Αλήθεια ή Μύθος η Βιβλική Έξοδος;

 

Αλήθεια ή Μύθος η Βιβλική Έξοδος;

Πότε και γιατί εγκατέλειψαν οι Εβραίοι την Αίγυπτο για την Χαναάν; Πώς έγινε το «θαύμα» που έπνιξε το στρατό του Φαραώ; Σύμφωνα με τη θεωρία ενός διακεκριμένου Αιγυπτιολόγου, δεν ήταν θαύμα: Τα νερά που κατάπιαν τους στρατιώτες οφείλονταν στο παλιρροϊκό κύμα που προκάλεσε η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης τον 15ο αιώνα π.Χ.

Γράφει ο  Ronald Schiller

Η φυγή των Εβραίων από την Αίγυπτο είναι από τις δραματικότερες και πιο συγκινητικές ιστορίες της Βίβλου, κι ένας από τους θεμέλιους λίθους της χριστιανικής, της εβραϊκής και της μουσουλμανικής πίστης. Έτσι, όταν ο Αιγυπτιολόγος Χανς Γκέντικε, του Πανεπιστημίου Τζωνς Χόπκινς της Βαλτιμόρης, αντέκρουσε τις παραδεδεγμένες βιβλικές θεωρίες σχετικά με την Έξοδο, δεν είναι καθόλου περίεργο το ότι οι απόψεις του δημοσιεύτηκαν σ' όλες τις εφημερίδες του κόσμου.

Οι περισσότεροι μελετητές της Βίβλου πιστεύουν ότι η Έξοδος - αν όντως είναι ιστορικό γεγονός - έγινε τον 13ο αιώνα προ Χριστού. Άλλοι, ότι το θαύμα της Ερυθράς Θάλασσας δεν είναι παρά ένα παραμύθι. Ο Γκέντικε, ωστόσο, παρουσιάζει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η Έξοδος των Εβραίων τοποθετείται χρονολογικά στον 15ο αιώνα πριν απ' τη γέννηση του Χριστού, κι ότι το θαύμα του καταποντισμού του αιγυπτιακού στρατού αποτελεί ιστορική πραγματικότητα.

Ο Γκέντικε βασίζει την αμφιλεγόμενη άποψη του σε τρία ουσιώδη στοιχεία. Το πρώτο είναι μια ιερογλυφική επιγραφή από την εποχή της Χατσεψούτ, του θηλυκού Φαραώ που κυβέρνησε την αρχαία Αίγυπτο από το 1490 ως το 1468 π.Χ. Σύμφωνα με την ερμηνεία του Γκέντικε, η επιγραφή μιλάει για το λαό των Άμου (όπως ονόμαζαν οι Αιγύπτιοι τους Σημίτες) που περιλάμβανε και μια ομάδα αλλοδαπών, τους Σεμάου. Η Χατσεψούτ κατάργησε τα ειδικά προνόμια των Σεμάου, γιατί «είχαν παραμελήσει τα καθήκοντα που τους είχαν ανατεθεί». Κι αφού επέτρεψε σ' αυτά τα «βδελύγματα των θεών» να αποχωρήσουν από τη χώρα, ο «πατέρας των πατέρων [που ο Γκέντικε τον ταυτίζει με το θεό των υδάτων, Νουν] εμφανίστηκε ξαφνικά» και «η γη κατάπιε τα βήματα τους». Για τον Γκέντικε αυτή είναι απλώς μια αιγυπτιακή εκδοχή της Εξόδου, σύμφωνα με την οποία εκείνοι που πνίγηκαν ήταν οι ξένοι και όχι οι στρατιώτες του Φαραώ.

Η δεύτερη αποδεικτική πηγή του Γκέντικε είναι ένα εδάφιο της Βίβλου (Α' Βασιλειών 6:1) που αναφέρει ότι ο Ναός του Σολομώντα χτίστηκε 480 χρόνια μετά την Έξοδο. Μια και είναι γνωστό ότι η ανέγερση του Ναού έγινε γύρω στο 970 π.Χ., η Έξοδος - σύμφωνα με αυτό τον υπολογισμό - πρέπει να πραγματοποιήθηκε τον 15ο αιώνα π.Χ.

Το τρίτο στοιχείο αφορά την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης τον 15ο αιώνα π.Χ. - μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της ιστορίας.

Τα γεγονότα της Εξόδου, όπως τα αναπλάθει ο Γκέντικε με βάση τις βιβλικές και αρχαιολογικές ενδείξεις, εξελίχτηκαν ως εξής: Κάποτε, ανάμεσα στο 2000 και το 1500 π.Χ., οι πρόγονοι των Ισραηλιτών που ζούσαν στην Χαναάν, κλήθηκαν επίσημα να εγκατασταθούν στην περιοχή Γκόσεν, στο ανατολικό Δέλτα του Νείλου. Ίσως εκείνος που τους κάλεσε να ήταν ο Ιωσήφ, ένας «δικός τους», που κατείχε κάποιο υψηλό αξίωμα στην αιγυπτιακή αυλή. Ορισμένοι μελετητές εικάζουν ότι ο Ιωσήφ ήταν αξιωματούχος την εποχή που κυβερνούσαν την Αίγυπτο οι σημιτικής καταγωγής εισβολείς Υξώς, μεταξύ 1670 και 1560 π.Χ.

Η κατάσταση άλλαξε απότομα στις αρχές του 15ου αιώνα π.Χ. όταν, στη διάρκεια της βασιλείας ενός Φαραώ που «δεν γνώριζε τον Ιωσήφ» (Έξοδος, 1:8), οι Εβραίοι υποχρεώθηκαν να χτίσουν τις πόλεις Πειθώμ και Ραμεσσή (Έξοδος, 1:11). Προσπαθώντας να γλιτώσουν απ' αυτή την καταδυνάστευση, ζήτησαν από τον Φαραώ να τους δώσει την άδεια να επιστρέψουν στον τόπο καταγωγής τους.

