Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΛΝΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΕΚΡΗΞΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΤΟ ΕΓΚΡΙΤΟ "NATURE COMMUNICATIONS" ΜΕ ΠΡΩΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑ

Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΛΝΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΕΚΡΗΞΗ ΠΡΙΝ 3600 ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΣΟΥΝΑΜΙ

Οι ηφαιστειακές εκρήξεις που έχουν ως ακόλουθο φαινόμενο τον σχηματισμό καλντέρας δημιουργούν τσουνάμι, καθώς διαφορετικά εκρηκτικά φαινόμενα αλληλεπιδρούν με τη θάλασσα. Τέτοιου είδους τσουνάμι αποτελούν έναν σημαντικό φυσικό κίνδυνο, αλλά η ελλιπής γνώση των μηχανισμών γένεσής τους έχει οδηγήσει σε περιορισμένη μοντελοποίηση των επιπτώσεών τους.

Η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (Μινωική έκρηξη), ήταν μία από τις μεγαλύτερες των τελευταίων 10.000 χρόνων (Ολόκαινο) σε όλο τον κόσμο.

Ο σχηματισμός της σημερινής καλντέρας της Σαντορίνης δημιουργήθηκε λόγω της καταστροφικής έκρηξης πριν 3600 χρόνια και η κατάρρευση της καλντέρας έχει προταθεί ως πιθανός μηχανισμός γένεσης τσουνάμι. Οι επαναλαμβανόμενες εκρήξεις που ακολούθησαν δημιούργησαν το ηφαιστειακό οικοδόμημα των Καμένων στην ήδη υπάρχουσα καλντέρα. Η καλντέρα αυτή, πλάτους 10 Χ 7 Κm,  περιλαμβάνει τρεις επίπεδες λεκάνες και συνδέεται με τη θάλασσα διαμέσου τριών καναλιών (ένα προς τα ΒΔ και δύο προς τα ΝΔ).

Στην εργασία με τίτλο: "Post-eruptive flooding of Santorini caldera and implications for tsunami generation"(1) και πρώτη συγγραφέα την Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ κ. Π. Νομικού στο έγκριτο "Nature Communications" παρουσιάζονται νέα βαθυμετρικά και σεισμικά στοιχεία, τα οποία αποδεικνύουν ότι η καλντέρα δεν ήταν ανοιχτή προς τη θάλασσα κατά τη διάρκεια της κύριας φάσης της έκρηξης, αλλά πλημμύρισε με νερό, αφού η έκρηξη είχε ολοκληρωθεί. Η εισροή νερού και οι ακόλουθες κατολισθήσεις δημιούργησαν ένα βαθύ υποθαλάσσιο κανάλι, όγκου 2-2,5 Km3, πληρώνοντας έτσι την καλντέρα σε λιγότερο από λίγες μέρες.

Εάν, όπως στα περισσότερα ηφαίστεια του ίδιου τύπου, η κατάρρευση της καλντέρας συνέβη ταυτόχρονα με την έκρηξη, τότε δεν μπορεί να έχει δημιουργήσει τσουνάμι. Οι κύριοι μηχανισμοί γένεσης του τσουνάμι εντοπίζεται στην εισροή των πυροκλαστικών ροών προς τη θάλασσα (φάσεις 3 και 4), σε συνδυασμό με την ολίσθηση των υποθαλάσσιων πυροκλαστικών μαζών στις πλαγιές του ηφαιστείου κατά την έκρηξη. Το αποτέλεσμα αυτό είναι συμβατό με ανάλογα μοντέλα τσουνάμι, τα οποία δείχνουν ότι η εισροή των πυροκλαστικών ροών στη θάλασσα μπορεί να δημιουργήσει παλιρροϊκά κύματα με συγκεκριμένο ύψος και αποθέσεις αυτών έχουν βρεθεί στην βόρεια Κρήτη. Η θεωρία αυτή είναι επίσης σύμφωνη και με υπάρχουσες θεωρίες, που αποδεικνύουν ότι οι πυροκλαστικές ροές ήταν και η κύρια αιτία του τσουνάμι που προκλήθηκε κατά την έκρηξη του Krakatau το 1883.

Επιλογικά, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να σημειωθεί ότι διεθνή μέσα ενημέρωσης όπως: "The New York Times", "Live Science", "The Conversation UK", "Daily Mail", "International Business Times UK", "Huffington Post", "Vanity Fair", "scinexx\Das Wissensmagazin" και πολλά ακόμη αναφέρουν τα αποτελέσματα της ερευνητικής ομάδας, που ηγείται από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σχετικά με τον κατακλυσμό της καλντέρας της Σαντορίνης, μετά την καταστροφική έκρηξη πριν 3600 χρόνια και πιθανές αιτίες δημιουργίας τσουνάμι.

