστορίας της Κρήτης (αλλά και της ευρύτερης περιοχής του ελληνικού και μικρασιατικού χώρου) πραγματικά από την αρχή, θα πρέπει να πάει πίσω κατά 300 εκατ. χρόνια. Τότε ο Ωκεανός της Τηθύος χώριζε την Ευρασία (ενιαίος ηπειρωτικός χώρος Ευρώπης και Ασίας) από την Γκοντβάνα, την ενιαία ήπειρο που περιελάμβανε την Αφρική, την Ινδία και την Αυστραλία. Από την Γκοντβάνα αποσπάστηκαν μεγάλα τεμάχια δημιουργώντας την Κιμμερική Ηπειρο, η κίνηση της οποίας (πριν από 300-180 εκατ. χρόνια) δημιούργησε τον ωκεάνιο χώρο της Νέας Τηθύος. Η σημερινή Μεσόγειος Θάλασσα αποτελεί το τελευταίο υπόλειμμα της Νέας Τηθύος η οποία υπέστη πλήθος αλλαγών στη διάρκεια αυτών των εκατομμυρίων ετών.

Στα γεωλογικά γεγονότα του ελλαδικού χώρου έχει εστιάσει το ερευνητικό ενδιαφέρον του ο κ. Παπανικολάου με τους συνεργάτες του από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης, όπου είναι επισκέπτης καθηγητής. Να πώς περιγράφει το απόσταγμα των ευρημάτων της δικής του αλλά και άλλων ερευνητικών ομάδων: «Τα τελευταία δεκάδες εκατομμύρια χρόνια το Ελληνικό Τόξο εξελίσσεται στο νότιο περιθώριο της Ευρωπαϊκής πλάκας μεταναστεύοντας προ τον Νότο. Παράλληλα ο νοτιότερος κλάδος-υπόλειμμα του Ωκεανού της Τηθύος στη σημερινή Μεσόγειο Θάλασσα, που ανήκει στο βόρειο άκρο της Αφρικανικής πλάκας, εξαφανίζεται βυθιζόμενος κάτω από το τόξο, με σημερινή ταχύτητα σύγκλισης των δύο πλακών 40 χιλιοστά ανά έτος. Ετσι η απόσταση ανάμεσα στην Κρήτη, που βρίσκεται στο νοτιότερο τμήμα του τόξου και στην Κυρηναϊκή χερσόνησο στο βόρειο άκρο της Βορειοανατολικής Αφρικής έχει σταδιακά μειωθεί σχεδόν στο 1/4 τα τελευταία 34 εκατ. έτη.

Οι αφρικανικές ακτές της Λιβύης παραμένουν σταθερές, σε γενικές γραμμές, με μικρού εύρους ανοδικές και καθοδικές μεταβολές στη στάθμη της θάλασσας. Σε αντίθεση, το Ελληνικό Τόξο συνεχώς μετασχηματίζεται με τη δημιουργία νέων νησιών και ορεινών αλυσίδων. Η Κρητική Λεκάνη άρχισε να διαμορφώνεται σταδιακά από το Μέσο Μειόκαινο».

Πλούσια ευρήματα

Πώς είναι όμως σε θέση οι επιστήμονες να γνωρίζουν γεγονότα τα οποία έλαβαν χώρα πριν από τόσα εκατομμύρια χρόνια, γεγονότα για τα οποία δεν υπάρχουν αυτόπτες μάρτυρες; Ποια είναι, παραδείγματος χάριν, τα στοιχεία που τους αποκαλύπτουν τα μυστικά του γεωλογικού παρελθόντος της Κρήτης; Όπως εξηγεί ο κ. Παπανικολάου, «πάνω στο γεωλογικό υπόβαθρο της Κρήτης, που περιλαμβάνει πετρώματα του Παλαιοζωικού, του Μεσοζωικού και του Κατώτερου Καινοζωικού (ηλικίας περίπου από 300 ως 35 εκατ. έτη) παρατηρούνται ιζήματα των τελευταίων 15 εκατομμυρίων ετών. Τα ιζήματα αυτά είναι θαλάσσιας, λιμναίας και χερσαίας προέλευσης και με βάση τις επιφανειακές εμφανίσεις, το παλαιοπεριβάλλον και την ηλικία τους, μαρτυρούν την πρόσφατη γεωλογική ιστορία της Κρήτης. Ετσι μπορεί να γίνει διάκριση περιόδων που κάποια τμήματα της Κρήτης ήταν κάτω από τη στάθμη της θάλασσας (π.χ. πριν από 10 και 4 εκατ. χρόνια) και περιόδων που κάποια τμήματα ανυψώθηκαν σε νέα χέρσο, ενώνοντας τα προηγούμενα ανεξάρτητα νησιά (π.χ. πριν από 14 και 1 εκατ. έτη)». Στα σχετικά πρόσφατα ιζήματα (του τελευταίου εκατομμυρίου ετών) έχουν εντοπιστεί τα απολιθωμένα θηλαστικά που εκτίθενται στο μουσείο και τα οποία είναι μάρτυρες μιας εξαιρετικά πλούσιας πανίδας.

