Οι μεγάλες κρίσεις Κράτους - Εκκλησίας

Οι μεγάλες κρίσεις Κράτους - Εκκλησίας

που άνοιξαν τον διάλογο για τον διαχωρισμό των δύο θεσμών

Γράφει η  Αγγελική Κουγιάννου

Ο διαχωρισμός Κράτους-Εκκλησίας είναι μια συζήτηση που κρατάει χρόνια. Ίσως περισσότερα από ότι θυμόμαστε. Συνήθως χρειαζόταν μια κρίση για να ανοίξει ο διάλογος, και ένας συμβιβασμός για να κλείσει ξανά. Αν θυμηθούμε τις βασικότερες κρίσεις που έχουν περάσει οι δύο θεσμοί:

1901: Η μετάφραση του Ιερού Ευαγγελίου στη δημοτική

Η αρχή των συγκρούσεων έγινε το 1901 με τη μετάφραση του Ιερού Ευαγγελίου στη δημοτική. Οι φοιτητές της Θεολογίας βγαίνουν στους δρόμους και συγκρούονται με την Αστυνομία.

1907: Διορισμός από το κράτος ψαλτών και των νεωκόρων

Με αφορμή τον διορισμό από το κράτος των ψαλτών και των νεωκόρων το 1907, οι σχέσεις διαταράσσονται επικίνδυνα. Η κυβέρνηση επιμένει στις αποφάσεις της, ενώ η Ιερά Σύνοδος θέλει να έχει λόγο. Ένα χρόνο αργότερα δικαιώνεται η Εκκλησία.

1952: Εκκλησιαστική περιουσία

Το 1952 με αφορμή την εκκλησιαστική περιουσία, η σύγκρουση είναι ιδιαίτερα σκληρή. Η κυβέρνηση απειλεί με αναγκαστική απαλλοτρίωση και διακοπή της μισθοδοσίας των κληρικών. Η Ιερά Σύνοδος αναγκάζεται να συμβιβαστεί. Παραχωρεί μεγάλες εκτάσεις, αλλά παίρνει αστικά ακίνητα του Δημοσίου και μετοχές στην Εθνική Τράπεζα.

1961: Το μάθημα των Θρησκευτικών

Ο περιορισμός του χρόνου της διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών το 1961 φέρει Κράτος και Εκκλησία για ακόμα μια φορά αντιμέτωπα. Οι φοιτητές της Θεολογίας βγαίνουν στους δρόμους συνεπικουρούμενοι από τις παραχριστιανικές οργανώσεις, με αποτέλεσμα να συγκρουστούν με την αστυνομία. Τελικά πετυχαίνουν ακύρωση της απόφασης.

1965: Θέσεις μητροπολιτών

Το 1965 η νέα ρήξη είχε αφορμή την πλήρωση κενών θέσεων μητροπολιτών. Για αρκετό καιρό Κυβέρνηση και Εκκλησία συγκρούονται, αφού η Ιερά Σύνοδος, παρά τις ενστάσεις, επέμενε στον διορισμό νέων επισκόπων.

1981: Μοιχεία και πολιτικός γάμος

Το 1981, η κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ, παραμένει πιστή στην διακήρυξη της 3ης Σεπτεμβρίου 1974, και εκφράζει ρητά την πεποίθηση της για τον οριστικό διαχωρισμό της Εκκλησίας από τη Πολιτεία, καθώς και τις απόψεις της για την κοινωνικοποίηση της μοναστηριακής περιουσίας. Οι εξαγγελίες αυτές δεν οδήγησαν στις αναμενόμενες αντιδράσεις. Οι αντιδράσεις εμφανίστηκαν τελικά στην προσπάθεια καθιερώσεως του πολιτικού γάμου. Όμοια αντίδραση του Εκκλησιαστικού χώρου εκδηλώθηκε και στο θέμα της αποποινικοποιήσεως της μοιχείας που εντέλει συντελέστηκε με το Ν.1272/1982 και τη κατάργηση των σχετικών διατάξεων του Ποινικού Κώδικα.

1987: Ο νόμος Τρίτση

Το 1987, με τη δημοσίευση του νόμου 1700/1987, για τη «ρύθμιση θεμάτων εκκλησιαστικής περιουσίας», γνωστός και ως Νόμος Τρίτση, ξέσπασε ιερός πόλεμος εξαιτίας των θεμάτων που θίγονται από τον νόμο*.  Η τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, επικαλέστηκε το γεγονός ότι το σύνολο των λειτουργικών δαπανών της Εκκλησίας βάρυνε τον κρατικό προϋπολογισμό, άρα ήταν περιττό να διαθέτει τόσο μεγάλη περιουσία. Για την εκτόνωση της κρίσης, συγκροτήθηκε με απόφαση του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων ειδική Επιτροπή για τη μελέτη των σχετικών θεμάτων. Ο Μιχάλης Σταθόπουλος, ο οποίος υπήρξε μέλος της επιτροπής, υποστήριξε κατά βάση την άποψη (που δεν επικράτησε τελικά) της καθιέρωσης του συστήματος του χωρισμού Εκκλησίας και Πολιτείας. Τα σχέδια της πλειοψηφίας της επιτροπής διατηρούσαν κατά βάση το σύστημα της «νόμω κρατούσης πολιτείας». Μάλιστα, όπως αναφέρει ο ίδιος σε μελέτη του «η εργασία της Επιτροπής και τα πορίσματά της παρέμειναν αναξιόπιστα, όπως τόσο συχνά συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις».

