Ο Αναξαγόρας και οι Εκλείψεις

 

Ο Αναξαγόρας και οι  Εκλείψεις: Ο πρώτος που τις υπολόγισε σωστά

Οι μελετητές αποδίδουν μερικές φορές στον Θαλή ή στον Εμπεδοκλή του Ακράγαντα  την πρώτη σωστά διατυπωμένη  θεωρία για τις εκλείψεις ηλίου, αλλά ο Αναξαγόρας ήταν αυτός που είχε την επιστημονική δικαίωση

Γράφει ο  Matthew Wills 

Ήταν άραγε ο Έλληνας φιλόσοφος Αναξαγόρας από τις Κλαζομενές (περίπου 500–428 π.Χ.) ο πρώτος άνθρωπος που πρόβαλε τη σωστή θεωρία τόσο των ηλιακών όσο και των σεληνιακών εκλείψεων;  Ο Θαλής, περισσότερο από έναν αιώνα νωρίτερα, είχε μια προσωπική άποψη για το θέμα. Ο σύγχρονος του Αναξαγόρα Εμπεδοκλής ο Ακράγας είχε επίσης δική του άποψη. Ο φιλόσοφος Daniel W. Graham και ο αστρονόμος Eric Hintz συνεργάσθηκαν  για να επιχειρηματολογήσουν και  για να δώσουν τις δάφνες στον Αναξαγόρα, τον οποίο αποκαλούν   ως τον πιθανότερα  « πρώτο εμπειρικό αστρονόμο ».

«Υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για την ικανότητα του Θαλή είτε να προβλέψει είτε να εξηγήσει μια έκλειψη», εξηγούν, «και δεν υπάρχει καμιά πληροφορία ή ένδειξη  ότι κάποιος μετά από αυτόν είχε σωστά διατυπώσει οποιαδήποτε θεωρία για το θέμα  των εκλείψεων μέχρι την εμφάνιση του Αναξαγόρα και του Εμπεδοκλή. Όποιες και αν ήταν οι γνώσεις του Θαλή πάνω στο θέμα των εκλείψεων, οι εξηγήσεις του για αυτές  δεν βασίστηκαν σε επιστημονική βάση μέχρι την εποχή του Αναξαγόρα».

 

 

Η θεωρία του Αναξαγόρα για τις εκλείψεις ήταν «ουσιαστικά σωστή», γράφουν οι Graham και Hintz. Το θέμα  είναι ότι ο Αναξαγόρας νόμιζε ότι η Γη ήταν ένας λεπτός, επίπεδος δίσκος στο κέντρο του σύμπαντος και ότι τα άλλα ουράνια σώματα, κρατημένα ψηλά από δίνες, περιφέρονταν γύρω από τη Γη. Όσο για τον  Ήλιο αυτός δημιούργησε το δικό του φως και η Σελήνη αντανακλούσε το φως του Ήλιου.

Ο Αναξαγόρας υπέθεσε ότι όταν η Γη βρισκόταν ανάμεσα στον Ήλιο και τη Σελήνη, υπήρχε έκλειψη Σελήνης: η σκιά ή η ομπρέλα της Γης σκοτείνιαζε την επιφάνεια της Σελήνης. Όταν η Σελήνη βρισκόταν ανάμεσα στον Ήλιο και τη Γη, υπήρχε έκλειψη Ηλίου: η ομπρέλα της Σελήνης σκοτείνιαζε την επιφάνεια της Γης.  Αυτό είναι μια βασική γνώση στην εποχή μας, αλλά στην εποχή του Αναξαγόρα η θεωρία του αυτή «σηματοδοτούσε μια ξαφνική πρόοδο στην πρώτη, επιστημονικά σωστή,  εξήγηση της έκλειψης στην ιστορία του κόσμου, όπως σήμερα γνωρίζουμε».

Κι συνεχίζοντας οι Γκράχαμ και Χιντς αναφέρουν ότι ο Αναξαγόρας δεν σταμάτησε εκεί. Συνειδητοποίησε ότι μια έκλειψη Ηλίου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως επιστημονικό εργαλείο. Η σκιά της Σελήνης θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να υπολογιστεί το μέγεθος της Σελήνης και του  Ήλιου.

«Η περιοχή στην οποία ήταν ορατή η έκλειψη θα περιοριζόταν στην περιοχή που θα σκιαζόταν από τη Σελήνη», γράφουν, «και το μέγεθος της Σελήνης θα ήταν περίπου το ίδιο με τη σκιά της πάνω στη Γη. Εάν ο Ήλιος ήταν πολύ πιο μακριά από τη Γη από ότι από τη Σελήνη, θα μπορούσε να είναι σημαντικά μεγαλύτερος από τη Σελήνη».

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Αναξαγόρα, η Σελήνη ήταν τόσο μεγάλη όσο η Πελοπόννησος, η χερσόνησος στο νότιο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας. Ο δε  Ήλιος, λοιπόν, σύμφωνα με αυτόν τον υπολογισμό,  πρέπει να είναι μεγαλύτερος από την Πελοπόννησο.