Προβλέψεις για το μέλλον

     πηγή διαγραμμάτων : News247 & ebooks.edu.gr

Οι γεωλόγοι, όμως, δεν διερευνούν μόνο το παρελθόν αλλά μπορούν, αξιοποιώντας τα σημερινά δεδομένα, να εξηγήσουν σημερινά φαινόμενα αλλά και να προβλέψουν το μέλλον. Έτσι η προς βορράν μετακίνηση της Αφρικανικής πλάκας εξηγεί τη σημερινή ηφαιστειακή δραστηριότητα στη Σαντορίνη και στη Μήλο. Παράλληλα προδιαγράφει τη μελλοντική σύγκρουση της Αφρικανικής Ηπείρου με την Κρήτη. Σύμφωνα με τον κ. Παπανικολάου, «τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια το πλησίασμα του Ελληνικού Τόξου με την Αφρική δημιουργεί στα νότια της Κρήτης την υποθαλάσσια οροσειρά της Ανατολικής Μεσογείου, η οποία αναμένεται να αναδυθεί στα αμέσως επόμενα εκατομμύρια χρόνια, πριν από την τελική σύγκρουση του Ελληνικού Τόξου με την Αφρική». Με άλλα λόγια, όλα δείχνουν πως πάμε για μετωπική σύγκρουση με την Αφρική! Μην ανησυχείτε, όμως: Κανείς από εμάς δεν θα βρίσκεται στη ζωή για να βιώσει το κατακλυσμικό γεγονός!

ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΜΟΥΣΕΙΟ

Το Παλαιοντολογικό Μουσείο Ρεθύμνου στεγάζεται στο Τέμενος Μασταμπά που χτίστηκε περί τα μέσα του 17ου αιώνα, όπως προκύπτει από απεικονίσεις περιηγητών. Το τέμενος χαρακτηρίζεται από τους εννέα τρούλους του, ενώ διαθέτει 13 συνεχόμενα κελιά, ένα ηγουμενείο και μιναρέ, ο οποίος είναι ο αρχαιότερος της πόλης. Το μνημείο υπέστη σοβαρές φθορές, κυρίως μετά τους βομβαρδισμούς του 1941. Η αναστήλωσή του έγινε σταδιακά μετά την παραχώρηση του τεμένους από το ΥΠΠΟ στο Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας.

Η συλλογή του προέρχεται κυρίως από έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από τον καθηγητή του Γεωλογικού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου του Freiburg, Siegfried Κuss στην ευρύτερη περιοχή του Ρεθύμνου με τη συνδρομή του δήμου. Στη συλλογή περιλαμβάνονται απολιθώματα ασπονδύλων, προερχόμενα από τις Παλαιοζωικές, Μεσοζωικές και Καινοζωικές θαλάσσιες αποθέσεις της Κρήτης. Περιλαμβάνονται επίσης απολιθώματα Πλειστοκαινικών ενδημικών ελεφάντων, ελαφιών αλλά και νάνων ιπποποτάμων. Τα εκθέματα καθώς και οι χάρτες και οι επεξηγήσεις που τα συνοδεύουν ξεναγούν τον επισκέπτη στο εξαιρετικά ενδιαφέρον γεωλογικό παρελθόν της Κρήτης και της ευρύτερης λεκάνης της Μεσογείου.

Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

https://www.tovima.gr/2009/09/13/science/kriti-to-propyrgio-tis-eyrasias/

13/09/2009

Άρης Πουλιανός: Ό,τι δεν θέλουν να ξέρουμε για το σπήλαιο των Πετραλώνων

Άρης Πουλιανός: Ό,τι δεν θέλουν να ξέρουμε για το σπήλαιο των Πετραλώνων

Ο Άρης Πουλιανός είναι από την κάστα εκείνη των ανθρώπων που γι’ αυτούς γράφουν οι εγκυκλοπαίδειες. Το έργο τους αθόρυβο, πολυετές, κοπιώδες, μα η σημασία του τόσο μεγάλη που η ιστορία έχει φυλάξει αρκετές σελίδες για να την καταγράψει.

«Στην αίθουσα του Θεόφραστου κοιμήθηκα πολλές βραδιές, ήθελα να νιώσω πώς ένιωθαν οι πρώτοι άνθρωποι μέσα στη σπηλιά. Κι έτσι στην αίθουσα του Θεόφραστου έβαλα ξύλινη σκάλα κι απάνω εκεί κοιμόμουνα».

Ο Άρης Πουλιανός έχει συνδέσει το όνομά του με τα Πετράλωνα της Χαλκιδικής και τα υπολείμματα ενός ανθρώπου που έζησε στην περιοχή πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Το όνομα που του έδωσε ο Πουλιανός: αρχάνθρωπος. Ο αρχάνθρωπος των Πετραλώνων.

Μέχρι την ανακάλυψη αυτή ο ελλαδικός χώρος εθεωρείτο από την επιστήμη της παλαιοανθρωπολογίας λευκό σημείο, blank spot, δηλαδή περιοχή όπου κανένα σημαντικό εύρημα δεν είχε βρεθεί που να αποτελεί κρίκο της εξέλιξης στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.

Η ανακάλυψη του αρχανθρώπου έγινε τον Σεπτέμβριο του 1960 κι από τότε άρχισαν τα προβλήματα.

«Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκα στην Αθήνα γιατί του Καραμανλή η πρόσκληση το ’62 ήταν να ‘ρθω να αναλάβω την έδρα της ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στα Πετράλωνα είχε βρεθεί το κρανίο του αρχανθρώπου και φυσικά ήταν το πρώτο εύρημα παλαιού ανθρώπου στον ελλαδικό χώρο και ήταν τμήμα της διατριβής μου, δηλαδή από πού βαστάνε οι Έλληνες. Έτσι και ξεκίνησα. Η καταγωγή των Ελλήνων ήταν το θέμα μου».

Η έρευνα γύρω από το θέμα της καταγωγής των Ελλήνων αποτελεί κόκκινο πανί για την επιστημονική κοινότητα τόσο στην Ελλάδα όσο και εκτός. Στα σχολικά βιβλία διαβάζουμε πως οι πρόγονοι των Ελλήνων ήταν κάποιοι άλλοι που κατέβηκαν από τον Βορρά εξολοθρεύοντας τους γηγενείς. Αυτό δηλαδή που διαβάζουμε είναι πως κάποιοι Ινδοευρωπαίοι εξολόθρευσαν κάποιους Προέλληνες.

Εδώ, όμως, προκύπτει ένα απλό ερώτημα: αν αυτοί που ήρθαν από τον Βορρά δεν ήταν Έλληνες και αυτοί που ζούσαν εδώ δεν ήταν Έλληνες, τότε τελικώς ποιοι είναι οι Έλληνες;

Η απάντηση στο θέμα γύρω από την καταγωγή των ανθρώπων που κατοικούσαν στον ευρύτερο ελληνικό χώρο φαίνεται να βρίσκεται ακόμα και σήμερα καλά κρυμμένη κάτω από την επιφάνεια της γης.

Ο Άρης Πουλιανός επί σειρά ετών ισχυρίζεται πως η αφροκεντρική θεωρία καταγωγής του ανθρώπου ανατρέπεται με στοιχεία που ο ίδιος έχει φέρει στο φως.

(…)

«Από ‘δω βέβαια, όταν μας πέταξαν έξω το 1982, μπήκαν μέσα μερικοί απ’ τους καθηγητές της εποχής εκείνης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και εξαφάνισαν σιαγόνες ιππαρίων και αλόγων που είχαμε εδώ. Τώρα όταν επανήλθα το 1997 είχαν χαθεί βέβαια».

(…)

«Για πρώτη φορά διαπιστώνω πως εδώ περνάει και τα 700 και το εκατομμύριο χρόνια η ζωή του ανθρώπου μέσα σ’ αυτή τη σπηλιά. Άρα ήταν πολύ σημαντική η τομή Α1, γιατί μας βοήθησε να καταλάβουμε από πού ν’ αρχίσουμε και πού να τελειώσουμε.

