Ανδρών επιφανών, πάσα γη τάφο

 

Αφιέρωμα στον Δεκανέα Μιχαήλ Τσαγκαράκη του Κωνσταντίνου

«Ανδρών επιφανών, πάσα γη τάφος»

Και για τον δικό μας Μιχαλάκη, τον δεκανέα Μιχαήλ Τσαγκαράκη, η φράση αυτή δεν είναι απλώς  μια επιγραφή σε μάρμαρο — είναι η αλήθεια μιας ζωής που έλαμψε και έσβησε πρόωρα στα βουνά της Αλβανίας, το 1941.

Καταγόταν από τα Μάλια. Ήταν ανιψιός του Εμμανουήλ Τσαγκαράκη, Φρουράρχου Ηρακλείου κατά τη Μάχη της Κρήτης. Θα μπορούσε να μείνει κοντά του, ασφαλής, μέσα στα γραφεία του Φρουραρχείου, με μια θέση σίγουρη και καθήκον πιο ήπιο. Μα όχι. Ο Μιχαήλ δεν ήταν από εκείνους που μένουν πίσω. Με ενθουσιασμό, με το χαμόγελο και τη φλόγα της νεανικότητάς του, έφυγε για το Αλβανικό μέτωπο μαζί με το Σύνταγμα των Κρητών.

Την ημέρα της αναχώρησης, οι συμπολεμιστές του τον σήκωσαν στα χέρια — περήφανοι που είχαν μαζί τους τον ανιψιό του Φρουράρχου, μα πάνω απ’ όλα, περήφανοι για το παλικάρι με την όμορφη θωριά και το χαμόγελο που τους μετέδιδε θάρρος και χαρά.

 

Στο πατρικό, η αδελφή του, το Μαρικάκι, δεν άντεξε να τον αποχαιρετήσει. Κλείστηκε στο πάνω δωμάτιο να κλάψει μόνη. Μα εκείνος ανέβηκε τα σκαλιά, δέκα-δέκα, να τη συναντήσει. Την αγκάλιασε, την αποπήρε με στοργή:

— «Κλαις; Πρέπει να ’σαι ευτυχισμένη που θα υπερασπιστούμε την πατρίδα!»

Και με το γέλιο του που έσπαγε την αγωνία, της υποσχέθηκε:

— «Όταν τελειώσουν όλα... θα σας φέρω τους κοκορόφτερους Ιταλούς να μας μαζέψουν τις ελιές, βρε κουτό!»

Έπειτα έφυγε. Το Μαρικάκι στάθηκε στο κατώφλι και τον είδε να απομακρύνεται, να κατεβαίνει τις σκάλες βιαστικά, να προλαβαίνει το στρατιωτικό καμιόνι.

«Στο καλό, Μιχαλάκη... να προσέχεις... να γυρίσεις πίσω. Θα σε περιμένω...»

Μα ο Μιχαλάκης δεν γύρισε ποτέ.

 

Γύρισε μόνο με το όνομά του χαραγμένο στο μάρμαρο των Ηρώων στη Νεάπολη και στα Μάλια:

ΜΙΧΑΗΛ ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ΔΕΚΑΝΕΑΣ

– ΕΠΕΣΕΝ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ.

Κανείς δεν έμαθε πού ακριβώς έπεσε.

Σε ποια πλαγιά της Αλβανίας κοιμάται το κορμί του, ποια βροχή πότισε το χώμα που τον σκεπάζει. Ένας από τους χιλιάδες ήρωες μας που δεν γύρισαν και έμειναν χωρίς τάφο, μα με όνομα και ψυχή που δεν ξεχάστηκαν ποτέ.

Η γιαγιά μου, η μάνα του, έψαχνε να μάθει πού έπεσε ο γιος της. Τον μοιρολογούσε μπροστά στη φωτογραφία του, με το θυμιατό και τα δάκρυά της να καίνε πιο πολύ κι από κερί. Η αδελφή του, η μητέρα μου, χρόνια ολόκληρα μιλούσε γι’ αυτόν σαν να μπορούσε να τον φέρει πίσω με τα λόγια. Και ο παππούς, σιωπηλός, έλεγε μονάχα:

«Ανδρών επιφανών, πάσα γη τάφος...»

