Ανδρών επιφανών, πάσα γη τάφο

 

Αφιέρωμα στον Δεκανέα Μιχαήλ Τσαγκαράκη του Κωνσταντίνου

«Ανδρών επιφανών, πάσα γη τάφος»

Και για τον δικό μας Μιχαλάκη, τον δεκανέα Μιχαήλ Τσαγκαράκη, η φράση αυτή δεν είναι απλώς  μια επιγραφή σε μάρμαρο — είναι η αλήθεια μιας ζωής που έλαμψε και έσβησε πρόωρα στα βουνά της Αλβανίας, το 1941.

Καταγόταν από τα Μάλια. Ήταν ανιψιός του Εμμανουήλ Τσαγκαράκη, Φρουράρχου Ηρακλείου κατά τη Μάχη της Κρήτης. Θα μπορούσε να μείνει κοντά του, ασφαλής, μέσα στα γραφεία του Φρουραρχείου, με μια θέση σίγουρη και καθήκον πιο ήπιο. Μα όχι. Ο Μιχαήλ δεν ήταν από εκείνους που μένουν πίσω. Με ενθουσιασμό, με το χαμόγελο και τη φλόγα της νεανικότητάς του, έφυγε για το Αλβανικό μέτωπο μαζί με το Σύνταγμα των Κρητών.

Την ημέρα της αναχώρησης, οι συμπολεμιστές του τον σήκωσαν στα χέρια — περήφανοι που είχαν μαζί τους τον ανιψιό του Φρουράρχου, μα πάνω απ’ όλα, περήφανοι για το παλικάρι με την όμορφη θωριά και το χαμόγελο που τους μετέδιδε θάρρος και χαρά.

 

Στο πατρικό, η αδελφή του, το Μαρικάκι, δεν άντεξε να τον αποχαιρετήσει. Κλείστηκε στο πάνω δωμάτιο να κλάψει μόνη. Μα εκείνος ανέβηκε τα σκαλιά, δέκα-δέκα, να τη συναντήσει. Την αγκάλιασε, την αποπήρε με στοργή:

— «Κλαις; Πρέπει να ’σαι ευτυχισμένη που θα υπερασπιστούμε την πατρίδα!»

Και με το γέλιο του που έσπαγε την αγωνία, της υποσχέθηκε:

— «Όταν τελειώσουν όλα... θα σας φέρω τους κοκορόφτερους Ιταλούς να μας μαζέψουν τις ελιές, βρε κουτό!»

Έπειτα έφυγε. Το Μαρικάκι στάθηκε στο κατώφλι και τον είδε να απομακρύνεται, να κατεβαίνει τις σκάλες βιαστικά, να προλαβαίνει το στρατιωτικό καμιόνι.

«Στο καλό, Μιχαλάκη... να προσέχεις... να γυρίσεις πίσω. Θα σε περιμένω...»

Μα ο Μιχαλάκης δεν γύρισε ποτέ.

 

Γύρισε μόνο με το όνομά του χαραγμένο στο μάρμαρο των Ηρώων στη Νεάπολη και στα Μάλια:

ΜΙΧΑΗΛ ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ΔΕΚΑΝΕΑΣ

– ΕΠΕΣΕΝ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ.

Κανείς δεν έμαθε πού ακριβώς έπεσε.

Σε ποια πλαγιά της Αλβανίας κοιμάται το κορμί του, ποια βροχή πότισε το χώμα που τον σκεπάζει. Ένας από τους χιλιάδες ήρωες μας που δεν γύρισαν και έμειναν χωρίς τάφο, μα με όνομα και ψυχή που δεν ξεχάστηκαν ποτέ.

Η γιαγιά μου, η μάνα του, έψαχνε να μάθει πού έπεσε ο γιος της. Τον μοιρολογούσε μπροστά στη φωτογραφία του, με το θυμιατό και τα δάκρυά της να καίνε πιο πολύ κι από κερί. Η αδελφή του, η μητέρα μου, χρόνια ολόκληρα μιλούσε γι’ αυτόν σαν να μπορούσε να τον φέρει πίσω με τα λόγια. Και ο παππούς, σιωπηλός, έλεγε μονάχα:

«Ανδρών επιφανών, πάσα γη τάφος...»

