Ο Νελσον Μαντέλα και η τέχνη του ανέφικτου

 

Ο  Νελσον Μαντέλα και η τέχνη του ανέφικτου

Θυμάμαι ακόμα τη μέρα. Ήμουν κολημμένος στην τηλεόραση, παρακολουθώντας το έκτακτο δελτίο ειδήσεων του ΒΒC. Κυριακή απόγευμα, 11 Φεβρουαρίου 1990, ο Νέλσον Μαντέλα βγαίνει από τη φυλακή, πιασμένος χέρι χέρι με τη γυναίκα του Γουίνι, χαιρετώντας τα επευφημούντα πλήθη. Έλαμπε από χαρά, απέπνεε ήρεμη αποφασιστικότητα. Βάδιζε προς το πεπρωμένο του. Μπήκε στη φυλακή 45 χρόνων, βγήκε 72!

Εννέα ημέρες νωρίτερα, ο (λευκός) πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Φρέντερικ ντε Κλερκ, είχε αναγγείλει την απελευθέρωση του μυθικού πλέον Νέλσον Μαντέλα. Η αρχή του τέλους είχε ξεκινήσει. Το μισητό απαρτχάιντ έπνεε τα λοίσθια. Η χώρα θα άλλαζε. Πώς, όμως; Η ελπίδα συνυπήρχε με την αγωνία και, στους κύκλους της λευκής μειονότητας, τον φόβο. Πώς θα κυβερνηθεί η χώρα; Πώς θα είναι η νέα Νότια Αφρική;

 

 

11.2.1990

Αρκετά χρόνια αργότερα, τον Μάιο 2005, στο ετήσιο συνέδριο της ελληνικής Εταιρείας Ανωτάτων Στελεχών Επιχειρήσεων, έτυχε να βρεθώ δίπλα στον αρχιτέκτονα της μετάβασης στη νέα Νότια Αφρική, τον πρόεδρο Ντε Κλερκ. «Πώς καταφέρατε αυτόν τον άθλο – την αναίμακτη μετάβαση στο μεταρατσιστικό καθεστώς;», τον ρώτησα. «Είχα έναν γενναίο αντίπαλο», απάντησε με μετριοφροσύνη. «Δίχως τον Μαντέλα δεν θα ήταν εφικτή αυτή η μετάβαση».

Παρακολουθώντας πρόσφατα την εξαίσια ταινία του Κλιντ Ιστγουντ «Ανίκητος», θυμήθηκα τη φράση του προέδρου Ντε Κλερκ: «είχα έναν γενναίο αντίπαλο». Επικεντρωμένη στον Μαντέλα, η ταινία είναι ένα εξαιρετικό μάθημα ηγεσίας – οραματικού ρεαλισμού, εμπνευσμένης διοίκησης, πολιτικής γενναιότητας και εκλεπτυσμένης κρίσης.

 

 

Το 1994 ο Νέλσον Μαντέλα εκλέγεται πρόεδρος της Νότιας Αφρικής. Γνωρίζει καλά ότι, από τα πολλά προβλήματα που καλείται να διαχειριστεί, το μείζον είναι η συμφιλίωση λευκών και μαύρων, αφού δίχως αυτήν η χώρα δεν πρόκειται να εξέλθει από τον φαύλο κύκλο της βίας. Σμιλεύοντας την οδυνηρή εμπειρία του στη φυλακή συνειδητοποιεί ότι η συγχώρεση προς τους ρατσιστές αφενός μεν προφυλάσσει τα χθεσινά θύματα από την απανθρωποποίηση που θα επιφέρει η ρεβανσιστική βαρβαρότητα, αφετέρου δε βγάζει τη χώρα από το κτηνωδώς διχαστικό παρελθόν. Η νέα πλειοψηφία έπρεπε να προστατευθεί από τον εαυτό της.

Όταν, στην ταινία, οι εφημερίδες των (λευκών) Αφρικάνερ αναρωτιούνται: «Μπορεί να κερδίσει τις εκλογές, αλλά μπορεί να κυβερνήσει τη χώρα;», ο Μαντέλα δεν απορρίπτει το ερώτημα, αντιθέτως το συμμερίζεται. Νιώθει πως χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί, πράγματι, να κυβερνήσει. Δεν ηγείται απλώς του κυβερνητικού κόμματος, δεν είναι μόνο ένα ηρωικό σύμβολο κατά του απαρτχάιντ· τώρα, πλέον, κυβερνά τη χώρα. Καλείται να δώσει προσανατολισμό στο έθνος.

 

Η ταινία περιστρέφεται γύρω από την απόφαση του προέδρου Μαντέλα να υποστηρίξει ενεργά την εθνική ομάδα ράγκμπι (τη «Σπρίνμποκς») στο παγκόσμιο κύπελλο του 1995 (το οποίο, τελικά, κέρδισε). Η απόφαση ήταν επίμαχη, δεδομένου ότι η συγκεκριμένη ομάδα ήταν ένα μισητό σύμβολο του απαρτχάιντ. Το εθνικό συμβούλιο αθλητισμού, κυριαρχούμενο από μαύρους, θέλει να καταργήσει την ομάδα. Πρόκειται για εύλογη απαίτηση· η «Σπρίνμποκς» συμβολίζει τη φυλετική καταπίεση.

