Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΕΦΕΥΡΕ ΤΟ ΕΤΟΣ 2000

 

Ο «Θάνατος του Λεονάρντο ντα Βίντσι», ένας ελαιογραφικός πίνακας του 1818 του Γάλλου καλλιτέχνη Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ , απεικονίζει τον Λεονάρντο ντα Βίντσι στην επιθανάτια κλίνη του στο Κλος Λυσέ στις 2 Μαΐου 1519 με τον Φραγκίσκο Α΄ της Γαλλίας να κρατάει το κεφάλι του.

 

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΕΦΕΥΡΕ ΤΟ ΕΤΟΣ 2000

Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται σε μια εποχή, αλλά ανήκουν σε πολλές. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν ένας τέτοιος άνθρωπος· ένα πνεύμα ανήσυχο, δημιουργικό, που διέσχισε τα όρια της τέχνης, της επιστήμης και της φαντασίας. Στην καρδιά της Αναγέννησης, εκεί όπου η Ευρώπη ανακάλυπτε ξανά τον εαυτό της, ο Λεονάρντο ύψωσε το βλέμμα του πιο πέρα από τους αιώνες, χαρίζοντάς μας σχέδια και οράματα που έμοιαζαν να ανήκουν στο μακρινό μέλλον. Δεν είναι τυχαίο πως πολλοί τον ονόμασαν «τον άνθρωπο που εφηύρε το έτος 2000».

Η σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία δεν θα εξέπληττε τον Λεονάρδο ντα Βίντσι.   Όπως ανακαλύπτουν οι επισκέπτες τον Μουσείου Κλο-Λυσέ, πολλά πράγματα, που η έλλειψη τους θα μας ήταν αδιανόητη, βασίζονται σε μηχανές που εφεύρε εκείνος πριν από πέντε σχεδόν αιώνες

Ξέρετε ποιος εφεύρε το γαλλικό κλειδί; Το κοντέρ; Ποιος είχε  πρώτος την ιδέα για ένα μηχάνημα προβολής φωτεινών εικόνων, που υπήρξε ο πρόγονος της κινηματογραφικής μηχανής προβολής; Ποιος ήταν ο πατέρας του ανεμόμετρου; Και ποιος οραματίστηκε τον λεβιέ των ταχυτήτων; Για όλα αυτά τα ερωτήματα - κι αρκετά άλλα που θα μπορούσαν να συντηρήσουν επί μήνες μιαν εκπομπή με κουΐζ - υπάρχει η ίδια απάντηση: Ο Λεονάρδος ντα Βίντσι, ο μεγάλος Φλωρεντινός ζωγράφος της Αναγέννησης, ο δημιουργός της Μόνα Λίζα, ο οποίος ήταν επίσης ένας από τους εκπληκτικότερους επιστήμονες-μηχανικούς όλων των εποχών.

 

Μπορείτε να δείτε με τα ίδια σας τα μάτια το πόσο αυτό είν' αλήθεια, αν γίνετε κι εσείς ένας από τους 70.000 ανθρώπους που επισκέπτονται κάθε χρόνο το Μουσείο Κλο-Λυσέ στην Αμπουάζ. Σ' αυτό το ανακαινισμένο αρχοντικό, με τα ρόδινα τούβλα και την άσπρη πέτρα, ο Λεονάρδος πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του και εκεί πέθανε, στις 2 Μαΐου του 1519.

«Στο Κλο-Λυσέ, ο Λεονάρδος ντα Βίντσι επινόησε το έτος 2.000» γράφει μια αφίσα που στολίζει πολλούς τοίχους της Αμπουάζ. Για να διαπιστώσει κανείς ότι αυτό δεν είναι ένα κενό διαφημιστικό σύνθημα το μόνο που χρειάζεται είναι να κάνει μια βόλτα στα χαμηλοτάβανα δωμάτια του ισογείου, με τα ηλικίας 500 ετών δοκάρια στα ταβάνια τους. Εδώ, μπορεί να μελετήσει τα μοντέλα τα οποία έχουν γίνει με βάση τα σχέδια που έκανε στα σημειωματάρια του ο Ντα Βίντσι.

Τα μοντέλα αυτά κατασκευάστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του '60, με υλικά που θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιήσει ο ίδιος ο Λεονάρδος, από μηχανικούς της IBM Γαλλίας. Ήταν υπερβολικά λεπτή δουλειά, αλλά σχετικά εύκολη, χάρη στον πλούτο των λεπτομερειών που παρείχαν τα σχέδια του Ντα Βίντσι. Αφού περιόδευσαν την Γαλλία και τις περισσότερες από τις μεγάλες πόλεις του κόσμου, τα σαράντα μοντέλα βρήκαν τελικά μια μόνιμη στέγη στο Κλο-Λυσέ. Το μουσείο, με εξαίρεση τον Ιανουάριο, είναι ανοιχτό όλον το χρόνο. Κι εκτός από τα μοντέλα, οι επισκέπτες μπορούν να δουν το δωμάτιο στο οποίο δούλευε ο Ντα Βίντσι, την κουζίνα του καθώς και το παρεκκλήσι στο οποίο, υπό την καθοδήγηση του, οι μαθητές του ζωγράφισαν τρεις τοιχογραφίες: έναν Ευαγγελισμό, μια Κοίμηση της Θεοτόκου και μια Πλατυτέρα.