Ο θείος μου, ο Μιχαήλ, που έχω σαν τιμή να φέρω σαν δεύτερο όνομα το όνομά του, έμεινε νέος για πάντα.

 

Ένα παλικάρι που δεν πρόλαβε να ζήσει, μα πρόλαβε να τιμήσει την στολή του, τον βαθμό του, την οικογένειά του και την Κρήτη που τόσο αγαπούσε.

Και τον θυμάμαι Κάθε φορά που περνώ από το Ηρώο στα Μάλια ή στη Νεάπολη, με συγκίνηση και τρυφερότητα σκέφτομαι πως ίσως εκεί, ανάμεσα στα ονόματα, θα ακούγεται ακόμη το γέλιο του να λέει στο Μαρικάκι:

«Μη φοβάσαι... Θα γυρίσω να μαζέψουμε τις ελιές μαζί...»

Μόνο που αυτή τη φορά, τις μαζεύουμε εμείς — οι απόγονοι — και τις αφιερώνουμε σε εκείνον.

Γιατί για όσο καιρό τον θυμόμαστε, δεν θα έχει φύγει από κοντά μας.

Και όσο υπάρχει η μνήμη του μέσα μας, θα υπάρχει και η λεβεντογένα Κρήτη που τον γέννησε.

Με ευλάβεια αφιερωμένο στην μνήμη του

28.10.2025 

Κωνσταντίνος-Μιχαήλ Αντ. Γραικιώτης

 

Το Έπος του ’40: Προκλήσεις, Τελεσίγραφο και η Ψυχή του Ελληνισμού

 

Το Έπος του ’40: Προκλήσεις, Τελεσίγραφο και η Ψυχή του Ελληνισμού

 

Η 28η Οκτωβρίου 1940 δεν ήταν μια ξαφνική στιγμή στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, αλλά το αποτέλεσμα μιας μακράς αλυσίδας διπλωματικών χειρισμών, στρατιωτικών κινήσεων και προκλητικών ενεργειών. Από τον τορπιλισμό του θωρηκτού Έλλη μέχρι το τελεσίγραφο της Ιταλίας στον Ιωάννη Μεταξά, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με την αλαζονεία του Μουσολίνι και την απειλή πολέμου. Αυτό το άρθρο αφηγείται με λεπτομέρεια τα γεγονότα που οδήγησαν στο ΟΧΙ, αναδεικνύοντας την αποφασιστικότητα του ελληνικού λαού και του ηγέτη του.

 

Οι πρώτες ενδείξεις και οι διπλωματικές πιέσεις

 

Το καλοκαίρι του 1940, η Ιταλία ενέτεινε την πίεση προς την Ελλάδα με αεροπορικές παραβιάσεις και προπαγάνδα. Ο τορπιλισμός του θωρηκτού Έλλη στο λιμάνι της Τήνου ήταν το πρώτο σοκ για τον ελληνικό λαό και η αφορμή για έντονη εθνική αγανάκτηση. Ταυτόχρονα, τα ελληνικά προξενεία στα Τίρανα και άλλες πόλεις της Αλβανίας αναφέρουν συνεχώς μετακινήσεις ιταλικών στρατευμάτων προς τα ελληνικά σύνορα και στρατολογήσεις Αλβανών για τη δημιουργία άτακτων σωμάτων, με στόχο να προκληθούν ταραχές στην περιοχή της Θεσπρωτίας («Τσαμουριά»).

Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθούσε στενά την κατάσταση. Το Γενικό Επιτελείο Στρατού ήταν καλά ενημερωμένο για τη δύναμη, τη σύνθεση και τη διάταξη των ιταλικών μονάδων, χάρη στα συνεχή τηλεγραφήματα των διπλωματικών αποστολών. Παρά τις προκλήσεις, ο Μεταξάς αποφάσισε να μην προχωρήσει σε γενική επιστράτευση πριν από τελεσίγραφο, φοβούμενος ότι μια πρόωρη κίνηση θα έδινε στον Μουσολίνι το δικαίωμα να στείλει ακόμα περισσότερα στρατεύματα και να αυξήσει τις πιέσεις.

«Άκουσε Πιτσίκα. Δεν κινδυνεύεις εσύ να σε βγάλει προδότη η Ιστορία, αλλά εγώ. Αν διατάξω επιστράτευση για έναν στρατιώτη που θα στείλω στα σύνορα ο Μουσολίνι θα στείλει δύο…» – Ι. Μεταξάς

Υπήρχε όμως και η πολιτική διάσταση: ο Μεταξάς ανησυχούσε για την επιστροφή αποστρατευμένων αξιωματικών που είχε «καθαρίσει» επειδή ήταν δημοκρατικοί και έτσι θα έπαιρνε ένα εσωτερικό πολιτικό ρίσκο σε κρίσιμη στιγμή.

 

Προπαγανδιστικές τακτικές και παρασκηνιακές κινήσεις

 

Η Ιταλία, παρά την έλλειψη ισχυρής ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στα σύνορα, επιδίωκε να δημιουργήσει ψευδή εικόνα ελληνικής επιθετικότητας. Στις 26 Οκτωβρίου, το πρακτορείο ειδήσεων της Ιταλίας και οι εφημερίδες τους διαδίδουν σκηνοθετημένα επεισόδια, όπως βομβιστικές επιθέσεις και ανταλλαγές πυρών κοντά σε αλβανικά φυλάκια. Σκοπός τους ήταν να δικαιολογήσουν την επικείμενη επίθεση και να αιφνιδιάσουν την ελληνική πλευρά.

Στο παρασκήνιο, η Ελλάδα ενίσχυε τα στρατεύματά της στην Ήπειρο και την ανατολική Μακεδονία, χωρίς όμως να προχωράει σε γενική επιστράτευση. Η ελληνική διπλωματία και οι στρατιωτικές υπηρεσίες απέδιδαν ιδιαίτερη σημασία στην παρατήρηση της Ιταλικής προκλητικότητας, η οποία προσπαθούσε να εκμεταλλευτεί κάθε ευκαιρία για να ελέγξει τα Βαλκάνια, πάντα υπό τη σκιά της γερμανικής επιρροής.

 

Η κοσμική δεξίωση και το τελεσίγραφο

 

Η αντίθεση ανάμεσα στην επίσημη κοσμική ζωή και την επικείμενη τραγωδία γίνεται σαφής στις 26 Οκτωβρίου. Ο Ιταλός πρέσβης στη χώρα μας, Γκράτσι, διοργανώνει μεγάλη δεξίωση στην πρεσβεία, προσκαλώντας όλη την κοσμική Αθήνα και όλους τους ανώτερους υπαλλήλους του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, οι οποίοι με εντολή του Μεταξά παρέστησαν άπαντες, ενώ λίγες ώρες μετά θα παρέδιδε στον Μεταξά το τελεσίγραφο που κήρυττε τον πόλεμο. Η εικόνα της τεράστιας τούρτας με τις σημαίες Ελλάδας και Ιταλίας, ανάμεσα σε καλοντυμένες κυρίες και επιδεικτικά αυτοκίνητα, δημιουργεί έντονη αίσθηση ειρωνείας και αντίθεσης με την πραγματικότητα που πλησίαζε. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο Γκράτσι:

«Σπάνια υποθέτω, ίσως και ποτέ άλλοτε, δεν θα βρέθηκε πρέσβης σ’ αυτήν τη θέση… να υποδέχεται έναν κόσμο σαν άψυχα ξύλινα πιόνια σε μια σκακιέρα θανάτου.»