[Προφανώς, ο Ήλιος είναι πολύ μεγαλύτερος από την Πελοπόννησο, η οποία καλύπτει περίπου 8.320 τετραγωνικά μίλια/21.549 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Θα χρειαζόταν λοιπόν  1,3 εκατομμύρια φορές η Γη για να γεμίσει τον όγκο του Ήλιου . Αλλά το θέμα είναι ότι ο Αναξαγόρας έδειξε ότι ο Ήλιος ήταν σίγουρα μεγαλύτερος από όσο φαινόταν.]

 

 

Ποια ηλιακή έκλειψη λοιπόν πυροδότησε αυτόν τον υπολογισμό από την πλευρά του Αναξαγόρα; Οι μελετητές στη δεκαετία του 1970 πρότειναν τις εκλείψεις του 557 π.Χ. και του 463 π.Χ. Ο Graham και ο Hintz διαφωνούν: το 557 π.Χ. ήταν μισός αιώνας πριν από την εποχή του Αναξαγόρα ενώ  η έκλειψη του 463 π.Χ. ήταν ορατή βορειότερα στην ηπειρωτική Ελλάδα και όχι στην Πελοπόννησο. Η μόνη άλλη έκλειψη Ηλίου «ορατή στα ελληνικά εδάφη κατά την ωριμότητα του Αναξαγόρα» ήταν η έκλειψη του 478 π.Χ., όταν ο Αναξαγόρας ήταν περίπου είκοσι δύο ετών. Σε αυτή την έκλειψη, η σκιά της Σελήνης κάλυψε σχεδόν ολόκληρη την Πελοπόννησο, η οποία, βολικά στους υπολογισμούς θεωρήθηκε πως είναι μια περίπου κυκλική ξηρά. Αυτή η έκλειψη, υποστηρίζουν οι συγγραφείς,  υπήρξε η «μόνη άμεση βάση για τον υπολογισμό του μεγέθους του Ήλιου από τον Αναξαγόρα».

Υπάρχουν εκλείψεις ηλίου τουλάχιστον δύο φορές —και μάλιστα κάποιες φορές και πέντε φορές— το χρόνο. Οι περισσότερες ηλιακές εκλείψεις, μερικές ή ολικές, δεν είναι ορατές από όλα τα μέρη της Γης.  Καθώς η Σελήνη είναι περίπου στο ένα τέταρτο του μεγέθους της Γης, αυτή ρίχνει μια στενά εστιασμένη σκιά στην επιφάνεια του μεγάλου αδερφού της. Αυτό οδήγησε στο φαινόμενο της  «καταδίωξης»  των εκλείψεων, τα ταξίδια δηλαδή  κάποιων για να δουν εκλείψεις μακριά από το σπίτι τους. Το φαινόμενο αυτό  είναι πιο έντονο ειδικά στην περίπτωση  ολικών εκλείψεων  όπως αυτή που θα υπάρξει φέτος στις  8ης Απριλίου 2024 και η οποία περνάει από μια στενή περιοχή της Βόρειας Αμερικής. Οι εκλείψεις, γνωστές και ως εραστές της σκιάς (umbraphiles), θα μπορούσαν κάλλιστα να ονομαστούν Αναξαγορασιανές  προς τιμήν του Αναξαγόρα.

Πηγή :

Anaxagoras and the Solar Eclipse of 478 BC by Daniel W. Graham, Eric Hintz

Apeiron: A Journal for Ancient Philosophy and Science, Vol. 40, No. 4 (December 2007), pp. 319-344 (26 pages)

https://daily.jstor.org/anaxagoras-and-the-eclipse-the-first-to-get-it-right/

 

 Αναξαγόρας (~500-428 π.Χ)

 

Ο Αναξαγόρας (~500-428 π.Χ) ήταν σπουδαίος αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και αστρονόμος. Γεννήθηκε στις Κλαζομενές της Ιωνίας περίπου το 500 π.Χ. Ήταν γιος του Ηγησίβουλου ή Εύβουλου και ανήκε σε πλούσιο και αριστοκρατικό γένος. Σε ηλικία 20 ετών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, επιδιδόμενος σε φιλοσοφικές σπουδές, όπου και έζησε εκεί επί 30 χρόνια. Σύμφωνα όμως με την παράδοση κατηγορήθηκε για ασέβεια και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πόλη.

Γενικά ο Αναξαγόρας προσπάθησε να ανανεώσει την ιωνική φυσιολογία και να τη συνδυάσει με τις πνευματικές κατακτήσεις του Παρμενίδη και του Εμπεδοκλή.

Αστρονομία

Για τη Γη ο Αναξαγόρας πιστεύει πως έχει τυμπανοειδές σχήμα, και πως συγκρατείται στον αέρα, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.

Για τον Ήλιο, ο Διογένης Λαέρτιος αναφέρει πως ο Αναξαγόρας τον θεωρεί διάπυρο λίθο, ενώ το μέγεθός του είναι μεγαλύτερο από την Πελοπόννησο.