Σ’ αυτό το σημείο βρήκα την πρώτη στάχτη φωτιάς και μου ‘δωσε πολύ κουράγιο που απεδείκνυε ότι εδώ μέσα μπήκε άνθρωπος και την άναψε. Αυτή η φωτιά είναι ενός εκατομμυρίου ετών, χιλιάδων ετών…

Έχουμε μία 300 χιλιάδων ετών στη Νίκαια της Γαλλίας σε σπήλαιο, αλλά η αρχαιότερη φωτιά της γης έχει ανάψει εδώ. Αυτή που έχουμε μέσα στο μουσείο».

(…)

Τη σημαντικότητα των ευρημάτων του σπηλαίου των Πετραλώνων δε φαίνεται να συμμερίζεται το επίσημο ελληνικό κράτος. Στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού που αναφέρεται στο σπήλαιο για τον αρχάνθρωπο διαβάζουμε μια χλιαρή περιγραφή των δύο σειρών χωρίς λεπτομέρειες και κυρίως χωρίς χρονολόγηση.

Στον ιστότοπο του Γαιολογικού – Παλαιοντολογικού Μουσείου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ο άνθρωπος των Πετραλώνων αποκτά ηλικία 200.000 ετών (!), ηλικία που υπολείπεται τουλάχιστον 500.000 έτη από τη χρονολόγηση που δίνει ο Πουλιανός. Για τον ίδιο τον Πουλιανό δεν δίνεται ούτε η παραμικρή αναφορά, παρότι είναι ο σημαντικότερος ανασκαφέας του σπηλαίου.

(…)

Γιατί, όμως, ο Πουλιανός έχει τόσες αντιπάθειες; Γιατί τόσα χρόνια η πανεπιστημιακή κοινότητα και ο πολιτικός κόσμος τον έχουν σχεδόν επικηρύξει;

    «Τι να πω; Είναι φασίστες στο μυαλό. Δε θέλουν πρόοδο εδώ. Και ήρθε εδώ ένας Μοσχοβίτης, όπως έλεγε ο Μαρινάτος παλιά, και τους έκαμε ανατροπή. Τις ανατροπές φοβούνται. Να μη θίξεις αυτά που διδάσκονται».

(…)

Ο Άρης Πουλιανός διέθεσε για υποδομές και έρευνα ολόκληρη την περιουσία του, αλλά και πάνω από μισό αιώνα προσωπικού έργου και το περίεργο είναι πως η επίσημη πολιτεία όχι απλώς δεν το αναγνωρίζει, αλλά και το εχθρεύεται.

(…)

Η διαμάχη είναι μόνο στην επιφάνειά της «επιστημονική», καθώς είναι φανερό πως από πίσω κρύβονται συμφέροντα.

(…)

Όταν ένας πρώην υπουργός Δικαιοσύνης αποκαλεί «εμμονική» τη δικαστική εξουσία, όπως την αποκάλεσε στην περίπτωση του Πουλιανού, τότε είναι φανερό πως το πολίτευμα της χώρας πάσχει.

Ο Πουλιανός έχει περάσει περισσότερο χρόνο στις αίθουσες των δικαστηρίων παρά ανασκάπτοντας κι ερευνώντας. Αυτός ίσως να ήταν και ο σκοπός από την αρχή: η αδρανοποίησή του.

Αυτοί που λένε πως οι ιδέες παλεύονται με ιδέες δεν γνωρίζουν καλά την ελληνική πραγματικότητα…

Η ταινία μικρού μήκους – αφιέρωμα στον ανθρωπολόγο Άρη Πουλιανό που συνέδεσε τ’ όνομά του με την έρευνα του Ανθρώπου στην Ελλάδα.

Μια ισχυρή προσωπικότητα κι ένας «μαχητής» των ανακαλύψεων και των αποκαλύψεων, που υπερασπίζεται τις απόψεις του απέναντι στο σύνολο της πολιτικής και πανεπιστημιακής κοινότητας.

Το φιλμ περιέχει ανέκδοτες μαρτυρίες του σχετικά με πρόσφατες έρευνες, αλλά και το ανελέητο κυνηγητό από πολιτικούς και πανεπιστημιακούς.

Πρόκειται για την πρώτη ταινία που η παραγωγή της έγινε από ένα blog (www.olympia.gr), έναν Φορέα (Ανθρωπολογική Εταιρία Ελλάδος) και μια Δημιουργική ομάδα (Elixis).