Ο Μαντέλα δεν προσχωρεί σε αυτήν την άποψη. Ο, τι είναι εύλογο δεν είναι απαραίτητα εθνικά επωφελές· ό, τι είναι ενστικτωδώς επιθυμητό, δεν είναι απαραίτητα ορθολογικό. Παρεμβαίνοντας στη συνεδρίαση του συμβουλίου, αντιμάχεται την κυρίαρχη άποψη, με το τεράστιο συμβολικό-πολιτικό κεφάλαιο που διαθέτει ως ήρωας του αγώνα κατά του απαρτχάιντ και λαοπρόβλητος πρόεδρος. «Με εκλέξατε ηγέτη σας», λέει στους παρευρισκομένους. «Αφήστε με να ηγηθώ. Η χώρα χρειάζεται συμφιλίωση».

Επιβάλλει την άποψή του, υποστηρίζει δημοσίως τη «Σπρίνμποκς», χρησιμοποιεί επιδέξια το προσφιλές αθλητικό παιχνίδι των λευκών ρατσιστών για να διαβεβαιώσει τη λευκή μειονότητα ότι δεν πρέπει να φοβάται στο μεταφυλετικό κράτος δικαίου. Με τη συμβολική κίνησή του συγκινεί τους λευκούς, στο μέτρο που καταφάσκει σε ένα σύμβολό τους· παιδαγωγεί τους μαύρους στην ανάγκη σεβασμού της λευκής μειονότητας. Δημιουργεί βαθμιαία ένα νέο πλαίσιο που θα δώσει τη δυνατότητα στη χώρα να βγει από τον φαύλο κύκλο της φυλετικής κτηνωδίας.

 

Rugby world cup 1995
 

Η επιτυχία της εθνικής ομάδας στο παγκόσμιο κύπελλο γεμίζει όλους χαρά. Μέσα από το ράγκμπι δημιουργείται, έστω και στιγμιαία, μια φαντασιακή κοινότητα πολιτών της νέας Νότιας Αφρικής. Έστω και για λίγο, η φυλετική διαίρεση υπερβαίνεται. Μια νέα αρχή φαίνεται πως είναι εφικτή. Το έθνος αρχίζει να αποκτά νέα σύμβολα κοινής αναφοράς και περηφάνιας.

Υπήρξε τυχερή χώρα η Νότια Αφρική να διαθέτει την κατάλληλη στιγμή έναν σπουδαίο ηγέτη – μετασχηματιστή συνειδήσεων και θεσμών. Ο μετασχηματιστικός ηγέτης διαθέτει βιωματική γνώση των συμφραζομένων μέσα στα οποία δρα, αποκτώντας μια σαφή αίσθηση προτεραιοτήτων. Με το παράδειγμά του και τις συνετές επιλογές του συσσωρεύει συμβολικό-πολιτικό κεφάλαιο, που του επιτρέπει να πείθει και, όταν είναι απαραίτητο, να «αντιπαρατίθεται στον δήμο» (όπως μας θυμίζει ο Θουκυδίδης). Αναστοχάζεται τις εμπειρίες του, διαθέτει «αίσθηση της πραγματικότητας» (Μπερλίν) και εκλεπτυσμένη κρίση. Δεν παγιδεύεται σε ιδεοληπτικά σχήματα· γνωρίζει ότι τα προβλήματα έχουν συχνά δομή φαύλου κύκλου, τον οποίο είναι αποφασισμένος να σπάσει.

Ο εμπνευσμένος ηγέτης διαθέτει ψυχική ενδοχώρα, επεξεργασμένα βιώματα, ισχυρή αυτοπεποίθηση και αδάμαστο χαρακτήρα στις αντιξοότητες. Εμπνέεται από τους ίδιους στίχους (του Γ. Χένσλι) που ενέπνεαν τον Νέλσον Μαντέλα στα ατέλειωτα χρόνια της φυλακής (27 παρακαλώ!): «Είμαι κύριος της μοίρας μου/είμαι καπετάνιος της ψυχής μου». Όλα, τότε, είναι εφικτά.

 

 

Το 2004, ο Μαντέλα έκανε μια επιτυχημένη εκστρατεία υπέρ της Νότιας Αφρικής ώστε να φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA το 2010, δηλώνοντας ότι θα υπάρξουν «καλύτερα δώρα για εμάς» τη χρονιά που θα σηματοδοτούσε μια δεκαετία από την πτώση του απαρτχάιντ. Παρόλο που διατήρησε ένα χαμηλό προφίλ ενόψει ενός γεγονότος με την υγεία του, ο Μαντέλα έκανε την τελευταία δημόσια εμφάνισή του στην τελετή λήξης του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου του 2010, όπου έλαβε αρκετά χειροκροτήματα.

Τον Φεβρουάριο του 2011, ο Μαντέλα νοσηλεύτηκε για σύντομο χρονικό διάστημα στο νοσοκομείο της Πρετόρια με λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος, προσελκύοντας τη διεθνή προσοχή, πριν νοσηλευτεί για δεύτερη φορά με λοίμωξη στους πνεύμονες και με αφαίρεση ενός χολόλιθου τον Δεκέμβριο του 2012. Μετά από επιτυχημένο χειρουργείο στις αρχές Μαρτίου του 2013, η λοίμωξη στον πνεύμονα επανεμφανίστηκε και νοσηλεύτηκε ξανά για σύντομο χρονικό διάστημα στην Πρετόρια. Τον Ιούνιο του 2013, η λοίμωξη στους πνεύμονές του επιδεινώθηκε και εισήχθη ξανά στο νοσοκομείο της Πρετόρια σε σοβαρή κατάσταση. Ο αρχιεπίσκοπος του Κέιπ Τάουν Thabo Makgoba επισκέφθηκε τον Μαντέλα στο νοσοκομείο και προσευχήθηκε για αυτόν ενώ ο Zuma ακύρωσε ένα ταξίδι στη Μοζαμβίκη για να τον επισκεφτεί. Τον Σεπτέμβριο του 2013, ο Μαντέλα πήρε εξιτήριο από το νοσοκομείο, αν και η κατάσταση της υγείας του παρέμενε ασταθής.