(1) Post-eruptive flooding of Santorini caldera and implications for tsunami generation

Συμμετέχοντες: P. Nomikou1*, T.H. Druitt2, C. Hübscher3, T.A. Mather4, M. Paulatto5, L.M. Kalnins6, K. Kelfoun2, D. Papanikolaou1, K. Bejelou1, D. Lampridou1, D.M. Pyle4, S. Carey7, A.B. Watts4, B. Weiß3, M.M. Parks8

1. National and Kapodistrian University of Athens, Faculty of Geology and Geoenvironment, Panepistimioupoli Zografou, 15784 Athens, Greece

2. Laboratoire Magmas et Volcans, Université Blaise Pascal - CNRS - IRD, Campus des Cézeaux, 63178 Aubière, Clermont Ferrand, France

3. Institute for Geophysics, University of Hamburg, Bundesstrasse 55, 20146 Hamburg, Germany

4. Department of Earth Sciences, University of Oxford, South Parks Road, Oxford OX1 3AN, UK

5. Géoazur CNRS, Bât 4, 250 rue Albert Einstein, Sophia Antipolis, 06560 Valbonne, France

6. Department of Earth Sciences, Durham University, Durham, DH1 3LE, UK

7. Graduate School of Oceanography, University of Rhode Island, Narragansett, USA

8. Nordic Volcanological Center, Institute of Earth Sciences, University of Iceland, IS-101 Reykjavík, Iceland

http://www.indeepanalysis.gr/ta-nea-mas/o-kataklysmos-tis-kalnteras-ths-santorinhs-meta-thn-katastrofikh-ekrhxh-prin-3600-xronia-kai-pithanes-aities-dhmiourgias-tsounami?

Ελληνική η πρώτη κλίμακα μέτρησης για τα τσουνάμι

ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΕ ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

  

Της ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΤΖΑΒΕΛΛΑ al.tzavella@gmail.com

 

«Προλάβαμε τους Ιάπωνες. Τη δημιουργήσαμε πρώτοι», λέει ο κ. Λέκκας και συνεχίζει: «Πριν από τη δική μας, υπήρχαν κάποιες ελάχιστες αναφορές για κλίμακα, οι οποίες βασίζονταν σε πολύ παλιά δεδομένα» 

 

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Δυναμικής Τεκτονικής και Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και πρόεδρο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας, Ευθύμη Λέκκα, είναι βυθισμένη στους χάρτες της. Την πιο κρίσιμη χρονιά για το ελληνικό πανεπιστήμιο, μια ομάδα Ελλήνων γεωεπιστημόνων πρωτοπορεί και αποθεώνεται διεθνώς από τον επιστημονικό κόσμο. Η πρώτη παγκόσμια κλίμακα για τσουνάμι, που δημιούργησαν οι ερευνητές του τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος, καταξιώνεται και εξελίσσεται σε ένα πολύτιμο εργαλείο που ακτινογραφεί το παρελθόν και θωρακίζει το μέλλον από τις καταστροφές. 

Την πρόσφατη δημοσίευση της νέας κλίμακας τσουνάμι, στο έγκριτο σεισμολογικό περιοδικό «Bulletin of the Seismological Society of America» (θεωρείται η «Βίβλος» της επιστημονικής έρευνας και χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα «αυστηρό» και «επιλεκτικό» στην προβολή επιστημονικού έργου), ακολούθησαν πολλές αναφορές. Ωστόσο στο Εργαστήριο Μελέτης και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών η ομάδα παραμένει προσγειωμένη: «Μπορεί η κλίμακα να τύχει καλής υποδοχής, μπορεί να καθιερωθεί από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα, μπορεί όχι», λένε τα μέλη της ομάδας. Το σίγουρο είναι ότι όταν ξαναγίνει επόμενο τσουνάμι, θα υπάρξει πλήθος αναφορών στη δική τους έρευνα. 

Στο «Πανωσήκωμα»

 

Μεσημέρι, στο Εργαστήριο Τεκτονικής και Γεωλογικών Χαρτογραφήσεων, του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο κτήριο «Πανωσήκωμα» -ονομασία που του προσδόθηκε όταν ήταν γιαπί, έμελλε όμως να είναι η επίσημη. Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Δυναμικής Τεκτονικής και Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και πρόεδρο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας, Ευθύμη Λέκκα, είναι βυθισμένη στους χάρτες της. 