Για τη Σελήνη, ο φιλόσοφος πιστεύει πως είναι ετερόφωτη, αλλά τη θεωρεί μια δεύτερη Γη που κατοικείται από ανθρώπους και άλλα όντα. (κατά τον Πλάτωνα).

Για τα άστρα, πιστεύει ότι έχουν όμοια μορφή με αυτή του Ηλίου.

Για τους κομήτες, θεωρεί πως είναι πλανήτες, οι οποίοι εκπέμπουν φλόγες, τους διάττοντες αστέρες τους θεωρεί "σπινθήρες" που εκτινάσσονται από τον αέρα, και για τους μετεωρίτες, ο Αναξαγόρας πιστεύει ότι είναι λίθοι που στροβιλίζονται και έλκονται από τη Γη.

https://el.wikipedia.org/wiki/Αναξαγόρας

 

Ηλιακή καταιγίδα θα χτυπήσει τη Γη αύριο Πέμπτη

 

 

Ηλιακή καταιγίδα θα χτυπήσει τη Γη αύριο Πέμπτη

Προειδοποιήσεις για πιθανά προβλήματα

Tην Πέμπτη 14/4 θα χτυπήσει τη γη γεωμαγνητική καταιγίδα από τον Ήλιο, με ταχύτητα 1.600.000 χιλιόμετρα την ώρα. Η προειδοποίηση που εξέδωσε η ΝΟΑΑ (National Oceanic and Atmospheric Administration) θα διαρκέσει έως το πρωί της Κυριακής 17/4.

Αν συντρέχει λόγος να ανησυχήσετε; Εξαρτάται. Κυρίως από το αν μπορείτε να ζήσετε χωρίς ρεύμα -για λίγο. Επίσης, μπορεί να πυροδοτηθεί πιο έντονο βόρειο σέλας στην ανώτερη ατμόσφαιρα της γης.

Η γη βρίσκεται στη μέση μιας ηλιακής καταιγίδας, αφότου ‘χτυπήθηκε’ από μια εκτίναξη μάζας από τον Ήλιο που απελευθέρωσε φορτία ενέργειας -με μορφή ακτινοβολίας-, που οδήγησε επίσης, σε εκτίναξη εκρηκτικών σφαιρών ηλιακού υλικού, δήλωσαν αξιωματούχοι. Ο πλανήτης μας πέρασε από την πληγείσα περιοχή πριν δυο μέρες και αρχικά ‘ένιωσε’ μια μικρή επίδραση, εν τούτοις τώρα θα δούμε τα πραγματικά αποτελέσματα.

Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι τις τελευταίες ώρες παρατηρούνται ισχυρές γεωμαγνητικές καταιγίδες. Είναι ικανές να προκαλέσουν προβλήματα στα συστήματα ισχύος, στους δορυφόρους και τους ανθρώπους στο διάστημα, ενώ μπορεί να προκύψουν δυσκολίες στη χρήση συστημάτων δορυφορικής πλοήγησης και ραδιοφώνου. Μπορούν να επηρεαστούν και τα αποδημητικά ζώα. Μια άλλη πιθανή συνέπεια είναι η εμφάνιση σέλας.

Οι ειδικοί έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι δεν είμαστε επαρκώς προετοιμασμένοι για τους πιθανούς κινδύνους ενός τέτοιου γεγονότος.

Να δούμε όμως, και τι εννοούν.

Στις 15/5 του 1921 είχαν ξεσπάσει πολλές πυρκαγιές σε δωμάτια ελέγχου ηλεκτρισμού και τηλεγραφίας, σε πολλά μέρη του κόσμου. Στην πόλη της Νέας Υόρκης όλα ξεκίνησαν από έναν πίνακα διανομής στο σταθμό Brewster. Η φωτιά εξαπλώθηκε γρήγορα και κατέστρεψε ολόκληρο το κτίριο. Στη Σουηδία, οι χειριστές στο Karlstad υπήρξε αρχικά δυσλειτουργία εξοπλισμού, εμφανίστηκε ελαφρύς καπνός, πριν ξεσπάσει φωτιά και προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές στον εξοπλισμό. Παρόμοιες αναφορές προέκυψαν και σε άλλα μέρη (Ινδία, Μεγάλη Βρετανία, Νέα Ζηλανδία).

Το 1921 τα αποτελέσματα αφορούσαν παρεμβολές σε ραδιοεπικοινωνίες, τηλεγραφικά και τηλεφωνικά συστήματα, τα οποία χρησιμοποιούνταν τότε. Τώρα το ηλεκτρικό ρεύμα είναι παντού.

Ο λόγος του πανικού αφορούσε μαγνητικά πεδία που δημιουργήθηκαν στη γη, έπειτα από μια εκ των μεγαλύτερων ηλιακών καταιγίδων που επηρέασαν ποτέ τον πλανήτη.

