Οι εργατικοί αγώνες στο ξεκίνημα τους

 

ΑΒΡΑΑΜ ΜΠΕΝΑΡΟΓΙΑ

Οι εργατικοί αγώνες στο ξεκίνημα τους

Έλληνες και Σέρβοι στην Κέρκυρα. Παμβαλκανικό Συνέδριο. Πρωτομαγιά του 1912

Του Γ. Α. ΛΕΟΝΤΑΡΙΤΗ

Πολλά έχουν αναφερθεί για τους ιστορικούς δεσμούς μεταξύ Ελλάδος και Σερβίας. Λίγοι όμως γνωρίζουν, ότι τους δύο λαούς συνδέουν -πέραν όλων των άλλων- και κοινοί εργατικοί αγώνες. Αφορμή στάθηκε ο πόλεμος που κατά το 1916 συνεχιζόταν και επεκτεινόταν άγριος και ανελέητος. Η Βουλγαρία και η Τουρκία πήγαν με το μέρος της Γερμανίας, ενώ η Ελλάδα και η Ρουμανία είχαν συνταχθεί με την Αντάντ. Γάλλοι και Άγγλοι, άνοιξαν μέτωπο στη Μακεδονία. Η Κέρκυρα κατελήφθη από γαλλικά, αγγλικά και ιταλικά στρατεύματα και το λιμάνι της έγινε ναυτική πολεμική βάση.

Εκεί λοιπόν στην Κέρκυρα, βρήκαν καταφύγιο τα λείψανα του Σερβικού στρατού. Καταδιωκόμενα από τις στρατιές του Μάκενσεν, που μέσα σε λίγες μέρες σαρώσανε ολόκληρη τη Σερβία, ράκη κυριολεκτικά  από  τις  περιπέτειες,  τις   κακουχίες, τις στερήσεις και την πείνα, οι Σέρβοι συγκεντρώθηκαν σε στρατόπεδο έξω από την πόλη.

Η κατάσταση τους ήταν απελπιστική, γιατί πέρα από την πείνα, τους θέριζε και η χολέρα. Εκείνο που για χρόνια θύμιζε τις περιοχές που είχαν στρατοπεδεύσει, ήσαν τα απέραντα νεκροταφεία με τις χιλιάδες σταυρούς... Όσους γλύτωσαν, τους παρέλαβαν οι μεγάλοι σύμμαχοι, τους περιέθαλψαν, τους έντυσαν και τους έστειλαν στο Μακεδόνικο Μέτωπο.

Η Βουλή των Σέρβων συνεδρίαζε στο... Δημοτικό Θέατρο και η Μπέλλα Βενέτσια, ήταν τα... ανάκτορα του Βασιλέως Πέτρου! Γεγονός είναι, ότι οι Σέρβοι στρατιώτες, άφησαν στους κατοίκους της Κέρκυρας τις καλύτερες εντυπώσεις. Παρά την πείνα τους, δεν ακούστηκε ούτε μια εκ μέρους των κλοπή, λεηλασία, ή βιαιοπραγία. Όσοι είχαν μπανκανότες πλήρωναν. Όσοι δεν είχαν, ζητούσαν με συστολή λίγο ψωμί.

Από το 1912 μέχρι τον Αύγουστο του 1922, η χώρα βρισκόταν σχεδόν δίχως ανάπαυλα σε πόλεμο. Στην Κέρκυρα, η εκεί σοσιαλιστική ομάδα κατά την εποχή του Διχασμού και του πολέμου, πήρε το μέρος της Γαλλίας και συμπαραστάθηκε στο Κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελ. Βενιζέλου. Την ίδια εποχή, ένας μικρός αριθμός νέων με επαναστατικές ιδέες, συγκεντρώθηκε γύρω από τον Ηλία Γιοβάνοβιτς, που μιλούσε για «προλεταριακό διεθνισμό». Ήταν ένας επαγγελματίας επαναστάτης, ανήκε στην άκρα αριστερά του Σερβικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, και διέθετε μια σοβαρή θεωρητική κατάρτιση. Οι νέοι τον άκουγαν εκστατικοί να τους μιλάει για τον «ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα» του πολέμου από τα δυο αντίπαλα «συγκροτήματα», για το καθήκον της μετατροπής του πολέμου σε επανάσταση, για την κατάρρευση της Διεθνούς, για την ανάγκη δημιουργίας νέας, για την Λούξεμπουργκ, τον Λίμπκνεχτ και τον Λένιν.

Στην Κέρκυρα ο Ποβάνοβιτς ήρθε με τα λείψανα του Σερβικού Στρατού, στρατιώτης κι' αυτός. Γρήγορα λιποτάκτησε, κι' έμεινε στην Κέρκυρα, μέχρι τις αρχές του 1920.

Όταν έφυγε, διατήρησε για μεγάλο διάστημα αλληλογραφία με Έλληνες συντρόφους του, και τελείωνε πάντα τις επιστολές του, με τη φράση: «Ζήτω η Επανάσταση του κόσμου!». Αρκετό διάστημα αργότερα, ο Γιοβάνοβιτς πήγε στη Γιουγκοσλαβία, κι εκεί συνελήφθη, φυλακίστηκε και σκοτώθηκε σε μια δήθεν «απόπειρα αποδράσεως».