*Προέβλεπε τη μεταβολή του συστήματος διοικήσεως όλης της εκκλησιαστικής περιουσίας, τόσο των Μονών όσο και των Ενοριακών Ναών και των Μητροπόλεων. Θεσπιζόταν τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου για τα ακίνητα που κατείχαν ή νέμονταν οι μονές χωρίς νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας, καθώς και για εκείνα που αν και ανήκαν σε μονές, είχαν καταληφθεί από τρίτους. Η δυναμική αντίδραση της Εκκλησίας δεν απέτρεψε κατ΄ αρχήν την ψήφιση του νομοσχεδίου από τη Βουλή και τη θέση του σε ισχύ ως Ν.1700/1987. Απ΄ευθείας διαβουλεύσεις μεταξύ του Πρωθυπουργού Α.Παπανδρέου και του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ οδήγησαν στη σύναψη σύμβασης-διακανονισμού μεταξύ του Δημοσίου και ενός αριθμού Μονών που τελικά την αποδέχτηκαν, όπως αυτή κυρώθηκε με το Ν.1811/1988 και που τελικά παρέμεινε ανενεργός.

2000: Οι ταυτότητες

Η απαρχή της μεγαλύτερης κρίσης ήρθε τον Μάιο του 2000, όταν πάλι ο Μιχάλης Σταθόπουλος, (τότε υπουργός Δικαιοσύνης) σε δηλώσεις του τόνισε ότι η υποχρεωτική αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες είναι αντίθετη με τη νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η κρίση αυτή δεν προκλήθηκε, όπως κατά το παρελθόν, ύστερα από επέμβαση της Πολιτείας στα «εσωτερικά» της Εκκλησίας. Το ζήτημα των ταυτοτήτων, ως προς το νομικό του τουλάχιστον σκέλος, δεν αφορούσε το καθεστώς των σχέσεων και δεν ανέτρεπε την ήδη παγιωμένη κατάσταση. Η Εκκλησία παρόλα αυτά αντέδρασε έντονα, με τη διοργάνωση λαοσυνάξεων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, οι οποίες πήραν τη μορφή πολιτικών συγκεντρώσεων και διενέργεια «άτυπου δημοψηφίσματος» με την συλλογή υπογραφών, χωρίς όμως να οδηγήσει στην ανατροπή της απόφασης. Τον Σεπτέμβριο του 2001 έρχεται την οριστική άρνηση για τη διενέργεια επίσημου δημοψηφίσματος, από τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο, ενώ το 2002 έχουμε την προσφυγή ιερέων και θεολόγων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο απέρριψε ομόφωνα κάθε επιχείρημα υπέρ της αναγραφής του θρησκεύματος.   

2005: Υπόθεση Γιοσάκη

Τον Ιανουάριο του 2005, πολιορκεί τη δημοσιότητα η υπόθεση Γιοσάκη, σύμφωνα με την οποία ο αρχιμανδρίτης Ιάκωβος Γιοσάκης εμφανιζόταν ως εμπλεκόμενος στο παραδικαστικό κύκλωμα. H αποσταθεροποίηση της Εκκλησίας και το κλίμα απαξίωσης θέτουν, για μία ακόμη φορά, το μείζον ζήτημα του «ιερού διαζυγίου». Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γ. Παπανδρέου έθεσε ανοικτά το θέμα. Το ίδιο έπραξαν και κορυφαία στελέχη του κυβερνώντος κόμματος. H κυβέρνηση της ΝΔ από την πλευρά της, δήλωσε πως δεν τίθεται θέμα χωρισμού. Πάγια ήταν η θέση υπέρ του χωρισμού και των άλλων δύο κομμάτων του Κοινοβουλίου, του KKE και του Συνασπισμού.

2007: Η μονή Βατοπεδίου

Με αφορμή την υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου, τίθεται εκ νέου επί τάπητος το θέμα του διαχωρισμού Εκκλησίας και Κράτους. Μια σειρά ανταλλαγών ακινήτων, εκτάσεων και οικοπέδων, μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους, με φερόμενο (κατά την κατηγορία) απώτερο σκοπό να περιέλθουν δια πλαγίας οδού σε συγκεκριμένες υπεράκτιες εταιρείες. Στις 21 Μαρτίου 2017 ο Ηγούμενος Εφραίμ και όλοι οι άλλοι 13 κατηγορούμενοι αθωώθηκαν και η υπόθεση έκλεισε. 

2015: Ο ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία

Έρχεται στην εξουσία ο ΣΥΡΙΖΑ, που μιλούσε πάντα -πολύ ανοιχτά-  για την ανάγκη διαχωρισμού κράτους εκκλησίας. Με διάφορες δηλώσεις στελεχών (και φυσικά και του ίδιου του Αλέξη Τσίπρα) ανοίγει (ξανά) το ζήτημα της φορολόγησης της εκκλησιαστικής εξουσίας, της διακοπής της χρηματοδότησης από το κράτος, του πολιτικού όρκου και των διακριτών ρόλων. Δηλώσεις που θορύβησαν την Εκκλησία, η οποία υπερασπιζόταν (και υπερασπίζεται) τον ρόλο της.

2016: Τα Θρησκευτικά και ο Φίλης

Η μεγάλη μάχη δίνεται το 2016 με τις αλλαγές Φίλη στο μάθημα Θρησκευτικών. Για «απαράδεκτα και επικίνδυνα νέα προγράμματα του υπουργείου Παιδείας» έκανε λόγο ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, για «ακατανόητη αντιδικία και κινδυνολογία», μιλούσε ο Νίκος Φίλης. Η μάχη έληξε προς όφελος της εκκλησίας με την αποπομπή Φίλη από τη θέση του υπουργού Παιδεία και με την απόφαση του ΣτΕ ότι η αλλαγές στο μάθημα των Θρησκευτικών είναι αντισυνταγματικές. 