 

1994 Στο κελί του ως κρατούμενος του καθεστώτος του απαρτχαϊντ

Έχοντας υποφέρει από μια παρατεταμένη αναπνευστική λοίμωξη, ο Μαντέλα πέθανε τελικά στις 5 Δεκεμβρίου 2013, σε ηλικία 95 ετών, γύρω στις 20:50 τοπική ώρα, στο σπίτι του στο Χάουτον, έχοντας την οικογένειά του στο πλευρό του  Ο Zuma ανακοίνωσε δημοσίως τον θάνατό του στην τηλεόραση, θέτοντας τη χώρα σε δεκαήμερο εθνικό πένθος. Το μνημόσυνο πραγματοποιήθηκε στο στάδιο FNB του Γιοχάνεσμπουργκ στις 10 Δεκεμβρίου 2013 ενώ η 8η Δεκεμβρίου έγινε εθνική ημέρα προσευχής και προβληματισμού στην Νότια Αφρική.Το σώμα του Μαντέλα τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα από τις 11 έως τις 13 Δεκεμβρίου 2013 στα κτίρια της Ένωσης στην Πρετόρια και στις 15 Δεκεμβρίου 2013 έγινε η κηδεία του δημοσία δαπάνη στο Qunu. Περίπου 30 αρχηγοί κρατών από όλο τον κόσμο ταξίδεψαν στη Νότια Αφρική για να παρακολουθήσουν την κηδεία.

 

Ο Μαντέλα θεωρούνταν ευρέως ως ένας χαρισματικός ηγέτης, όπως περιγράφεται από τη βιογράφο Mary Benson: «ένας γεννημένος ηγέτης των μαζών που μαγνήτιζε τα πλήθη». Στη Νότια Αφρική  θεωρούνταν ως «ο πατέρας του έθνους» και ως «ο πατέρας που ίδρυσε τη δημοκρατία». Έξω από τα σύνορα της Νότιας Αφρικής θεωρούνταν ως «μια παγκόσμια εικόνα», με τη μελετήτρια της νοτιοαφρικανικής ιστορίας Rita Barnard να τον χαρακτηρίζει ως «αξιοσέβαστη προσωπικότητα της εποχής μας». Κάποιος βιογράφος τον θεωρούσε ως «σύγχρονο ήρωα της δημοκρατίας», ενώ η δημοτικότητά του είχε ως αποτέλεσμα την υπέρμετρη λατρεία στο πρόσωπό του.

Μερικοί έχουν απεικονίσει τον Μαντέλα με μεσιανικούς όρους, σε αντίθεση με δική του δήλωση ότι «δεν είμαι Μεσσίας αλλά ένας συνηθισμένος άνθρωπος που έχει γίνει ηγέτης εξαιτίας κάποιων έκτακτων περιστάσεων». Συχνά αναφέρεται, παράλληλα με τον Μαχάτμα Γκάντι και τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ως ένας από τους υποδειγματικούς αντιρατσιστές και αντι-αποικιοκράτες ηγέτες του 20ού αιώνα. Ο Boehmer τον περιέγραψε ως «τοτέμ των αξιών της εποχής μας: της ανοχής και της φιλελεύθερης δημοκρατίας"» και ως «ένα παγκόσμιο σύμβολο της κοινωνικής δικαιοσύνης».

 

 

Από το άρθρο του κ. Χαρίδημου Τσούκα «Η τέχνη του ανέφικτου» που δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 28.2.2010 με συμπληρωματικά στοιχεία από την Βικιπαιδεια

 

NELSON MANTELA ( 1918-2013) : Η ΖΩΗ ΕΝΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ

Ο δρόμος προς την ελευθερία

Ξεκίνησε από την απόλυτη αφάνεια, ως πολίτης δεύτερης κατηγορίας και απόκληρος μεταξύ αποκλήρων, για να φτάσει στην κορυφή του κόσμου, εξασφαλίζοντας μια θέση συμβόλου εκεί ψηλά στο πάνθεον με τους «αθάνατους» της σύγχρονης ιστορίας.

Το έργο του συγγραφέα και καλλιτέχνη Καντίρ Νέλσον κοσμεί το εξώφυλλο του τελευταίου τεύχους του περιοδικού «The New Yorker».

 

Χρειάστηκε βέβαια πρώτα να περάσει διά πυρός και σιδήρου, γεγονός που ωστόσο δεν τον λύγισε. Αντιθέτως, ενίσχυσε το άστρο του μετατρέποντας τον ίδιο σε πανανθρώπινο φάρο ελευθερίας. Για τον Νέλσον Μαντέλα, ο δρόμος προς την ελευθερία ήταν όντως μακρύς και γεμάτος περιπέτειες, όπως άλλωστε περιγράφει και ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του με τον τίτλο «Ο Μακρύς Δρόμος προς την Ελευθερία». Για την ακρίβεια, η συγκεκριμένη πορεία διήρκεσε επισήμως 46 χρόνια (1944-1990) από τα οποία τα 27 (1962-1990) εκτυλίχθηκαν πίσω από τα σίδερα της φυλακής, τα 18 εξ αυτών σε ένα κελί μόλις τεσσάρων τετραγωνικών μέτρων που πλέον έχει μείνει στην ιστορία ως «κελί πέντε».