Οι Σέρβοι σοσιαλιστές, ήταν από τους λίγους που δεν πέρασαν την υπηρεσία της κυβέρνησης τους, αλλά έμειναν πιστοί στις επαναστατικές τους ιδέες. Πολλές φορές οι βουλευτές τους, κατήγγειλαν την σωβινιστική πολιτική, και μέσα στο Δημοτικό θέατρο της Κέρκυρας, όπου συνεδρίαζε η Βουλή τους, προκλήθηκαν επεισόδια, ενώ οπλισμένα αποσπάσματα του Γαλλικού Στρατού είχαν περικυκλώσει το κτίριο...

Η επανάσταση στη Ρωσία

Έλληνες και Σέρβοι πριν ακόμα ολοκληρωθεί η Οκτωβριανή Επανάσταση, όταν τον Ιούλη του 1917 ακούγονταν όλο και πιο δυνατά οι πρώτοι βρυχηθμοί της, τα βλέμματα πολλών επαναστατών κι' από τις δυο χώρες, στράφηκαν προς τη «Μεγάλη Ρωσία».

Έτσι, ο καθηγητής Αριστοτέλης Σιδερής, σοσιαλιστής βουλευτής τότε, κι' αργότερα από τους ηγέτες του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος, έγραφε στον «Ριζοσπάστη», που ακόμα ήταν δημοκρατικός: «...Προς τη Μεγάλην Ρωσίαν στρέφει το βλέμμα ο ελληνικός λαός και προς αυτήν μετά στοργής αποβλέπει και εξ αυτής συναπάση τη γη περιμένει την κοσμοσωτήριον πραγμάτωσιν των ιδεών...». Αλλά και πολλά χρόνια προτού ακουστούν τα μηνύματα από τη Ρωσία, οι εργατικοί αγώνες είχαν ενταθεί στη χώρα μας.

 

 

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν η χρονιά του 1911. Η Πρωτομαγιά τότε γιορτάσθηκε με ξεχωριστή μεγαλοπρέπεια στη Θεσσαλονίκη. Στους δρόμους έγινε μεγάλη παρέλαση, και μέσα στο πολύχρωμο πλήθος, έβλεπε κανείς Ελληνες, Ισραηλίτες, Βούλγαρους, ακόμα και Τούρκους εργάτες...

 

Από μια μικρή πρόχειρη εξέδρα, μίλησαν στο πλήθος γνωστοί εκπρόσωποι της «Φεντερασιόν», όπως ο Βλάχωφ, ο Αρδίττι, ο Τούρκος καπνεργάτης Ιχσάν και ο παλαίμαχος σοσιαλιστής Αβραάμ Μπεναρόγια. Τέσσερις μουσικές είχαν τοποθετηθεί μεταξύ των χιλιάδων διαδηλωτών, οι οποίοι είχαν συνταχθεί κατά κατηγορίες ανάλογα με τον επαγγελματικό κλάδο στον οποίο ανήκαν. Στον αέρα ανέμιζαν ερυθρά λάβαρα και οι μπάντες έπαιζαν τη «Διεθνή», τον σοσιαλιστικό ύμνο, που τον τραγουδούσαν οι συγκεντρωθέντες σε διάφορες γλώσσες. Κάπου 7.000 ήσαν οι διαδηλωτές, ενώ είχαν απεργήσει 12.000. Οι αρχές αποφάσισαν να επέμβουν. Η επίσκεψη του Σουλτάνου στη Μακεδονία και την Αλβανία, η οποία είχε πολιτικούς σκοπούς, χρησιμοποιήθηκε από τις αρχές σαν πρόφαση. για να ξεκαθαρίσουν την πόλη από μερικούς «επικίνδυνους» σοσιαλιστές.

 

Με τη δικαιολογία ότι υπήρχε κίνδυνος για τη ζωή του Σουλτάνου, διετάχθη η σύλληψη του Γραμματέα του Σωματείου Καπνεργατών Σαμπατάι Λεβή, του Γραμματέα των Τούρκων καπνεργατών Ιχσάν και του Μπεναρόγια. Οι δύο πρώτοι κρατήθηκαν στα μπουντρούμια του Διοικητηρίου, τον δε Μπεναρόγια, έστειλαν εξορία στη Σερβία.

 

Ο Μπεναρόγια, στις αναμνήσεις του, από τους αγώνες εκείνου του καιρού, έγραφε: «Η εργατική και σοσιαλιστική ζύμωσις δεν εζωογονείτο μόνον εις Θεσσαλονίκη. Εις Κωνσταντινούπολη, Σμύρνην και αλλαχού και εις αυτάς ακόμη τας πόλεις της Μακεδονίας, ιδρύοντο εργατικά σωματεία, απεργίαι κάπως γενικώτεραι εκηρύσσοντο, σοσιαλιστικές ομάδες και εργατικές εφημερίδες ενεφανίζοντο. Η Νεοτουρκική κυβέρνησις παρηκολούθη υπόπτως την αναπτυσσομένην ζύμωσιν. Απεργία των σιδηροδρομικών όλων των ευρωπαϊκών δικτύων ετάραξε τα νεύρα του κομιτάτου.