2018: Συνταγματική Αναθεώρηση

Η πιο πρόσφατη (αλλά σίγουρα όχι η τελευταία) κρίση στις σχέσεις Κράτους - Εκκλησίας, είναι τώρα. Η κυβέρνηση Τσίπρα, με την πρότασή της για τη Συνταγματική Αναθεώρηση επιχειρεί να φέρει «διακριτότητα» στις σχέσεις Κράτους - Εκκλησίας, με την αλλαγή των άρθρων 3, 13, 33 και 59 του Συντάγματος. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος από την πλευρά του, στο πρώτο του σχόλιο για τις προτάσεις της κυβέρνησης, λέει ότι δεν καταλαβαίνει τι θέλει να πει ο πρωθυπουργός με το «θρησκευτικά ουδέτερος». Μετά έκανε συμφωνία με τον πρωθυπουργό, Αλέξη Τσίπρα, για την καταγραφή και αξιοποίηση της εκκλησιαστικής περιουσίας, καθώς και για τη μισθοδοσία των ιερέων (που ουσιαστικά θα συνεχίσει να γίνεται από το κράτος, αλλά με άλλη μορφή και δεν θα αυξηθεί σε περίπτωση αύξησης του αριθμού των ιερέων).  Υποψιαζόμαστε όλοι, ότι έπεται συνέχεια...

Οργή στο Φανάρι: Ο Βαρθολομαίος ζητά εξηγήσεις από την Ελληνίδα πρόξενο για τη συμφωνία Τσίπρα-Ιερώνυμου

Γράφει η Ισμήνη Χαραλαμποπούλου

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κάλεσε την πρόξενο Γεωργία Σουλτανοπούλου προκειμένου να ζητήσει επίσημη ενημέρωση από την Αθήνα και να διαμαρτυρηθεί

Έκδηλη είναι η δυσαρέσκεια από το Φανάρι σχετικά με το γεγονός ότι δεν ενημερώθηκε από την ελληνική κυβέρνηση για τη συμφωνία του πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα, με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο για τις σχέσεις Κράτους - Εκκλησίας. O Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος κάλεσε τη γενική πρόξενο της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, Γεωργία Σουλτανοπούλου για να ζητήσει εξηγήσεις, αλλά και ενημέρωση για τη συμφωνία Τσίπρα – Ιερώνυμου.

Νωρίτερα τελικά από οτι αναμενόταν ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος θα προχωρήσει σε σύγκληση της Ιεραρχίας, του ανωτάτου οργάνου της Εκκλησίας Της Ελλάδος για το θέμα του κοινού ανακοινωθέντος Αρχιεπισκόπου-πρωθυπουργού, προκειμένου να κατευνάσει τα πνεύματα στους Μητροπολίτες και τις αντιδράσεις στον χώρο των κληρικών.

Δεν είναι τυχαίο οτι πολλοί Μητροπολίτες ζητούν τη σύγκλιση της Ιεραρχίας καθώς αρχικά είχε διαφανεί οτι η συνεδρίαση της θα οριστεί πριν από τις γιορτές ενώ αυτοί επιθυμούν αν ενημερωθούν σύντομα για την πρόταση συμφωνίας με τον πρωθυπουργό.

Δεν είναι τυχαίο οτι ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ανθιμος επεσήμανε «Κόστισε πάρα πολύ στον Μακαριώτατο αυτή η κίνηση. Λυπάμαι που εκτέθηκε και αποδοκιμάζεται ο Αρχιεπίσκοπος, για μια συναλλαγή την οποία επιχείρησε με τον κ.Πρωθυπουργό. «Εγώ λυπούμαι γι’ αυτό γιατί ανήκουμε στην ίδια γενιά και δεν θέλουμε ένας αρχιεπίσκοπος -και για το αξίωμά του και για τα όσα έχει προσφέρει στην Εκκλησία- σε μια στιγμή να εκτίθεται και να αποδοκιμάζεται για μια συναλλαγή την οποία επιχείρησε να κάνει μαζί με τον κ. πρωθυπουργό. Αυτό δεν είναι ωραίο πράγμα, γιατί όλοι οι πολίτες -άνδρες, γυναίκες, αλλά ιδιαίτερα εκείνοι που ασκούν μεγάλα και βαριά λειτουργήματα- δεν πρέπει ποτέ να πέφτουν στη συνείδηση των πολιτών, διότι αυτό κάνει ζημιά στην ίδια την κοινωνία μας».

Συγκεκριμένα την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου, συνέρχεται η έκτακτη Σύγκλησή της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος στην αίθουσα των Συνεδριών του Συνοδικού Μεγάρου . Η συνεδρίαση θα ξεκινήσει με εισήγηση του Αρχιεπίσκοπου Ιερώνυμου με θέμα, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, «Ενημέρωσις περί προτάσεως υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως επί του θέματος της Εκκλησιαστικής Περιουσίας». Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου: «Κατά την διάρκειά της Ιεραρχίας ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος θα πραγματοποιήσει Εισήγηση με θέμα: «Ενημέρωσις περί προτάσεως υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως επί του θέματος της Εκκλησιαστικής Περιουσίας». Μετά από την Εισήγηση θα ακολουθήσει συζήτηση επ’ αυτής».

Σύμφωνα πάντως με πληροφορίες η πλειονότητα των μελών της Συνόδου τάσσεται υπέρ της πρότασης συμφωνίας.