 

Από τα μοντέλα που εκτίθενται εκεί, ο πρόγονος των σημερινών ελικοπτέρων είναι ίσως εκείνο που περισσότερο από κάθε άλλο μας δίνει να καταλάβουμε πιο συγκεκριμένα την εφευρετική δύναμη αυτού του ανθρώπου ο οποίος, στις σκέψεις του, έζησε πάνω από τετρακόσια χρόνια μπροστά απ' την εποχή του. Το ελικόπτερο, ύψους μισού μέτρου, είναι φτιαγμένο από ξύλο και καραβόπανο. Το βασικό του στοιχείο ένα είδος κοχλία που «βιδώνεται στον αέρα», και κινείται με στρόφαλους ή μοχλούς που τους χειρίζεται ο «πιλότος» και οι οποίοι, μέσω μιας σειράς γραναζιών, κάνουν τον «έλικα» να γυρίζει καθέτως. Θεωρητικά, η «βίδα» αυτή, στριφογυρίζοντας με ταχύτητα, θα ανέπτυσσε επαρκή ισχύ ώστε να ανυψώσει το «μηχάνημα» -μαζί με την ξύλινη πλατφόρμα των επιβατών - κάθετα στον αέρα.

Απ' όσα ξέρουμε, ο ίδιος ο Ντα Βίντσι ποτέ δεν προχώρησε πέρα από τον λεπτομερή σχεδιασμό της συσκευής του. Το 1901 όμως, ένα δωδεκάχρονο αγόρι από το Κίεβο κατασκεύασε ένα μοντέλο που κινείτο χάρη σ' ένα λαστιχάκι (όπως μερικά σημερινά παιχνίδια). Ο πιτσιρίκος συνέλαβε την ιδέα όταν η μητέρα του, που ήταν φυσικός, του έδειξε ένα παράξενο σχέδιο σ" ένα βιβλίο. Το βιβλίο αυτό ήταν μια πανομοιότυπη έκδοση των σημειωματάριου του Ντα Βίντσι. Με τη βοήθεια του λάστιχου, το μοντέλο του πράγματι υψωνόταν μερικά εκατοστά πάνω απ' το έδαφος κι ύστερα έπεφτε κάτω. Το αγόρι αυτό λεγόταν Ιγκόρ Σικόρσκυ. Τριανταοχτώ χρόνια αργότερα, ο Σικόρσκυ, που τώρα ήταν μηχανικός και Αμερικανός πολίτης, κατασκεύασε το VS-300, που αποτελεί τον πρόδρομο όλων των ελικοπτέρων που πετούν σήμερα.

Ο Ντα Βίντσι ονειρεύτηκε ν’ απελευθερώσει πλήρως τον άνθρωπο από την προσκόλληση του στη γη. Ένα άλλο μοντέλο απ' αυτά που βρίσκονται στο Κλο-Λυσέ, μήκους ενός μέτρου, αναπαριστά με πιστότητα τα σχέδια του Ντα Βίντσι για τη δημιουργία ενός αεροπλάνου - με κινητήρια δύναμη τους ανθρώπινους μυς. Στο σχέδιο φαίνεται ο πιλότος ξαπλωμένος μπρούμυτα, με τα πόδια του περασμένα σε αναβολείς. Χρησιμοποιώντας τα χέρια και τα πόδια του, υποτίθεται ότι ανεβοκατεβάζει τα φτερά, τα οποία επανέρχονται στην αρχική τους θέση με ελατήρια. Παρά το γεγονός ότι χρειάστηκε να προηγηθεί η εφεύρεση της μηχανής εσωτερικής καύσεως, πριν ακολουθήσει η γέννηση του αεροπλάνου, εν τούτοις ο Ντα Βίντσι υπήρξε ο πρώτος που φαντάστηκε τον άνθρωπο να πετάει - με τη βοήθεια της επιστήμης.

 

Τα σκίτσα του με θέμα το αεροπλάνο ήταν προϊόν μακρόχρονης μελέτης του μηχανισμού των πτερύγων των πουλιών. Άραγε, δοκίμασε ποτέ ο ίδιος ο Ντα Βίντσι να κατασκευάσει ένα λειτουργικό μοντέλο με βάση τα σχέδια του; Πιθανότατα όχι. Θα ήταν αυθάδεια εκ μέρους μας να υποθέσουμε ότι δεν είχε επίγνωση του πόσο απέχει η θεωρία απ1 την πράξη.

Σ' ένα γειτονικό δωμάτιο του μουσείου, βλέπουμε τον προπάππο του αλεξίπτωτου, φτιαγμένο από ξύλο και ύφασμα, να κρέμεται απ' το ταβάνι. Το σχήμα του είναι κωνικό και παρόλο που τα μοντέρνα αλεξίπτωτα μοιάζουν περισσότερο με ομπρέλες, παρά με κώνους, η βασική αρχή είναι η ίδια. Εμείς, απλώς έχουμε προσθέσει στο σχέδιο του Ντα Βίντσι ένα άνοιγμα στην κορυφή και εξαρτισμό ώστε να ελέγχεται η τροχιά του.

Και οι ναυπηγοί μας, επίσης, ακολούθησαν στα βήματα του Ντα Βίντσι. Εκείνος ήταν που επινόησε την καμπυλωτή πλώρη, που κάνει τα σύγχρονα πλοία να σκίζουν πιο εύκολα το νερό. Κάτω από το ξύλινο μοντέλο της εγκάρσιας τομής ενός σκαριού ύψους 40 εκατοστών, που είναι σχέδιο του Ντα Βίντσι, βρίσκεται η φωτογραφία ενός ιταλικού υπερωκειάνειου - με τ' όνομα Λεονάρντο ντα Βίντσι - που καθελκύστηκε το 1960, και το σχέδιο της πλώρης του πλησιάζει πολύ την αρχική σύλληψη του καλλιτέχνη.