Η άδεια δεν τους δόθηκε, παρά μόνον όταν ο θεός έστειλε στους Αιγυπτίους τις Δέκα Πληγές: Ανάμεσα σε άλλα, σκοτάδι σκέπασε τη χώρα για τρεις μέρες, τα νερά του Νείλου και των λιμνών έγιναν αίμα, κάνοντας τα ψάρια να ψοφήσουν, ο τόπος πλημμύρισε βατράχια, κουνούπια, ακρίδες και μύγες, μία επιδημία γέμισε ανθρώπους και ζώα με σπυριά, χαλάζι κατέστρεψε τις καλλιέργειες, αρρώστιες αποδεκάτισαν τα κοπάδια, και μια μυστηριώδης πανούκλα σκότωσε τα πρωτότοκα παιδιά των Αιγυπτίων.

Τελικά, οι Εβραίοι απέσπασαν από τον Φαραώ την άδεια να εγκαταλείψουν τη χώρα και, με επικεφαλής τον Μωυσή, ξεκίνησαν να διασχίσουν την έρημο. «Ό δέ Θεός ήγείτο αυτών, ημέρας μέν έν στύλω νεφέλης, δείξαι αύτοίς τήν όδόν, τήν δέ νύκτα έν στύλω πυρός.» (Έξοδος, 13:21).

 

 

Ο Γκέντικε είναι βέβαιος πως σημείο αναχώρησης ήταν η πόλη Πειθώμ, η οποία πιστεύει ότι βρισκόταν στη θέση των αρχαίων ερειπίων του Τελ ελ Ράταμπα, όπου έχουν ανακαλυφθεί υπολείμματα ενός παλαιότατου οικισμού Χαναναίων. Κατά τα φαινόμενα, οι Εβραίοι πορεύτηκαν με κατεύθυνση προς το Σινά, ακολουθώντας τον βόρειο παραθαλάσσιο δρόμο που αναφέρεται στην Βίβλο ως «η οδός της χώρας των Φιλισταίων» (Έξοδος, 13:17). Ο Φαραώ όμως άλλαξε γνώμη και έστειλε 600 άρματα, να τους φέρει πίσω. Μόλις το έμαθε αυτό ο Μωυσής, λοξοδρόμησε κατά τα νότια και οδήγησε το λαό του από «το δρόμο της ερήμου» (Έξοδος, 13:18). Αλλά ο ελιγμός του αυτός δεν παραπλάνησε τους Αιγυπτίους, που συνέχισαν την καταδίωξη.

Οι εβραϊκές λέξεις yam suf (που αργότερα οι Έλληνες, λανθασμένα, θεώρησαν   ότι   προσδιόριζαν   την Ερυθρά Θάλασσα), σημαίνουν «Θάλασσα με τις Καλαμιές». Ο Γκέντικε πιστεύει ότι η Θάλασσα με τις Καλαμιές ήταν η Λίμνη Μπάλλα (γνωστή στους Αιγυπτίους με το όνομα Βάλτος των Παπύρων), η οποία βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα νότια της Λίμνης Μανζάλα, μιας μεγάλης παράκτιας λιμνοθάλασσας, δυτικά από τη σημερινή Διώρυγα του Σουέζ.

Εδώ είναι που, κατά τον Γκέντικε, οι Εβραίοι, θέλοντας να αναχαιτίσουν τους εχθρούς τους, στρατοπέδευσαν στο μόνο οχυρό σημείο της περιοχής - μια «τούμπα» ύψους δώδεκα μέτρων, το Τελλ Χαζόμπ -ενώ τα αιγυπτιακά άρματα παρατάχθηκαν στα χαμηλότερα εδάφη. Στο σημείο αυτό, λέει ο Γκέντικε, «νωρίς ένα ανοιξιάτικο πρωινό, γύρω στα 1477 π.Χ.», έγινε η πλημμύρα που έπνιξε τους Αιγυπτίους, χωρίς να πειράξει τους Εβραίους.

Ο Γκέντικε πιστεύει - και αρκετοί γεωλόγοι συμφωνούν μαζί του - ότι την πλημμύρα αυτή προκάλεσε η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, που τίναξε στους ουρανούς μια στήλη σκόνης, στάχτης και καπνού, ύψους ίσως και 30 χιλιομέτρων.

Στην περιοχή που βρίσκεται τώρα ό,τι απόμεινε απ' την Σαντορίνη, αλλά και στην ανατολική Μεσόγειο γενικότερα, τα ηφαίστεια και σήμερα να «βγάζουν» οξείδια του σιδήρου που δίνουν στο νερό ένα κόκκινο χρώμα και δηλητηριάζουν τα ψάρια. Επίσης, οι μετεωρολογικές διαταραχές που συνοδεύουν κάθε ηφαιστειακή δραστηριότητα προξενούν ισχυρούς ανέμους, καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες.

Οι γεωλόγοι επισημαίνουν ότι τα φαινόμενα που συνοδεύουν μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις, μοιάζουν με τις Δέκα Πληγές του Φαραώ. Τα ύδατα της Αιγύπτου μπορεί, πράγματι, να έγιναν κόκκινα, να δηλητηρίασαν τα ψάρια και να ανάγκασαν τα βατράχια να βγουν έξω. Η στάχτη που γέμισε τον ουρανό, όντως θα μπορούσε να βυθίσει τη χώρα για τρεις ολόκληρες μέρες στο σκοτάδι και να «γυρίσει» τη βροχή σε χαλάζι. Οι ισχυροί άνεμοι θα μπορούσαν, κάλλιστα, να μεταφέρουν σμήνη ακριδών που κατέστρεψαν όση σοδειά είχε απομείνει, αφήνοντας τα ζώα να ψοφήσουν της πείνας. Βρίσκοντας ιδανικό περιβάλλον αναπαραγωγής στα κουφάρια των ζώων που σάπιζαν και στα πρόσφατα δημιουργημένα έλη, τα έντομα μπορεί να πολλαπλασιάστηκαν και να προκάλεσαν επιδημίες στους ανθρώπους και στα ζωντανά.

Είναι πιθανό, τέλος, η θνησιμότητα να είχε φτάσει σε τέτοια υψηλά επίπεδα, ώστε να αφάνισε τα «πρωτότοκα» παιδιά σε όλες τις οικογένειες - ανθρώπων και ζώων - του λαού του Φαραώ.