Την ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο Γκράτσι συνοδευόμενος από διερμηνέα και στρατιωτικό ακόλουθο, φτάνει στη βίλα του Μεταξά στην Κηφισιά. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, φορώντας την απλή νυχτιάτικη ρόμπα του, διαβάζει το τελεσίγραφο και με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα δηλώνει ότι η Ελλάδα θα υπερασπιστεί το έδαφός της — παρά τις απειλές και την υπεροπλία της Ιταλίας. Οι διάλογοι του Γκράτσι με τον Μεταξά και η περιγραφή των συναισθημάτων του πρέσβη καταγράφουν με δραματικό τρόπο τη στιγμή της ιστορικής απόφασης: το περίφημο ΟΧΙ.

Ο Γκράτσι θυμάται:

Μόλις καθίσαμε του είπα ότι η Κυβέρνηση μου είχε αναθέσει να του κάμω μια άκρως επείγουσα ανακοίνωση και χωρίς άλλα λόγια του έδωσα το κείμενο. Ο Μεταξάς άρχισε να διαβάζει. Τα χέρια του κρατούσαν το χαρτί έτρεμαν ελαφρά και μέσα από τα γυαλιά του έβλεπα τα μάτια να βουρκώνουν, όπως συνήθιζε όταν ήταν συγκινημένος. Όταν τελείωσε την ανάγνωση, με κοίταξε κατά πρόσωπο και μου είπε με φωνή λυπημένη αλλά σταθερή. “Allors c’ est la guerre” (Επομένως έχουμε πόλεμο).

Και σε παρακάτω σημείο σημειώνει:

Ο Μεταξάς με ρώτησε τότε αν μπορούσα να του καθορίσω τουλάχιστον ποια ήταν τα στρατηγικά σημεία επί του ελληνικού εδάφους που η ιταλική Κυβέρνηση θα ήθελε να καταλάβει. Φυσικά, αναγκάσθηκα να του απαντήσω ότι δεν είχα την παραμικρή ιδέα. Ο Μεταξάς απήντησε : “Vous voyez bien que c’ est impossible” (βλέπετε ότι αυτό είναι αδύνατον). Η ευθύνη του πολέμου αυτού βαρύνει αποκλειστικά την Ιταλική Κυβέρνηση. Η Κυβέρνηση σας ήξερε κάλλιστα ότι η Ελλάδα το μόνο που επιθυμούσε ήταν να παραμείνει ουδετέρα, αλλ’ ότι είμεθα αποφασισμένοι να υπερασπιστούμε το εθνικό έδαφος εναντίον οιουδήποτε.

 

Η ελληνική ψυχή και η προετοιμασία για την αντίσταση

 

Η Ελλάδα δεν υπέκυψε. Ο λαός, οι στρατιώτες και ακόμα και οι Έλληνες που βρίσκονταν διασκορπισμένοι σε όλο τον κόσμο, επέστρεψαν στην πατρίδα ή προετοιμάστηκαν να υπερασπιστούν το έδαφος. Η ψυχή του ελληνισμού φλέγεται από τον τορπιλισμό της Έλλης και τις συνεχείς παραβιάσεις από την ιταλική αεροπορία, ενώ η απόφαση του Μεταξά να υπερασπιστεί την τιμή και την ανεξαρτησία της χώρας παραμένει σύμβολο αυτοθυσίας και εθνικής αξιοπρέπειας.

Η αντίθεση ανάμεσα στην επιδεικτική αδιαφορία της αθηναϊκής αριστοκρατίας και στη συλλογική αντίδραση του λαού αναδεικνύει τη σημασία της ενότητας σε κρίσιμες στιγμές. Το ΟΧΙ δεν ήταν μόνο στρατιωτική απόφαση, αλλά έκφραση εθνικής ψυχής που προετοιμαζόταν για αντίσταση και θυσία.