Η διανομή και διάδοση του φιλμ θα γίνεται μόνο μέσα από τα blogs και θα είναι ελεύθερη περιουσιακών δικαιωμάτων.

Ευχαριστούμε από καρδιάς τον καθηγητή Άρη Πουλιανό για την εμπιστοσύνη του.

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Ζησόπουλος / Ελευθέριος Φυλακτός

Παραγωγή: elixis / olympia.gr / Ανθρωπολογική Εταιρία Ελλάδος

Πηγή:

ellasellas.wordpress.com

https://ellaniapili.blogspot.gr/2016/10/blog-post_987.html

Πώς τα βήματα των 5.700.000 ετών αλλάζουν την Ιστορία

Πώς τα βήματα των 5.700.000 ετών αλλάζουν την Ιστορία

Για τη σημασία της ανακάλυψης στην Κίσσαμο Χανίων μιλούν στην «κυριακάτικη δημοκρατία» οι δύο Έλληνες επιστήμονες της πολυεθνικής ερευνητικής ομάδας

Από τον Στάθη Βασιλόπουλο

Ε να εξαιρετικά κρίσιμο κομμάτι στο πολύπλοκο παζλ της ανθρώπινης ύπαρξης, που θέτει εν αμφιβόλω την κρατούσα θεωρία ότι οι πρόγονοί μας γεννήθηκαν στην Αφρική και έζησαν εκεί απομονωμένοι για αρκετά εκατομμύρια χρόνια, προτού εξαπλωθούν στην Ευρώπη και την Ασία, πρόσθεσε η πρόσφατη ανακάλυψη ανθρώπινων αποτυπωμάτων ηλικίας 5.700.000 ετών, στην Κίσσαμο Χανίων.

Τα αποτελέσματα της μελέτης απολιθωμένων ευρημάτων από την περιοχή δημοσιεύτηκαν σε περιοδικό του οίκου Elsevier και προκάλεσαν σεισμό στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Η σπουδαία αυτή ανακάλυψη, μάλιστα, έχει ελληνική υπογραφή, καθώς στην πολυεθνική ερευνητική ομάδα που συστάθηκε από το πανεπιστήμιο της Ουψάλας στη Σουηδία συμμετείχαν δύο επιστήμονες από τη χώρα μας, ο Χαράλαμπος Φασουλάς, υπεύθυνος Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, και ο Αθανάσιος Αθανασίου, γεωλόγος - παλαιοντολόγος της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας του υπουργείου Πολιτισμού. Οι ερευνητές, οι οποίοι έζησαν από κοντά το συναρπαστικό ταξίδι στα χνάρια των προγόνων μας, μίλησαν στην «κυριακάτικη δημοκρατία» για τη σπουδαιότητα της ανακάλυψης και για τα νέα δεδομένα που βάζουν την Ελλάδα στο μικροσκόπιο των ερευνητών.

«Η ανακάλυψη αυτή δεν αμφισβητεί το γεγονός -που γνωρίζαμε ήδη από πριν- ότι η πρώτη εμφάνιση του ανθρώπου έγινε στην Αφρική, διότι έχουν βρεθεί εκεί αρκετά παλαιότερα, γύρω στα έξι με επτά εκατομμύρια χρόνια, απολιθώματα προγόνων του ανθρώπου, κυρίως κρανία. Φέρνει, ωστόσο, στο φως δύο νέα στοιχεία, εξαιρετικά ενδιαφέροντα και σημαντικά: πρώτον, φαίνεται ότι πρόκειται για τα παλαιότερα ίχνη βάδισης που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα.

Τα αμέσως παλαιότερα ήταν αποτυπώματα ποδιών 3.600.000 ετών, που εντοπίστηκαν στο Λαετόλι της Τανζανίας, δηλαδή 2.000.000 χρόνια πιο πρόσφατα από αυτά στην Κίσσαμο. Το δεύτερο είναι ότι ανατρέπει το κομμάτι της θεωρίας που υποστηρίζει ότι ο πρόγονος του ανθρώπου εμφανίστηκε στην Αφρική, αλλά παρέμεινε εκεί μέχρι πολύ πρόσφατα και εμφανίστηκε στην Ευρώπη πριν από 2.000.000 χρόνια. Τώρα φαίνεται ότι ο άνθρωπος, ουσιαστικά από πολύ νωρίς, εξαπλώθηκε και στις άλλες ηπείρους και πιθανόν άρχισε να εξελίσσεται όπως στην Αφρική και σε άλλες περιοχές» λέει ο Χαράλαμπος Φασουλάς, άριστος γνώστης της γεωλογίας της Κρήτης, που έβαλε το δικό του «λιθαράκι» στην επίμονη έρευνα, η οποία ξεκίνησε εντελώς τυχαία...