 

Εκτός του ότι είναι πιθανώς υπεύθυνη για τις Δέκα Πληγές, η έκρηξη του ηφαιστείου θα μπορούσε, επίσης, να έχει δημιουργήσει τη «στήλη καπνού», την ημέρα, και τη «στήλη φωτιάς», τη νύχτα. Οι ειδικοί έχουν υπολογίσει ότι πρέπει να ήταν ορατή στο αιγυπτιακό Δέλτα, που βρίσκεται σε απόσταση 950 περίπου χιλιομέτρων.

Όταν το ηφαίστειο άδειασε, οι πλαγιές του βουνού - ένα κούφιο κέλυφος πια - γκρεμίστηκαν μέσα στον κρατήρα, που έφτανε σε βάθος 350 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, προκαλώντας ένα παλιρροϊκό κύμα ύψους πάνω από τριάντα μέτρων. Τρεις ώρες αργότερα, αλλεπάλληλα θεόρατα κύματα κατέκλυζαν το Δέλτα του Νείλου. Ο Γκέντικε και άλλοι πιστεύουν ότι ήταν το παλιρροϊκό κύμα της Σαντορίνης που προκάλεσε το θαύμα της «διάβασης της Ερυθράς».

«Η έκρηξη της Σαντορίνης δεν ήταν θαύμα,» λέει ο Γκέντικε. «Ήταν ένα φυσικό φαινόμενο, αν και σπάνιο. Το θαύμα είναι ότι έφτασε το παλιρροϊκό κύμα. ακριβώς την κρίσιμη εκείνη στιγμή.»

Πολλοί μελετητές της Βίβλου θεωρούν τόσο τη σύμπτωση αυτή - όσο και μεγάλο μέρος του σεναρίου του Γκέντικε - «παρατραβηγμένη». Παρόλο που αναγνωρίζουν ότι, ως Αιγυπτιολόγος, ο Γκέντικε είναι αυθεντία, οι επικριτές του τον κατηγορούν ότι αποδίδει αρκετά αυθαίρετα το περιεχόμενο της επιγραφής της Χατσεψούτ. Σύμφωνα με τη δική τους ερμηνεία, δεν μνημονεύεται πουθενά η κατάργηση των προνομίων των ξένων, ούτε η άρνηση τους να εκτελέσουν καθήκοντα που τους ανατέθηκαν. Η φράση «πατέρας των πατέρων», λένε, δεν αναφέρεται στο θεό των υδάτων, Νουν, αλλά στο θεό Ήλιο, Άμωνα-Ρα. Τέλος, η φράση «η γη κατάπιε τα βήματα τους» σημαίνει απλώς ότι οι μετανάστες εξαφανίστηκαν.

Ένα άλλο σημείο, σε σχέση με το οποίο οι μελετητές της Βίβλου διατηρούν ζωηρότατες επιφυλάξεις, είναι η ακρίβεια των αριθμών της Παλαιάς Διαθήκης, και ειδικότερα αυτά τα «480 χρόνια» που υποτίθεται

Κατά τη γνώμη τους, η Έξοδος έλαβε χώρα τον 13ο αιώνα. Η εκδοχή αυτή θεμελιώνεται σε τρία αποδεικτικά στοιχεία: Πρώτον, εδώ και πολλά χρόνια έχει γίνει δεκτό ότι η πόλη Ραμεσσή που έχτισαν οι Εβραίοι, ήταν η πρωτεύουσα που είχε ανεγερθεί από τον Ραμσή Β', ο οποίος βασίλεψε από το 1290 ώς το 1224 π.Χ. Δεύτερον, το είδος των ανασκαφικών ευρημάτων σε πολλές από τις πόλεις που καταστράφηκαν από τους Εβραίους κατά την κατάκτηση της Χαναάν, αποτελεί ένδειξη ότι οι πόλεις έπεσαν κατά το τέλος του 13ου και την αρχή του 12ου αιώνα π.Χ. Τρίτον, η Βίβλος (Αριθμοί, 20 και 21) αναφέρει ότι οι Εβραίοι αναγκάστηκαν να παρακάμψουν τα βασίλεια της Εδώμ και Μωάβ, γιατί δεν τους δόθηκε άδεια να τα διασχίσουν. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία όμως, τα βασίλεια αυτά δεν είχαν εποικιστεί μέχρι τις αρχές του 13ου αιώνα.

Ωστόσο, και αυτά τα επιχειρήματα μπορούν να αντικρουστούν. Η εκδοχή ότι η πόλη Ραμεσσή είναι εκείνη που χτίστηκε από τον Φαραώ Ραμσή αμφισβητείται από τον Καναδό Αιγυπτιολόγο Ντόναλντ Ρέντφορντ, που έχει αποδείξει ότι τα δύο ονόματα, παρ' όλη την ομοιότητα τους, προέρχονται από δύο διαφορετικές πηγές και έχουν διαφορετικές σημασίες.

 

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αρκετές από τις πόλεις των Χαναναίων που δέχτηκαν επιθέσεις των Εβραίων κατά τη διάρκεια της κατάκτησης της Χαναάν, είχαν πράγματι καταληφθεί και λεηλατηθεί τον 13^ο και 12ο αιώνα π.Χ. - όχι όμως υποχρεωτικά από τους Εβραίους, γιατί την εποχή εκείνη οι πόλεμοι ήταν συνεχείς σ' όλη την Παλαιστίνη. Όπως παρατηρεί ο Βρεταννός αρχαιολόγος και συγγραφέας Τζων Μπίμσον, πολλές από αυτές τις πόλεις καταστράφηκαν και ξαναχτίστηκαν αρκετές φορές. Ο Μπίμσον, χρονολογώντας, κατά την άποψη του, πιο λογικά τα ορειχάλκινα και πήλινα αντικείμενα που βρέθηκαν στα ερείπια, συμπεραίνει ότι, από τις εννέα γνωστές πόλεις που αναφέρεται στην Βίβλο ότι καταστράφηκαν από τους Εβραίους, οι οκτώ έπεσαν τον 15ο αιώνα π.Χ., και μόνο τέσσερις μπορεί να κατελήφθησαν ξανά τον 13ο αιώνα.