Ο θείος μου, ο Μιχαήλ, που έχω σαν τιμή να φέρω σαν δεύτερο όνομα το όνομά του, έμεινε νέος για πάντα.

 

Ένα παλικάρι που δεν πρόλαβε να ζήσει, μα πρόλαβε να τιμήσει την στολή του, τον βαθμό του, την οικογένειά του και την Κρήτη που τόσο αγαπούσε.

Και τον θυμάμαι Κάθε φορά που περνώ από το Ηρώο στα Μάλια ή στη Νεάπολη, με συγκίνηση και τρυφερότητα σκέφτομαι πως ίσως εκεί, ανάμεσα στα ονόματα, θα ακούγεται ακόμη το γέλιο του να λέει στο Μαρικάκι:

«Μη φοβάσαι... Θα γυρίσω να μαζέψουμε τις ελιές μαζί...»

Μόνο που αυτή τη φορά, τις μαζεύουμε εμείς — οι απόγονοι — και τις αφιερώνουμε σε εκείνον.

Γιατί για όσο καιρό τον θυμόμαστε, δεν θα έχει φύγει από κοντά μας.

Και όσο υπάρχει η μνήμη του μέσα μας, θα υπάρχει και η λεβεντογένα Κρήτη που τον γέννησε.

Με ευλάβεια αφιερωμένο στην μνήμη του

28.10.2025 

Κωνσταντίνος-Μιχαήλ Αντ. Γραικιώτης

 

Πανσέληνος Ιουλίου 2023 ή Πανσέληνος του Ελαφιού

 

 

Πανσέληνος Ιουλίου 2023 ή Πανσέληνος του Ελαφιού

Η προέλευση της ονομασίας και τα εναλλακτικά ονόματα

 

Η Πανσέληνος Ιουλίου 2023, γνωστή και ως «Φεγγάρι του Ελαφιού», αναμένεται να φωτίσει τον ουρανό την Δευτέρα 3 Ιουλίου. Δυστυχώς η φετινή συννεφιά στα Μάλια μας εμπόδισε να την απολαύσουμε σε όλο το μεγαλείο της.

 

Σύμφωνα με το Άλμανακ, η πανσέληνος Ιουλίου 2023 ή «φεγγάρι του ελαφιού» είναι ένα από τέσσερα υπερφεγγάρια του 2023 και στην Αμερική αναμένεται να γιορταστεί με ξεχωριστό τρόπο, αφού είναι μόλις μία ημέρα πριν την 4η Ιουλίου, ημέρα Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ.

Από το ανθρώπινο μάτι η πανσέληνος Ιουλίου 2023 θα φαίνεται μεγαλύτερη -και θα είναι κατά 7%- και φωτεινότερη.

 Φεγγάρι του Ελαφιού

Τα ονόματα της πανσέληνου που χρησιμοποιούνται από το The Old Farmer's Almanac προέρχονται από διάφορα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των Ιθαγενών Αμερικανών, των Αποικιακών Αμερικανών και των Ευρωπαϊκών πηγών. Παραδοσιακά, κάθε όνομα πανσελήνου χρησιμοποιείται για ολόκληρο τον σεληνιακό μήνα στον οποίο εμφανίζετε και όχι μόνο για την Πανσέληνο.

 

 

Η πανσέληνος Ιουλίου 2023 ονομάζεται «Φεγγάρι του Ελαφιού», καθώς σύμφωνα με την παράδοση κάθε χρόνο τέτοια εποχή, τα κέρατα των αρσενικών ελαφιών βρίσκονται σε κατάσταση πλήρους ανάπτυξης. Τα ελάφια ρίχνουν και αναγεννούν τα κέρατα τους κάθε χρόνο, δημιουργώντας ένα μεγαλύτερο και πιο εντυπωσιακό σύνολο όσο περνούν τα χρόνια. Η «Πανσέληνος του Ελαφιού» έχει κι άλλες ονομασίες όπως «Πανσέληνος του Κεραυνού», «Πανσέληνος του Σανού», «Πανσέληνος του Υδρόμελου».