Τι είναι οι ηλικιακές καταιγίδες

Προκαλούνται όταν ο ήλιος εκπέμπει μια έκρηξη ηλεκτρικά αγώγιμου πλάσματος, σε αυτό που ονομάζεται στεφανιαία εκτόξευση μάζας (CME) -ή αλλιώς σφαίρες ηλιακού υλικού. Όταν η CME κατευθύνεται προς τη γη, θα μπορούσε να περάσει μεταξύ του Ήλιου και του πλανήτη μας, με πολύ υψηλές ταχύτητες περίπου (2000 km ανά δευτερόλεπτο) και να φτάσουν στη γη σε λίγες ημέρες.

Δεδομένου ότι το πλάσμα στα CME είναι ηλεκτρικά αγώγιμο, αλληλεπιδρά με το μαγνητικό πεδίο της γης και φέρνει ρεύμα σε ένα στρώμα της γήινης ατμόσφαιρας, που ονομάζεται ιονόσφαιρα. Αυτό με τη σειρά του παράγει ένα μαγνητικό πεδίο, μέσω της αρχής του ηλεκτρομαγνητισμού -βάσει του οποίου λειτουργούν οι κινητήρες και οι γεννήτριες.

Η διαδικασία παράγει ηλεκτρικά πεδία στην ηλεκτρικά αγώγιμη επιφάνεια της γης και οδηγεί ηλεκτρικά ρεύματα, μέσω των διαφορετικών τύπων πετρωμάτων στον φλοιό που έχουν ποικίλες ικανότητες να αγώγουν ρεύμα.

Ο πρόεδρος της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων Space Environment Impacts (SEIEG) της Μεγάλης Βρετανίας, Mike Hapgood εξήγησε το Σεπτέμβριο του 2012 στην Independent. ότι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που μπορούν να προκαλέσουν οι ηλιακές καταιγίδες, είναι στους μετασχηματιστές στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς λειτουργούν σε πολύ συγκεκριμένες συχνότητες εναλλασσόμενου ρεύματος σε όλο τον κόσμο.

“Όταν το ρεύμα που προκαλείται στη γη από τις ηλιακές καταιγίδες μπαίνει σε έναν μετασχηματιστή, διαταράσσει την ισορροπία. Οι μετασχηματιστές βασίζονται στην ισορροπία των ρευμάτων, καθώς αλλάζουν οι τάσεις. Αν αυτή η ισορροπία χαθεί, μπορεί να προκληθεί θέρμανση και δόνηση που θα τους απενεργοποιήσουν. Επομένως, η συνέπεια μπορεί να είναι το μπλακ άουτ. Θα υπάρξει ζημιά, αλλά δεν θα είναι ιδιαίτερα μεγάλη ζημιά”.

Ανέφερε το παράδειγμα της μέτριας ηλιακής καταιγίδας που έπληξε τη γη το 1989, θυμίζοντας ότι οι διακοπές ρεύματος που προκάλεσε στο Κεμπέκ του Καναδά επιλύθηκαν σε περίπου εννέα ώρες. “Οι άνθρωποι πλέον ξέρουν πώς να διορθώσουν το πρόβλημα. Ενώ ορισμένοι εγείρουν φόβους ότι θα χρειαστούν χρόνια για να επιλυθεί το όποιο πρόβλημα, δεν νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι, ειδικά οι μηχανικοί το πιστεύουν αυτό”.

Κάτι άλλο που μπορεί να επηρεαστεί από ηλιακή καταιγίδα, είναι τα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης. Δεν θα διαλυθεί, αλλά θα έχει πολλές διακοπές για αρκετές ημέρες. Προφανώς θα επηρεαστεί και το Internet.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη της Sangeetha Abdu Jyothi από το University of California, Irvine και της VMware Research, η ανθεκτικότητα των υποθαλάσσιων καλωδίων διαδικτύου δεν έχει δοκιμαστεί, σε τέτοια διαστημικά καιρικά φαινόμενα.

Η έρευνα προβλέπει ότι οι γραμμές οπτικών ινών μεγάλων αποστάσεων και τα υποθαλάσσια καλώδια, που αποτελούν ζωτικό μέρος της παγκόσμιας διαδικτυακής υποδομής, είναι ευάλωτα σε CME.

Οι επιστήμονες έχουν καταλάβει εδώ και έναν αιώνα πώς προκύπτουν αυτές οι ηλιακές υπερκαταιγίδες, οι οποίες προκαλούν διακοπές στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και επικοινωνίας. Εν τούτοις, δεν είναι πλήρως κατανοητός ο αντίκτυπος που θα μπορούσαν να προκαλέσουν.