Το καταπληκτικό είναι ότι δεν αποκλείεται και οι δύο χρονολογίες - 15ος και 13ος αιώνας - να είναι σωστές! Οι σημερινοί μελετητές της Βίβλου καταλήγουν σχεδόν ομόφωνα στο συμπέρασμα ότι οι Εβραίοι δεν μετανάστευσαν όλοι μαζί στην Αίγυπτο, ούτε την εγκατέλειψαν «εν σώματι». Πολλοί ειδικοί εικάζουν ότι πρέπει να πραγματοποιήθηκαν δύο, τουλάχιστον, μαζικές έξοδοι από την Αίγυπτο, διότι η Βίβλος περιγράφει δύο αντικρουόμενες διαδρομές του ταξιδιού προς την Χαναάν.

Αν, πράγματι, η Έξοδος υπήρξε μια μακροχρόνια και παρατεταμένη διαδικασία, είναι πιθανό η πρώτη αναχώρηση των Εβραίων να έγινε τον 15ο αιώνα π.Χ., όταν εξερράγη το ηφαίστειο της Σαντορίνης, και η δεύτερη δύο αιώνες αργότερα. Έτσι, η πρώτη ομάδα μπόρεσε να διασχίσει τα εδάφη όπου αργότερα απλώθηκαν τα βασίλεια Εδώμ και Μωάβ, ενώ στη δεύτερη δεν επετράπη να τα διασχίσει.

Βέβαια, και αυτή η εκδοχή αφήνει αναπάντητα ορισμένα ερωτήματα. Αν ο Μωυσής ήταν επικεφαλής των Εβραίων που σώθηκαν χάρη στο παλιρροϊκό κύμα τον 15ο αιώνα π.Χ., τότε πώς είναι δυνατό να είχε οδηγήσει εκείνους που παρέκαμψαν τα βασίλεια Εδώμ και Μωάβ τον 13ο αιώνα π.Χ.; Και πώς εξηγούνται τα γεγονότα εκείνα της Εξόδου που, κατά την Βίβλο, αποτελούν θαύματα;

Πολλοί ειδικοί τα θεωρούν ηθοπλαστικές ιστορίες, φτιαγμένες από μεταγενέστερους Εβραίους θεολόγους για να αποδείξουν το ενδιαφέρον του Θεού για τον περιούσιο λαό του. Από την άλλη πλευρά, οι εθνολόγοι λένε ότι υπάρχει «ένας κόκκος αλήθειας σχεδόν σε όλες τις λαϊκές παραδόσεις». Αν ένας τέτοιος κόκκος αλήθειας κρύβεται, πράγματι, στις βιβλικές περιγραφές των Δέκα Πληγών του Φαραώ, των στηλών καπνού και φωτιάς, και της διάβασης της Ερυθράς, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ως ορθή τη χρονολογία του 15ου αιώνα, τουλάχιστον για μία φάση της Εξόδου - αφού, μετά την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, δεν είναι γνωστό να έγινε κανένας άλλος κατακλυσμός που θα μπορούσε να εξηγήσει αυτά τα φαινόμενα.

Ένα πράγμα, πάντως, είναι βέβαιο: Ότι η διαμάχη ανάμεσα στους μελετητές της Βίβλου, τους αρχαιολόγους και τους Αιγυπτιολόγους θα συνεχιστεί και τον 21ο αιώνα! Γιατί η αναζήτηση της ιστορικότητας της Βίβλου δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή άσκηση· είναι μια προσπάθεια να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στην πίστη και τη γνώση. Η θεωρία του Hans Goedicke δεν επιδιώκει να υπονομεύσει το θρησκευτικό μήνυμα της Εξόδου, αλλά να το φωτίσει με τη βοήθεια της επιστήμης και της αρχαιολογίας.

Ίσως τελικά το θαύμα να μην είναι η ίδια η πλημμύρα, αλλά το γεγονός ότι συνέβη την κατάλληλη στιγμή. Ίσως το υπερφυσικό και το φυσικό να μην είναι πάντα αντίθετα. Όπως και να 'χει, το ερώτημα παραμένει: αλήθεια ή μύθος; Και η απάντηση, όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, ίσως να βρίσκεται κάπου ανάμεσα.

ΕΠΙΛΟΓΕΣ

Η Μυστηριώδης Παλίρροια του Ευρίπου

 Η Μυστηριώδης Παλίρροια του Ευρίπου

Στην ανατολική πλευρά της Ελλάδας, κοντά στη Χαλκίδα, μια στενή θαλάσσια λωρίδα χωρίζει την ηπειρωτική χώρα από το νησί της Εύβοιας—ο πορθμός του Ευρίπου. Έχει μήκος οχτώ χιλιόμετρα και πλάτος από ενάμισι περίπου χιλιόμετρο ως 40 μόλις μέτρα. Στο πιο ρηχό του σημείο, έχει βάθος μόνο 6 μέτρα. Το όνομα Εύριπος, από τις λέξεις ευ και ριπή, περιγράφει κατάλληλα την κατά περιόδους ορμητική ροή των νερών του πορθμού, τα οποία συχνά κινούνται με ταχύτητα σχεδόν 20 χιλιομέτρων την ώρα. Ωστόσο, το παράξενο είναι ότι μερικές μέρες το ρεύμα φαίνεται πως εξασθενεί, ή μπορεί και να σταματήσει εντελώς! Πολλοί επισκέπτες στη Χαλκίδα έρχονται στη μικρή γέφυρα που υπάρχει πάνω από τον πορθμό για να παρατηρήσουν αυτό το ασυνήθιστο παλιρροϊκό φαινόμενο.