 

Τον μήνα Ιούλιο η πανσέληνος έχει πάρει, επίσης, το όνομά της και από φυτά σε κάποιες περιοχές -κυρίως- της Αμερικής:  Berry Moon (Anishinaabe), το Moon When the Chokecherries are Ripe (Ντακότα), το Month of the Ripe Corn Moon (Cherokee) και το Raspberry Moon (Algonquin, Ojibwe).

 

Το Thunder Moon (Western Abenaki) και το Halfway Summer Moon (Anishinaabe) είναι εναλλακτικές παραλλαγές που αναφέρονται στον θυελλώδη καιρό και την καλοκαιρινή περίοδο.

 

https://www.athensvoice.gr/epikairotita/ellada/807356/panselinos-iouliou-2023-i-panselinos-tou-elafiou/

 

 

Κωστούλα Γούντου : Μέρες καραντίνας με τα δικά μου μάτια

 

Η ιδέα της φωτογραφίας και η σκηνοθεσία, είναι από τις πολύ καλές φίλες που βρισκόμασταν εκείνες τις δύσκολες μέρες της καραντίνας

 

Με τα δικά μου μάτια

Όπως τις βίωσα τους δύο πρώτους μήνες της καραντίνας στον καιρό της πανδημίας από το φονικό ιό.

 

Γράφει η Κωστούλα Γούντου*

 

Ήταν μια μέρα του Μάρτη, όταν όλα πάγωσαν … σα να σταμάτησε ο χρόνος.

Κλείνουν τα σχολεία είπαν. Χάρηκαν τα παιδιά. Θα περάσουν καλά. Όχι τους είπαν δεν είναι διακοπές Χριστουγέννων, θα μένετε μέσα. Τι ΄ναι τούτο πάλι, είπαμε όλοι. Ιός, που πρέπει να τον αποφύγουμε. Δεν καταλάβαμε και πολλά.. Ηχούσαν τα κινητά σα σειρήνες.. Πάλι δεν καταλάβαμε και τρομάξαμε. Κλείνουν οι επιχειρήσεις, μαγαζιά, καφετέριες, θέατρα, σινεμά κομμωτήρια.. Για πόσο άραγε; Πάλι δεν ξέραμε. Μιλούσαν για έναν αόρατο εχθρό, για πόλεμο που η μάχη ήταν άνιση. «Μείνετε σπίτι» το σύνθημα ηχεί παντού και σφίγγεται η ψυχή μας. Όχι φιλιά, όχι αγκαλιές, δε πλησιάζουμε παππούδες, γιαγιάδες εγγόνια. Μεγάλος θόρυβος, για μάσκες, γάντια, αντισηπτικά. Γίνονται είδος πολυτελείας  και πωλούνται σε τιμή θησαυρού.

Τα σχολεία ξαφνικά σώπασαν, ερήμωσαν. Οι χαρούμενες παιδικές φωνές χάθηκαν.

Τα παιδιά έμαθαν να ζουν μόνα τους. Να παίζουν, να διαβάζουν και να βλέπουν τους φίλους τους μέσα από μια οθόνη. Θεέ μου τι είναι αυτό που ζούμε! Πρωτόγνωρο.

Ξαφνικά μας παίρνουν το πιο μεγάλο αγαθό που έχουμε, την ελευθερία.