 

Ο τότε υπουργός των Εσωτερικών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Φερίτ πασάς, συνέταξε και υπέβαλε εις την Οθωμανικήν Βουλήν, νομοσχέδιον, διά του οποίου απηγορεύετο το δικαίωμα της απεργίας εις τους εργαζομένους εις υπηρεσίας «δημοσίας ανάγκης», ως οι σιδηροδρομικοί, τροχιοδρομικοί κ.λπ. Εξ αφορμής του νομοσχεδίου τούτου, εξαπελύθη εκ Θεσσαλονίκης κύμα αγανακτήσεως και διαμαρτυρίας, το οποίον διατρέξαν την Μακεδονίαν και Θράκην, μετεδόθη εις όλην την Μ. Ασίαν.

Το πρώτον συλλαλητήριον ωργανώθη εν Θεσσαλονίκη, ουχί άνευ εμποδίων και προστριβών με τας αρχάς, αι οποίαι δεν ηννόουν να το επιτρέψουν. Αλλ' οι οργανωταί του δηλαδή η Φεντερασιόν, οι ενδιαφερόμενοι σιδηροδρομικοί και άλλοι, κατόρθωσαν να ενεργήσουν με επιδεξιότητα, παρασύροντες εις αυτό, όλα τα εργατικά σωματεία, και αυτά τα υπό κηδεμονία των εθνικών συλλόγων, όλον τον εργατικόν κόσμον. Αι αρχαί εθεώρησαν καλύτερον ότι έπρεπε να επιτρέψουν το συλλαλητήριον, ορίσασαι τόπον συγκεντρώσεως την έναντι του Τελωνείου πλατείαν. Την ημέραν εκείνην, όλος ο στρατός Θεσσαλονίκης ήτο εν επιφυλακή, το δε ιππικόν είχε περιζώσει την πλατείαν...».

 

Θόρυβος στη Βουλή...

 

Ο Αβραάμ Μπεναρόγια (πρώτος αριστερά από το άτομο με την εφημερίδα) και άλλα εργατικά στελέχη φυλακισμένοι μετά τις ταραχές που ακολούθησαν εργατική διαδήλωση στον Βόλο, στις 15 Φεβρουαρίου 1921.

Ο Μπεναρόγια, λοιπόν, όπως είδαμε είχε σταλεί εξορία στη Σερβία. Ο Εβραίος αυτός παλαίμαχος σοσιαλιστής, δάσκαλος, τυπογράφος,  δημοσιογράφος,  από τους πρωτεργάτες της Φεντερασιόν, που είχε εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη από το 1908, για να περάσει τα τελευταία του χρόνια στο προάστιο Χολόν του Ισραήλ, ήταν μια εξέχουσα μορφή του συνδικαλισμού.

 

Σύσσωμος η εργατική τάξη της Θεσσαλονίκης αντέδρασε κατά της αυθαιρεσίας των Νεότουρκων και πέτυχε μεν την απόλυση των δύο κρατουμένων, αλλά δεν κατόρθωσε να ληφθεί κανένα μέτρο ευεργετικό για τον Μπεναρόγια. Χρειάσθηκε να γίνει επεισοδιακή συζήτηση στη Βουλή, να ξεσηκωθεί γενική διαμαρτυρία και κατακραυγή των εργατών και σοσιαλιστών, όχι μόνον της Θεσσαλονίκης, αλλά και χωρών της Ευρώπης, ακόμα και της Τουρκίας. Στη Θεσσαλονίκη οργανώθηκε μέγα συλλαλητήριο, στο οποίο μίλησαν ο Αρμένιος βουλευτής Παπαζιάν, ο καθηγητής Βλάχωφ, ο Αρμένιος δημοσιογράφος Σακαριάν, ενώ ο αντιπόσωπος της Φεντερασιόν Σαούλ Ναχούμ υποκίνησε όλο τον σοσιαλιστικό Τύπο της Ευρώπης, για να επιτραπεί έπειτα από 8 μήνες στον Μπεναρόγια να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη.

 

Η κατάσταση και τότε στη Βαλκανική ήταν άσχημη. Οι σχέσεις της Τουρκίας με τα Βαλκανικά κράτη χειροτέρευαν συνεχώς. Οι Ευρωπαίοι έκαναν σχέδια για την Τουρκία, οι Αλβανοί εστασίαζαν, και όλοι συζητούσαν για πόλεμο. Η Ιταλία εκήρυξε τελικά τον πόλεμο κατά της Τουρκίας για να καταλάβει την Τριπολίτιδα.

 

Η καταιγίδα πλησίαζε. Και τότε, οι σοσιαλιστές των Βαλκανίων, προβλέποντες κινδύνους, θέλησαν να προπαρασκευάσουν ένα Παμβαλκανικό Συνέδριο, για την οργάνωση μιας γενικής αντιστάσεως κατά του πολέμου.

 

Με πρωτοβουλία του Σερβικού Σοσιαλιστικού Δημοκρατικού Κόμματος, συνεκλήθη στο Βελιγράδι τον Οκτώβριο του 1911, Παμβαλκανική Σοσιαλιστική Συνδιάσκεψη.