Οι παλίρροιες δημιουργούνται λόγω της έλξης που ασκεί ο ήλιος και η σελήνη στις θάλασσες της γης. Γι’ αυτόν το λόγο, τα παλιρροϊκά ρεύματα αλλάζουν ανάλογα με τη θέση της γης σε σχέση με τον ήλιο και τη σελήνη. Την περίοδο της νέας σελήνης, ο ήλιος και η σελήνη βρίσκονται στην ίδια πλευρά της γης. Κατά την πανσέληνο, βρίσκονται σε αντίθετες θέσεις σε σχέση με τη γη. Και στις δύο περιπτώσεις, η συνδυασμένη έλξη του ήλιου και της σελήνης ασκεί έλξη προς την ίδια κατεύθυνση, προκαλώντας τις ισχυρότερες πλημμυρίδες.

Συνήθως, στον πορθμό του Ευρίπου παρατηρείται δύο φορές πλημμυρίδα και δύο φορές άμπωτη κάθε 24 ώρες. Το ρεύμα ρέει προς μία κατεύθυνση επί 6 ώρες και 13 λεπτά και έπειτα από μια μικρή διακοπή αντιστρέφεται και ρέει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ακολουθεί αυτή την κανονική εναλλαγή επί 23 ή 24 μέρες του σεληνιακού μήνα. Εντούτοις, τις τελευταίες τέσσερις ή πέντε μέρες του μήνα, συμβαίνουν ασυνήθιστα φαινόμενα. Μερικές μέρες το ρεύμα μπορεί να μην αλλάζει καθόλου. Άλλες μέρες, μπορεί να αντιστρέφεται ως και 14 φορές!

 

Προσπάθειες για Εξήγηση του Φαινομένου

 Το φαινόμενο του Ευρίπου προβληματίζει τους παρατηρητές εδώ και χιλιάδες χρόνια. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη παράδοση, ο Αριστοτέλης, του τέταρτου αιώνα Π.Κ.Χ., πνίγηκε εδώ όταν έπεσε στον πορθμό απελπισμένος επειδή δεν μπορούσε να λύσει το μυστήριο των παλιρροϊκών ρευμάτων. Στην πραγματικότητα, όχι μόνο δεν πνίγηκε, αλλά προσπάθησε να εξηγήσει το φαινόμενο. Στο έργο του Μετεωρολογικά, έγραψε: «Φαίνεται ότι η ροή της θάλασσας στον πορθμό οφείλεται στη γη που την περιβάλλει. Τα νερά ρέουν από μια μικρή υδάτινη λεκάνη σε μια μεγαλύτερη λόγω των ταλαντώσεων του εδάφους». Ο Αριστοτέλης πίστευε λανθασμένα ότι το έδαφος κινούνταν εξαιτίας των κυμάτων της θάλασσας και εξαιτίας των σεισμών που είναι συχνοί στην περιοχή. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, ο αστρονόμος Ερατοσθένης αναγνώρισε ότι «στην κάθε πλευρά [του πορθμού] η στάθμη της θάλασσας είναι διαφορετική». Αυτός σκέφτηκε ότι τα ρεύματα δημιουργούνταν λόγω της διαφοράς στάθμης στις δύο πλευρές του στενού.

Ακόμη και σήμερα, το φαινόμενο των ακανόνιστων παλιρροϊκών ρευμάτων του Ευρίπου δεν είναι πλήρως κατανοητό. Φαίνεται, όμως, σαφές ότι το κανονικό ρεύμα οφείλεται στη διαφορά της στάθμης του νερού στα δύο άκρα του πορθμού. Αυτό κάνει το νερό να ρέει ορμητικά από το ψηλότερο επίπεδο στο χαμηλότερο. Η διαφορά αυτή μπορεί να φτάνει τα 40 εκατοστά και είναι ορατή από τη γέφυρα της Χαλκίδας.

 

Γιατί Υπάρχει Διαφορά;

 Πώς μπορεί να εξηγηθεί η διαφορά στη στάθμη του νερού; Το παλιρροϊκό ρεύμα της ανατολικής Μεσογείου διχάζεται όταν φτάνει στο νησί της Εύβοιας. Ο δυτικός κλάδος εισέρχεται στο νότιο άκρο του πορθμού. Εντούτοις, ο ανατολικός κλάδος πρέπει να περιπλεύσει το νησί προτού εισέλθει στον πορθμό από τα βόρεια. Αυτή η μεγαλύτερη διαδρομή καθυστερεί την άφιξη του ανατολικού ρεύματος στον Εύριπο κατά περίπου μία ώρα και δεκαπέντε λεπτά. Υπό αυτές τις συνθήκες, η στάθμη της θάλασσας, και συνεπώς η πίεση του νερού στη μία πλευρά του πορθμού, μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερη από ό,τι στην άλλη. Η επιπρόσθετη πίεση αυξάνει την ορμή των κανονικών παλιρροϊκών ρευμάτων που ρέουν στον Εύριπο.

Αλλά τι θα λεχθεί για τα ακανόνιστα ρεύματα; Στη διάρκεια του πρώτου και του τελευταίου τετάρτου της σελήνης, η βαρύτητα του ήλιου ασκείται σε κατεύθυνση αντίθετη από εκείνη της σελήνης αντί να προστίθεται σε αυτήν. Ενώ η σελήνη δημιουργεί άμπωτη, η έλξη του ήλιου ευνοεί τη δημιουργία πλημμυρίδας. Ως αποτέλεσμα, υπάρχει τότε μικρότερη διαφορά στη στάθμη της θάλασσας ανάμεσα στο βόρειο και στο νότιο άκρο του πορθμού. Έτσι λοιπόν, η ορμή του ρεύματος εξασθενεί. Μερικές φορές, όταν υπάρχει άνεμος, το ρεύμα εξουδετερώνεται πλήρως και σταματάει.

Θα μπορούσαν, ασφαλώς, να λεχθούν περισσότερα σχετικά με την εντυπωσιακή και μυστηριώδη συμπεριφορά αυτών των ρευμάτων. Αν επισκεφτείτε ποτέ την Ελλάδα, ελάτε στην Εύβοια για να παρατηρήσετε από κοντά το συναρπαστικό φαινόμενο της παλίρροιας του Ευρίπου!