«Μπορεί στα μάτια ενός ανθρώπου να έχει ξεχαστεί το τσουνάμι του 2011, αλλά χρειάζεται να περάσουν αρκετά χρόνια για να γίνει πλήρης ανάλυση ενός μεγάλου φαινομένου» λέει η Ειρήνη Κωστάκη, μέλος της ομάδας. Η ίδια ολοκληρώνει το μεταπτυχιακό της στη δυναμική, τεκτονική και εφαρμοσμένη γεωλογία με έμφαση στη δυναμική τεκτονική και μιλάει ιαπωνικά -γεγονός που τη βοήθησε στην πληροφόρηση, κατά το τελευταίο τσουνάμι. 

Δίπλα της η Κατερίνα Κατσετσιάδου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στην πρόληψη και διαχείριση φυσικών καταστροφών, τεμαχίζει το χάρτη της Ιαπωνίας, αναλύει και χαρτογραφεί το χωροταξικό σχεδιασμό. Πού πρέπει να χτίζουμε και πώς, βλέποντας ανάστροφα, τι ζημιές έχουν γίνει. «Σκοπός μου είναι να δημιουργήσω ένα χάρτη που θα δείχνει πώς η ένταση μειώθηκε όσο προχωρούσε το κύμα» λέει. Ενα άλλο μέλος της ομάδας, η Μαριάτζελα Καραβοκύρη, επέστρεψε με την έρευνά της στο 500 π.Χ. και έχει βαθμονομήσει όλα τα ελληνικά τσουνάμι με τη νέα κλίμακα. Μέλος της ομάδας και η γεωλόγος Ελίνα Καπουράνη. 

«Προλάβαμε τους Ιάπωνες. Τη δημιουργήσαμε πρώτοι» λέει ο κ. Λέκκας και συνεχίζει: «Πριν από τη δική μας, υπήρχαν κάποιες ελάχιστες αναφορές για κλίμακα, οι οποίες βασίζονταν σε πολύ παλιά δεδομένα. Είχαν μια κλίμακα σε 3 βαθμούς, η οποία αφορούσε τσουνάμι όπως αυτό του 1927. Ούτε μέσα είχαν ούτε εργαλεία για να τα εκτιμήσουν». 

Η ιδέα για δημιουργία μιας 12βάθμιας κλίμακας έπεσε στο ερευνητικό τραπέζι, κατά τη μελέτη του ιαπωνικού τσουνάμι. «Τότε μας δόθηκε για πρώτη φορά η ευκαιρία να χρησιμοποιήσουμε δορυφόρους, αεροφωτογραφίες, όλα τα μέσα, σε συνδυασμό με τις επί τόπου παρατηρήσεις. Είμαστε η μόνη ομάδα που παραβρέθηκε και στις δύο καταστροφές -είδαμε δύο τσουνάμι μεγάλα, είχαμε δεδομένα και από τον Ινδικό και από την Ιαπωνία και το ένα φαινόμενο συμπλήρωνε το άλλο. Βάζοντας κάτω αυτά τα στοιχεία, σκεφτήκαμε ότι πρέπει να κάνουμε μια κλίμακα τσουνάμι που δεν θα είναι υποκειμενική, αλλά αντικειμενική. Θα στηρίζεται σε δεδομένα που μπορούν να δουν όλοι» τονίζει ο κ. Λέκκας και εξηγεί τη διαδικασία που ακολούθησαν. 

«Κατατάξαμε τα κριτήρια σε ομάδες για να μπορούμε να εκτιμήσουμε το τσουνάμι. Η πρώτη ομάδα αφορά τα φυσικά χαρακτηριστικά του, για παράδειγμα το ύψος κύματος στην ακτή, την απόσταση που έχει από την παραλία. Η δεύτερη κατηγορία αφορά τις επιπτώσεις που είχε στους ανθρώπους, η τρίτη τις επιπτώσεις που είχε στο περιβάλλον, αν διέβρωσε την ακτή, αν απέθεσε ίζημα, αν είχε επιπτώσεις στα δάση, η τέταρτη τα έργα υποδομής, για παράδειγμα στα λιμάνια, η πέμπτη τα κινούμενα αντικείμενα, δηλαδή τις βάρκες, τα τρένα, τα αυτοκίνητα και η έκτη τις επιπτώσεις στο δομημένο περιβάλλον, στα ξύλινα, μεταλλικά ή τσιμεντένια σπίτια». 