 Ανάλυση των αποτυπωμάτων

Ήταν το καλοκαίρι του 2002, όταν ο Πολωνός παλαιοντολόγος Γκέραντ Γκιερλίνσκι επισκέφτηκε την Κρήτη για να περάσει τις διακοπές του. Καθώς βάδιζε αμέριμνος στην περιοχή του Ακρωτηρίου του Τραχήλου, στο βορειοδυτικό τμήμα της Κρήτης, τράβηξαν την προσοχή του κάποια αποτυπώματα πάνω στο έδαφος.

Ο Πολωνός, με την εμπειρία του, υποψιάστηκε ότι επρόκειτο για ίχνη θηλαστικών, αλλά δεν τα αξιολόγησε περαιτέρω και επέστρεψε στην πατρίδα του. Η υπόθεση αυτή παρέμεινε ξεχασμένη έως το 2010. Εκείνη τη χρονιά, ο επιστήμονας επέστρεψε στην περιοχή μαζί με έναν μεταπτυχιακό φοιτητή του για να μελετήσουν ενδελεχώς τα ίχνη. Τότε αντιλήφθηκαν ότι ίσως τα ευρήματα να έκρυβαν κάτι πολύ σημαντικό. Αμέσως ξεκίνησαν έναν κύκλο επαφών με διάφορους επιστήμονες από την Ευρώπη και την Αμερική, δημιουργώντας μια πολυεθνική ομάδα, υπό τη σκέπη του Πανεπιστημίου της Ουψάλα.

«Αυτό που βρέθηκε εκεί ήταν κάποια ίχνη που έμοιαζαν με πατημασιές. Υπήρχαν τρία θέματα που έπρεπε να εξετάσουμε: το πρώτο ήταν να διαπιστώσουμε αν όντως επρόκειτο για πατημασιές. Το δεύτερο, ποιος τις προκάλεσε και, το τρίτο, η ηλικία τους. Για τον σκοπό αυτόν έγινε μια πολύ εκτεταμένη ανάλυση. Από την έρευνα επιβεβαιώθηκε ότι επρόκειτο για πατημασιές, ενώ προέκυψε ότι τα ίχνη ήταν αρκετά παλιά και χρονολογούνται 5.700.000 χρόνια πριν» δηλώνει ο κ. Φασουλάς.

Ο τρόπος βαδίσματος αλλά και τα χαρακτηριστικά του πέλματος παραπέμπουν σε δίποδο ον, κατά πάσα πιθανότητα σε πρόγονο του ανθρώπου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο συνδυασμός του μακριού πέλματος, με τα τέσσερα κοντά δάχτυλα και το μεγάλο δάχτυλο, είναι μοναδικός και δεν μοιάζει με πόδι πιθήκου ή άλλου ζώου, που θα είχε εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Για παράδειγμα, το πόδι των πλησιέστερων συγγενών μας, των μεγάλων πιθήκων, μοιάζει περισσότερο με ανθρώπινο χέρι, όπου το μεγάλο δάχτυλο, είναι σαν αντίχειρας, που προεξέχει στο πλάι. Κοντολογίς, τα ίχνη που εντοπίστηκαν στην Κίσσαμο ανήκουν σε πρώιμο είδος ανθρώπου - σχετικά πιο πρώιμο από αυτό που άφησε τα αποτυπώματά του στην Τανζανία.

 Αποτύπωμα ποδιού. Κάτω:Η κάτω γνάθος του Γκρεκοπιθήκου

Η ρηξικέλευθη αυτή ανακάλυψη, που αλλάζει άρδην τον τρόπο με τον οποίο θεωρούσαμε ότι ο άνθρωπος εμφανίστηκε και επεκτάθηκε στον υπόλοιπο κόσμο, ανοίγει νέο πεδίο ερευνών. Και τούτο διότι ουδείς μέχρι τώρα δεν έψαχνε για τους προγόνους μας σε Ευρώπη ή Μέση Ανατολή παλαιότερα από τα 2.000.000 χρόνια.