Η 28η Οκτωβρίου 1940 δεν ήταν τυχαίο γεγονός. Ήταν το αποτέλεσμα συστηματικών ιταλικών προκλήσεων, στρατιωτικών κινήσεων, προπαγανδιστικών ενεργειών και διπλωματικών πιέσεων, ενώ ταυτόχρονα ανέδειξε τη σταθερότητα και την ψυχική δύναμη της ελληνικής ηγεσίας και του λαού. Από τον τορπιλισμό της Έλλης μέχρι το τελεσίγραφο στον Μεταξά, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τον Μουσολίνι και απέδειξε ότι η τιμή, η ενότητα και η αποφασιστικότητα μπορούν να νικήσουν ακόμα και τις μεγαλύτερες προκλήσεις.

Κων. Γραικιώτης

Η Ελλάδα ανακοινώνει το τέλος του πολέμου – 15 Αυγούστου 1945

 

Η Ελλάδα ανακοινώνει το τέλος του πολέμου – 15 Αυγούστου 1945

Στις 15 Αυγούστου 1945, η Ελλάδα γύρισε σελίδα στην ιστορία της. Μετά από σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου και Κατοχής, η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα τη λήξη της εμπόλεμης κατάστασης, σηματοδοτώντας το τέλος μιας σκοτεινής εποχής.

Το Υπουργικό Συμβούλιο, στη συνεδρίαση της 15ης Αυγούστου, ψήφισε νόμο σύμφωνα με τον οποίο:

• Η εμπόλεμη κατάσταση, που ξεκίνησε την ημέρα της ιταλικής επίθεσης στις 28 Οκτωβρίου 1940, θεωρείται λήξασα.
• Η λήξη τίθεται σε ισχύ τα μεσάνυχτα της 15ης προς τη 16η Αυγούστου 1945.
• Ο νόμος δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ώστε να αποκτήσει πλήρη ισχύ.

Η απόφαση αυτή δεν ήταν απλώς μια τυπική πράξη. Συμβόλιζε την αποκατάσταση της ειρήνης και την αναγνώριση της Χάρτας του Σαν Φρανσίσκο, με την οποία είχε ιδρυθεί ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. Ουσιαστικά, η Ελλάδα εντασσόταν στον νέο παγκόσμιο χάρτη, αναγνωρίζοντας την οριστική λήξη του πολέμου.

Ιστορικό πλαίσιο

Από το 1940 έως το 1945, η χώρα γνώρισε την ιταλική επίθεση, τη γερμανική εισβολή, την βουλγαρική κατοχή, τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και τον αγώνα της Αντίστασης. Παρά την απελευθέρωση της Αθήνας τον Οκτώβριο του 1944, η Ελλάδα βρισκόταν ακόμη τυπικά σε εμπόλεμη κατάσταση. Χρειάστηκε να φτάσει το καλοκαίρι του 1945, λίγο μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, για να κλείσει και νομικά αυτή η πληγή.

Ένα νέο ξεκίνημα

Η 15η Αυγούστου 1945 δεν σήμανε μόνο τη λήξη του πολέμου· σήμανε και την αρχή μιας νέας περιόδου για τη χώρα. Παρά τις δυσκολίες που ακολούθησαν, εκείνη η μέρα καταγράφηκε στη συλλογική μνήμη ως το τέλος μιας τραγικής περιόδου και η απαρχή μιας ελπίδας για ειρήνη και ανασυγκρότηση.

 

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΕΜΠΡΟΣ" 18.8.1945

Ο στρατηγός Παπάγος εξιστορεί τι συνέβη την νύκτα της 28ης Οκτωβρίου

 

Ο στρατηγός Παπάγος εξιστορεί τι συνέβη την νύκτα της 28^ης Οκτωβρίου

Ο συναγερμός του Έθνους

 

Το τηλέφωνό του αντήχησε στις 4 παρά τέταρτο το πρωί εδώ στο σπίτι του στις 28 Οκτωβρίου του 1940. Κτυπούσε επίμονα. Το άκουσε μέσα στον ύπνο του ο Αρχηγός του Ελληνικού Επιτελείου και πετάχτηκε αναστατωμένος. Το σήκωσε.