Κι όμως, ο άνθρωπος που νίκησε το απαρτχάιντ γεννήθηκε αφανής μεταξύ αφανών σε ένα μικρό και ξεχασμένο χωριό της ΝΑ Αφρικής, τόσο ξεχασμένο που σπανίως πατούσε εκεί πόδι λευκού αποικιοκράτη. Αν και «αριστοκρατικής» καταγωγής (ο προπάππος του ήταν βασιλιάς τοπικής φυλής), ο μικρός Μαντέλα μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια εκτελώντας χρέη... βοσκού. Από την οικογένειά του, ήταν ο πρώτος που πήγε σχολείο ενώ στο σχολείο ήταν που, έπειτα από πρωτοβουλία της δασκάλας του, αυτός «βαφτίστηκε» Νέλσον (από Ρολιχλαχλά που ήταν το αρχικό του όνομα) προκειμένου να ταιριάξει στο δυτικόφερτο περιβάλλον.

Στην τρυφερή ηλικία των 9 ετών ο Νέλσον έμεινε ορφανός από πατέρα και στα 22 του, αφού πρώτα αρνήθηκε να παντρευτεί τη γυναίκα που του υπέδειξαν στο πλαίσιο συνοικεσίου, το έσκασε στο Γιοχάνεσμπουργκ. Εκεί, εργάστηκε αρχικά ως νυχτοφύλακας σε ορυχεία και εν συνεχεία ως μαθητευόμενος στο δικηγορικό γραφείο ενός φιλελεύθερου Εβραίου όπου έμελλε να έρθει σε πρώτη επαφή και με την κομμουνιστική ιδεολογία. Σπίτι του ήταν ένα παράπηγμα χωρίς ηλεκτρικό και τρεχούμενο νερό σε μια από τις αχανείς παραγκουπόλεις της νοτιοαφρικανικής μεγαλούπολης.

Ο Μαντέλα το 1958 έξω από το δικαστήριο στην Πρετόρια.

 

Τα φοιτητικά χρόνια

Σε πείσμα των αντιξοοτήτων, ο Μαντέλα συνέχισε τις σπουδές του. Μάλιστα, στη νομική σχολή του Γουίτγουότερσραντ που γράφτηκε ήταν μοναδικός μαύρος φοιτητής. Είχε δε να αντιμετωπίσει και έναν πρύτανη ο οποίος τον θεωρούσε λόγω του χρώματός του φυσικά ανίκανο να γίνει δικηγόρος. Κι όμως, ο Μαντέλα τον διέψευσε στην πράξη. Οχι απλά πήρε το πτυχίο του αλλά προχώρησε ακόμη παραπέρα, ανοίγοντας το πρώτο δικηγορικό γραφείο στη χώρα με ιδιοκτήτες μαύρους. Εν τω μεταξύ βέβαια, ο Νέλσον είχε ήδη (από τα μέσα της δεκαετίας του 1940) ενταχθεί στις τάξεις του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC) αναλαμβάνοντας μάλιστα και την ηγεσία της νεολαίας του κόμματος που προπαγάνδιζε υπέρ των δικαιωμάτων των μαύρων. Ο Μαντέλα συνελήφθη για πρώτη φορά το 1952 κατηγορούμενος ως κομμουνιστής. Η δεύτερη σύλληψη ήρθε τον Δεκέμβριο του 1956 (με την κατηγορία της ύψιστης προδοσίας) και έβαλε τον Μαντέλα σε μια δικαστική περιπέτεια που, αν και δεν οδήγησε σε καταδίκη, έμελλε να κρατήσει πέντε χρόνια.

Σε εκδήλωση για το aids που είχε ως τίτλο 

τον αριθμό κρατουμένου του Μαντέλα.

Η αρχή της δεκαετίας του 1960 βρήκε τη Ν. Αφρική στα πρόθυρα του εμφυλίου. Οι αστυνομικές δυνάμεις είχαν ανοίξει πυρ εναντίον μαύρων διαδηλωτών σκοτώνοντας 69 και τραυματίζοντας εκατοντάδες. Σε αντίδραση, οι μαύροι βγήκαν στους δρόμους και συγκρούστηκαν βίαια με το λευκό κατεστημένο. Οσο για τον ίδιο τον Μαντέλα, αυτός βγήκε στην παρανομία και μεταμφιεσμένος σε σοφέρ, κηπουρό και θυρωρό, άρχισε να προωθεί τον ένοπλο αγώνα στρατολογώντας μέλη και οργανώνοντας επιθέσεις.

Το 1961 ίδρυσε τη «Λόγχη του Εθνους» (το στρατιωτικό σκέλος του ANC) και έφυγε στο εξωτερικό, σε Αλγερία και Αιθιοπία, προκειμένου να λάβει στρατιωτική εκπαίδευση. Κατά την επιστροφή του στη χώρα, τον Αύγουστο του 1962, συνελήφθη και οδηγήθηκε στη φυλακή κατηγορούμενος για υποκίνηση εργατών σε απεργιακές κινητοποιήσεις και απόπειρα παράνομης εξόδου από τη χώρα (θα ακολουθούσε άλλη μια καταδίκη το 1964, ετούτη τη φορά σε ισόβια κάθειρξη, με την κατηγορία της απόπειρας ανατροπής της κυβέρνησης).