ΠΗΓΉ:

https://www.apopsilive.gr/kriti/hliaki-kataigida-tha-chtupisei-ti-gi-aurio-pempti

 

Η Ελλάδα διαθέτει τα καλύτερα μυαλά

Η Ελλάδα διαθέτει τα καλύτερα μυαλά

Της Μαρίας Κατσουνάκη

Όσο και να χαρακτηρίζει ο Διονύσης Σιμόπουλος το νετρίνο «ένα τίποτα που είναι κάτι», εντούτοις νιώθεις λίγο άβολα όταν λέει ατάραχος: «Φυσικά αυτή τη στιγμή σας διαπερνούν δισεκατομμύρια νετρίνα, τα οποία δεν καταλαβαίνετε»! Στη διάρκεια της συνάντησής μας στο Ευγενίδειο Πλανητάριο αντιμετώπισα πολλές φορές έκπληξη, ενθουσιασμό, απορία, καθώς ο διακεκριμένος φυσικός και αστρονόμος, που έχει ασχοληθεί ειδικά με την εκλαΐκευση της επιστήμης του, μπορεί να αφηγείται ιστορίες του Σύμπαντος με τη γνώση του ειδήμονα και τη μεταδοτικότητα του ασκημένου δασκάλου. Ήταν ένα μόλις 24ωρο μετά την ανακοίνωση για την ανακάλυψη του μποζονίου Χιγκς στο αμφιθέατρο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών (CERN), στη Γενεύη, και το «σωματίδιο του Θεού» θα όφειλε να έχει μονοπωλήσει τη συζήτησή μας.

Πώς να αντισταθείς, όμως, στην πληροφορία ότι «σε 2 δισεκατομμύρια χρόνια από σήμερα ο δικός μας γαλαξίας θα συγκρουστεί με τον γαλαξία της Ανδρομέδας» ή ότι «κάθε δευτερόλεπτο που περνάει γεννιούνται πάνω στη Γη δύο μωρά, ενώ στο Σύμπαν γεννιούνται 65.000 άστρα». Αλλά, βέβαια, «αυτά είναι απλά. Υπάρχουν δύσκολα ερωτήματα στα οποία δεν έχουμε δώσει απαντήσεις. Όπως η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια. Μακροχρόνια, τα πειράματα που γίνονται στο CERN ίσως μας διαφωτίσουν».

Ο κ. Σιμόπουλος είναι εξοικειωμένος με τη δημοσιότητα. Όχι μόνο γιατί από το 1973, που επέστρεψε από την Αμερική στην Ελλάδα, κατέχει τη θέση του διευθυντή του Ευγενίδειου Πλανητάριου, αλλά και γιατί έχει σημαντική συγγραφική και δημοσιογραφική δραστηριότητα, ενώ έχει εργαστεί και ως σεναριογράφος σε εκπομπές σχετικές με το αντικείμενό του.

Με αυτήν την υπερανίχνευση του ελάχιστου, όπως είναι η ανακάλυψη του μποζονίου Χιγκς, πού καταλήγουμε; Μπορούμε να προσανατολιστούμε στις ενδεχόμενες εφαρμογές ή είναι πολύ νωρίς;

Τι υπάρχει πίσω από τον Υμηττό και την Πάρνηθα; Αν δεν πας εκεί, δεν πρόκειται να το δεις. Αν με ρωτάγατε το 1969 που πήγε άνθρωπος στο φεγγάρι για πρώτη φορά, τι εφαρμογή έχει το διαστημικό πρόγραμμα, θα σας έλεγα ότι δεν ξέρω. Πράγματι, δεν γνωρίζαμε πού θα οδηγούσε. Σήμερα, δεν υπάρχει ούτε μια δραστηριότητα του ανθρώπου που να μην έχει επηρεαστεί από την ανάπτυξη των διαστημικών ερευνών. Καθένας από εμάς, κάθε μέρα, χρησιμοποιεί 50 με 60 διαφορετικά αντικείμενα που προέρχονται από τη διαστημική έρευνα. Μεταξύ των οποίων είναι, φυσικά, τα κινητά και το ψηφιακό μαγνητόφωνο όπως αυτά που έχουμε τώρα μπροστά μας... Άρα, σήμερα δεν μπορώ να σας πω τι εφαρμογές θα υπάρξουν. Μπορώ, όμως, να διακινδυνεύσω την πρόβλεψη ότι το επόμενο βραβείο Νομπέλ θα το πάρει ο Πίτερ Χιγκς.

Απίστευτος ενθουσιασμός

- Είναι βέβαιο ότι πρόκειται για το μποζόνιο Χιγκς;

Η πιθανότητα λάθους ήταν μέχρι σήμερα 1 στις 550. Μετά την ανακοίνωση, η πιθανότητα λάθους είναι 1 στα 3,5 εκατομμύρια, όταν η πιθανότητα να σκοτωθώ από πτώση αστεροειδούς είναι 1 στις 25.000!