*** g02 22/9 σ. 12-13 Η Μυστηριώδης Παλίρροια του Ευρίπου ***

https://www.perfectreader.net/η-μυστηριώδης-παλίρροια-του-ευρίπου/

 

Τα επιστημονικά – τεχνολογικά άλματα στην πρόγνωση καιρού

Επιστήμονας παρατηρεί τα στοιχεία που έχει καταγράψει επίγειος μετεωρολογικός σταθμός

Τα επιστημονικά – τεχνολογικά άλματα στην πρόγνωση καιρού

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ

Παρά το πολυσύνθετο των παραγόντων που διαμορφώνουν τα καιρικά φαινόμενα, η ικανότητα πρόγνωσης έχει βελτιωθεί σημαντικά τόσο σχετικά με το χρονικό διάστημα πρόβλεψης, όσο και με την ακρίβεια. Στην εποχή μας μπορεί να υπάρχει σχετικά ασφαλής πρόγνωση για τον καιρό των επόμενων 5-6 ημερών, όταν πριν από 20 χρόνια η αντίστοιχη δυνατότητα δεν επεκτεινόταν πάνω από τις 2-3 ημέρες. Η διεύρυνση των δυνατοτήτων δεν δικαιώνει βέβαια διάφορους μάλλον οιωνοσκόπους, παρά μετεωρολόγους, που ανακοινώνουν συγκεκριμένες προγνώσεις σε μεγάλο βάθος χρόνου, διεκδικώντας μερικά... κλικ στο Διαδίκτυο.

«Σήμερα εκδίδονται μέχρι και 10ήμερες προγνώσεις. Μέχρι την 7η ημέρα επιτυγχάνεται επαλήθευση σε ποσοστό 65%-70%. Στο δεκαήμερο μπορεί να έχουμε αντίστοιχη επιτυχία εάν η προγνωσιμότητα της ατμόσφαιρας είναι καλή, επικρατούν σταθερές συνθήκες. Στις ΗΠΑ έχουν ξεκινήσει και δίνονται και προβλέψεις 15 ημερών, αλλά περισσότερο για εμπορικούς λόγους, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Μετά τις δύο εβδομάδες οι προγνώσεις δεν έχουν την παραμικρή αξία», τονίζει στην «Κ» ο μετεωρολόγος κ. Δημήτρης Ζιακόπουλος, με πολύχρονη υπηρεσία στην ΕΜΥ. «Τα μοντέλα έχουν βελτιωθεί πολύ, λόγω της ανάπτυξης της τεχνολογίας και της επιστημονικής γνώσης. Το γεωγραφικό πλέγμα εντός του οποίου πραγματοποιούνται προβλέψεις γίνεται πολύ πιο μικρό, άρα η πρόγνωση πιο συγκεκριμένη. Τη δεκαετία του ’70 στις διεθνείς προγνώσεις το πλέγμα είχε μήκος πλευράς 210 χιλιομέτρων. Σήμερα μιλούμε για πλευρά 10-20 χλμ., το ευρωπαϊκό έχει εννιά. Πριν από 20 χρόνια η ασφαλής πρόγνωση αφορούσε τις 2-3 μέρες, σήμερα έχουμε φτάσει στις 5-6», εξηγεί ο κ. Ζιακόπουλος.

«Η μεγάλη εξέλιξη των υπολογιστών δίνει τη δυνατότητα για την πολύ πιο ακριβή επεξεργασία μοντέλων και τέλεση πολύπλοκων μαθηματικών υπολογισμών, με αποτέλεσμα να μπορούμε να προχωρήσουμε σε προγνώσεις επιχειρησιακά αξιοποιήσιμες, δηλαδή έγκαιρα καταληγμένες», λέει στην «Κ» ο κ. Κώστας Λαγουβάρδος διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Περιβάλλοντος του Αστεροσκοπείου.

«Σήμερα υπάρχουν τα παγκόσμια μοντέλα πρόγνωσης με πλέγμα 10-15 χιλιομέτρων και στη συνέχεια οι εθνικοί ή άλλοι φορείς επεξεργάζονται τα περιοχικά μοντέλα, τα οποία έχουν ακρίβεια 2 χιλιομέτρων», συμπληρώνει.

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία και το Εθνικό Αστεροσκοπείο εργάζονται πάνω σε δύο διαφορετικά περιοχικά μοντέλα, το ένα έχει διαμορφωθεί κυρίως στη Γερμανία και το άλλο στη Γαλλία, τα οποία βέβαια έχουν «τεστάρει» και συγκεκριμενοποιήσει στον ελληνικό χώρο. «Με βάση αυτά μπορούμε να έχουμε με πρόγνωση πέντε ημερών, όπου μπορούμε να προβλέψουμε με μεγάλη ακρίβεια, μια ψυχρή εισβολή, μια γενικευμένη κακοκαιρία, αλλά ακόμα δεν είναι εύκολο να πιάσουμε μια καταιγίδα, έναν κυκλώνα. Όσο μικρότερη είναι η διάσταση ενός φαινομένου, τόσο πιο κοντά χρονικά και χωρικά πρέπει να φτάσεις για να το ανιχνεύσεις», σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος.

Έχουν γίνει μεγάλα βήματα στην καιρική πρόγνωση. «Έχουν παραμετροποιηθεί σχεδόν όλες οι φυσικές διαδικασίες της ατμόσφαιρας και μάλιστα σε μεγάλο ύψος. Και δεν μιλάμε μόνο για τη φυσική της ατμόσφαιρας αλλά και για τη χημεία, για παράδειγμα τι σωματίδια αιωρούνται και τι αντιδράσεις προκαλούν», σημειώνει ο κ. Ζιακόπουλος. Παρ’ όλα αυτά ο τεχνολογικός οπτιμισμός προηγούμενων ετών δεν δικαιώνεται ακόμα. «Το 2000 υπεύθυνοι της αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας έλεγαν χαρακτηριστικά πως μέχρι το 2015 ο καιρός θα έχει κατακτηθεί, με την έννοια πως θα αποκαλύπτονταν τα μυστικά του. Τα πράγματα αποδείχθηκαν πολύ πιο πολύπλοκα», συμπληρώνει ο έμπειρος μετεωρολόγος.