Ως... πυγμάχος την παραμονή των 88ων γενεθλίων του.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ Η νομιμοποίηση του ANC και η εκλογή στην προεδρία

Τα έτη από το 1962 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Μαντέλα τα πέρασε στις φυλακές του νησιού Ρόμπεν, σε ένα κελί μόλις πέντε τετραγωνικών μέτρων. Το μέγεθος του κελιού, ωστόσο, δεν ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα μέσα στη φυλακή. Από τις επτά έως τις έντεκα κάθε πρωί, επτά ημέρες την εβδομάδα, ο Μαντέλα έσπαγε πέτρες κάτω από τον ήλιο χωρίς καν να του επιτρέπεται να φοράει γυαλιά, γεγονός που έμελλε να τραυματίσει ανεπανόρθωτα την όρασή του. Τα βράδια μελετούσε νομικά, με στόχο να αποκτήσει πτυχίο εξ αποστάσεως (πράγμα που κατάφερε), ενώ οι μοναδικές του επαφές με τον έξω κόσμο ήταν ένα γράμμα και μία επίσκεψη (κι αυτά λογοκριμένα) κάθε... εξάμηνο. «Οι δυσκολίες κάποιους άνδρες τους λυγίζουν, αλλά κάποιους άλλους τους κάνουν άνδρες», έγραφε σε επιστολή προς τη γυναίκα του από το νησί Ρόμπεν το 1975.

Στην πορεία, οι συνθήκες κράτησης βελτιώθηκαν ελαφρώς και ο Μαντέλα μεταφέρθηκε σε άλλες φυλακές. Στις αρχές του 1985 η κυβέρνηση της χώρας τού προσέφερε την ελευθερία του, ζητώντας του ωστόσο ως προϋπόθεση να αποκηρύξει τον ένοπλο αγώνα. Η απάντησή του ήταν άμεση και αρνητική. «Μόνο οι ελεύθεροι μπορούν να διαπραγματεύονται», είχε διακηρύξει τότε. Να σημειωθεί πως την περίοδο εκείνη ο Μαντέλα δεν ήταν ακόμη ο κοινά αποδεκτός ήρωας που είναι σήμερα. Αντιθέτως, ο Ρόναλντ Ρίγκαν τον είχε κατατάξει στη λίστα με τους τρομοκράτες και ο Ντικ Τσένεϊ (τότε βουλευτής των Ρεπουμπλικάνων) ζητούσε την παραμονή του στη φυλακή.

Οι κοσμοϊστορικές εξελίξεις στα τέλη της δεκαετίας του 1980 (κατάρρευση της ΕΣΣΔ κ.ά.) έφεραν αλλαγές και στην Αφρική. Το 1989 ο Πίτερ Μπότα αντικαταστάθηκε στην προεδρία από τον Φρεντερίκ Ντε Κλερκ, ο οποίος λίγους μήνες μετά, θα απελευθέρωνε τον Μαντέλα και θα νομιμοποιούσε το ANC. Οι δυο τους θα μοιράζονταν το Νόμπελ Ειρήνης του 1993. Το 1994, στις πρώτες πολυφυλετικές εκλογές της Νοτίου Αφρικής, ο Μαντέλα θα έγραφε ιστορία ως ο πρώτος μαύρος, δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας (αξίωμα που θα διατηρούσε έως το 1999).

Ως πρόεδρος ο Μαντέλα θα έδειχνε αξιομνημόνευτη συμφιλιωτική διάθεση απέναντι στους πρώην βασανιστές του. Μάλιστα, όλοι συμφωνούν πως χάρη σε αυτόν είναι που παρέμεινε η χώρα ενωμένη. Αξιομνημόνευτη (και ιδιαιτέρως επίκαιρη στα καθ' ημάς) είναι η φράση από την αυτοβιογραφία του: «κανείς δεν γεννήθηκε να μισεί τον άλλον για το χρώμα του δέρματός του ή το περιβάλλον του ή τη θρησκεία του. Οι άνθρωποι... εάν μπορούν να μαθαίνουν να μισούν, μπορούν να μαθαίνουν και να αγαπούν γιατί η αγάπη έρχεται πιο φυσικά από το μίσος». Ανησυχητικά επίκαιρη είναι και μια φράση από την ομιλία του στο ευρωκοινοβούλιο το 1990: «ο μεγάλος θυμός και η βία δεν μπορούν ποτέ να χτίσουν ένα έθνος».

Σε προσωπικό επίπεδο, ωστόσο, ο Αφρικανός δεν κατάφερε (ή μάλλον δεν θέλησε) να είναι το ίδιο συμφιλιωτικός. Ο Μαντέλα παντρεύτηκε τρεις φορές. Η πρώτη ήταν στα 26 του και η τελευταία στα... 80. Τα παιδιά του ωστόσο μιλούν για έναν ψυχρό πατέρα και οι γυναίκες του για ένα μουρντάρη (σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα βίαιο) σύζυγο που είχε αδυναμία στο ωραίο φύλο (εξ ου και οι εξωσυζυγικές σχέσεις) και τα ακριβά ρούχα. «Δεν είμαι άγγελος», παραδεχόταν ο ίδιος όταν άκουγε να τον ωραιοποιούν.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΦΙΔΑΣ
gskafidas@pegasus.gr
http://www.ethnos.gr

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΙΖΟΣ : 

Ο "Μαντίμπα" που γνώρισα...