Από τώρα και μετά μας είπαν θα δηλώνετε πού θα πηγαίνετε. Πριν φύγετε από το σπίτι, γράψτε χαρτί, ή στείλτε μήνυμα. Δηλώστε πού πάτε. Αν δεν το κάνετε θα πληρώσετε πρόστιμο. Μας το πήραν κι αυτό, που νομίζαμε ότι ήταν δεδομένο. Αμ δε. Για χάρη της δικής μας υγείας μας είπαν, των ευάλωτων ομάδων κι εκείνων που έχουν υποκείμενο νόσημα. Γι’ αυτό και μόνο πρέπει να αναφέρουμε πού πάμε. Όχι άσκοπες μετακινήσεις μας είπαν. Ο φονικός ιός παραμονεύει να σου αφαιρέσει τη ζωή. Μα τι κάναμε και μας τιμωρεί τόσο; Πανδημία μας είπαν. Σε άλλες χώρες είναι πολύ δύσκολα. Γίνεται μάχη για μια θέση στην εντατική. Ο θάνατος σου η ζωή μου. Σωροί οι ασθενείς και η μόνη έννοια της επιλογής. Το ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει. Τα βλέπουμε όλα από τον καναπέ, από την τηλεόραση. Ένα τσακ θέλει να γίνουμε κι εμείς πρωταγωνιστές σε ένα πολύ άχαρο ρόλο.

Οι δρόμοι νεκρώνουν. Ελάχιστα αυτοκίνητα κυκλοφορούν, ίσα ίσα για τις βασικές ανάγκες.

Διανύουμε την περίοδο της σαρακοστής. Οι εκκλησίες κλείνουν. Κρίνεται ότι έτσι πρέπει. Το Πάσχα πλησιάζει. Όμως δε είχαμε ποτέ φανταστεί πόσο αλλιώτικο θα ήταν φέτος το Πάσχα. Οι λειτουργίες όλη τη μεγαλοβδομάδα γινόταν με κλειστές πόρτες. Δεν είχε δικαίωμα κανείς να τις παρακολουθήσει. Έτσι μας είπαν. Περίεργα πράγματα συμβαίνουν. Μ. Πέμπτη, Μ. Παρασκευή τα πάθη του Χριστού διαδραματίζονταν στις εκκλησίες χωρίς εμείς να μπορούμε να πλησιάσουμε. Ούτε εγκώμια, ούτε Ανάσταση. Πίκρα.

Οικογένειες, συγγενείς ο καθένας μόνος του θα γιόρταζε τη μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης.

Και κάθε μέρα συζητήσεις, υποθέσεις, πότε θα μπορέσουμε να επανέλθουμε στους κανονικούς ρυθμούς. Κάθε απόγευμα περιμένουμε με αγωνία τις ενημερώσεις. Πρωταγωνιστές; Τσιόδρας, Χαρδαλιάς. Η μέρα που θα μας απελευθερώσει όλο και απομακρύνεται.

Μετά από αρκετές μέρες αποφάσισα πάλι να γράψω.

Πέρασε το Πάσχα, έτσι όπως μας είχαν πει. Σιωπηλό, μοναχικό, αλλιώτικο.

Η καραντίνα συνεχίζεται. Δεν αντέχεται. Ψάχνουμε τρόπους για να ξεχνιόμαστε. Η μαγειρική σ’ όλο της το μεγαλείο!! Τρώμε, τρώμε, τρώμε. Παχύναμε. Να κάνουμε λέει άσκηση. Μαζευόμαστε και περπατάμε παρέες.