«Το κάθε κριτήριο εξυπηρετεί καλύτερα και διαφορετικά κομμάτια στη 12βάθμια κλίμακα· ταξινομώντας τα σε κατηγορίες και κρίνοντάς τα χωριστά έχεις καλύτερο αποτέλεσμα. Πρέπει να έχεις μια κλίμακα κατάλληλα χωρισμένη σε κομμάτια, ώστε ο επιστήμονας όταν τη χρησιμοποιεί να μην έχει μεγάλη αμφιβολία για το βαθμό έντασης. Να είναι διακριτά τα σκαλοπάτια, αλλά να μην υπάρχει και κορεσμός στον ανώτατο βαθμό» τονίζει η Ειρήνη και εξηγεί: 

«Ας πούμε, αν έχεις κριτήριο τον ανθρώπινο παράγοντα, από ένα σημείο και μετά το δεδομένο σου είναι ο πλήρης πανικός. Από τους 9-10 βαθμούς και πάνω, οι ζωές που θα χαθούν θα είναι περίπου οι ίδιες, άρα δεν θα μπορέσεις να έχεις διαγνωστικό κομμάτι την ανθρώπινη αντίδραση -σε αντίθεση με ένα μικρότερο τσουνάμι που γίνεται αισθητό στους ανθρώπους μέσα σε μια βάρκα, αλλά δεν έχει επιπτώσεις σε κτήρια.

«Και τι έγινε μετά; Φτιάξατε μια κλίμακα, κάνατε το κέφι σας, το επιστημονικό σας βίτσιο, θα σκεφτεί κάποιος» λέει ο κ. Λέκκας. «Κυρίως είναι χρήσιμη στο να εκτιμήσουμε τη ζημιά που έχει γίνει σε μία περιοχή. Με αυτή την εκτίμηση, επειδή έγινε σε δύο γεγονότα, στον Ινδικό και στην Ιαπωνία, πιάνουμε όλες τις κατηγορίες, αγροτική, δασική, ερημική, τουριστική, βιομηχανική, κατοικήσιμη. Υπάρχει οριζόντια αντιστοίχηση και μιλάμε για μια παγκόσμια γλώσσα» τονίζει ο ίδιος. 

Ετερο μέλος της ομάδας, ο Μανώλης Ανδρεαδάκης, συμπληρώνει: «Μελετώντας τα μεγέθη των φαινομένων και τις αντίστοιχες επιπτώσεις σε κάθε περιοχή, λειτουργεί κανείς παρεμβατικά στην προετοιμασία. Μαθαίνουμε από τα μεγέθη και τις εντάσεις τους και αναπροσαρμόζουμε τον τρόπο που γίνονται οι κατοικίες, ποιες αντέχουν περισσότερο, ποιες λιγότερο. Ολο αυτό είναι μια συνεχής μελέτη που ανατροφοδοτεί τον τρόπο που προσαρμόζεται ο άνθρωπος στους φυσικούς κινδύνους». 

Ασφάλειες

 

Η κλίμακα λύνει τα χέρια στις ασφαλιστικές εταιρείες στην Ιαπωνία, εκεί όπου, σε αντίθεση με τη χώρα μας, ασφαλίζουν τα σπίτια και τις επιχειρήσεις τους, για ενδεχόμενο τσουνάμι. «Στη διεθνή ασφαλιστική αγορά υπάρχει ένα τεράστιο ερώτημα, τι ασφαλίζουμε και πόσο και με τι κόστος. Πλέον μπορούν να υπολογίσουν τις ζημιές με βάση το μέγεθος και την ένταση και να εκτιμηθεί το κόστος της ζημιάς. Λέμε, για παράδειγμα, ότι αυτό είναι τσουνάμι 10 βαθμών, σε μια πόλη, άρα το κόστος είναι αυτό. Υπάρχει λοιπόν εκτίμηση οικονομικών επιπτώσεων ανάλογα με το μέγεθος».

Παράληλλα, η κλίμακα συνιστά έναν οδηγό στα τσουνάμι του παρελθόντος. «Ερευνούμε τις ιστορικές καταγραφές από μεγάλες καταστροφές και εκτιμούμε τις επιπτώσεις που είχε το τσουνάμι. Βάζοντάς τα σε μία κλίμακα μπορούμε να φανταστούμε την αρχαία πόλη, πώς ήταν τότε, τι καταστροφές υπέστη» σημειώνει η Κατερίνα. «Κάνουν δουλειά οι επιστήμονες στα δημόσια Πανεπιστήμια, κι ας τους έχουν ξεχασμένους» λέει ο κ. Λέκκας. 

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=410109