Πηγή:

https://www.huffingtonpost.gr/entry/oi-meyales-kriseis-kratoes-ekklesias-poe-anoixan-ton-dialoyo-yia-ton-diachorismo-ton-deo-thesmon_gr_5be04aece4b09d43e32115db

https://www.protothema.gr/politics/article/837291/orgi-sto-fanari-o-vartholomaios-zita-exigiseis-apo-tin-ellinida-proxeno-gia-ti-sumfonia-tsipra-ieronumou/

Για την εκκλησία της Ελλάδος

Για την εκκλησία της Ελλάδος

Με όλα όσα συμβαίνουν στα θέματα Μακεδονίας, Θράκης και Κύπρου σκέφτηκα να αναφερθώ σε ένα θεσμό, που κατά την προσωπική μου άποψη,  έχει παίξει κατά το παρελθόν σημαντικό ρόλο στην Ελληνική ιστορία και αυτός είναι η εκκλησία της Ελλάδος.

Πριν προχωρήσω θα ήθελα να διευκρινίσω, καλοπροαίρετα, ότι αυτό το άρθρο γράφεται γιατί ολόψυχα πιστεύω ότι η ορθόδοξη χριστιανική πίστη δεν αντιστρατεύεται τον ελληνισμό και φυσικά δεν αφορά εκείνους που θεωρούν το αντίθετο ή ότι η θρησκεία είναι το όπιο των λαών. Όσοι λοιπόν θεωρούν ότι έχουν κάποια σχέση με την εκκλησία, έστω και αν παρακολουθούν μόνο τις λειτουργίες των μεγάλων εορτών, ή ακόμη όσοι δεν πιστεύουν στον χριστιανισμό αλλά θεωρούν  ότι η εκκλησία, σαν θεσμός που εκπροσωπεί την πλειοψηφία του ελληνικού λαού, δεν μπορεί να μην έχει φωνή, θα βρουν στο άρθρο αυτό κάτι που τους αφορά.   

Από τον Αρχιεπισκοπικό θρόνο της Εκκλησίας της Ελλάδος πέρασαν κατά το παρελθόν Αρχιεπίσκοποι που άφησαν στο πέρασμά τους ανεξίτηλη την μνήμη τους στον Ελληνικό Λαό. Πολλοί από αυτούς αγαπήθηκαν, λατρεύτηκαν ή ακόμα μισήθηκαν για όσα έπραξαν. Αρχιεπίσκοποι όπως ο Σπυρίδων, ο Δαμασκηνός, ο Σεραφείμ και τελευταία ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος δεν μπορούν να ξεχαστούν.

Όμως κατά τις σημερινές ζοφερές μέρες, με τον λαό να ζει και να υποφέρει κάτω από ένα καθεστώς που μας επιβλήθηκε μέσω της Τρόικας  και του ΔΝΤ ζούμε την παντελή απουσία ενός ποιμενάρχη με φωνή βροντερή. Ενός Αρχιεπισκόπου που θα είχε την δύναμη να πει πέντε πράγματα στους κυβερνώντες και να συμπαρασταθεί με τα λεγόμενά του στο ποίμνιό του. Ενός ποιμενάρχη που την παρουσία του την έχει ανάγκη ο Ελληνικός ΛΑΟΣ, η ΠΑΤΡΙΔΑ και το ΕΘΝΟΣ ΜΑΣ.

Γιατί τις μέρες αυτές, που κρίσιμα ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ βρίσκονται στο προσκήνιο και πολλά τεκμαίρονται στο παρασκήνιο,  η εκκλησία μας, που σε χαλεπούς ακόμα καιρούς, ήταν μπροστάρης στην υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων σήμερα είναι, πλην ελαχίστων φωτεινών εξαιρέσεων, ΠΑΝΤΕΛΩΣ ΑΠΟΥΣΑ και αυτό είναι που έχει άμεση σημασία.

Για αυτό αξίζει να επαναλάβω εδώ  τα όσα έγραψε ο Μάκης Κουρής στο «ΠΑΡΟΝ» την Κυριακή στις 10 Οκτωβρίου 2010  και που έχουν διαχρονική σημασία.

Ηγέτη και όχι παπά θέλει η Εκκλησία

Μακάρι να... πολιτικολογούσατε, Μακαριώτατε, απ’ το να είστε άφωνος μπροστά στην τραγωδία που ζει ο λαός και ο τόπος

Του ΜΑΚΗ ΚΟΥΡΗ

 

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που μιλάει για τον συνταξιούχο που του κόβουν από τις 3 και 60 που παίρνει κι αρχίζει να λέει το ψωμί ψωμάκι,

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που φωνάζει και συμπαραστέκεται στον εργαζόμενο που χάνει τη δουλειά του και κινδυνεύει η οικογένειά του,

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης εκφράζοντας την αγωνία των νέων παιδιών που δεν βρίσκουν δουλειά και των γονιών τους,

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που δεν κλείνει τα μάτια στα μαγαζιά που βάζουν λουκέτα το ένα μετά το άλλο και ανησυχεί γι’ αυτό που έρχεται,

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που υπερασπίζεται τα ιερά και τα όσια του Ελληνισμού...

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που επιλέγει τη φωνή και όχι τη σιωπή, να ενδιαφέρεται για τη Μακεδονία, τη Θράκη, την Κύπρο, για την αποδόμηση της ιστορικής μνήμης αλλά και της ορθοδοξίας στα σχολεία,

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που ζει τη μοναξιά του κόσμου, βλέπει να πληθαίνουν οι ουρές στα συσσίτια, οικογένειες να μη μπορούν να τα βγάλουν πέρα και στέκεται δίπλα τους, δυναμώνοντας τη φωνή τους,

Αν πολιτικολογεί ο Μητροπολίτης που απαιτεί από την κυβέρνηση να σκύψει το κεφάλι στους αδύναμους, σ’ αυτούς που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα...

... ε, τότε καλά κάνατε και τα ψάλατε, κύριε Αρχιεπίσκοπε, σ’ όλους εκείνους τους Μητροπολίτες, που δεν έχουν επιλέξει την αφωνία, όπως εσείς, για να είστε ευχάριστος στους κρατούντες, κλείνοντας τα μάτια σ’ αυτά που βιώνει το πλήρωμα της Εκκλησίας.