- Συμμερίζεστε τη χαρά της πολυπληθούς επιστημονικής κοινότητας του CERN;

- Όταν έχεις χάσει κάτι πολύ σημαντικό, που ξέρεις όμως ότι υπάρχει κάπου, και ξαφνικά το βρίσκεις, δεν χαίρεσαι; Πολλαπλασιάστε αυτήν τη χαρά επί ένα δισεκατομμύριο! Ήμουν παρών το '92, στην Ουάσιγκτον, στην ανακοίνωση που θα έκανε ο Τζορτζ Σμουτ για τα αποτελέσματα της διαστημοσυσκευής COBE (COsmic Background Explorer), μαζί με άλλα 2.000 άτομα, που κατέγραψε για πρώτη φορά το πορτρέτο του Σύμπαντος. Τι έγινε τη στιγμή της ανακοίνωσης δεν μπορώ να σας περιγράψω. Όταν βλέπεις τη θεωρία πειραματικά αποδεδειγμένη σε γραφική παράσταση, η ταύτιση προκαλεί απίστευτο ενθουσιασμό.

Του μεταφέρω τη δήλωση του Μητροπολίτη Πειραιώς με αφορμή την ανακάλυψη του μποζονίου Χιγκς, ότι «πίσω από αυτές τις απόψεις κρύβεται το αποκρουστικό πρόσωπο του δαιμονισμού».

Ο κ. Σιμόπουλος έχει αντιμετωπίσει παρόμοιες αντιλήψεις: «Η επιστήμη και η θρησκεία είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Η επιστήμη απαιτεί απόδειξη. Δεν μπορείς να κάνεις μια υπόθεση χωρίς να έχεις αποδεικτικά στοιχεία μέσω του πειράματος. Αντίθετα, η θρησκεία δεν απαιτεί απόδειξη. Μπορεί κανείς να πιστεύει ό,τι θέλει».

- Τι θα απαντούσατε στον μητροπολίτη Πειραιά;

Αυτό που έλεγε και ο Πλάτωνας: δικαίωμα στη γνώμη έχουν άπαντες.

- Γνώση για τη γνώμη όμως που έχουν, έχουν;

Δεν διαχωρίζω τη δημόσια από την ιδιωτική έρευνα

 1975

Πριν από το γεύμα, περιπλανηθήκαμε για λίγο με τον Διονύση Σιμόπουλο στους διάφορους χώρους του Πλανηταρίου. Με οδηγεί πρώτα στο παλιό Πλανητάριο. «Από το 1919 άρχισαν οι έρευνες, το 1925 φτιάχτηκε στην ουσία το πρώτο, μετά έγινε το μοντέλο 2, ύστερα το 4. Αυτό, το πρώτο, περιλαμβάνει 9.000 άστρα, όσα ήταν στον ουρανό. Τα καινούργια συστήματα μπορούν να υπολογίσουν δισεκατομμύρια άστρα στη θέση που βρίσκονται. Υπάρχουν περίπου 100 δισ. άστρα στον γαλαξία μας και έχουμε 100 δισ. γαλαξίες στο Σύμπαν». Ο σύγχρονος εξοπλισμός είναι πράγματι εντυπωσιακός. Μια επίσκεψη εξηγεί απολύτως την κατάταξη του ελληνικού Πλανηταρίου στα πέντε καλύτερα του κόσμου σε Ευρώπη και Αμερική.

«Θεωρείτε ότι η Ελλάδα είναι πίσω στην έρευνα;», ρωτάω τον κ. Σιμόπουλο.

«Η Ελλάδα έχει τα καλύτερα μυαλά και δεν είναι καθόλου σοβινιστικό αυτό που λέω. Όπου κι αν πάτε στον κόσμο και ιδιαίτερα στη Β. Ευρώπη και στη Β. Αμερική, όπου υπάρχουν τα καλύτερα πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, θα βρείτε Έλληνες. Αλλά και στον τόπο μας, κάτω από άγριες συνθήκες, υπάρχει ένα αξιοζήλευτο ανθρώπινο δυναμικό».

Η έρευνα είναι ένας τομέας που απασχολεί ιδιαίτερα τον διευθυντή του Πλανηταρίου. «Οι άνθρωποι είμαστε από τη φύση μας περίεργα όντα. Είναι αυτό που μας κάνει κυνηγούς της γνώσης, πειραματιστές και εξερευνητές. Όπως έγραφε ο Αριστοτέλης πριν από 2.300 χρόνια: «Φύσει του ειδέναι ορέγεται ο άνθρωπος» είναι στη φύση του ανθρώπου να θέλει να μάθει. Ίσως, κάτι βαθιά χαραγμένο στη γενετική μας δομή να είναι αυτό που μας ωθεί στην περιπέτεια της εξερεύνησης, στην αναζήτηση της αλήθειας.

- Ποια είναι η δική σας συμμετοχή στην «αναζήτηση της αλήθειας»;

 Θα το ξέρω το βράδυ της 26ης Σεπτεμβρίου (2012). Θα μου κάνει την τιμή η Διεθνής Ένωση Φυσικών να με βραβεύσει για τη συνεισφορά μου. Θα μιλήσουν διάφοροι, θα ακούσω τι έχουν να πουν και θα μπορέσω να σας απαντήσω!..