Στη φύση, στη θάλασσα. Ευτυχώς είμαστε πλούσιοι απ’ αυτά. Καφετέριες, εστιατόρια ακόμα κλειστά. Τα έχουμε ξεχάσει. Μάθαμε να ζούμε χωρίς αυτά. Στην αρχή μας έλειπαν. Τώρα όχι. Νιώθουμε τυχεροί στο τόπο που ζούμε. Έχουμε πράγματα να κάνουμε. Μαζεύουμε χόρτα. Φύλλα για ντολμαδάκια. Ανακαλύψαμε ομορφιές που πριν δεν βλέπαμε, δεν παρατηρούσαμε. Πάντα βιαζόμαστε, είχαμε πολλές δουλειές. Νιώσαμε τις αξίες της ζωής και πόσα τελικά πράγματα μας χρειάζονται για να είμαστε ευτυχισμένοι. Όμως μας λείπουν άλλα... μια αγκαλιά, ένα φιλί, ένα άγγιγμα στον ώμο. Να ξανασμίξουμε όλοι μαζί, χωρίς αποστάσεις. Απόσταση: λέξη τόσο ψυχρή, δεν αντέχεται. Δεν έχουμε μάθει να την κρατάμε. Σα ξένοι. Κρατάμε μακριά τους δικούς μας ανθρώπους. Και δεν έχει τέλος όλο αυτό. Μόνο σα βρεθεί η σωστή θεραπεία, το ανάλογο εμβόλιο. Δε περνά ο καιρός.

Κι έρχεται η Πρωτομαγιά. Πάλι απαγορεύεται να βγούμε, να κάνουμε παρέες, να διασκεδάσουμε. Περιμένουμε, περιμένουμε, οι μέρες τελειώνουν σιγά σιγά… 4 Μαΐου: μπορούμε να κυκλοφορούμε ελεύθεροι, αλλά μέχρι εκεί.

Αυτό που συμβαίνει είναι τελικά πιο περίεργο από όσο δείχνει.

 Οι μέρες έχουν μεγαλώσει, αλλά η ζωή έγινε μικρότερη. Μικρότερη ως προς αυτά που ζούμε. Μπήκε η θερινή ώρα. Ε, και; Για τους περισσότερους δεν έχει καν σημασία τι μέρα είναι. Όλες ίδιες είναι. Είμαστε χάμστερ στον τροχό της καραντίνας. Ψάρια στο μικρό τους ενυδρείο. Συμμετέχουμε στο Big Brother σε εθνικό επίπεδο και πηγαίνουμε στο δωμάτιο επικοινωνίας για να ακούσουμε τη φωνή του Τσιόδρα και τις αυστηρές συστάσεις του Χαρδαλιά. Βγαίνω έξω και βλέπω τα περίπτερα σαν χριστουγεννιάτικα δένδρα. Στην αρχή μου άρεσε η εικόνα, αισθανόμουν ότι είμαι ο τελευταίος άνθρωπος στη Γη. Τώρα δε μου κάνει εντύπωση. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι δεν θα ξαναγκρινιάξω σε μποτιλιάρισμα, αλλά παράλληλα έχω αποδεχθεί και την εικόνα της άδειας πόλης. Κάνω περιπάτους εκεί, μπροστά στα κλειστά πολυκαταστήματα και αισθάνομαι ότι βαδίζω μέσα σε φωτογραφία που τραβήχτηκε ένα κυριακάτικο πρωινό. Οι περισσότεροι άνθρωποι που συναντώ, ειδικά τα βράδια, κρατούν έναν σκύλο από το λουρί. Είναι ο σκύλος που έβγαλε βόλτα τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο. Στο σπίτι βλέπω σειρές και δεν μπορώ να ανοίξω βιβλίο, ειλικρινά απορώ με όλους αυτούς που βάζουν στα social μικρά και μεγάλα «τούβλα» από βιβλία. Πού το είχαν φυλαγμένο τόσο άκαυτο μυαλό; Παρακολουθώντας σειρές διαπιστώνω, με έκπληξη, τον υψηλό βαθμό της προσαρμοστικότητας μου. Βλέπω χειραψίες, αγκαλιές και συνωστισμό και ήδη μου φαίνονται ως εικόνες από ένα άλλο σύμπαν. Δείχνουν ως μία παραδοξότητα, ψεύτικες, αντιφατικές απέναντι στην πραγματικότητα. Ενδεχομένως να παρατηρήσατε και εσείς το ίδιο στον εαυτό σας. Δεν είναι ανησυχητικό, κάθε άλλο. Είναι που έχουμε συνηθίσει στον πρόσκαιρο καινούργιο κόσμο μας. Για αυτό και συχνά κάθομαι και σκέφτομαι τη μέρα που θα ανοίξουν τα μαγαζιά.