Ο Ντα -Βίντσι ήταν επίσης ικανός να προβλέψει τα όργανα διεξαγωγής του μοντέρνου πολέμου. Στα 1482, έγραφε στον Δούκα Λουδοβίκο Σφόρτσα του  Μιλάνου,  ο  οποίος έμελλε να γίνει πάτρωνας του: «Θα κατασκευάσω κλειστά αμάξια που θα είναι τόσο ασφαλή και άτρωτα, ώστε όσο μεγάλο πλήθος στρατού κι αν βρεθεί απέναντι τους, θα τρομάξει και θα τραπεί σε άτακτη φυγή.» Η προσφορά του απερρίφθη, αλλά μόνο επειδή μόλις είχε γίνει ειρήνη στην Λομβαρδία.

 

Το «αμάξι» που επινόησε, του οποίου ένα μοντέλο υπάρχει στο Κλο-Λυσέ, είναι κάτι αντίστοιχο με το σύγχρονο άρμα μάχης: Πρόκειται για έναν κυλινδρικό ξύλινο κώνο, επενδυμένο με μεταλλική θωράκιση, που στο πάνω του μέρος έχει έναν πυργίσκο παρατηρήσεως. Όπως δείχνει το μοντέλο αυτό, που το ύψος του δεν ξεπερνάει το μισό μέτρο, ο Ντα Βίντσι είχε σχεδιάσει ένα σύστημα κυλίνδρων και γραναζιών, το οποίο κινούσε τους τροχούς.

Στα σημειωματάρια του υπάρχει επίσης το σχέδιο ενός βλήματος εφοδιασμένου με πτερύγια ευσταθείας και σχεδιασμένου να εκρήγνυται με την πρόσκρουση - ο σύγχρονος όλμος. Ο Ντα Βίντσι έλεγε ακόμα πως θα έφτιαχνε ένα υποβρύχιο, αλλά δεν κατέγραψε τον τρόπο κατασκευής του στα σημειωματάρια του.

Ήταν άραγε η θεώρηση του για το μέλλον τόσο ζοφερή, ώστε το μόνο που μπορούσε να σκεφτεί ήταν πολεμικές μηχανές; Κάθε άλλο. Υπάρχουν σχέδια του για γέφυρες πάνω σε ρόδες, οι οποίες μπορούσαν να μεταφέρονται από το ένα μέρος στο άλλο. Σχέδια για ένα αυτόματο όχημα που θα κινείτο με τη βοήθεια ελατηρίων, τα οποία θα τεντώνονταν και θα λασκάριζαν εναλλάξ κι έτσι θα έστρεφαν δυο μεγάλους κινητήριους τροχούς μέσω ενός περίπλοκου συστήματος γραναζιών. Και κάτι απίστευτο. Το όχημα αυτό έχει ακόμη κι ένα διαφορικό, το οποίο επιτρέπει στους τροχούς να κινούνται με διαφορετικές ταχύτητες στις στροφές. Για να γίνουν τέτοιου είδους βελτιώσεις στα αυτοκίνητα, χρειάστηκε να φτάσουμε στα τέλη του 19ου αιώνα.

 

Οι περισσότερες εφευρέσεις του Ντα Βίντσι δεν χρειάζονται μοντέλα για ν’ αποδείξουν ότι λειτουργούν. Υπάρχουν σχέδια μιας βάρκας με τροχό προώσεως τον οποίο στρέφει μια μανιβέλλα, που είναι σχεδόν πιστό αντίγραφο των σκαφών με τα πεντάλ, που αφθονούν σήμερα στις παραλίες της Ευρώπης. Υπάρχει ακόμη μια απίθανη συσκευή, της οποίας τις λεπτομέρειες κατασκευής μετέφερε στα σημειωματάρια του Ντα Βίντσι ένας απ' τους μαθητές του (το σχέδιο δεν έχει το αντιπροσωπευτικά προσεγμένο στυλ του μεγάλου δάσκαλου). Αποτελείται από δυο ρόδες με ακτίνες, οι οποίες ενώνονται με μια αλυσίδα κινήσεως με κάτι πεντάλια, έχει δυο καμπυλωτές λαβές ενωμένες στη μέση και μια σέλλα - με λίγα λόγια, ένα ποδήλατο!

Στην παγκοσμιότητα της μεγαλοφυΐας του, ο Ντα Βίντσι υπήρξε ο πρώτος από τους μεγάλους προφήτες της βιομηχανικής εποχής. Τα σχέδια από τα σημειωματάρια του που εκτίθενται στους τοίχους του μουσείου, δείχνουν τις προτάσεις του για την ανέγερση δέκα πόλεων στην Ιταλία: Κάθε μια θα είχε 10.000 σπίτια (αριθμός εκπληκτικός για την εποχή εκείνη) και θα χτιζόταν στην παραλία ή σε όχθες ποταμιών, ώστε οι (άγνωστοι τότε) αποχετευτικοί αγωγοί να ρίχνουν στη θάλασσα ή στο ποτάμι τα λήμματα, τα οποία αποτελούσαν μάστιγα για τις πόλεις εκείνης της εποχής. Συνέλαβε στη φαντασία του δρόμους που θα διασταυρώνονταν καθέτως σε διαφορετικά επίπεδα (κάτι που χρησιμοποιούν συχνά οι σημερινοί αρχιτέκτονες-πολεοδόμοι όταν σχεδιάζουν μελλοντικές πόλεις), καθώς και συστήματα απαγωγής καπνού. Η αποξήρανση του ανθυγιεινού έλους Ποντίνε, κοντά στην Ρώμη, ήταν άλλο ένα από τα σχέδια του Ντα Βίντσι, που δεν υλοποιήθηκε παρά μόνον όταν ανέβηκε στην εξουσία ο Μουσσολίνι.