 

Σ' αυτήν πήραν μέρος, η Σερβία, η Ρουμανία, η Βοσνία, η Κροατία και Τούρκοι μέλη της Φεντερασιόν, καθώς και ο Ρακόβσκι, με τη διπλή του ιδιότητα, του αντιπροσώπου της Ρουμανίας και της Διεθνούς. Το βουλγαρικό σοσιαλιστικό κόμμα και το αρμενικό, δεν κατόρθωσαν να εκπροσωπηθούν. Η Συνδιάσκεψη αποφάσισε να οργανωθούν για την 5η Νοεμβρίου συλλαλητήρια διαμαρτυρίας κατά του πολέμου, σε όλη την Βαλκανική, στα οποία μάλιστα, θα γινόταν... ανταλλαγή ρητόρων! Και η Φεντερασιόν της Θεσσαλονίκης όμως, δεν καθυστέρησε στην οργάνωση συλλαλητηρίων.

 

Η Πρωτομαγιά του 1912

 

 

Όταν ο Μπεναρόγια κατέβηκε στην Αθήνα, βρήκε ένα σοσιαλιστικό κύκλο, τελείως διαφορετικό από αυτόν που ήξερε στη Θεσσαλονίκη, στα Βαλκανικά κράτη και στην Κωνσταντινούπολη. Το πρώτο που του έκανε εντύπωση, ήταν η ψυχρότητα με την οποία τον αντιμετώπισαν. Πιο ζεστά τον  υποδέχθηκε  ο γηραιός πια, Πλάτων Δρακούλης, ο οποίος τον πληροφόρησε για το τι συνέβαινε στην πρωτεύουσα.

 

Έτσι ο Μπεναρόγια έμαθε ότι υπήρχε ένα  «Σοσιαλιστικό Κόμμα» υπό την προεδρία του Δρακούλη, κι ένα «Σοσιαλιστικό Κέντρο» υπό την αρχηγία, του δημοσιογράφου Ν. Γιαννιού. Στο πατάρι του καφενείου «Κλαυθμώνος», θα διεπίστωνε ότι εκεί λειτουργούσαν τα γραφεία του «Σοσιαλιστικού Κέντρου»! Και η έκπληξη του μεγάλωσε όταν μετά την πρώτη ψυχρότητα, εδώ τον υποδέχθηκαν με μεγάλη εγκαρδιότητα!

 

Ήταν ο σύντροφος, ο Ισραηλίτης εξόριστος που ερχόταν από το εξωτερικό. «Εις το πατάρι του καφενείου τούτου, συνεκεντρώνετο όλος σχεδόν ο Ελληνικός σοσιαλισμός», θα γράψει στις αναμνήσεις του ο Μπεναρόγια, ο οποίος ανέλαβε να τους οργανώσει την εκδήλωση για την Πρωτομαγιά του 1912. Τα πράγματα όμως δεν ήταν εύκολα, γιατί δεν υπήρχε υποδομή, και σαν να μην έφθανε αυτό, υπήρχε διάσταση μεταξύ Σοσιαλιστικού Κόμματος και Σοσιαλιστικού Κέντρου.

 

Τελικά τα μέλη του «Κέντρου» αποφάσισαν να συγκεντρωθούν στο εξοχικό καφενείο του «Μετς». Για πρώτη φορά θα κρατούσαν ερυθρές σημαίες, και θα έψαλλαν σοσιαλιστικούς ύμνους. Ο Μπεναρόγια ανέλαβε ακόμα και τον ρόλο του μουσικοδιδάσκαλου, αφού οι περισσότεροι... αγνοούσαν αυτούς τους ύμνους, και στο Ζάππειο, έκαναν... πρόβες «συναυλιών»! Οι Σοσιαλιστές της Αθήνας, μια φούχτα άνθρωποι, διδασκόντουσαν τη «Διεθνή» για πρώτη φορά, σε μετάφραση του Πέτρου Πικρού: «Εμπρός της γης οι κολασμένοι...».

Τελικά, έφθασε η Πρωτομαγιά. Ο εορτασμός έγινε σύμφωνα με το πρόγραμμα. Πρώτος μίλησε ο Νικ. Γιαννιός, ο Π. Πικρός απήγγειλε ποιήματα, μίλησε κατόπιν ο Μπεναρόγια, κι ένας φοιτητής Παπαδημητρίου. Οι ερυθρές σημαίες κυμάτιζαν στον αέρα, και τη στιγμή που έψαλλαν τη «Διεθνή», η αστυνομία επετέθη για να τους διαλύσει. Κατέβασαν τις σημαίες και συνέλαβαν τους περισσότερους.

 

Οι συλληφθέντες στην αρχή τα έχασαν. Με την αποφασιστικότητα όμως των σοσιαλιστών ηγετών, ξαναβρήκαν το θάρρος τους, κι ενώ μεταφέρονταν με συνοδεία προς την αστυνομική διεύθυνση, άρχισαν να τραγουδάνε τη «Διεθνή».

 

Ο κόσμος έκπληκτος παρακολουθούσε τη σκηνή, χωρίς να καταλαβαίνει γιατί γίνεται όλη αυτή η φασαρία! Αλλά κι ο διευθυντής της αστυνομίας Ζυμβρακάκης, δεν μπορούσε να πεισθεί γιατί ήσαν «επικίνδυνοι» αυτοί οι άνθρωποι, ούτε ήξερε πολλά πράγματα για «σοσιαλισμούς» και τα παρόμοια. Ανέκρινε λοιπόν την οργανωτική επιτροπή, με ειρωνική διάθεση, προβληματιζόμενος τι να κάνει τους συλληφθέντες. Ο Μπεναρόγια όμως διέτρεχε τον κίνδυνο, αν ανεκάλυπταν την ταυτότητα του, να σταλεί πάλι εξορία. Πολλοί τον παρότρυναν να το σκάσει, αλλά εκείνος δεν ήθελε να χάσει ένα τόσο... «σημαντικό» γεγονός!