Έχω διάφορα σενάρια στο μυαλό μου για εκείνη τη μέρα. Ο καιρός θα έχει ζεστάνει, τα τραπέζια θα απλωθούν στα πεζοδρόμια και τα γέλια θα ακούγονται το ένα πάνω στο άλλο, φτιάχνοντας ένα jenga με χάχανα. Και να ανοίγουν οι αγκαλιές, να σκάνε τα φιλιά, να ανθίζουν τα χαμόγελα.

Μάης μήνας, με τα χειρότερα να έχουν μείνει πίσω και το καλοκαίρι να έρχεται έστω και ξέπνοο, κουτσαίνοντας. Πόσοι θα βγουν έξω εκείνη τη μέρα; Όλοι, λέω ή, τέλος πάντων, όσοι μπορούν. Θα είναι όπως όταν ανοίγουν όλες μαζί οι πόρτες στις ιπποδρομίες ή στις κυνοδρομίες και ξεχύνονται τα ζωντανά στο στίβο. Κάποιοι θα νικήσουν τους φόβους και την ανασφάλεια και θα βγουν έξω, θα υποκύψουν στη σαγήνη του συνωστισμού. Θα κυκλοφορήσουν οι παρέες που άντεξαν και δεν σκόρπισαν στην καραντίνα. Εκείνη τη μέρα θα είσαι πραγματικά τυχερός-ή αν πεις ότι έχεις να δεις ανθρώπους που σου έλειψαν. Και τους έλειψες στα αλήθεια και εσύ. Θα βγουν και οι έρωτες που χωρίστηκαν στην καραντίνα αν και με πίκρα θα διαπιστώσουν ότι ο ένας από τους δύο έκανε και δεύτερες σκέψεις στο διάστημα του εγκλεισμού. Θα συναντηθούν και κάποιοι (λίγοι, πρώτη μέρα είμαστε) έρωτες της παράλληλης ζωής και μερικοί, με ντροπή στα μάτια, θα πουν ότι τα βρήκαν πάλι με το «νόμιμο» ταίρι τους. Θα εμφανιστούν και οι σαλταρισμένοι, αυτοί που βγαίνοντας από το σπίτι θα υποσχεθούν στον εαυτό τους ότι θα κάνουν μέρες να γυρίσουν. Μία ανοιξιάτικη μέρα θα ανοίξουν όλα τα μαγαζιά και θα πιάσουμε τη ζωή μας από εκεί που την αφήσαμε. Ακόμα και αν δεν τη βρούμε όπως ήταν, θα κάνουμε τα πάντα για να τη φέρουμε στα μέτρα μας. Και θα ξεχάσουμε. Πάντα ξεχνάμε. Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς.

* Η Κωστούλα Γούντου είναι πρόεδρος της Χορωδίας  Μαλίων Ηρακλείου Κρήτης

 

HOMO TOURISTICUS

ΜΑΛΙΑ 2018 

Το άρθρο της Ελένης Βλάχου που θα διαβάσετε παρακάτω μιλάει για το επίπεδο του τουρισμού μας στα 1980. Διαβάζοντάς το και βιώνοντας εδώ στα Μάλια την εξέλιξη και τις βελτιώσεις που έγιναν αυτά τα χρόνια -και ιδίως τα τρία με τέσσερα τελευταία- δεν μπορώ παρά να είμαι αισιόδοξος για το τι θα ακολουθήσει.

Οι μαύρες μέρες του ’80 έχουν περάσει ανεπιστρεπτί καθώς οι ξενοδόχοι, οι εστιάτορες, η Δημοτική αρχή ακόμα και οι ιδιοκτήτες των μπάρ ενδιαφέρονται για το πώς θα βελτιώσουν την προσφορά τους ώστε ο  τουρίστας να φύγει ικανοποιημένος, να μεταφέρει στην πατρίδα του και στους φίλους του τις καλύτερες των εντυπώσεων και να επιστρέψει ξανά γνωρίζοντας ότι θα έχει την καλύτερη δυνατή φροντίδα.