 

Ενα τεράστιο πλήθος συγκεντρώθηκε στους δρόμους της Νοτίου Αφρικής για να εκφράσει τον σεβασμό και την αγάπη του στον πρώτο μαύρο πρόεδρο της χώρας, τον «Μαντίμπα» που έσπασε το καθεστώς του απαρτχάιντ και άλλαξε  τον ρου της Ιστορίας για εκατομμύρια ανθρώπους.
Στις γειτονιές του Σοβέτο τραγουδούσαν κοντά στην παλιά του κατοικία κρατώντας τη σημαία της χώρας. Ο εμβληματικός αγώνας ανέδειξε τον Νέλσον Μαντέλα ως μια παγκόσμιας εμβέλειας φυσιογνωμία.

Κάπου ανάμεσα στο πλήθος βρισκόταν και ο συνοδοιπόρος του Μαντέλα από τα νεανικά χρόνια, ο κ. Γιώργος Μπίζος. Πιστός φίλος και συνεργάτης. Είναι ο άνθρωπος που ξεκίνησαν μαζί τον νομικό αγώνα για τα δικαιώματα του ανθρώπου, ο δικηγόρος ο οποίος τον υπερασπίστηκε αξιοποιώντας γνώση από τη δίκη του... Σωκράτη. Ο θάνατος του Μαντέλα σε ηλίκια 95 ετών συγκέντρωσε τα βλέμματα όλου του κόσμου και προκάλεσε τη συγκίνηση σε κάθε άκρη του πλανήτη. Ηταν από τις ελάχιστες περιπτώσεις προσωπικοτήτων που είχαν κερδίσει την παγκόσμια αποδοχή.

«Ηταν ο άνθρωπος που έφερε στο προσκήνιο τον αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο ίδιος ήταν διατεθειμένος να θυσιάσει την ελευθερία του, ακόμα και τη ζωή του, για να αποκτήσουν όλοι ανθρώπινα δικαιώματα», λέει ο κ. Γιώργος Μπίζος στο «Εθνος της Κυριακής» λίγες ώρες μετά τον θάνατο του Νέλσον Μαντέλα.

Στον Παρθενώνα και το Σούνιο

Μαζί οι δύο φίλοι είχαν επισκεφθεί την Ελλάδα πριν από περίπου μία δεκαετία. Το 2002 έμειναν για δύο εβδομάδες στη χώρα μας, επισκέφθηκαν διάφορες περιοχές, ενώ ο Μαντέλα θαύμασε τον Παρθενώνα και αγνάντευε το Αιγαίο από τον ναό του Σουνίου.

«Είχε μάθει για τον Ελληνισμό και έλεγε ότι η Ελλάδα είναι η μητέρα της Δημοκρατίας και ότι ευχόταν πως η Νότιος Αφρική να είναι μία από τις καλές θυγατέρες της», εξιστορεί ο κ. Μπίζος. Ο αγώνας του ήταν πολυποίκιλος και σε διάφορα μέτωπα, καθώς η μεταβατική περίοδος ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη, εκτιμά ο Ελληνας συνεργάτης του.

«Η προσφορά του ήταν ότι κατάφερε να αποσοβήσει έναν εμφύλιο πόλεμο στη Νότιο Αφρική. Ηταν μια ειρηνική απόφαση που έσωσε πολλές ψυχές. Ισως δεν κατορθώσαμε να ζήσουμε όλοι, όπως πρέπει -διότι έχουμε φτώχεια και άλλα προβλήματα- αλλά το μεγάλο του έργο ήταν ότι απέτρεψε τη σφαγή ανθρώπων.

Εφερε στο προσκήνιο τα ανθρώπινα δικαιώματα, με αποτέλεσμα σήμερα να έχουμε ένα πολύ καλό Σύνταγμα. Γενικώς, η Δημοκρατία μας προστατεύει τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Ασφαλώς αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να συνεχίσουμε την προσπάθεια προκειμένου να κάνουμε τα πράγματα λίγο καλύτερα για όλους», επισημαίνει ο κ. Γ. Μπίζος.

Η φωνή του Ελληνα δικηγόρου από τη Νότιο Αφρική είναι γεμάτη συγκίνηση όταν μιλά για τον επί δεκαετίες επιστήθιο φίλο του με τον οποίο συνδέθηκαν μέσα από κοινούς αγώνες και στόχους.

Κοινός αγώνας

«Η γνωριμία μας έγινε το 1948 στο πανεπιστήμιο. Εκείνος ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτερος από εμένα αλλά άρχισε αργά τη Νομική. Γνωριστήκαμε φοιτητές και έπειτα συνεργαστήκαμε ως δικηγόροι σε διάφορες υποθέσεις, αντιμετωπίζοντας τη νομοθεσία του απαρτχάιντ τότε. Αθωώθηκαν πολλοί άνθρωποι χάρη σε αυτόν, αλλά ο ίδιος τελικώς το πληρωσε ακριβά με 27 χρόνια στη φυλακή. Από την εποχή που ήμασταν φοιτητές θυμάμαι ότι το όνειρό του ήταν η απελευθέρωση του καταπιεσμένου κόσμου στη Νότιο Αφρική. Ηθελε την ψήφο, την ελευθερία, ήθελε να καταργηθούν οι νόμοι που έκαναν τους λευκούς αθώους και τους μαύρους καταδικασμένους», εξηγεί ο κ. Μπίζος για την περίοδο του απαρτχάιντ, όταν το χρώμα του δέρματος ήταν καθοριστικό για το τότε καθεστώς σχετικά με την αντιμετώπιση των ανθρώπων σε κάθε έκφανση της δημόσιας ζωής.