- Δημόσια και ιδιωτική έρευνα. Πιο σημαντική η δημόσια από την ιδιωτική;

Όχι. Δεν το διαχωρίζω. Η έρευνα είναι έρευνα. Σημαίνει ανακαλύψεις, πρόοδο της σκέψης και του πολιτισμού. Αν υπάρξει και το κέρδος τόσο το καλύτερο. Αρκεί το κέρδος να μην είναι η κινητήρια δύναμη αλλά η περιέργεια. Το Πλανητάριο είναι ιδιωτικό. Θα είχε φτιαχτεί από το κράτος;

Στη διαδρομή μας προς το εστιατόριο του απέναντι ξενοδοχείου, ρωτάω τον κ. Σιμόπουλο αν έχει επιθυμήσει ποτέ κάτι με πάθος. «Δεν έχω ζηλέψει ποτέ υλικά αγαθά. Εξάλλου, στο τέλος, όλοι μας θα είμαστε αστρόσκονη».

  

Το συναρπαστικό στην ιστορία του Σύμπαντος είναι... το άγνωστο

Παρά τους διαρκώς επιταχυνόμενους ρυθμούς με τους οποίους αυξάνεται η γνώση, υπάρχουν περιοχές ανεξιχνίαστες. Όπως η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια. «Όλοι οι γαλαξίες και τα άστρα είναι η φωτεινή ύλη που βλέπουμε, τα 92 χημικά στοιχεία που βρίσκονται ελεύθερα στη Φύση. Αυτά που βλέπουμε αποτελούν το 4% των συστατικών του Σύμπαντος. Η σκοτεινή ύλη, που δεν ξέρουμε τι είναι, το 23% και η σκοτεινή ενέργεια το 73%».

- Έχοντας αυτήν τη γνώση του Σύμπαντος, είστε πιο επικριτικός με την ανθρώπινη φύση;

Ο Ελύτης είπε «ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας». Ένας κόκκος σκόνης που είναι ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει τη Φύση. Γι' αυτό είναι μέγας. Τι είναι τα καθημερινά προβλήματα μπροστά στο απέραντο Σύμπαν; Τίποτα. «Να μην ανησυχούμε λοιπόν;» θα αναρωτηθείτε. Να ανησυχούμε, αλλά για πραγματικά σοβαρές αιτίες όπως η διάλυση της οικογένειας, η έλλειψη αλληλεγγύης. Πραγματική αλληλεγγύη είναι η γειτονιά, το σπίτι. Κι εμείς, ως σήμερα τουλάχιστον, αν δεν είχαμε μεζονέτα ή τρία αυτοκίνητα δεν αισθανόμαστε καλά.

- Πότε αντικρίσατε το Σύμπαν για πρώτη φορά;

- Το 1960. Ήμουν πρόσκοπος στην Παρνασσίδα. Στη μέση της αμερικάνικης κατασκήνωσης υπήρχαν τρία τηλεσκόπια. Το '60 είχε πετάξει ο Σπούτνικ αλλά όχι ο άνθρωπος. Κοίταξα από το τηλεσκόπιο. Τη στιγμή εκείνη ανέβαινε το φεγγάρι πάνω από το βουνό και θα μπορούσε κανείς να το πιάσει. Από τότε έγινε σκοπός ζωής.

- Τι οφείλετε στην ενασχόλησή σας με αυτό το αντικείμενο; Τι έχετε εισπράξει;

Ότι είμαι άνθρωπος. Με ενδιαφέρει να κατανοήσει τη Φύση ο γεράκος του χωριού, ο μπακάλης της γειτονιάς. Όταν πρωτοήρθα από την Αμερική στην Ελλάδα, ένας σεβάσμιος καθηγητής μου είχε πει: Ξέρεις, στις ομιλίες που θα κάνεις δεν πρέπει να τα λες απλά, γιατί θα φεύγει ο κόσμος δυσαρεστημένος και με τη βεβαιότητα ότι δεν είσαι και τίποτα σπουδαίο αφού δεν έχει καμία απορία για ό,τι λες... Με τη μελέτη του Σύμπαντος, κατανόησα τη μικρότητά μου.

- Τι είναι τόσο συναρπαστικό στην ιστορία του Σύμπαντος;

Το άγνωστο. Και οι φωτογραφίες του Σύμπαντος που είναι έργα τέχνης. Γινόμαστε παιδιά. Επιστρέφουμε στα βασικά ερωτήματα: από πού ήρθαμε, πού πηγαίνουμε.

-.. .Και στην έννοια του «τίποτα», του «κενού», του «μηδέν».