 

Η Αθηνά Γαϊτάνου-Γιαννιού, που είχε κι αυτή συλληφθεί με δυο ακόμη γυναίκες, ανέλαβε να λύσει το πρόβλημα. Κατόρθωσε με αρκετή πονηριά να πείσει τον αξιωματικό που τους συνέλαβε ότι ο Μπεναρόγια δεν είχε σχέση μαζί τους:

 

— Ο άνθρωπος είναι ξένος και βρέθηκε τυχαία ανάμεσα μας...

Ο αξιωματικός την πίστεψε, και άφησε ελεύθερο τον Μπεναρόγια! Στο μεταξύ ο Ζυμβρακάκης δεν έβγαζε τίποτε από τις «ανακρίσεις», και για να γλιτώσει από αυτόν τον... «πονοκέφαλο», πήρε τελικά την απόφαση:

 

— Φύγετε, είστε ελεύθεροι!

 

Τα μέλη του «Σοσιαλιστικού Κέντρου», μαζί με την οργανωτική επιτροπή ξεχύθηκαν πανηγυρίζοντες στο δρόμο για να καταλήξουν στην πλατεία Κλαυθμώνος τραγουδώντας τη «Διεθνή» και κραυγάζοντας:

 

—Ζήτω η Πρωτομαγιά, ζήτω ο... Ζυμβρακάκης!

 

Μόνος σοβαρός ο Νικ. Γιαννιός, καθόταν σκεπτικός στο πατάρι του καφενείου, καπνίζοντας και κουβέντιαζε με τον Μπεναρόγια, για τον... «απολογισμό» της Εργατικής Πρωτομαγιάς! Αυτά συνέβαιναν τον παλιό εκείνο τον καιρό, όταν το σοσιαλιστικό κίνημα βρισκόταν στην Αθήνα, στα πρώτα του βήματα...

 

Πηγή

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 29 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1994

 

 

Τ. Κατσιμάρδος : Το μαγιάτικο Πάσχα προκαλούσε αναταράξεις

Μεσοπολεμικός εορτασμός της εργατικής Πρωτομαγιάς στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη. Όταν η 1η Μάη συνέπιπτε με τη Μεγάλη Εβδομάδα, η μετάθεση του εορτασμού ήταν ζήτημα συνεννόησης μεταξύ του κυβερνητικού-εργοδοτικού συνδικαλισμού και των «κόκκινων» συνδικάτων.

ΜΕΓΑΛΟΒΔΟΜΑΔΟ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ: ΜΙΑ ΣΥΜΠΤΩΣΗ ΜΕ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Το μαγιάτικο Πάσχα προκαλούσε αναταράξεις

Αν και ο εορτασμός του Πάσχα τον Μάιο μήνα θεωρείται, πια, ρουτίνα (περίπου 1 προς 5), κατά το παρελθόν προκαλούσε τρικυμίες. Εκκλησιαστικές και... εν κρανίω σε ορισμένους. Όταν πρώτη φορά η «εορτή των εορτών» της Ορθοδοξίας συνέπεσε με τη δεύτερη μέρα του Μαΐου, ποιος είδε τον Κύριο και δεν φοβήθηκε! Όπως συνέβη πριν από ενενήντα χρόνια.

Το 1926, τρία χρόνια μετά την εισαγωγή του νέου ημερολογίου και την υιοθέτηση του «διορθωμένου» νέου πολιτικού από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, επικρατεί αναταραχή. Τα ειωθότα, σύμφωνα με τα οποία το Πάσχα γιορτάζεται μεταξύ 22 Μαρτίου και 25 Απριλίου, ανατράπηκαν. Το κατηγορηματικό «Ποτέ τον Μάη Λαμπρή» ακυρώθηκε. Με την προσθήκη δεκατριών ημερών, κατά τη μετάβαση από το παλιό στο νέο ημερολόγιο, η Κυριακή 19 Απριλίου (παλιό ημερολόγιο), κατά την οποία θα εορταζόταν, μετατίθεται την Κυριακή 2 Μαΐου (νέο ημερολόγιο). Η σύμπτωση, αναζωπυρώνοντας την προηγούμενη αντίθεση με τους «παλιοημερολογίτες», προκάλεσε νέες αντιπαραθέσεις.

Με απειλές για επιτίμια, μέχρι αποκλεισμού από τη Θεία Κοινωνία. Ακόμη και βαρύτερες τιμωρίες για τους «αιρετικούς». Το βασικό ερώτημα που δίχαζε ήταν: «επιτρέπεται η εορτή του Πάσχα κατά Μάιο;».

Όσοι απαντούσαν αρνητικά, σύμφωνα με μια εκκλησιαστική πηγή της εποχής, «είχον την τόλμην να προβώσιν και εις επικρίσεις, μομφάς και ύβρεις». Θεωρούσαν ότι το αποτέλεσμα «ήλλαξεν την πίστιν των πατέρων μας», «τετέλεσται η Ορθοδοξία» κι άλλα παρόμοια ηχηρά, τα οποία αφθονούν σε παρόμοιες περιστάσεις.