Όπως επισημαίνει εξάλλου ο κ. Φασουλάς, «εμείς σκοπεύουμε να συνεχίσουμε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια την έρευνα στην περιοχή, όπου έχουμε εντοπίσει ευρήματα από πατημασιές ύαινας παρόμοιας ηλικίας, κάτι που αποδεικνύει ότι από παλιά στην Κρήτη υπήρχαν μεγάλα σαρκοφάγα θηλαστικά. ενδεχομένως για να βρούμε περισσότερες θέσεις με αντίστοιχα αποτυπώματα, αποτυπώματα άλλων ειδών ή οτιδήποτε μπορεί να σχετιστεί πλέον με τα είδη που ζούσαν στο νησί».

Αμφισβητείται η «αφήγηση» της εξέλιξης!

Να σημειωθεί ότι η Κρήτη εκείνη την εποχή δεν είχε απολύτως καμία σχέση με αυτό που είναι σήμερα. Δεν ήταν καν νησί, παρά ένα κομμάτι, μια προέκταση της Πελοποννήσου.

Έτσι, οι επιστήμονες εικάζουν ότι τα ίχνη στην Κίσσαμο ανήκουν σε άνθρωπο ή σε πρόγονό του, που πιθανότατα πρόλαβε και πέρασε στην Κρήτη, πριν απομονωθεί και γίνει νησί (περίπου πριν από 5.000.000 χρόνια).

Τα 50 αποτυπώματα που εντοπίστηκαν στην Κρήτη δόθηκαν και σε άλλους επιστήμονες για να ερευνηθούν με ανιχνευτές λέιζερ υψηλής ανάλυσης και να συγκριθούν με άλλα απολιθώματα, με πρόσφατα αποτυπώματα και αρχεία αρχαίων ποδιών και βημάτων. Η έρευνα ξεκίνησε το 2010 και η τελική συλλογή των στοιχείων ολοκληρώθηκε το 2012. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος αναλύσεων των δεδομένων, αλλά και αμφισβητήσεων ιδίως από ανθρωπολόγους στην Αφρική, με αποτέλεσμα η μελέτη να καθυστερήσει να δημοσιευτεί.

«Η ανακάλυψη αυτή αμφισβητεί την κυρίαρχη αφήγηση της εξέλιξης του πρωτόγονου ανθρώπου και είναι πιθανό να προκαλέσει μεγάλες συζητήσεις. Αν η ερευνητική κοινότητα που μελετά την προέλευση του ανθρώπου θα αποδεχθεί τα απολιθωμένα αποτυπώματα ως πειστικό στοιχείο της παρουσίας ανθρωπίδων τόσο παλιά στην Κρήτη μένει να το δούμε» σχολίασε ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής Περ Αλμπεργκ.

Θρίλερ με εκπαιδευτικό που έκλεψε τα απολιθώματα

Το σημείο όπου βρέθηκαν οι πατημασιές μπήκε στο στόχαστρο αρχαιοκαπήλων, οι οποίοι, μόλις λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση της έρευνας, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι ο χώρος ήταν αφύλακτος, αφαίρεσαν τμήματα πετρωμάτων από 10 πατημασιές.

Το «θρίλερ» με τα κλεμμένα απολιθώματα έλαβε αίσιο τέλος, καθώς τα στελέχη της Ασφάλειας Χανίων συνέλαβαν για την υπόθεση έναν 55χρονο εκπαιδευτικό από τη Θεσσαλονίκη.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι αστυνομικοί βρήκαν την άκρη του νήματος, που τους οδήγησε στη Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα στην Καλαμαριά. Οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο που συνέλαβαν «αποθηκάριο» κυκλώματος αρχαιοκαπηλίας, ο οποίος ταξίδεψε από την Κρήτη στη Θεσσαλονίκη με σκοπό την πώληση των -ανυπολόγιστης επιστημονικής σημασίας- ευρημάτων.

Τα απολιθώματα μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης για να προστατευτούν από τη θαλάσσια αλλοίωση και από τους επίδοξους αρχαιοκαπήλους.

Ο Γκρεκοπίθηκος, που βρέθηκε το 1944, αρχαιότερος πρόγονος του είδους μας!