Πειραματικά μπορούμε να πάμε πίσω στο ένα τρισεκατομμυριοστό του ενός τρισεκατομμυριοστού του δευτερολέπτου. Πριν από εκεί έχουμε θεωρητικές εκτιμήσεις, για να πάμε πίσω στο μηδέν, στον μηδέν χρόνο. Από την ώρα μηδέν και μετά ξεκίνησε το Σύμπαν. Πριν, δεν ξέρουμε τι υπήρχε. Υπάρχουν όμως θεωρητικές εκτιμήσεις, όπως του Δημήτρη Νανόπουλου για παράδειγμα που λέει: υπάρχουν εικονικά σωματίδια, virtual particles, τα οποία βγαίνουν από το κενό και έχουν τη δυνατότητα να δανειστούν από την τράπεζα των ενεργειών του σύμπαντος για απειροελάχιστο χρονικό διάστημα μια ποσότητα ενέργειας, την οποία όμως πρέπει αμέσως να την αποδώσουν στην τράπεζα. Δανείζεται, λοιπόν, το σωματίδιο αυτό την ενέργειά του και αμέσως την αποδίδει. Αυτό μας το επιτρέπει η κβαντομηχανική. Δηλαδή η τράπεζα της ενέργειας, του απόλυτου κενού, είναι αυτή που δίνει ενέργεια και την επιστρέφει. Δεν γνωρίζουμε αν έτσι γίνεται, είναι θεωρία. Γνωρίζουμε όμως ότι υπάρχει ενέργεια στο κενό. Δεν είναι τίποτα κενό.

Οι οικονομολόγοι

 Αντιπρόσωποι από 30 Ευρωπαϊκές χώρες στο Ιδρυτικό Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Αστρονομική Εκπαίδευση στην Αθήνα στις 25 Νοεμβρίου 1995.

- Αυτή η θεωρία σάς βοηθάει να δείτε τη σημερινή κρίση διαφορετικά από τους πολιτικούς και τους οικονομολόγους;

Οι οικονομολόγοι λένε ότι είναι επιστήμονες. Τρίχες κατσαρές. Επιστήμη είναι κάτι που μπορεί να αποδειχθεί πειραματικά. Όλα τα άλλα είναι φρου φρου κι αρώματα. Βασίζονται σε θεωρητικές εκτιμήσεις που όταν πάει κανείς να τις εφαρμόσει... τρόικα! Εφαρμόζονται θεωρίες οι οποίες έχουν καταστροφικές συνέπειες στις κοινωνίες. Τι να κάνω τέτοια σωτηρία όταν καταστρέφεται ο κοινωνικός ιστός μιας χώρας; Όταν οι τράπεζες έδιναν εορτοδάνεια, διακοποδάνεια, δεν ήξεραν; Τι περίμεναν, να τα πάρουν πίσω από ανθρώπους που είχαν μισθό 1.000 ευρώ τον μήνα; Δεν αντιλαμβάνονταν ότι θα σκάσει η φούσκα; Γιατί θα πρέπει το κράτος να δανειστεί τώρα για να ξεχρεώσει τις τράπεζες;

- Ας επιστρέψουμε στο Σύμπαν!.. Τι «μηνύματα» παίρνετε;

Ειδικά εμείς που έχουμε τον ρόλο του εκλαϊκευτή, του «πλανηταριατζή» όπως λέω, παίρνουμε την πρωτότυπη έρευνα και πρέπει να τη μεταφράσουμε σε κατανοητούς όρους για το ευρύ κοινό. Μερικές φορές το καταφέρνουμε, μερικές φορές όχι τόσο πολύ. Αλλά εμείς εδώ στο Πλανητάριο, έχουμε κάνει βήματα. Εκείνο που με χαροποιεί είναι να κάθομαι στη βεράντα και να χαζεύω το φεγγάρι. Τι να δει κανείς; Ο,τι έβλεπε και ο Δημόκριτος και ο Μεγαλέξανδρος. Ε, αυτό δεν είναι συνταρακτικό;

Διακόπτει για να με ρωτήσει αν έχω διαβάσει ένα παραμύθι του Αντερσεν το «Τι είδε το φεγγάρι». «Νομίζω πως όχι», απαντώ. Μου το συστήνει ανεπιφύλακτα: «Α, είναι καταπληκτικό. Να το βρείτε και να το διαβάσετε. Τι λέει; Το φεγγάρι βλέπει 30 διαφορετικές ιστορίες και τις περιγράφει... δεν θυμάμαι ακριβώς. Τέτοια παραμύθια γεννιούνται στο κεφάλι μου».

 

Οι σταθμοί του

  

1943 : Γεννήθηκε στα Γιάννενα.

1963 : Σπουδές στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Λουιζιάνα, Μπατόν Ρουζ (Επικοινωνία και Αστροφυσική).

1967 : Επιμελητής και Διευθυντής Πλανηταρίου στο Κέντρο Τεχνών και Επιστημών της Λουιζιάνα.

1973 : Τοποθετείται διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

1976 : Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Ευρωπαϊκών και Μεσογειακών Πλανηταρίων.

1978 : Εταίρος (Fellow) της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας της Αγγλίας.

1994 : Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την Αστρονομική Εκπαίδευση.

1996 : ΙΡS Service Award, ανώτατη τιμητική διάκριση της Διεθνούς Εταιρείας Πλανηταρίων για τη συνεισφορά του στη διεθνή αστρονομική εκπαίδευση.

2006 : Τιμήθηκε με τον «Ακαδημαϊκό Φοίνικα» (Palmes Academiques) της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Έντυπη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ/15.072012