Όσο για τους ξενοδόχους των μεγάλων και μικρών μονάδων έχω τα καλύτερα λόγια καθώς με το που κλείνει η τουριστική περίοδος ξεκινούν αμέσως για την προετοιμασία της επόμενης.

Αυτή τη στιγμή στα Μάλια, στο χώρο των ξενοδόχων επικρατεί ένας οργασμός επισκευών, βελτιώσεων και επεκτάσεων των τουριστικών μονάδων τους.  Όσο για την Δημοτική Αρχή και τους πολιτιστικούς συλλόγους ήδη έχουν αρχίσει οι σκέψεις και ο προβληματισμός για τις δράσεις της επόμενης χρονιάς. Άλλωστε η νέα σαιζόν αναμένεται να ξεκινήσει για κάποιους από τον Φεβρουάριο και για τους σχεδόν περισσότερους από τον Απρίλιο του 2019.

Ας τους ευχηθούμε λοιπόν καλή δουλειά καλό κουράγιο και δύναμη. Χειμώνας είναι θα περάσει.

HOMO TOURISTICUS... 1980

Γράφει η Ελένη Βλάχου

Φαίνεται λοιπόν πώς ο τουρισμός μας μπορεί, να μην κατάφερε να μάς πλημμυρίσει από ευτυχία ικανοποιώντας όλες τις ελπίδες πού του είχαμε εναποθέσει, κατόρθωσε όμως κάτι πολύ δυσκολότερο: να πλουτίσει τον ανθρωπολογικό μας χάρτη με ένα περίπου νέο είδος ανθρώπου, πού από όλες τις ανθρώπινες ιδιότητες έχει διατηρήσει μόνο μία: να κερδίζει· αλλά να κερδίζει όσο μπορεί περισσότερα προσφέροντας όσο μπορεί λιγότερα. Αυτή είναι η πιο γενική από τις διαπιστώσεις πού φέρνουν όσοι επιστρέφουν από τις διακοπές τους και από όσες φθάνουν στις εφημερίδες. Και αυτός ο ανθρώπινος τύπος ίσως αποδειχθεί μακροπρόθεσμα πώς θα είναι η πιο εμφανής από το πλήθος των επιρροών, των επιδράσεων και των... αναμνήσεων, πού θα μάς αφήσει τελικά αυτή η βιομηχανία τού τουρισμού, πού γεννήθηκε με την κοινωνία της αφθονίας, κορυφώθηκε μαζί της και λογικό είναι να την παρακολουθήσει και στη δύση της.

Είναι πολλές οι παραλλαγές αυτού τού... HOMO TOURISTICOUS: από τον παρόδιο αμπελοκαλλιεργητή, πού πουλάει τα σταφύλια του στους περαστικούς κάτι ακριβότερα από όσο πουλιούνται τα πολύ καλύτερα στα αθηναϊκά μανάβικα τού Κολωνακίου, έως τα μεγάλα και υπερπολυτελή συγκροτήματα, πού το μέγεθος τους συναγωνίζεται την εγκατάλειψη των εγκαταστάσεων τους και η... υπερπολυτέλειά τους γίνεται αντιληπτή μόνο στους τιμοκαταλόγους τους. Και ο χορός αυτός της αθλιότητας και της απάτης, από τον οποίο δεν απουσιάζει πάντοτε και η κρατική αβελτηρία, με διάφορες μονάδες και εκμεταλλεύσεις πού κρατεί στην εξουσία και στη διαχείριση της, πλουτίζεται και διανθίζεται με μια απίθανη ποικιλία ανεπάγγελτων επαγγελματιών της περιστάσεως, πού θα αναπτύξουν τις πολυποίκιλες δραστηριότητες τους κατά τις ημέρες και τις νύκτες τού τουριστικού διμήνου, αποφασισμένοι να κερδίσουν στο διάστημα αυτό τον πλούτο και την ευτυχία όχι μόνο για τα εξήντα εικοσιτετράωρα τού τουρισμού, αλλά και για τους υπόλοιπους δέκα μήνες τού ενιαυτού, κατά τους οποίους δεν είναι διατεθειμένοι να υποστούν τη... βάναυση κακουχία της εργασίας, αλλά θα τους περάσουν διαλογιζόμενοι και σχεδιάζοντας το προσεχές δίμηνο τού πλούτου και της ευτυχίας τους. Αυτή η δίμηνη δραστηριότητα για τη δεκάμηνη ραστώνη, σπονδυλική στήλη της τουριστικής μας πραγματικότητας, είναι η θερμοκοιτίδα μέσα στην οποία αναπτύχθηκε και εξακολουθεί να αναπτύσσεται ο ημέτερος HOMO TOURISTICOUS. Ποιος να τον βρει και ποιος να τον πολεμήσει εκεί μέσα...