Υπάρχουν και μεσοπρόθεσμες προγνώσεις σε βάθος μήνα ή και τριμήνου. Στην Ευρώπη ανακοινώνονται από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Καιρικών Προγνώσεων, μέλος του οποίου είναι και η ΕΜΥ. Οι προγνώσεις αυτές φωτίζουν τις βασικές τάσεις και αφορούν κυρίως τα δύο βασικά μεγέθη, θερμοκρασία και υετό (βροχή, χιόνι κ.λπ.), και κατά πόσον θα κινηθούν πάνω από τις συνηθισμένες τιμές. Μπορεί να υπάρχει μια πρόγνωση πως ένας χειμώνας θα είναι πιο βαρύς ή πιο ήπιος από τον μέσο όρο. «Κανείς όμως δεν μπορεί να πει εάν στις 12 Ιανουαρίου θα χιονίσει στην Κοζάνη», διευκρινίζει ο κ. Ζιακόπουλος. Παρ’ όλα αυτά οι εποχικές προγνώσεις είναι χρήσιμες για οικονομικές δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα για την παραγωγή και την επάρκεια ενέργειας, τις αγροτικές καλλιέργειες κ.λπ. Απαιτείται όμως και η εκπαίδευση των πολιτικών. Μπορεί να ακούσει κάποιος πως ο χειμώνας θα είναι ήπιος και να βρεθεί απροετοίμαστος στην εκδήλωση ενός σοβαρού κύματος κακοκαιρίας.

Μια άλλη πλευρά είναι η ανάγκη συνένωσης ή στενής συνεργασίας των μετεωρολογικών δικτύων, που αναπτύσσονται από διάφορες πλευρές, έτσι ώστε να μη δημιουργείται σύγχυση στο κοινωνικό σύνολο.

Ακραία φαινόμενα

Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα πρόγνωσης καταιγίδων και γενικότερα ακραίων καιρικών φαινομένων έστω και μία δύο ώρες πριν από το ξέσπασμά τους. Πρόκειται για τις προγνώσεις παρόντος χρόνου, που μπορεί να έχουν μεγάλη αξία για την προστασία του πληθυσμού. Ας φανταστούμε πόσο θα μπορούσε να βοηθήσει μια τέτοια πρόγνωση στην περίπτωση της Μάνδρας.

«Σήμερα μπορούν να γίνουν βήματα σε αυτή την κατεύθυνση. Απαιτείται ένα μετεωρολογικό ραντάρ, το οποίο να δίνει μετρήσεις εκείνης της στιγμής. Επίσης, πυκνά δίκτυα επίγειων σταθμών, αξιοποίηση δορυφορικών φωτογραφιών και βέβαια ένα αξιόπιστο τοπικό μοντέλο πρόγνωσης, με πυκνό πλέγμα, για να “φορτωθούν” τα δεδομένα», σημειώνει στην «Κ» ο κ. Λαγουβάρδος. Δυστυχώς, ο εξοπλισμός της χώρας από μετεωρολογικά ραντάρ δεν έχει εξελιχθεί μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες και την προμήθεια τότε δύο συσκευών από την ΕΜΥ.

Ο κ. Λαγουβάρδος τονίζει την αναβάθμιση της ικανότητάς μας να παρακολουθούμε ένα καιρικό φαινόμενο στην εξέλιξή του και να παίρνουμε τα ανάλογα μέτρα, θυμίζοντας την παρακολούθηση του μεσογειακού κυκλώνα στα τέλη Σεπτεμβρίου. Βεβαίως, στις περιπτώσεις έκτακτων φαινομένων δεν αρκεί η πρόγνωση παρόντος χρόνου, αλλά χρειάζεται μια υποδομή άμεσης ειδοποίησης του πληθυσμού.

Έντυπη Καθημερινή

http://www.kathimerini.gr/1000399/article/epikairothta/ellada/ta-episthmonika--texnologika-almata-sthn-prognwsh-kairoy

Σούπερ Σελήνη (Περίγειος συζυγία)

Περίγειος συζυγία

Το φαινόμενο Super Moon (Σούπερ Σελήνη), πραγματοποιείται 4-6 φορές το χρόνο, σε περιόδους που έχουμε Νέα Σελήνη ή Πανσέληνο. Είναι τις στιγμές που το φεγγάρι κατά την ελλειπτική του τροχιά πραγματοποιεί την πιο κοντινή του προσέγγιση στην Γη.   Ο αστρονομικός όρος του φαινομένου είναι «περίγειο συζυγία». Περίγειο είναι το πιο κοντινό σημείο της τροχιάς που προσεγγίζει η Σελήνη τη Γη και «συζυγία» είναι όταν πραγματοποιείται η ευθυγράμμιση της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η απόσταση που προσεγγίζει η Σελήνη τη Γή, διαφέρει ανά μήνα και κυμαίνεται ανάμεσα στα 357.000 χλμ με 406.000χλμ. Όταν λοιπόν η Σελήνη κάνει την προσέγγιση στη Γή σε λιγότερο από 361.585 χλμ τότε πραγματοποιείται το φαινόμενο του Super Moon (Σούπερ Σελήνης).

Παρόλο που το Super Moon (Σούπερ Σελήνη), είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει συχνά, δεν έχει πάντα την ίδια δυναμική αλλά και την ίδια ένταση στην επίδρασή του. Η φετινή πανσέληνος της 14^ης Νοεμβρίου, έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις στον επιστημονικό χώρο, δεδομένου ότι αυτή τη φορά το φαινόμενο SuperMoon (Σούπερ Σελήνη), θα είναι το πιο ισχυρό των τελευταίων ετών. Το μέγεθος της Σελήνης θα είναι 14% μεγαλύτερο, ενώ η λάμψη του, θα είναι 30% πιο έντονη.

Η «ιστορία» του φαινομένου SuperMoon (Σούπερ Σελήνη).