Επειδή τα σημειωματάριά του Ντα Βίντσι δεν είχαν δημοσιευτεί μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, οπότε οι επιστήμονες είχαν ήδη επανεφεύρει κάθε γνήσια επαναστατική επινόηση που περιλάμβαναν, ο Ντα Βίντσι ελάχιστα επηρέασε την ιστορία της τεχνολογίας. Καθώς, όμως, ο επισκέπτης εγκαταλείπει τις θαυμάσιες αίθουσες του Κλο-Λυσέ, μπορεί να διερωτάται πώς ο εφευρέτης έβρισκε καιρό να ζωγραφίζει.

 

 Το Κλος Λουσέ και ο Λεονάρντο ντα Βίντσι

Το Château du Clos Lucé ή απλά Clos Lucé, είναι ένα μεγάλο κάστρο που βρίσκεται στο κέντρο του Amboise , στο διαμέρισμα Indre-et-Loire , στην περιοχή Centre-Val de Loire της Γαλλίας . Χτισμένο από τον Hugues d'Amboise το 1471, το παλάτι γνώρισε αρκετούς διάσημους ιδιοκτήτες, όπως ο Γάλλος βασιλιάς Κάρολος Η΄ και ο Λεονάρντο ντα Βίντσι .

O Φραγκίσκος Α΄ το έδωσε στον Λεονάρντο ντα Βίντσι όταν τον προσκάλεσε να ζήσει στη Γαλλία το 1516. Ο ηλικιωμένος πολυμαθής έζησε τα τελευταία του χρόνια σε αυτό το σπίτι μέχρι τον θάνατό του στις 2 Μαΐου 1519.

Χάρη στους διάσημους ιδιοκτήτες του, αυτό το σπίτι σήμερα θεωρείται « ιστορικό μνημείο » και ως εκ τούτου προστατεύεται από κατεδάφιση ή ανακατασκευή. Μετά το 1855 έγινε ένα γνωστό μουσείο για τη ζωή, το έργο και τη μνήμη του Λεονάρντο ντα Βίντσι, το οποίο δημιουργήθηκε και διηύθυνε η οικογένεια Saint-Bris, οι σημερινοί ιδιοκτήτες του ακινήτου.

 

Λεονάρντο ντα Βίντσι - αυτοπροσωπογραφία - Βασιλική Βιβλιοθήκη του Τορίνο.

Το 1516, σε ηλικία 64 ετών, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι έφυγε από τη Ρώμη και ταξίδεψε στην Ιταλία, οπλισμένος με τα μπλοκ σχεδίασης και τρεις από τους πιο διάσημους πίνακές του:  Μόνα Λίζα , Η Παναγία και το Βρέφος , με την Αγία Άννα και τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Σήμερα οι πίνακες φυλάσσονται στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι. Στο ταξίδι αυτό τον ακολούθησαν οι μαθητές του, Φραντσέσκο Μέλτσι και Σαλάι, όπως και ο υπηρέτης του, Μπατίστα του Βιλανίς.

Ο Μπενβενούτο Τσελίνι έγραψε ότι ο βασιλιάς Φραγκίσκος Α΄ έδωσε στον Λεονάρντο ντα Βίντσι σύνταξη 700 χρυσών Ecu , καθώς και αγόρασε τα έργα τέχνης του, επιτρέποντάς του να ζήσει και να εργαστεί στο Clos Lucé. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι διορίστηκε «ο πρώτος ζωγράφος, μηχανικός και αρχιτέκτονας του βασιλιά».

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν ενθουσιώδης και παραγωγικός κατά τη διάρκεια των χρόνων του στο Clos Lucé. Εργάστηκε σε πολλά έργα, οργάνωσε γιορτές για την αυλή του Αμπουάζ και σχεδίασε ακόμη και τη διάσημη «Διπλή Σπειροειδή Σκάλα» του Château de Chambord . Αφιέρωσε επίσης χρόνο σε άλλα έργα, ένα από τα οποία συνίστατο στο σχεδιασμό της τέλειας πόλης Romorantin . Σε αυτό, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήθελε να σκάψει ένα κανάλι για να συνδέσει δύο ποτάμια, επιτρέποντας ευκολότερο εμπόριο.  

Ο Λεονάρντο οργάνωσε μια γιορτή στο Château du Clos Lucé στις 19 Ιουνίου 1518, για να ευχαριστήσει τον Γάλλο βασιλιά Φραγκίσκο Α΄ για τα πολλαπλά του δώρα και τη γενναιοδωρία του. Υπήρχαν πολλές ομοιότητες με τη γιορτή που οργάνωσε ο Λεονάρντο στο Μιλάνο στις 13 Ιανουαρίου 1490 ( Festa del paradisio, έργο του Μπερνάρντο Μπελιντσιόνι ): υπήρχαν πολύπλοκοι μηχανισμοί για να εντυπωσιάσουν τους καλεσμένους, οι οποίοι αναφέρονταν στις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων χάρη σε έναν μπλε καμβά που συμβόλιζε τους ουρανούς όπου έτρεχαν πλανήτες, αστέρια, τον Ήλιο, τη Σελήνη και τα δώδεκα ζώδια .

Παρά τις φήμες ότι θα πέθαινε στην αγκαλιά του βασιλιά, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι απεβίωσε στο δωμάτιό του στο Clos Lucé στις 2 Μαΐου 1519.  Άφησε τα βιβλία, τα σχέδια, τα σκίτσα και τα χειρόγραφά του στον αγαπημένο του μαθητευόμενο, Φραντσέσκο Μέλτσι .