«Τα ευρήματα στην Κρήτη δείχνουν ότι στην Ευρασία υπήρχε επίσης ένα ον που περπατούσε σε όρθια στάση, όπως ακριβώς περπατά ο άνθρωπος, και ήταν αποκλειστικά δίποδο. Δεν ήταν, δηλαδή, όπως οι μεγάλοι πίθηκοι, που ανεβαίνουν στα δέντρα και τα πόδια τους είναι σαν χέρια, ώστε να μπορούν να κρατιούνται από τα κλαδιά.

Μέχρι σήμερα θεωρούσαμε ότι η εξέλιξη αυτή προς τον τύπο βάδισης του ανθρώπου είχε συμβεί μόνο στην Αφρική. Η χρονολόγηση των αποτυπωμάτων δείχνει ότι τα πράγματα πιθανόν δεν έγιναν έτσι» υπογραμμίζει, από την πλευρά του, ο Αθανάσιος Αθανασίου, γεωλόγος-παλαιοντολόγος της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας του υπουργείου Πολιτισμού. Σύμφωνα με τον κ. Αθανασίου, τα νέα δεδομένα έρχονται να συμπληρώσουν την ανακοίνωση στις αρχές του καλοκαιριού ότι ο ηλικίας 7.200.000 ετών Γκρεκοπίθηκος από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία είναι ο αρχαιότερος πρόγονος του ανθρώπου και όχι, όπως θεωρούσαν μέχρι πρότινος οι επιστήμονες, πρόγονος των πιθήκων.

Ο Γκρεκοπίθηκος, ο οποίος έζησε πριν από 7.200.000 χρόνια, έγινε γνωστός χάρη σε μια κάτω γνάθο, η οποία ανακαλύφθηκε το 1944 στην Ελλάδα (σε περιοχή της Αττικής) και σε ένα δόντι που είχε ανακαλυφθεί στη Βουλγαρία πριν από οκτώ χρόνια. Το συγκεκριμένο έμβιο ον εκτιμάται ότι ήταν ο αρχαιότερος προάνθρωπος που έζησε στη νοτιοανατολική Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα.

Πρόσφατα, ομάδα επιστημόνων επανεξέτασε τα ευρήματα, εστιάζοντας στις ρίζες του δοντιού. Αυτό που ανακάλυψαν είναι ότι τα ανατομικά χαρακτηριστικά παραπέμπουν περισσότερο σε άνθρωπο και προάνθρωπο, παρά σε πίθηκο. Στην ομάδα συμμετείχαν ο ομότιμος καθηγητής Παλαιοντολογίας - Στρωματογραφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώργος Θεοδώρου και ο επίκουρος καθηγητής Σωκράτης Ρουσιάκης του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Πολλοί επιστήμονες θεωρούν ως αρχαιότερο γνωστό είδος προανθρώπου τον Σαχελάνθρωπο του Τσαντ (Sahelanthropus tchadensis), που ζούσε πριν από έξι έως επτά εκατομμύρια χρόνια στην Αφρική. Ο Γκρεκοπίθηκος, όμως, είναι εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια παλαιότερος του Σαχελανθρώπου.

Σύμφωνα με τις αναλύσεις των επιστημόνων, ο Γκρεκοπίθηκος ζούσε σε ένα περιβάλλον στη νοτιοανατολική Ευρώπη, που εκείνη την εποχή είχε χαρακτηριστικά σαβάνας και φιλοξενούσε επίσης ρινόκερους, καμηλοπαρδάλεις, αντιλόπες και γαζέλες.

Μάλιστα, στις τοποθεσίες όπου βρέθηκαν τα απολιθώματα του Γκεροκοπιθήκου στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία οι επιστήμονες ανακάλυψαν ίχνη από πανάρχαια σκόνη της βορειοαφρικανικής Σαχάρας, που είχε ταξιδέψει προς τα βόρεια από τον άνεμο.

Ο αρσενικός Γκρεκοπίθηκος υπολογίζεται ότι ζύγιζε περίπου 40 κιλά, ενώ ο θηλυκός 30. Η νέα αυτή προσέγγιση δεν αμφισβητεί ότι ο πρώτος σύγχρονος άνθρωπος (Homo sapiens) εμφανίσθηκε στην Αφρική, αλλά υποστηρίζει ότι ο πρώτος προάνθρωπος εμφανίσθηκε εκτός της «μαύρης ηπείρου».

http://www.dimokratianews.gr/content/78639/pos-ta-vimata-ton-5700000-eton-allazoyn-tin-istoria