-Ποιος είναι; ρώτησε.  Και η απάντηση ήρθε απόμακρη σαν να του απαντούσε όχι ένας άνθρωπος αλλά ένα Έθνος ολόκληρο.

-Αυτή την στιγμή μου επέδωσε ο Γκράτσι το τελεσίγραφο της Ιταλίας. Είπα όχι. Το απέρριψα. Εκηρύχθη ο πόλεμος.

Ο Επιτελάρχης αναγνώρισε την φωνή του Ιωάννη Μεταξά, ήρεμη, σταθερή σαν την φωνή της Ιστορίας.

-Ντύθηκα αμέσως, μας λέει, καθώς ρίχνει μια ματιά στο ίδιο τηλέφωνο που βρίσκεται ακόμα στο διάδρομο του σπιτιού του.

-Το περιμένατε αυτό το τηλεφώνημα; Τον ρωτάμε.

Και ναι και όχι. Είχαμε πάντα υπ’όψιν μας ότι επρόκειτο να μας επιτεθεί η Ιταλία. Αλλά ποια θα ήταν αυτή η στιγμή … αυτό δεν το γνωρίζαμε…

- Ούτε την παραμονή της 28^ης Οκτωβρίου;

-Ούτε και μάλιστα ακόμη λιγώτερο. Έδινε τότε αν ενθυμείσθε κάποια γιορτή ο Γκράτσι στην πρεσβεία με αδελφωμένα τα ιταλο-ελληνικά χρώματα…

Και πως δεν την ενθυμούμεθα την αξιοθρήνητον εορτήν των δολοφόνων; Είχαν παρευρεθεί υποχρεωτικώς οι επίσημοι και μερικοί άλλοι. Το δημόσιον αίσθημα που δεν εξαπατάται εύκολα έγινε αφορμή και άγνωστοι Έλληνες είχαν σπείρει με καρφιά την είσοδο του Μεγάρου της. Τα λάστιχα των αυτοκινήτων έσκαγαν και ήταν οι πρώτοι ανησυχητικοί κρότοι που ξάφνιαζαν τα αυτιά των Ιταλών. Μέσα στην κατάφωτη αίθουσα παρετίθετο μια τούρτα με τα ελληνικά και ιταλικά χρώματα και με προπόσεις της πατροπαράδοτης φιλίας. Στο διπλανό γραφείο όμως ένας γραμματέας της πρεσβείας ελάμβανε την ίδια στιγμή από την Ρώμη οδηγίες για την δολοφονική επίθεση… Πως λοιπόν να μην τα ενθυμούμεθα όλα αυτά;

-Ήμεθα διαρκώς εν αναμονή …συνεχίζει ο κ. Παπάγος, και σαν σήμερα πριν πέντε ετών, ντύθηκα βιαστικά το πρωί και έσπευσα στο Στρατηγείο στα Π. Ανάκτορα.

 

 

 

Ο αξιωματικός υπηρεσίας σαν με είδε κατάλαβε, τόσο βιαστηκά που ανέβαινα την σκάλα, πως κάτι το έκτακτο συμβαίνει. Με ακολούθησε στο γραφείο στο έρημο την στιγμή εκείνη. Από κει θα δίνονταν σε λίγο ο συναγερμός της ελληνικής επιστρατεύσεως, το σχέδιον της οποίας από καιρού ήταν έτοιμο με κάθε λεπτομέρεια.

-Η Ιταλία μας εκήρυξε τον πόλεμο, του είπα. Χωρίς κανένα σχόλιο, εις στάσιν προσοχής, ανέμενε διαταγάς,

-Καλέσατε τους αξιωματικούς… είπα.

Εντός ολίγου κατέφθαναν εις το Στρατηγείον όλοι. Από το τηλεφωνικόν κέντρον μεταδίδετο αδιακόπως προς όλας τας στρατιωτικάς αρχάς της Ελλάδος η διαταγή της επιστρατεύσεως. Το πρώτον σχέδιον,  είχε συμπληρωθεί και δεν ήταν ακόμη η έκτη πρωϊνή.