Το κάστρο έγινε ιδιοκτησία της οικογένειας Saint-Bris στις 30 Ιουλίου 1855, 

Σύμφωνα με το Smithsonian , η αποκατάσταση του κάστρου με την πάροδο των ετών ήταν εκτεταμένη: «Το αρχοντικό έχει αναστηλωθεί στην κατάσταση που ήταν κατά τη διάρκεια της διαμονής του Λεονάρντο εκεί, συμπεριλαμβανομένου του υπνοδωματίου του, του στούντιό του στο υπόγειο, των αυθεντικών τοιχογραφιών στους τοίχους και της ψηλής πέτρινης εστίας στην κουζίνα».

Στο υπόγειο, υπάρχουν 40 μοντέλα που έφτιαξε η IBM με βάση τα σκίτσα και τα σχέδια του Λεονάρντο, συμπεριλαμβανομένου ενός ελικοπτέρου,  καθώς και μερικά τρισδιάστατα κινούμενα σχέδια σχετικά με τις εφευρέσεις του Ιταλού δασκάλου, επιτρέποντας στο κοινό να τις δει να λειτουργούν. Στο πάρκο υπάρχει ένας περιστερώνας από τα μέσα του 15ου αιώνα, χτισμένος από τον Ετιέν λε Λου, τον αρχηγό του Αμπουάζ , που μπορεί να φιλοξενήσει έως και χίλια πουλιά. Το 2003, ο Ζαν Σεν-Μπρις δημιούργησε ένα εκπαιδευτικό και πολιτιστικό μάθημα στο πάρκο του Κλος Λυσέ με πολλά ηχοσυστήματα και εντυπωσιακά μηχανήματα εμπνευσμένα από το μυαλό του Λεονάρντο. Το υπαίθριο μουσείο στον κήπο, με τους σαράντα ημιδιαφανείς καμβάδες του, φιλοξενεί μοντέλα σε φυσικό μέγεθος ορισμένων εφευρέσεων του Ντα Βίντσι, όπως ένα άρμα, ένα πολυκάνιο πυροβόλο, έναν εναέριο κοχλία και μια περιστρεφόμενη γέφυρα..

Κατά τη διάρκεια του 2019, στην 500ή επέτειο από τον θάνατό του, ο Amboise διοργάνωσε πολλές εκδηλώσεις για τον εορτασμό της ζωής του Da Vinci, μερικές στο Clos Lucé.  Ο αριθμός των επισκεπτών στο κάστρο το 2019 εκτιμήθηκε σε 500.000, αύξηση 30% σε σχέση με τον τυπικό ετήσιο αριθμό. Ο Da Vinci είναι ξεχωριστός για τους Γάλλους, σύμφωνα με τον François Saint Bris. «Έζησε πολύ καιρό στη Γαλλία και πέθανε εδώ... Και η «La Joconde» [Μόνα Λίζα] βρίσκεται στη Γαλλία. Έτσι... για εμάς, είναι λίγο Γάλλος».

Περπατώντας κανείς στα δωμάτια του Κλο-Λυσέ, εκεί όπου ο Λεονάρντο πέρασε τα τελευταία του χρόνια, δεν βλέπει μόνο εκθέματα αλλά και το αποτύπωμα ενός νου που χώρεσε μέσα του αιώνες προόδου. Ίσως αυτό να είναι και το σπουδαιότερο κληροδότημα του Ντα Βίντσι: η υπενθύμιση ότι η φαντασία και η γνώση, όταν ενωθούν, μπορούν να ξεπεράσουν τα όρια του χρόνου. Ο άνθρωπος που «εφεύρε το έτος 2000» δεν προφήτεψε απλώς το μέλλον· το διαμόρφωσε.

Καθώς αφήνει κανείς πίσω του τις αίθουσες του Κλο-Λυσέ, μένει με την αίσθηση ότι ο Λεονάρντο δεν έφυγε ποτέ στ’ αλήθεια. Σαν να πλανιέται ακόμη ανάμεσα στους τοίχους με τα ρόδινα τούβλα, σκιτσάροντας στοχαστικά με το βλέμμα στραμμένο στον ουρανό. Η κληρονομιά του δεν είναι μόνο οι μηχανές και τα σχέδια, αλλά η υπόσχεση ότι η ανθρώπινη φαντασία μπορεί να διαρρήξει τα δεσμά του χρόνου και να ανοίξει δρόμους για κόσμους που ακόμη δεν υπάρχουν. Ο Ντα Βίντσι δεν υπήρξε μόνο ένας καλλιτέχνης ή ένας εφευρέτης· υπήρξε ένας ποιητής του μέλλοντος.

 

Πηγές :

Αρθρο της Jean-Marie Javron από τις ΕΠΙΛΟΓΕΣ

https://en.wikipedia.org/wiki/ Clos_Lucé

Σεισμοί: Σωτήριο SMS προειδοποιεί για τα Ρίχτερ

Σεισμοί: Σωτήριο SMS προειδοποιεί για τα Ρίχτερ

Πόσο πολύτιμα μπορούν να αποδειχτούν 8-20 δευτερόλεπτα για να σωθούν εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, ανθρώπινες ζωές από έναν ισχυρό σεισμό; Την απάντηση τη δίνει ένα πρωτοποριακό σύστημα, το οποίο έχει δοκιμαστεί με επιτυχία σε χώρες του εξωτερικού, όπως η Ιαπωνία και η Αμερική, και βρίσκει πλέον τον δρόμο του και για την Ελλάδα και το Ηράκλειο χάρη στον επιστημονικό υπεύθυνο του προγράμματος και επικεφαλής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου κ. Άκη Τσελέντη, ο οποίος και θα προτείνει τη μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης για ένταξη σε αυτό. Το όνομα της πολύτιμης αυτής “ασπίδας” απέναντι στον Εγκέλαδο είναι ARIS, χαρακτηρίζεται ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού και η ελληνική εκδοχή του έχει γεννηθεί και αναπτύσσεται από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το πρώην ΤΕΙ Κρήτης και ιδιώτες με συντονιστή την εταιρεία “Μοτορόιλ”.