Με τη... λογική σας, κύριε Ιερώνυμε, και ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ιάκωβος πολιτικολογούσε, όταν οργάνωνε διαδηλώσεις και πορείες έξω από τον Λευκό Οίκο για τη Μακεδονία, για την Κύπρο, για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, για τον «Αττίλα» και με στεντόρεια φωνή πρόβαλλε τα εθνικά δίκαια. Και η φωνή του εισακουγόταν από τον αμερικανό Πρόεδρο...

Καταλάβετέ το, Μακαριώτατε. Η Εκκλησία θέλει ηγέτη... Από παπάδες άλλο τίποτε. Η Εκκλησία πρέπει να είναι παρούσα παντού. Πολύ περισσότερο τώρα που χώρα και λαός βρίσκονται στο άγνωστο, χωρίς ελπίδα... Και δυστυχώς, κύριε Ιερώνυμε, είστε παντελώς απών... Ειλικρινά θα ευχόμασταν να πολιτικολογούσατε από το να μη μιλάτε...

 

http://www.paron.gr

 

Χριστόδουλος: Γιατί εγώ, Θεέ μου…

 Χριστόδουλος: Γιατί εγώ, Θεέ μου…

Δέκα χρόνια έκλεισαν από τότε που έφυγε ο Χριστόδουλος που λάτρεψε ο κόσμος, ο δικός του άνθρωπος… Εδώ η τελευταία εξομολόγηση του αλησμόνητου Αρχιεπισκόπου λίγο πριν το τέλος, στο «ΠΑΡΟΝ»

Αύγουστος του 2007, λίγες μέρες πριν από το ταξίδι στο Μαϊάμι, όπου τον περίμενε ο κεφαλονίτης μεγαλοχειρουργός Ανδρέας Τζάκης με τις χιλιάδες επιτυχείς μεταμοσχεύσεις ήπατος, βράδυ μιας Δευτέρας βρεθήκαμε στο σπίτι του Αρχιεπισκόπου στη Φιλοθέη, όπου η κουβέντα εξελίχθηκε σε μια εξομολόγηση. Στη μία ώρα που κράτησε εκείνη η συνάντηση με τον Χριστόδουλο, έβλεπες το πάθος για τη νίκη…

Σε όλη τη διάρκεια της φιλικής συζήτησης, όπου η συγκινησιακή φόρτιση ήταν διάχυτη και κανείς μας δεν προσπάθησε να την αμφισβητήσει, με την ανθρώπινη διάσταση να ξεχειλίζει, έβλεπες έναν Χριστόδουλο που τίποτε δεν έδειχνε, δεν άφηνε να εννοηθεί ότι ανέβαινε μια μεγάλη ανηφόρα, το μεγάλο βουνό, όπως είπε χαρακτηριστικά, έχοντας βγει νικητής στον πρώτο γύρο…

Με χρώμα ζωντανό στο πρόσωπο, με εκείνα τα μάτια τα σπινθηροβόλα, αλλά και με τη συγκίνηση κάπου κάπου να τα θολώνει και τη φωνή να παίρνει άλλη χροιά, με λιγότερα κιλά αλλά απόλυτα κύριος του εαυτού του…

Δεν έκρυβε τη μεγάλη δυσκολία που είχε περάσει και έφτασε στο σημείο να παραδεχθεί ότι λύγισε, όπως ο Χριστός στον σταυρό, και είπε μέσα του:

– Γιατί εγώ, Θεέ μου… Γιατί σ’ εμένα και όχι κάπου αλλού…

Όμως, τελικά το πήρα πίσω, γιατί έμοιαζε με ύβρι, ήταν σαν να ελέγχω τον Θεό, είπε.

Περιέγραψε τις ώρες εκείνες τις δραματικές, τις νύχτες της εντατικής, τις στιγμές που όλα παίζονταν, τον αγώνα που έδωσε με τον θάνατο… φθάνοντας στο σημείο να πει:

– Μίλησα με τον θάνατο, αλλά δεν παραδόθηκα.

Και σαν άνθρωπος, πλέον, ομολόγησε:

– Είναι άλλο να λες για τον θάνατο και άλλο να βλέπεις τον θάνατο απέναντί σου να σε διεκδικεί και να αντιστέκεσαι, να μην παραδίδεσαι… Συνήθισα, όμως, τον θάνατο…

Όλη η κουβέντα ήταν συγκλονιστική. Από την κορύφωση του αγώνα στην πικρή πραγματικότητα:

– Είδα ότι δεν είμαι τίποτα, όλα ανά πάσα στιγμή μπορούν να διακοπούν. Ένιωσα το αίσθημα της ταπείνωσης…

M.K.

Άλλο να μιλάς για τον θάνατο και άλλο να τον βλέπεις απέναντί σου…

Τέλος του 2007. Δεκέμβρης έγραφε το ημερολόγιο…

Λίγο πριν αποχαιρετίσει τούτο τον κόσμο. Η εγχείρηση στο Μαϊάμι δεν σταμάτησε την αρρώστια… Η τελευταία κουβέντα που είχαμε με τον Χριστόδουλο που λάτρεψαν οι Έλληνες, όπου κι αν ανήκαν πολιτικά. Έτοιμος για το στερνό ταξίδι. Ακόμη και σε αυτές τις στιγμές, εμψύχωνε τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του, που ανησυχούσαν για τις μεταπτώσεις που παρουσίαζε η υγεία του…

Ο μόνος που δεν ανησυχούσε ήταν ο ίδιος.