Το τουριστικά μας προβλήματα δεν περιορίζονται βέβαια στην... άνθρωπολογική περιοχή μόνο· είναι και άλλα: σχετικά με την υγεία και τα υλικά των τεχνητών παραδείσων σχετικά με τη λεηλασία των βυθών και την αρχαιοκαπηλία· σχετικά με τις λεγεώνες των εποχουμένων, πού φθάνουν εδώ φέρνοντας ακόμη και τα τρόφιμα τους σχετικά με τις στρατιές των... αναξιοπαθούντων, πού φθάνουν εδώ χωρίς δεκάρα και για τους οποίους θα πρέπει το κράτος να δημιουργήσει στους συνοριακούς σταθμούς υπηρεσία βοηθείας· σχετικά με τις πολύγλωσσες εκείνες πινακίδες «Απαγορεύεται η κατασκήνωση», πού υψώνονται μέσα σε... δάση σκηνών και κατασκηνωτών και άλλα και άλλα ών ουκ έστιν αριθμός.

Τίποτε από όσα αναφέραμε δεν είναι νέο και τίποτε δεν είναι άγνωστο. Το μόνο νέο είναι πώς ο τουρισμός, πού μετακινεί κάθε χρόνο μάζες ανθρώπων μεγαλύτερες από όσες είχε μετακινήσει ολόκληρος ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος σε όλη τη διάρκεια του, αρχίζει να κάμπτεται υπό το βάρος της διεθνούς κρίσεως· και το εξίσου γνωστό είναι πώς η ανάγκη μας για το συνάλλαγμα του γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη, για τους ίδιους λόγους. Αν λοιπόν οι αρμόδιοι μας κρίνουν πώς μάς χρειάζεται το τουριστικό συνάλλαγμα, ας μελετήσουν τα προβλήματα και ας τα αντιμετωπίσουν, ώστε να μη το χάσουμε σιγά - σιγά όλο και μάς μείνουν τελική ωφέλεια τα ξενοδοχεία και τα... δάνεια. Παράλληλα όμως προς αυτά, αν όχι πριν από αυτά, ας καθίσουν να μελετήσουν και να σκεφθούν πώς θα αντιμετωπίσουν αυτό το γνήσιο τέκνο τού τουρισμού, τον Τουριστικό Άνθρωπο, ο οποίος διατηρεί μόνο μία ανθρώπινη ιδιότητα: να κερδίζει χωρίς να προσφέρει· και γνωρίζει μόνο ένα ρήμα της ελληνικής γλώσσας: το εισπράττω. Η ραγδαία διάδοση αυτού τού HOMO TOURISTICOUS, ακόμη και σε περιοχές της χώρας όπου ήταν άγνωστος πριν τις επισκεφθεί ο τουρισμός, είναι ένα φαινόμενο πού πολύ θα πρέπει να μάς ανησυχεί....

Από την Καθημερινή 28.8.1980