Αν και αρχικά αποσκοπεί στην προστασία μεγάλων βιομηχανικών μονάδων, το σύστημα είναι εύκολα επεκτάσιμο στην προστασία ευρύτερων αστικών ζωνών. Συνοπτικά το σύστημα ανιχνεύει τη γένεση ενός σεισμού, εκτιμά αστραπιαία το μέγεθος και το επίκεντρό του, υπολογίζει τον χρόνο κατά τον οποίο θα φτάσουν σε κάποια περιοχή, με βάση την απόσταση από το επίκεντρο, τα πιο επικίνδυνα από τα σεισμικά κύματα, εκτιμά το αποτέλεσμά τους και ενημερώνει για την επερχόμενη καταστροφή. Με τον χρόνο προειδοποίησης να ποικίλλει και να εκτιμάται με βάση τα ελληνικά δεδομένα συνήθως από 8 έως 20 δευτερόλεπτα, αλλά ακόμα πολύ περισσότερα για μακρινούς σεισμούς, το περιθώριο αντίδρασης είναι σωτήριο για τις ανθρώπινες ζωές, που σε διαφορετική περίπτωση θα κινδύνευαν. «Ακόμα και λίγα δευτερόλεπτα μπορούν να κάνουν τη διαφορά», σημειώνει χαρακτηριστικά ο επιστημονικός υπεύθυνος του έργου για το Γεωδυναμικό, διευθυντής Ερευνών δρ Βασίλης Καραστάθης, εξηγώντας ότι σε αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα οι πολίτες μπορούν να καλυφθούν, να ενεργοποιηθούν αυτόματα συστήματα προστασίας, να κλείσουν διακόπτες ρεύματος ή φυσικού αερίου, μεγάλες εταιρείες να διακόψουν παροχές εύφλεκτων υλικών, τρένα να σταματήσουν και να αποφευχθούν τα χειρότερα.

Η πολύτιμη πείρα από το εξωτερικό δείχνει ότι το σύστημα όχι απλά λειτουργεί επιτυχημένα, αλλά αποδεικνύεται σωτήριο: Στις 7 Σεπτεμβρίου 2017, 32 χρόνια από τη σεισμική δόνηση που συνέτριψε το Μεξικό, τα κινητά των κατοίκων χτύπησαν προειδοποιώντας τον κόσμο ότι ο Εγκέλαδος θα χτυπήσει με σφοδρότητα σε λίγα δευτερόλεπτα, ενώ παράλληλα το σήμα συναγερμού έφτασε σε όλες τις κρίσιμες υποδομές της χώρας, νοσοκομεία και άλλες ευαίσθητες δομές, μονάδες παραγωγής ενέργειας και Αρχές, δίνοντάς τους τον απαραίτητο χρόνο για να προφυλαχτούν και να λάβουν τα στοιχειώδη μέτρα. Χάρη σε αυτή την προειδοποίηση σώθηκαν χιλιάδες ζωές, καθώς είχαν τον χρόνο να δράσουν.

Αντίστοιχες εικόνες σε τηλεοπτικούς δέκτες ή κινητά αποτελούν πια μια βασική πινελιά στον καμβά των μέτρων αντισεισμικής θωράκισης χωρών που ζουν στην αγκαλιά του Εγκέλαδου, όπως η Ιαπωνία, η Ταϊβάν αλλά και η ανατολική ακτή των ΗΠΑ, που περιμένει το επόμενο χτύπημα από το ρήγμα του Αγίου Ανδρέα.

Και τώρα η πρωτοποριακή αυτή εφαρμογή, γνωστή ως shake alert στην Καλιφόρνια, δοκιμάζεται πιλοτικά και στην Ελλάδα, έχοντας ήδη δώσει τα πρώτα δείγματα γραφής στον πρόσφατο σεισμό που ταρακούνησε την Αθήνα και έβγαλε τον κόσμο στους δρόμους.

Η πρώτη παρουσίαση της ερευνητικής, επί του παρόντος, δουλειάς γίνεται στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης και όλα δείχνουν ότι είναι πολλά υποσχόμενη. Η ερευνητική - πιλοτική επί του παρόντος - δουλειά “τρέχει” στα πλαίσια του προγράμματος ARIS, και εστιάζει στην περιοχή του ανατολικού Κορινθιακού Κόλπου, που διακρίνεται για την εξαιρετικά υψηλή σεισμικότητά της. Για την υλοποίησή της αναπτύχθηκαν ειδικά σχεδιασμένοι αισθητήρες, με στόχο την πυκνή κάλυψη της περιοχής. Το λογισμικό βασίζεται σε υπερσύγχρονους αλγορίθμους, οι οποίοι αναπτύχθηκαν εντός του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, που “υπογράφει” το σύστημα που καλύπτει τις δυτικές ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών. «Η βοήθεια που είχαμε από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ ήταν σημαντική», τόνισε ο κ. Καραστάθης. Παράλληλα, μας εξήγησε ότι γίνεται ανάπτυξη και νέων αλγορίθμων με προσαρμογή τους στο σεισμοτεκτονικό καθεστώς της περιοχής, αλλά και διερεύνηση της επίδρασης των τοπικών εδαφολογικών συνθηκών στη διαμόρφωση της τελικής σεισμικής έντασης. Ο τελικός στόχος του προγράμματος είναι η υλοποίηση ενός Ολοκληρωμένου Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης και Διαχείρισης Σεισμικού Κινδύνου, κατάλληλα σχεδιασμένο για βιομηχανικές υποδομές, με πιλοτική εφαρμογή στις εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου της ΜotorOil Hellas στους Αγίους Θεοδώρους.