Τα κριτήρια

Αρχικώς διατυπώθηκαν κάποιες προτάσεις για να αποφευχθεί το νεοφανές και «σκανδαλιστικό». Με κριτήρια αυστηρά εκκλησιαστικά και τα παραδεδομένα, αλλά και αστρονομικά θα μπορούσε να μετατεθεί στις 4 Απριλίου (νέο ημερολόγιο). Επικράτησε, όμως, η σκέψη ότι αυτό θα προκαλούσε θρησκευτικές και κοσμικές ανωμαλίες.

Ο αστρονόμος και εκ των εισηγητών στην εισαγωγή του νέου ημερολογίου επιχειρηματολογεί στο «Εθνος» γιατί η Ιερά Σύνοδος θα μπορούσε ν' απο­φύγει τον εορτασμό του Πάσχα τον Μάιο του 1926.

Έτσι, η Ιερά Σύνοδος, αν και αναγνώριζε ότι «του εκκλησιαστικού εορτολογίου μη συμπίπτοντος προς το εν χρήσει της ελληνικής κοινωνίας ημερολόγιον, σκανδαλισμός της συνειδήσεως του λαού προέκυψεν ου σμικρός και κίνδυνος αποξενώσεως αυτού από της Εκκλησίας», αντιμετώπισε το όλο ζήτημα με κηρύγματα, εγκυκλίους και φυλλάδια. Δεν φαίνεται, όμως, το μαγιάτικo Πάσχα να προκάλεσε ισχυρούς και εκτεταμένους δημόσιους «σκανδαλισμούς». Προφανώς, αυτό θα οφείλεται, έως έναν βαθμό, και στο γενικό κλίμα ανελευθερίας και διώξεων από τη δικτατορία του Πάγκαλου.

ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΟΥ ΠΑΓΚΑΛΟΥ

«Ανάσταση» στας εξοχάς του Ρέντη...

Το 1926 η εργατική Πρωτομαγιά έπεφτε για πρώτη φορά το Μεγαλοβδόμαδο και μάλιστα το Σάββατο της Ανάστασης. Με το παλιό ημερολόγιο αυτό δεν μπορούσε να συμβεί, αφού η υστερότερη ημερομηνία του Πάσχα ήταν η 25η Απριλίου. Η χώρα γνωρίζει τη δικτατορία του Πάγκαλου και ειδικά από τις αρχές του χρόνου κράτος δικαίου δεν υφίσταται. Η συντηρητική διοίκηση της ΓΣΕΕ, που έχει αναλάβει λίγες μέρες νωρίτερα εκτοπίζοντας τη φιλοκομμουνιστική, μετέθεσε τον εορτασμό για την Τρίτη 4 Μαΐου. Τότε σημειώθηκε για πρώτη φορά μετάθεση της μέρας των εργατών λόγω Πάσχα.

Στας «εξοχάς» και ειδικά στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη, όπου επιτρέπονται οι πρωτομαγιάτικες εργατικές εκδηλώσεις, πραγματοποιείται μεγάλη συγκέντρωση (πηγές κάνουν λόγο για πάνω από 10.000), όπου συμμετέχουν εργαζόμενοι και συνδικαλιστές της Αθήνας και του Πειραιά όλων των αποχρώσεων (επαναστάτες, ρεφορμιστές, συντηρητικοί). Κυριαρχούν οι «κόκκινοι», οι οποίοι αποδοκιμάζουν τους ομιλητές των άλλων παρατάξεων, δημιουργούνται επεισόδια και επεμβαίνει η χωροφυλακή προκειμένου να διαλύσει τη συγκέντρωση.

 Δυνάμεις καταστολής στη Θεσσαλονίκη καταστέλλουν απεργιακή εκδήλωση. Την ευρύτερη περίοδο, εκτός από τα συνήθη μέσα δρούσαν τόσο οι έφιπποι όσο και τεθωρακισμένα οχήματα.

Έγκριση ψηφίσματος και αιτήματα

Παρά την επέμβαση και τις συλλήψεις η συγκέντρωση συνεχίστηκε και σφραγίστηκε με ζητωκραυγές υπέρ του ενιαίου μετώπου εργατών, αγροτών και προσφύγων. «Οι εργάται διεσκορπίσθησαν κατόπιν εις τα πέριξ, ένθα και παρέμεινον διασκεδάζοντες μέχρι της εσπέρας...». Ο «θορυβώδης εορτασμός» με την προσδοκία της «ανάστασης» των εργατών, κατά τις εφημερίδες, τελείωσε με ομόφωνη έγκριση ψηφίσματος. Μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά αιτήματα ήταν:

• Η καταπολέμηση της ανεργίας, η εφαρμογή του οκτάωρου και «της εβδομαδιαίας ανάπαυσης».

• Αυξήσεις σύμφωνα με τον τιμάριθμο (τρέχει με ταχύτητα πάνω από 25%), μέτρα κατά της ακρίβειας, επαναπρόσληψη απολυμένων κ.ά.

• Αποκατάσταση ομαλού πολιτικού βίου, ελευθερία του Τύπου, απελευθέρωση εξόριστων και φυλακισμένων κ.λπ.