«Ο Μαντέλα τα κατάφερε όλα αυτά. Ομως, είναι και κάτι άλλο σημαντικό. Είναι ένα παράδειγμα που έδωσε: ο επαναστάτης να μη θέλει να γίνει δικτάτορας ούτε εθνοσωτήρας. Με αυτό το σκεπτικό κάθισε μόνο για μία θητεία ως πρόεδρος της χώρας, αν και τον πίεζαν να συνεχίσει και για μία δεύτερη, όπως είχε το δικαίωμα. Οχι, έλεγε, θέλω να δώσω το παράδειγμα, όχι μόνο στη Νότιο Αφρική, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, ότι η εξουσία δεν είναι η περιουσία ενός ανθρώπου», καταλήγει ο πιστός φίλος και συνεργάτης του «Μαντίμπα», Γ. Μπίζος.

Η ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ
Με έμπνευση από.... Σωκράτη έσωσε τον Νέλσον

Σήμερα, σε ηλικία 85 ετών, ο Γιώργος Μπίζος εξακολουθεί να αγωνίζεται για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Οπως έκανε πρόσφατα στη μεγάλη δίκη για τον θάνατο 34 απεργών στα ορυχεία από τις δυνάμεις ασφαλείας. Η «Οδύσσεια» του Γ. Μπίζου ξεκίνησε στο Βασιλίτσι της Μεσσηνίας το 1928. Τον Οκτώβριο του 1941, στην αρχή της Κατοχής, ο πατέρας του είχε προστατεύσει επτά Νεοζηλανδούς στρατιώτες από τους ναζί. Με μια μικρή ψαρόβαρκα προσπάθησε να τους μεταφέρει στην Κρήτη και ύστερα από τρεις ημέρες, μέσα στα κύματα, ένα συμμαχικό πλοίο τούς μετέφερε στην Αλεξάνδρεια. Ηταν μόλις 13 ετών όταν μαζί με τον πατέρα του αποβιβάστηκαν στο λιμάνι του Ντέρμπαν χωρίς να μιλούν αγγλικά και με ελάχιστα χρήματα. Ο νεαρός Τζορτζ ασφαλώς δεν φανταζόταν ότι το όνομά του θα είχε συνδεθεί με τον αγώνα για την ελευθερία και τον Νέλσον Μαντέλα.

Η υπόθεση που τον έκανε διάσημο

Η φήμη του εκτινάχθηκε όταν ανέλαβε την υπεράσπιση του Μαντέλα στην περίφημη δίκη της Ριβόνια το 1963. Ο ίδιος ο κ. Μπίζος έχει αφηγηθεί κατά καιρούς τη βασική ιδέα της υπερασπιστικής γραμμής χάρη στην οποία ο Μαντέλα γλίτωσε την καταδίκη σε θάνατο. «Πρότεινα στον Νέλσον να πει ότι ήλπιζε να ζήσει και να υλοποιήσει τα ιδανικά του, αλλά αν χρειαζόταν ήταν έτοιμος να πεθάνει. Συμφωνήσαμε σε αυτό. Αυτό που επηρέασε την πρότασή μου ήταν η ιδέα ότι ο Σωκράτης ίσως να είχε σωθεί αν δεν είχε προκαλέσει με τόσο αποφασιστικό τρόπο τους Αθηναίους ενόρκους. Επεισα τον Μαντέλα να προσθέσει το -εάν είναι αναγκαίο- ώστε η δήλωσή του να μην εκληφθεί από το καθεστώς ως πρόθεση να γίνει μάρτυρας και καταδικαστεί σε θάνατο αντί για φυλάκιση».

ethnos.gr

«Έσβησε» ο φάρος της ελευθερίας Νέλσον Μαντέλα

Σε ηλικία 95 ετών

«Έσβησε» ο φάρος της ελευθερίας Νέλσον Μαντέλα

Γιοχάνεσμπουργκ: Ο Νέλσον Μαντέλα, ο «πατέρας της δημοκρατίας» της Νότιας Αφρικής και πρώτος μαύρος πρόεδρος της χώρας, άφησε ψες την τελευταία του πνοή σε ηλικία 95 ετών, μετά από μακρά, άνιση μάχη με το θάνατο, ανακοίνωσε ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Τζέικομπ Ζούμα.

Ο «Μαντίμπα» πέθανε γαλήνια στο σπίτι του στο Γιοχάνεσμπουργκ, περιστοιχισμένος από τα μέλη της οικογένειάς του. «Το έθνος έχασε το σημαντικότερο τέκνο του, ο λαός έχασε τον πατέρα του», τόνισε, φανερά συγκινημένος και ντυμένος στα μαύρα ο Ζούμα, υπογραμμίζοντας ότι ο Μαντέλα διακρινόταν, πέρα από τους πολιτικούς αγώνες του, για την "ταπεινότητα, την ανθρωπιά και τη συμπόνια" που έδειχνε σε όλους.