Πώς δουλεύει το σύστημα

Το πρωτότυπο πιλοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού, με το όνομα ARIS, ακολουθεί τις βασικές αρχές των συστημάτων που ήδη λειτουργούν σε διάφορες χώρες με επιτυχία. Η βασική αρχή λειτουργίας του είναι απλή: Όταν γίνεται ένας σεισμός το πρώτο κύμα που “φεύγει” από την εστία είναι εκείνο των λεγόμενων κυμάτων Ρ, γνωστά ως πρώτα ή διαμήκη, τα οποία “τρέχουν” με ταχύτητα παρόμοια με εκείνης του ήχου στα στερεά περί τα 6 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Ακολουθούν τα σεισμικά κύματα S, γνωστά ως δεύτερα ή εγκάρσια, τα οποία ταξιδεύουν μεν πιο αργά, με ταχύτητα μικρότερη των 4 χιλιομέτρων την ώρα, ωστόσο είναι τα πλέον καταστρεπτικά. Αυτά ακριβώς επιχειρεί και πετυχαίνει να προλάβει το σύστημα ειδοποιώντας τον πληθυσμό για την έλευσή τους. Και πώς γίνεται αυτό; Ειδικοί υπερσύγχρονοι σεισμογράφοι με ταχύτατη μετάδοσης της πληροφορίας ανιχνεύουν τα πρώτα ασθενή κύματα Ρ της σεισμικής δόνησης. Με τη χρήση ειδικών αλγορίθμων γίνεται εκτίμηση του μεγέθους και του επίκεντρου του σεισμού μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα και ακολούθως υπολογισμός του χρόνου και της έντασης, με τα οποία αναμένεται η έλευση των καταστροφικών κυμάτων S σε κάποια περιοχή. Το σύστημα στη συνέχεια αναλαμβάνει να μεταδώσει ακαριαία την πληροφορία στην περιοχή, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο επαρκής χρόνος αντίδρασης για το διάστημα που απομένει έως την άφιξη των κυμάτων. Ο χρόνος αυτός εξαρτάται από την απόσταση της περιοχής σε σχέση με το επίκεντρο, ενώ υπάρχει η δυνατότητα, όπως έχει αποδείξει το πρωτότυπο σύστημα ShakeAlert της Καλιφόρνιας, που “τρέχει” από το 2018, ταχύτατης αναθεώρησης βελτίωσης του προσδιορισμού των στοιχείων του σεισμού κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.

Για τα ελληνικά δεδομένα ο χρόνος αυτός συνήθως είναι από 8 έως 20 δευτερόλεπτα από τη στιγμή που θα ξεκινήσουν τα κύματα Ρ έως την άφιξη των S. Δεν πρόκειται για σύστημα πρόγνωσης των σεισμών, γιατί η προειδοποίηση γίνεται ακριβώς με τη γένεση του σεισμού, διευκρινίζει πάντως ο κ. Καραστάθης, προσθέτοντας ότι κερδίζουμε τα δευτερόλεπτα μέχρι τον ερχομό του σεισμικού κύματος. Σημειώνει επίσης ότι απαιτείται και κάποιος χρόνος πειραματικής λειτουργίας ώσπου το σύστημα να αξιοποιηθεί επιχειρησιακά.

Μάχη με τον χρόνο

Το μεγάλο στοίχημα των επιστημόνων είναι να κερδηθεί η μάχη του χρόνου στην ταχύτητα μετάδοσης των σημάτων στο κεντρικό σύστημα, καθώς αυτός πρέπει σχεδόν να μηδενιστεί. Ακολούθως πρέπει να συνδεθεί με μια σειρά από αυτοματοποιημένους δέκτες όπως κινητά ή γενικά μονάδες διάδοσης της πληροφορίας, ώστε να είναι πρακτικά αξιοποιήσιμο, ενημερώνοντας άμεσα μεγάλες εργοστασιακές μονάδες, νοσοκομεία, άλλες ευαίσθητες δομές και Αρχές για τον χρόνο της επέλασης της καταστροφικής μανίας του Εγκέλαδου. Και βέβαια, πριν το τελικό στάδιο, θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μια περίοδος επαληθεύσεων και τροποποιήσεων με εξαντλητικές δοκιμές προκειμένου να επιτευχθεί αξιοπιστία του συστήματος στο 100%. Και αυτό προκειμένου η πληροφορία να είναι έγκυρη και να αποφευχθεί ο λάθος συναγερμός και η αποστολή μηνυμάτων χωρίς λόγο.