Κάποια στιγμή τον ρωτήσαμε τι σκεφτόταν εκείνες τις ατελείωτες ώρες της εντατικής. Να τι μας είπε:

– Εκεί βρισκόμουν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, μπορώ να πω. Δηλαδή, είχα και παραισθήσεις. Έκλεινα τα μάτια μου και μεταφερόμουν σε άλλον κόσμο, δεν είχα πλήρη επαφή, ας το πούμε έτσι. Δεν ξέρω, ίσως ήταν τα φάρμακα που έπαιρνα, ήταν η μετεγχειρητική κατάσταση η οποία μου δημιουργούσε αυτές τις καταστάσεις, γι’ αυτό και έβλεπα μπροστά μου ανθρώπους με τους οποίους συνομιλούσα.

Μου τα λένε τώρα οι ιερείς που ήταν εκεί δίπλα μου και οι γιατροί. Ότι κούναγα το χέρι μου, ότι αλλού έβαζα υπογραφές, αλλού ευλογούσα, αλλού έλεγα «μη στεναχωριέστε, εγώ θα γυρίσω πάλι».

Τέτοια λόγια, που δεν τα θυμάμαι εγώ να τα έχω πει. Τα έλεγα μέσα σ’ ένα είδος παραληρήματος.

Αλλά υπήρξαν και νηφάλιες στιγμές, που εκεί πράγματι έκανα επιστράτευση των δυνάμεών μου και είπα στον εαυτό μου ότι τώρα είναι η ώρα αυτά που διδάσκεις τόσα χρόνια στον κόσμο να τα εφαρμόσεις στον εαυτό σου. Και είπα μέσα μου, και το λέω και στους φίλους, μεγάλη η απόσταση λόγων και έργων.

Άλλο να λες για τον θάνατο, να λες για τη δοκιμασία, για τον πόνο, και άλλο να είσαι μέσα στον πόνο, μέσα στη δοκιμασία, μέσα στο καμίνι και να βλέπεις απέναντί σου τον θάνατο και να αντιπαλεύεις μαζί του, να σε διεκδικεί και να φεύγεις, να αντιστέκεσαι, ας πούμε, και να μην παραδίδεσαι. Μεγάλη υπόθεση…

– Φοβηθήκατε καθόλου;

– Ομολογώ πως όχι. Δεν φοβήθηκα γιατί από την αρχή μού είχαν εμπνεύσει την πεποίθηση οι γιατροί ότι είναι ελέγξιμη η κατάστασή μου και επομένως δεν θα διέτρεχα κανέναν κίνδυνο. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν κίνδυνοι. Κίνδυνοι υπήρχαν και οφείλω στην πίστη μου κυρίως αυτή μου την αντοχή.

Ο Χριστόδουλος στην καθημερινότητα…

Πρωτεύουσα θέση στην καρδιά και τις συναντήσεις του είχαν οι νέοι

Η συνεργάτις του κ. Εύφη Μητώση καταγράφει τις αναµνήσεις της

«Tοιούτος ημίν έπρεπεν αρχιερεύς» (28-4-1998).

Ήταν η φράση που συμπεριέλαβα στη συγχαρητήρια επιστολή που έστειλα στον νεοεκλεγέντα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστόδουλο και στην οποία πήρα την έντυπη ευχαριστήρια απάντησή του, που µε χειρόγραφη προσθήκη, όπως συνήθιζε, ζητούσε την προσευχή µου για δύναμη στο έργο του.

Ύστερα από ενάμιση χρόνο, ανταποκρινόμενη στην τιμητική για µένα πρότασή του, ανέλαβα διευθύντρια του ιδιαίτερου γραφείου του, όπου παρέμεινα για περισσότερα από τρία χρόνια. Αργότερα, και για άλλα δύο χρόνια, μέχρι τον θάνατό του, ανέλαβα διευθύνουσα σύμβουλος της Εταιρείας Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, συμβάλλοντας, στο μέτρο των δυνατοτήτων µου και των αρμοδιοτήτων µου και µε δεδομένη την όποια επαγγελματική και πολιτική εμπειρία µου, στη διαμόρφωση της καθημερινότητάς του και στο ευρύτερο έργο του.

Κάθε μέρα αποκάλυπτα -και θα έλεγα εντυπωσιαζόμουν- το μεγαλείο της καρδιάς, του μυαλού και της εκρηκτικής προσωπικότητάς του, που αναδεικνυόταν μέσα από µια χαρακτηριστική απλότητα.

Ζούσε μέσα στον κόσμο, στην κοινωνία, στην πολιτική, στον πολιτισμό, στη ζωή, όμως συνδέοντας πάντα και όλα µε τη λειτουργικότητα της Εκκλησίας. Ακούραστος, απολάμβανε «ψυχή τε και σώματι» όλες τις εκκλησιαστικές ακολουθίες µε το ίδιο λατρευτικό πάθος, σε ένα ταπεινό εκκλησάκι και σε έναν μεγαλοπρεπή ναό!

Καθημερινά διέθετε όσο χρόνο χρειαζόταν για να αναγνώσει και να απαντήσει, πολλές φορές ιδιοχείρως, στις δεκάδες επιστολές επωνύμων και ανωνύμων, πολιτικών και πολιτών, φορέων εκκλησιαστικών και µη, ελλήνων και ξένων ορθοδόξων και µη, που µε τον τρόπο τους εξέφραζαν τον θαυμασμό τους ή τον έκαναν κοινωνό των προβλημάτων τους, του πόνου τους, των αιτημάτων τους, περιμένοντας την αποτελεσματική παρέμβασή του, την παρηγορητική επιστολή του ή την απευθείας επαφή μαζί του.