Η πρώτη καταγραφή του φαινομένου έγινε τον 2ο αιώνα π.Χ από τον αρχαίο Έλληνα Αστρονόμο, τον Ίππαρχο, ο οποίος ήταν ο πρώτος που παρατήρησε ότι το φεγγάρι ήταν πιο κοντά στη Γη αλλά και πιο λαμπερό. Αργότερα η θεωρία του Ίππαρχου, αναπτύχθηκε και τεκμηριώθηκε από τον Πτολεμαίο. Ο όρος Super Moon (Σούπερ Σελήνη), δόθηκε το 1979 από τον αστρολόγο Ρίτσαρντ Νόουλι, που έπειτα από πολυετής μελέτες, υποστήριξε ότι το φαινόμενο αυτό ευθύνεται για αρκετές μεγάλες φυσικές καταστροφές που έχουν γίνει στον πλανήτη μας.

Στην πορεία των ετών, σε περιόδους που πραγματοποιείται το φαινόμενο, έχουν παρατηρηθεί αρκετά δυσάρεστα και ανατρεπτικά συμβάντα αλλά και φυσικές καταστροφές. Παρόλο που δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά, σίγουρα όλους μας, μας βάζει σε σκέψεις το γεγονός ότι όταν είχαμε Super Moon (Σούπερ Σελήνη), προέκυψαν τα ακόλουθα γεγονότα:

• Βύθιση Τιτανικού: Σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση των Αστρονόμων του Τέξας, οφειλόταν στην ενίσχυση της παλίρροιας, η οποία προκύπτει από το φεγγάρι.

• Οι δύο πιο ισχυροί σεισμοί στην Ν. Ζηλανδία, το 1931 και το 2011

• Πλημμύρες στην Αυστραλία (1954)

• Ο σεισμός στην Ινδονησία (2005)

• Ο Σεισμός / τσουνάμι στην Ιαπωνία (2011)

• Τυφώνες στις ΗΠΑ

• Έκρηξη υποθαλάσσιων εγκαταστάσεων στον κόλπο του Μεξικού, που προκάλεσε μεγάλη οικολογική καταστροφή.

Με ποιον τρόπο μας επηρεάζει

Όταν η Σελήνη πραγματοποιεί μία τόσο στενή προσέγγιση στη Γη και συμβαίνει το φαινόμενο Super Moon (Σούπερ Σελήνη), η βαρυτική έλξη επηρεάζει τον φλοιό της Γης και κατά επέκταση την φύση. Έτσι λοιπόν μπορεί να παρατηρηθούν στην φύση:

• Ακραία καιρικά φαινόμενα (παλίρροια, ισχυρό χαλάζι, ανεμοτρόβιλος κτλ)

• Σεισμικές δονήσεις

• Ηφαιστειογενής Εκρήξεις

Εκτός από τα φυσικά φαινόμενα, έχει παρατηρηθεί ότι της περιόδους που λαμβάνει χώρα το φαινόμενο, επηρεάζεται έντονα και η ανθρώπινη συμπεριφορά. 

Πληροφορίες από το www.myastro.gr

Σούπερ Σελήνη

Ετοιμαστείτε για την μεγαλύτερη «Σούπερ Σελήνη» της χρονιάς και των τελευταίων 70 ετών Το Super Moon του Νοεμβρίου θα είναι η Πανσέληνος που θα βρεθεί πιο κοντά στη Γη από το 1948

Αν δεν έχετε προλάβει κανένα από τα πολλά φετινά αστρονομικά φαινόμενα του τρέχοντος έτους, ο Νοέμβριος είναι μια καλή ευκαιρία για να απολαύσετε μια θεαματική Σελήνη που θα πλησιάσει πολύ κοντά στη Γη.  Η τελευταία φορά που το φεγγάρι βρέθηκε τόσο κοντά στη Γη ήταν τον Ιανουάριο του 1948.

Κατά τη διάρκεια της βραδιάς, παραμονές της 14ης Νοεμβρίου, η Σελήνη θα εμφανιστεί μέχρι και 14 τοις εκατό μεγαλύτερη και κατά 30 τοις εκατό φωτεινότερη από το μέσο όρο μιας Πανσελήνου. Η επόμενη φορά που η Σελήνη θα βρεθεί και πάλι τόσο κοντά στη Γη θα είναι την 25η Νοεμβρίου του 2034.

Τα «Supermoons» παραμένουν πολύ γοητευτικά και ενδιαφέροντα, αλλά δεν είναι καθόλου ασυνήθιστα. Ένα ακόμη φαινόμενο είχε σημειωθεί στις 16 Οκτωβρίου του τρέχοντος έτους ενώ άλλο ένα θα σημειωθεί στις 14 Δεκεμβρίου.

«Η πανσέληνος της 14ης Νοεμβρίου δεν είναι μόνο η πιο κοντινή και φωτεινή πανσέληνος του 2016, αλλά για την ώρα και η πιο κοντινή του 21ου αιώνα», λέει η NASA. «Η πανσέληνος δεν θα βρεθεί ποτέ ξανά τόσο κοντά στη Γη μέχρι την 25η Νοεμβρίου 2034», αναφέρουν οι επιστήμονες.

Ανάλογα με το πού θα επιλέξετε να την δείτε, η αίσθηση θα είναι διαφορετική και το θέαμα περισσότερο ή λιγότερο εντυπωσιακό. Αν δείτε τη Σελήνη όταν θα είναι ψηλά και δεν υπάρχουν κτίρια ή κάτι ογκώδες για σύγκριση στο οπτικό σας πεδίο, τότε ίσως με δυσκολία θα αντιληφθείτε το πόσο μεγαλύτερη είναι.

Aν ωστόσο το σημείο παρατήρησης που θα επιλέξετε σας κάνει να τη βλέπετε κοντά στη γραμμή του ορίζοντα, τότε το θέαμα θα είναι μαγευτικό και θα καταλάβετε σίγουρα το πόσο μεγάλη είναι σε σχέση με άλλες φορές. Όπως και να έχει, το ιδανικότερο σημείο απαιτεί να είστε μακριά από έντονα φώτα και τον αστικό ιστό που θα μπλοκάρει τη φωτεινότητά του.

Πηγή: www.lifo.gr