Όπως μας εξήγησε ο δρ. Βασίλης Καραστάθης, το πρωτότυπο αυτό πιλοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού, ARIS, το οποίο έχει στόχο την επιχειρησιακή και εμπορική αξιοποίησή του από τη βιομηχανία, σχεδιάστηκε και υλοποιείται από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, από κοινού με έναν από τους μεγαλύτερους βιομηχανικούς φορείς στην εγχώρια και ευρωπαϊκή βιομηχανία, τη “Μοτορόιλ”, δύο εξειδικευμένα σεισμολογικά εργαστήρια (ΕΚΠΑ, ΕΛΜΕΠΑ), αλλά και μιας εταιρείας εξειδικευμένης στην ανάπτυξη τεχνολογιών για θέματα ασφάλειας (Satways).

Προτεραιότητα η έγκαιρη προειδοποίηση από τα Ρίχτερ

Σύμφωνα με τον δρ. Βασίλη Καραστάθη, «είναι σαφές ότι την τελευταία δεκαετία το θέμα των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης έχει τεθεί στις προτεραιότητες χωρών που έχουν μεγάλη σεισμική επικινδυνότητα, όπως η Ιαπωνία, οι ΗΠΑ και άλλες. Από το 2016, η Ιαπωνία και η Ταϊβάν είναι οι δύο χώρες με ολοκληρωμένα συστήματα, που λειτουργούν επιχειρησιακά σε εθνικό επίπεδο. Μόλις πρόσφατα και η Καλιφόρνια αποφάσισε να επεκτείνει τα αντίστοιχα συστήματά της σε επιχειρησιακό επίπεδο. Η ανάπτυξη των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης είναι σήμερα τεχνολογικά ώριμη, αφού πέρασε ένα πολυετές στάδιο έρευνας και ανάπτυξης, κυρίως σε ό,τι αφορά τους αλγόριθμους άμεσης επεξεργασίας και ανάλυσης σεισμικής κίνησης σε πραγματικό χρόνο και αφού ενσωμάτωσε τις νέες τεχνολογίες επικοινωνιών και αισθητήρων. Δημιουργήθηκε έτσι ένας νέος τομέας στη σεισμολογική έρευνα, η “Σεισμολογία Πραγματικού Χρόνου”. Ωστόσο, σημαντική τροχοπέδη στην ανάπτυξη και ευρεία εφαρμογή τέτοιων συστημάτων παραμένει ακόμα το οικονομικό κόστος, μιας και απαιτείται ανάπτυξη πυκνού δικτύου αισθητήρων με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Στα πλαίσια αυτά, το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, σε συνεργασία με τους διεθνείς αυτούς φορείς, αφομοιώνει, προσαρμόζει και εξελίσσει τις σύγχρονες αυτές τεχνολογίες προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας δημιουργώντας και εξελίσσοντας το πρωτότυπο πιλοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού, σύστημα ARIS».

Το ελληνικό σύστημα αξιοποιεί την τεχνογνωσία που έχει αναπτυχθεί στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, το οποίο οχυρώνει τη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών από τον Εγκέλαδο, με έμφαση, αρχικά, στις ζωτικές υποδομές όπως οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, και στη συνέχεια στην προειδοποίηση των πολιτών στην ευρύτερη περιοχή του σεισμού, οι οποίοι θα παίρνουν ένα μήνυμα στο κινητό τηλέφωνό τους.

Το εν λόγω σύστημα τελεί υπό την αιγίδα της πασίγνωστης Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ (USGS), έχει ως χρόνο προειδοποίησης κατά μέσο όρο τα 10 δευτερόλεπτα και αναμένεται να επεκταθεί καλύπτοντας όλη την περιοχή που βρίσκεται στο “κόκκινο” λόγω του επικίνδυνου ρήγματος του Αγίου Ανδρέα.

«Θα το προτείνω για το Ηράκλειο»

Το πρωτοποριακό αυτό σύστημα, το οποίο, όπως σημείωσε στην εφημερίδα “Νέα Κρήτη” ο κ. Άκης Τσελέντης, αναπτύσσει για πρώτη φορά στην Ελλάδα το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, αποτελεί μια καινοτομία για την αντισεισμική προστασία του τόπου. Και μάλιστα, όπως μας εξήγησε ο ίδιος, θα το προτείνει για το Ηράκλειο. «Μας δίνει πολλές δυνατότητες», σημείωσε ο κ. Τσελέντης, εξηγώντας ότι ήδη έχει τοποθετηθεί στο Ηράκλειο ένα πυκνό δίκτυο σεισμογράφων που μπορεί να ενισχυθεί και να αξιοποιηθεί και στους σκοπούς της έγκαιρης προειδοποίησης, όπως και πολλές άλλες περιοχές της Κρήτης. Το σύστημα, το οποίο βασίζεται στην ταχύτητα διάδοσης των σεισμικών κυμάτων, θα τοποθετηθεί σε περιοχές με έντονη σεισμικότητα, κατηγορία στην οποία εντάσσεται και το Ηράκλειο.

Όσο για τον χρόνο προειδοποίησης, ο κ. Τσελέντης ανέφερε ότι αυτός εξαρτάται από την απόσταση της κατοικημένης περιοχής από το επίκεντρο - όσο πιο μακριά τόσο περισσότερος. Σύμφωνα με τον διευθυντή του Γεωδυναμικού, ήδη υπάρχουν και σκέψεις με την Πολιτική Προστασία για τη μετάδοση του σήματος με κινητά, όχι όμως επί του παρόντος προς τους πολίτες, καθώς, σύμφωνα με τον κ. Τσελέντη, δεν υπάρχει ακόμα η ωριμότητα για σωστή αντίδραση του κόσμου αφού υπάρχει ο κίνδυνος του πανικού, ο οποίος πρέπει να εξαλειφθεί.

https://www.neakriti.gr/article/kriti/1554994/seismoi-sotirio-sms-proeidopoiei-gia-ta-rihter/