Ατέλειωτες ήταν οι ώρες των συναντήσεών του, σχεδόν καθημερινά, µε όλους, ανάμεσα στους οποίους πρωτεύουσα θέση, στην καρδιά του και στο πρόγραμμά του, είχαν τα παιδιά, οι νέοι, οι μαθητές, από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Τόσο που µε τον καιρό έγινε παράδοση να τον επισκέπτονται, σχεδόν «προσκυνηματικά» στη διάρκεια των σχολικών εκδρομών τους στην Αθήνα, όταν δεν πήγαινε ο ίδιος στα σχολεία τους.

Η Αρχιεπισκοπή έγινε ο φυσικός χώρος για χιλιάδες νέους, μαθητές και όχι µόνο, που γοητευμένοι τον άκουγαν να τους μιλά µε τον δικό του, ζεστό, αληθινό, γλαφυρό, συναρπαστικό τρόπο, συχνά δακρυσμένος για την πατρίδα, την Ελλάδα, το μεγαλείο των προγόνων µας, τη λαμπρή ιστορία µας, την Ορθοδοξία, την αγάπη στον Θεό και τους ανθρώπους και, φυσικά, µε τα γνωστά, ευχάριστα και πάντα διδακτικά ανέκδοτά του!

Τον θυμάμαι όταν κλήθηκε να κάνει τα εγκαίνια του μετρό στην Αθήνα. Πέρασε ώρες μπροστά στον υπολογιστή του, συνηθισμένη για µας τους συνεργάτες του εικόνα, για να συντάξει τη σχετική µε το έργο ευχή, φυσικά στην εκκλησιαστική πλούσια γλώσσα.

Πολυσχιδής προσωπικότητα, φωτεινή, ανεπανάληπτη. Αυθόρμητος και παρορμητικός πολλές φορές. Ακούραστος, μαχητικός σε όλα τα εθνικά, πνευματικά, κοινωνικά, εκκλησιαστικά προβλήματα, κοντά στον πονεμένο, τον κουρασμένο, τον άρρωστο, τον αδύνατο, τον πτωχό, τον πιστό, εκφράζοντας πάντα δυναμικό λόγο, αγγίζοντας και τον χώρο της πολιτικής, έστω στις παρυφές της, όσο και αν ενοχλούσε.

Μοναδικός, επικοινωνιακός, ασκούσε ασυνήθιστη γοητεία στους συνομιλητές και τους ακροατές του, πάντα χαμογελαστός, οραματιστής, επαγρυπνών για την Εκκλησία και την πατρίδα, την Ορθοδοξία, την Ελλάδα. Ξεχωριστός εκκλησιαστικός άνδρας και φανατικός πατριώτης.

Άριστος γνώστης των θεολογικών θεμάτων και της εκκλησιαστικής και όχι µόνο παράδοσης, που µε πείσμα τιμούσε και διέδιδε. Θεοστόχαστος και διορατικός, συναρπαστικός. Με χαρακτηριστική απλότητα και, φυσικά, χιούμορ.

Τι να πρωτοθυμηθείς, τι να πρωτογράψεις!

Με σεβασμό στην αιώνια μνήμη του

Η συνεργάτις του

Εύφη Μητώση

Το τρίπτυχο της ζωής του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου

Του

Μητροπολίτη Καισαριανής,

Βύρωνα και Υμηττού

κ. ΔΑΝΙΗΛ

«Mακάριος ὃν ἐξελέξω καὶ προσελάβου· κατασκηνώσει ἐν ταῖς αὐλαῖς σου… σὺ δέ, Κύριε, εἰς τὸν αἰῶνα μένεις, καὶ τὸ μνημόσυνόν σου εἰς γενεὰν καὶ γενεάν» (Ψαλμοῦ ξδ΄ (64), 5, ρα΄ (101), 13)

Συμπληρώνονται δέκα χρόνια ἀπό τῆς ἐκδημίας πρός τόν Κύριο τοῦ μακαρίᾳ τῇ λήξει γενομένου ἀοιδίμου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος κυροῦ Χριστοδούλου. Τελέσαμε τήν θεία Λειτουργία γιά νά ἑνωθοῦμε μυστικά μέ τόν Κύριό μας καί ὅλους τούς Ἁγίους καί ὅσους ἔζησαν μέ πίστη καί ἐλπίδα τῆς ζωῆς αἰωνίου καί προσευχηθήκαμε γιά τόν Πρωθιεράρχη τῆς Ἐκκλησίας μας κατά τήν ἀποστολική προστροπή: «πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας, ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων» (Πρός Τιμόθεον Α΄, β΄, 1)

Μέ κατώδυνη ψυχή καί βαθύτατη θλίψη γιά τήν ἀπουσία του ἀπό τήν ζωή μας καί τήν Ἐκκλησία μας στηρίζουμε τήν ἐλπίδα μας στόν Κύριο καί Δεσπότη τῆς ζωῆς μας παρακαλώντας νά μή μᾶς ἐγκαταλείψει.

1) Θυμώμαστε τό τρίπτυχο τῆς ζωῆς καί τῆς διακονίας τοῦ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου

α. Πίστη καί σεβασμό στό Θεό

Μία ἐπιδίωξη εἶχε στήν σκέψη του, στίς ἀποφάσεις του, στά ἔργα του νά ὑπηρετήσει τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ἐγώ κατεστάθην ἔλεγε στήν ὑψηλή αὐτή καθέδρα τῆς Ἀρχιερωσύνης γιά νά ἐξαγγέλλω «τό πρόσταγμα τοῦ Κυρίου» ἀνυποχώρητα (Ψαλμοῦ β΄, 6-7). Ἀγωνιζόταν γιά τήν διαφύλαξη τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ ἔστω κι ἄν οἱ «ἄνδρες Ἀναθώθ» τόν ἀπειλοῦσαν λέγοντας «οὐ μὴ προφητεύσεις ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, εἰ δὲ μή, ἀποθάνῃ ἐν ταῖς χερσὶν ἡμῶν» (Ἱερεμίου ια΄, 21). Δέν σοῦ ἐπιτρέπουμε, δηλαδή νά προφητεύεις νά κηρύττεις τά θελήματα τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος ὅμως ὡς ἡρωϊκός Ποιμένας καί Προφήτης ὡς ὁ Ἀπόστολος Πέτρος ἀπαντοῦσε «πειθαρχεῖν μᾶλλον Θεῶ ἤ ἀνθρώποις» (Πράξεων ε΄, 29). Ὁλόκληρη ἡ ζωή του ἦταν μιά πειθαρχία στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, στούς εὐαγγελικούς νόμους.