Η δικτατορία, που θέλει να εμφανίζεται ότι πασχίζει δήθεν για τον λαό, δεν απαγορεύει τη συγκέντρωση ούτε στη Θεσσαλονίκη ούτε σε άλλες πόλεις. Εκεί «η εργατική Πρωτομαγιά εορτάσθη εν απολύτω ησυχία και τάξει. Κατεσχέθησαν μόνον προκηρύξεις και χρήματα προερχόμενα εξ εράνων διενεργηθέντων άνευ της αδείας των αρχών...».

ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ

Μια κόκκινη Μεγάλη Παρασκευή

Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου, εκτός από το 1926, άλλη μία φορά η Πρωτομαγιά συνέπεσε με τη Μεγάλη Εβδομάδα. Τη Μεγάλη Τετάρτη του 1929. Η κυβερνητική ΓΣΕΕ μεταθέτει τον εορτασμό για τις 12 Μαΐου, ενώ η «κόκκινη» ενωτική ΓΣΕΕ επιμένει να πραγματοποιήσει συγκεντρώσεις την ίδια μέρα.

Το 2002 ήταν μια από τις ελάχιστες φορές που η εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε το Μεγαλοβδόμαδο.

Η αστυνομία επεμβαίνει δυναμικά διαλύοντας συγκεντρωμένους και κάνοντας μαζικές συλλήψεις.

Χαρακτηριστική για το κλίμα είναι η δήλωση του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου («λακέ» τον αποκαλούν οι κομμουνιστές): «Η αστυνομία εκτέλεσε τον καθήκον της. Καιρός να εννοήσουν οι κομμουνιστές ότι πρέπει να παύσουν να ενοχλούν τον κόσμο».

Μεταπολεμικά ο πρώτος εορτασμός Πρωτομαγιάς που γίνεται μεγαλοβδομαδιάτικα είναι η Μεγάλη Παρασκευή του 1959 (Πάσχα στις 3 Μαΐου).

Ο εορτασμός από τα συνεργαζόμενα εργατικά σωματεία στηλιτεύεται από την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή και τα κρατικά συνδικάτα (ΓΣΣΕ, ΕΚΑ). Χρωματίζεται από την ανάδειξη της Αριστεράς (ΕΔΑ) σε αξιωματική αντιπολίτευση (εκλογές 1958) και στις απεργίες συμμετέχουν μαζικά οικοδόμοι, εργαζόμενοι στις συγκοινωνίες και στον Τύπο.

Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ 1932

Πρωτομαγιάτικες πορείες με τον... οβελία

Η Πρωτομαγιά του 1932 παραμένει μοναδική. Αν και συνέπεσε με το Πάσχα, δεν μετατέθηκε. Επιπλέον απαγορεύτηκε από την κυβέρνηση Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά επιχειρήθηκε να εορταστεί από τους κομμουνιστές. Το αποτέλεσμα ήταν να περάσει στα χρονικά σαν μία από τις πιο καταπιεστικές, αν εξαιρεθούν εκείνες των δικτακτορικών περιόδων.

Η χώρα διανύει την τελευταία χρονιά της «χρυσής τετραετίας» του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ολα τα σκιάζουν οι συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, που επελαύνει και στη χρεοκοπημένη Ελλάδα των 6,5 εκατ. κατοίκων, των 300.000 εργατών, των 200 απεργιών και των 80.000 απεργών.

Κυριαρχούν οι συντηρητικοί

Η κυβέρνηση έχει πάρει αυταρχική στροφή. Την περίοδο αυτή το συνδικαλιστικό και εργατικό κίνημα τυπικά είναι πολυδιασπασμένο. Στη ΓΣΕΕ κυριαρχεί το συντηρητικό ρεύμα, με πολύ μικρή απήχηση στους εργάτες.

Οι ρεφορμιστές-σοσιαλιστές κινούνται με ανεξάρτητο συνδικάτο, ενώ η ενωτική ΓΣΕΕ έχει κηρυχθεί παράνομη (τη συγκρότησαν οι κομμουνιστές μετά τον αποκλεισμό της Αριστεράς από την κυβερνητική ΓΣΕΕ το 1928). Τη δύναμη συγκεντρώνει η ενωτική ΓΣΕΕ, η οποία λειτουργεί εκτός νόμου και προγραμματίζει, μέσω οργανωτικής επιτροπής και του Εργατικού Κέντρου Αθήνας, τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς (Ομόνοια στην Αθήνα και Δημοτικό Θέατρο στον Πειραιά). Οι συγκεντρώσεις απαγορεύονται.

Οι διώξεις που εξαπολύονται τη Μεγάλη Εβδομάδα και οι μαζικές συλλήψεις, εν όψει της Κυριακής, κατ' αρχάς δεν πτοούν τους «κόκκινους». Ούτε ότι την ίδια μέρα γιορτάζεται το Πάσχα. Ο επαναστάτες συνδικαλιστές είναι εναντίον όλων των αστικών θεσμών και εξάλλου κράτος, κυβέρνηση, Αστυνομία, κεφάλαιο και Εκκλησία «βαδίζουν χέρι χέρι»...

Την Κυριακή του Πάσχα η Ομόνοια και η γύρω περιοχή πλημμύρισαν από ένοπλες αστυνομικές μονάδες, που προχωρούσαν σε συλλήψεις (για 150 γίνεται λόγος) και ξυλοδαρμούς. Οι ίδιες σκηνές στις πλατείες Κοραή, Ωρολογίου, στον ηλεκτρικό σταθμό του Πειραιά και αλλού. Αρκετοί από τους συλληφθέντες θα καταλήξουν εξόριστοι στη Γαύδο.