Εν τω μεταξύ ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως Ιωάννης Μεταξάς, συνεκάλει εκτάκτως εις το υπουργείον εξωτερικών το υπουργικόν Συμβούλιον το οποίον με ώριζε Αρχιστράτηγον του Ελληνικού Στρατού.

-Τι προβλέψεις είχατε; Ήμεθα αρκετά παρασκευασμένοι για μια τέτοια επίθεση;

-Όσο ήτο δυνατόν. Η δυσαναλογία των δυνάμεων του ελληνικού με τον ιταλικόν στρατόν, ήτο φυσικά μεγάλη. Εν τούτοις επιστεύαμε ότι θα τον συγκρατούσαμε στα σύνορά μας και ότι θα ήρχετο μια στιγμή δια να αναλάβωμεν την επίθεσιν.

-Και η ιταλική αεροπορία;

-Αυτή βεβαίως ήτο η μεγαλυτέρα απειλή. Είχαμε όμως λάβει μερικά μέτρα, εκτός της αεροπορίας μας, δια να την αντιμετωπίσωμεν. Η επιστράτευση λ.χ. της  Θεσσαλονίκης έγινε εκτός της πόλεως, διότι το σχέδιον προέβλεπε την συγκέντρωσιν τόσον του υλικού όσο και των ανδρών εις γειτονικά χωριά. Και όταν η ιταλική αεροπορία εβομβάρδισεν τους εκτός της Θεσσαλονίκης στρατώνας δια να ματαιώση την επιστρατευσιν οι στρατώνες ήσαν κενοί.. Επίσης το αντιαεροπορικόν πυροβολικόν μας απήντα ευστόχως εις τας επιδρομάς των και τα καταδιωκτικά μας αεροπλάνα επέδειξαν και αυτά μεγάλον ηρωϊσμόν. Εκείναι που εκινδύνευαν ήσαν φυσικά, αι  σιδηροδρομικαί μας συγκοινωνίαι, η καταστροφή των οποίων θα εδυσχέραινε την επιστράτευσιν. Όλοι περιμέναμε εκείνο το πρωί αγωνιωδώς τας πρώτας πληροφορίας δια την δράσιν των ιταλικών βομβαρδιστικών. Αλλά η πρώτη μέρα πέρασε χωρίς τίποτα το αξιόλογον ύστερα η δεύτερη η Τρίτη, μια εβδομάς δύο και αι συγκοινωνίαι μας παρέμενον άθικτοι, η επιστράτευσις και αι μεταφοραί ανενόχλητοι.

-Πως το εξηγείται αυτό; Η υπεροχή της ιταλικής αεροπορίας εις αριθμόν δεν ήταν μεγάλη;

-Βεβαίως

- Διατί τότε δεν έδρασε αποτελεσματικώτερα;

- Διερωτώμαι και εγώ.

- Και όμως κ. Αντιστράτηγε είναι πλέον γνωστόν τι συνετέλεσε, εκτός της αεροπορίας μας, εις την αδράνειαν της ιταλικής.

-Τι; Είμαι περίεργος να το μάθω.

- Η δειλία των Ιταλών αεροπορων…

-…. Και το θάρρος των δικών μας συμπληρώνει ο κ. Παπάγος.

- Σύμφωνοι.

Την σιωπή διακόπτει το κουδούνισμα του τηλεφώνου που μας ξαφνιάζει. Κτυπά επίμονα όπως τότε, όπως εκείνο το πρωί, το αλησμόνητον της ελληνικής ιστορίας. Και ο Αρχιστράτηγος με ένα μελαγχολικόν μειδίαμα, εγείρεται βαρύθυμος από την θέσιν του.

-Ποιος να είναι διερωτάται. Και δεν έχει άδικο. Όλα τα’ άλλα είνε πια ασήμαντα γεγονότα εδώ μέσα που αντήχησε ο πρώτος συναγερμός του Έθνους την 28^ην Οκτωβρίου του 1940.

Ν.

Πηγή

Εφημερίδα «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» 28.10.1945