β. Τιμή καί ἀγάπη πρός τήν Ἐκκλησία

Τιμοῦσε τούς θεσμούς τῆς Ἐκκλησίας πού ὑπηρετοῦσε μέ θεῖο ζῆλο. Χαιρόταν νά λειτουργεῖ, νά προΐσταται συνάξεων, νά τελεῖ Ἱερές Ἀκολουθίες, νά ψάλει με΄τήν γλυκύφθογγη φωνή του καί τήν μουσική του κατάρτιση. Κατάρτιζε στελέχη. Ἐνεθάρρυνε πρωτοβουλίες πού ἔδιδαν μαρτυρία τῆς ζωῆς, τῆς πνευαματικόητος τῆς Ἐκκλησίας καί ἐλπίδα στόν κουρασμένο και τραυματισμένο ἀπό τά πάθη τῆς ἁμαρτίας ἄνθρωπο. Σεβόταν τούς θεσμούς τῆς Ἐκκλησίας. Τιμοῦσε τά πρόσωπα τῆς Ἐκκλησίας, τούς Ἁγίους της. Ἐκτιμοῦσε τό πατροπαράδοτο σέβας δηλαδή τήν Ἐκκλησιαστική Παράδοση καί καλοῦσε τούς πιστούς νά ἀντλήσουν ἀπ’ αὐτή ἔμπνευση, παρηγορία, παραδείγματα, ἐνίσχυση καί ἀγωνιστικότητα. Προέτρεπε τούς πάντες ἰδιαίτερα τούς νέους νά τιμοῦν τήν πνευματική τους ταυτότητα καί κληρονομιά, ὅτι εἶναι Ἕλληνες καί Ὀρθόδοξοι.

γ. Διακονία πρός τόν πλησίον

Ἤθελε ἡ Ἐκκλησία μέ τήν ποιμαντική Της νά ἀγκαλιάζει ὅλες τίς ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου πνευματικές καί ὑλικές. Ἰδιαίτερη μέριμνα ἔδειχνε γιά ὅλες τίς ἡλικίες καί τίς κοινωνικές ὁμάδες γιά τούς μαθητές, τούς φοιτητές, τούς ἐργαζομένους, τούς ἐπιστήμονες, τούς γονεῖς, τούς ἡλικιωμένους, τούς πονεμένους, τούς ἀσθενεῖς. Ἡ εἰδική προσευχή πού εἶχε συνθέσει γιά νά ἀναπέμπεται κατά τήν ἀπόλυση τῆς θείας Λειτουργίας τῶν Χριστουγέννων μαρτυρεῖ περίτρανα ὅτι συνείχετο ἀπό τήν ἀγωνία καί τήν μέριμνα γιά τόν πλησίον, ὅπως ὁμολογεῖ ὁ ἀπόστολος Παῦλος : «Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; » (Πρός Κορινθίους Β΄, ια΄, 29)

* * * * *

2) Θυμώμαστε ὅτι στήν ζωή του ἐπαληθευόταν καθημερινά ἡ δήλωση τοῦ ἀποστόλου Παύλου: «Γι’ αὐτό ἀγωνιζόμαστε μέ ζῆλο γιά νά εἴμαστε εὐάρεστοι στό Θεό»

Ἡ πίστη καί ἐσχατολογική ἐλπίδα τοῦ Προκαθημένου τῆς Ἐκκλησίας μας ἀπό τήν ὁποία ἀντλοῦσε δύναμη γιά νά ἀγωνίζεται ὑποστηρίζοντας τά δίκαια τῆς Ἐκκλησίας καί τά πνευματικά δικαιώματα τῶν πιστῶν ἔχει διατυπωθεῖ ἀπό τόν ἀπόστολο Παῦλο (Πρός Κορινθίους Β΄, ε΄, 1-10)

* * * * *

Γιά ὅλα αὐτά προσευχόμαστε καί παρακαλοῦμε τόν ἐπουράνιο Θεό καί Πατέρα μας, τόν Κύριο ζώ­ντων καί τεθνεώτων καί δίκαιο Κριτή καί Μισθαποδότη ὁ Πρωθιεράρχης νά ἀκούσει τήν εὐκταία φωνή:

«εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ! ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου» (Ματθαίου κε΄, 21).

Δηλαδή: «Εὖγε, καλέ καί ἔμπιστε δοῦλε! Ἀποδείχτηκες ἀξιόπιστος σέ μικρές ὑποθέσεις, γι’ αὐτό θά σοῦ ἐμπιστευτῶ μεγαλύτερες. Ἔλα νά γιορτάσεις μαζί μου».

Αἰωνία αὐτοῦ ἡ μνήμη!

-----

• Το παραπάνω κείμενο είναι η «Επιμνημόσυνη Δήλωση» του Μητροπολίτη κ. Δανιήλ στη δέκατη επέτειο της κοιμήσεώς του για τον Μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστόδουλο.

https://www.paron.gr/2018/02/06/christodoulos-giati-ego-thee-mou/

https://www.paron.gr/2018/02/06/to-triptycho-tis-zois-tou-archiepiskopou-christodoulou/