Φυσικά, στις συνθήκες αυτές δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθούν πρωτομαγιάτικες συγκεντρώσεις. Ούτε στον Βόλο, ούτε στην Καβάλα, ούτε στην Πάτρα, ούτε σε κάποιο άλλο εργατικό κέντρο όπως είχαν προγραμματιστεί. Με μοναδικές εξαιρέσεις τις Σέρρες, τη Θήβα και τη Βέροια.

Μόνο στη Θεσσαλονίκη φαίνεται πως οι διαδηλωτές κατάφεραν κάποια στιγμή να συγκεντρωθούν στην πλατεία Τσιμισκή. Η Χωροφυλακή επενέβη δυ ναμικά, ακολούθησαν κάποιες συγκρούσεις. Εντεκα από τους συλληφθέντες αργότερα καταδικάστηκαν συνολικά σε 51 χρόνια φυλάκιση. Ετσι ο εορτασμός της εργατικής Πρωτομαγιάς περιορίστηκε στην ανύψωση κόκκινων σημαιών στην Εδεσσα, στο Σιδηρόκαστρο, στο Αγρίνιο κ.α.

Ο απολογισμός Πουλιόπουλου

Το πραγματικό πρόβλημα, πάντως, πέραν των υπερεπαναστατικών συνθημάτων περί «λεύτερης Σοβιετικής Ελλάδας», για τη σχέση κυβέρνησης-εργαζομένων, το έθετε ο «ανορθόδοξος» κομμουνιστής Π. Πουλιόπουλος, κάνοντας αργότερα έναν απολογισμό των ημερών:

«Η αστική δημοκρατία στην Ελλάδα μοιάζει με ένα πρόωρα γερασμένο άνδρα που έζησε λίγο και πεθαίνει γρήγορα, δίχως να δώσει στο προλεταριάτο ούτε καν τις δημοκρατικές ελευθερίες που γνώρισαν οι Ευρωπαίοι εργάτες...».

Το 2002 ήταν μια από τις ελάχιστες φορές που η εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε το Μεγαλοβδόμαδο.

ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ

Μεταθέσεις και χωριστές εκδηλώσεις

Για να συμπέσουν ξανά Πάσχα και Πρωτομαγιά πρέπει να... περιμένουμε το 2089.

Στη Μεταπολίτευση οι εργαζόμενοι τίμησαν την Πρωτομαγιά κατά το Μεγαλοβδόμαδο (τη Μ. Τετάρτη) μόνο μία φορά, το 2002. Παρά το γεγονός ότι η αργία είχε μεταφερθεί από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ για τις 11 Μαΐου. Έγιναν δύο χωριστές συγκεντρώσεις (ΓΣΣΕ-ΑΔΕΔΥ και ΠΑΜΕ). 

1994 ΚΑΙ 2005 ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ 'ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ'

Τα τελευταία 20 χρόνια σημειώθηκαν άλλες δύο συμπτώσεις Πάσχα και Πρωτομαγιάς. Το 1994 όταν το ΠΑΣΟΚ είχε επιστρέψει στην κυβέρνηση και το 2005 επί ΝΔ και πρωθυπουργίας Κ. Καραμανλή. Οσο για τον εορτασμό, συνεχίζεται η «παράδοση» των ξεχωριστών συγκεντρώσεων (συνδικάτα και ΠΑΜΕ) στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις. Τέσσερα μέτωπα διεκδικήσεων βρίσκονται ανοιχτά: Ασφαλιστικό, ωράριο λειτουργίας των καταστημάτων, ανατροπή των εργασιακών σχέσεων στις ΔΕΚO και ακρίβεια.

• 1994: Τη χρονιά αυτή το ΠΑΣΟΚ του Α. Παπανδρέου έχει επιστρέψει στην κυβέρνηση. Ο εορτασμός μετατίθεται για την Πέμπτη 12 Μαΐου. Είναι κοινός για όλες τις παρατάξεις και στο Πεδίον του Αρεως κυματίζουν όλες οι σημαίες. Το ίδιο στις πλατείες Αριστοτέλους και Κοραή, όπου διαδηλώνουν οι εργαζόμενοι της Θεσσαλονίκης και του Πειραιά. Κοινός ο εορτασμός και στις άλλες πόλεις, με αιχμή το εκρηκτικό πρόβλημα της ανεργίας και φόντο την αντίθεση στις ρυθμίσεις που προοιωνίζεται η ευρωπαϊκή «Λευκή Βίβλος».

• 2005: Η ΝΔ του Κώστα Καραμανλή «πνίγεται σε μια κουταλιά νερό» και δεν μπορεί να συμφωνήσει για την αργία της Πρωτομαγιάς. Ενώ σύμφωνα με την πάγια νομοθεσία έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει την αργία, όπως ζητούν τα συνδικάτα για τις 11 Μαΐου, τη μετατρέπει σε προαιρετική!

Τ. Κατσιμάρδος

katsimar@yahoo.gr

http://www.ethnos.gr/koinonia/arthro/to_magiatiko_pasxa_prokalouse_anatarakseis-64369198/