«Οι σκέψεις και οι προσευχές μας αυτήν την ώρα είναι με την οικογένειά του, στην οποία οφείλουμε ευγνωμοσύνη διότι θυσίασε πολλά για να είναι ελεύθερος ο λαός μας», συνέχισε ο Ζούμα αναφερόμενος ονομαστικά στη σύζυγό του, την Γκράσα Μασέλ, την πρώην σύζυγό του Ουίνι Μαντέλα, «τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονά του». «Σκεφτόμαστε επίσης τους συντρόφους και τους φίλους του που πολέμησαν μαζί με τον Μαντίμπα, σκεφτόμαστε το λαό που σήμερα θρηνεί τον χαμό του μοναδικού ανθρώπου που πάνω απ' όλους ενσάρκωσε τις ελπίδες του για ειρήνη και συμφιλίωση», τόνισε ο πρόεδρος.



Ο Ζούμα τόνισε ότι ο Μαντέλα θα κηδευτεί δημοσία δαπάνη και ότι οι σημαίες σε όλα τα δημόσια κτίρια θα κυματίζουν μεσίστιες από σήμερα Παρασκευή έως και την τέλεση της κηδείας του. Φ.Γ. σ ΑΠΕ-ΜΠΕ ΑΕ. Τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ΑΕ και παραχωρούνται σε συνδρομητές μόνον για συγκεκριμένη χρήση.

Η ζωή και το έργο του

Έμβλημα του αγώνα για την κατάρριψη των ανισοτήτων και των διακρίσεων, φυλακισμένος για 27 χρόνια πριν γίνει ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νοτίου Αφρικής στις πρώτες εκλογές χωρίς φυλετικούς διαχωρισμούς, ο Νέλσον Μαντέλα έχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία του 20ού αιώνα ως μαχητής εναντίον του τελευταίου ρατσιστικού καθεστώτος στον δυτικό κόσμο.

Ο Μαντέλα γεννήθηκε το 1918 στο μικρό χωριό Μβέζο, στο νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας, και του δόθηκε το όνομα Ρολιλάχλα Μαντέλα. Το όνομα Νέλσον το πήρε από έναν δάσκαλό του την πρώτη του μέρα στο σχολείο, αλλά στη χώρα θα γινόταν αργότερα γνωστός και απλά ως Μαντίμπα, το όνομα της φυλής του.

Το 1937 στάλθηκε σε κολέγιο μεθοδιστών ιεραποστόλων, όπου για πρώτη φορά στη ζωή του απέκτησε φιλική σχέση με ανθρώπους σε διαφορετική φυλή από αυτόν. Τελικά, για να αποφύγει ένα προξενιό, κατέληξε στο Γιοχάνεσμπουργκ, όπου θα ξεκινούσε τις σπουδές του στη Νομική.



Ήδη ως φοιτητής μπήκε στον αγώνα για να δοθούν τα ίδια πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα στις πάμπολλες ομάδες αυτοχθόνων στην Νότιο Αφρική. Το 1944 μπήκε στην ομάδα «Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο» (ANC), ιδρύοντας μαζί με άλλους και τη Νεολαία του ΑΝC.

Στην πολιτική θεώρηση του Μαντέλα θα μπλέκονταν ο αντιαποικιακός αγώνας, η μάχη κατά των θεσμοθετημένων διακρίσεων βάσει φυλής, ο μαρξισμός και ακόμη και η αρχή της αντίστασης χωρίς βία του Μαχάτμα Γκάντι.

Η πρώτη του δικαστική ποινή για την πολιτική του δραστηριότητα, που ήταν περιοστικοί όροι, ήρθε το 1952 με βάση τον νόμο για την Αντιμετώπιση του Κομμουνισμού -αργότερα τον ίδιο χρόνο θα άνοιγε, μαζί με τον Όλιβερ Τάμπο, το πρώτο δικηγορικό γραφείο της Νοτίου Αφρικής μόνο με μαύρους νομικούς.

Εξασκώντας τη δικηγορία, ο Μαντέλα έκανε εκστρατεία για την καταπολέμηση του Απαρτχαϊντ και κατέληξε, το 1956, κατηγορούμενος για εσχάτη προδοσία. Μετά την πολύχρονη δίκη εναντίον του ίδιου και των συγκατηγορούμενών του, οι κατηγορίες τελικά κατέπεσαν.

Το καθεστώς του Απάρτχαιντ γαλβανιζόταν όμως όλο και περισσότερο, και τελικά το 1960 κηρύχθηκε παράνομο το ANC -μαζί του πέρασε και ο Μαντέλα στην παρανομία. Τότε, ο Μαντέλα απομακρύνθηκε και από την αρχή της μη βίας.

Τελικά, συνελήφθη ξανά, κατηγορήθηκε για σαμποτάζ και απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης και καταδικάστηκε το 1964 σε ισόβια.

Με τον Μαντέλα στη φυλακή και την ηγεσία του εξόριστη, τα μέλη του ANC οι αυτόχθονες της Νοτίου Αφρικής προχωρούσαν σε εξεγέρσεις που κατέληγαν σε αιματηρή καταστολή. Τα στελέχη του ANC που βρίσκονταν στο εξωτερικό επέλεξαν να ξεκινήσουν εκστρατεία στη διεθνή κοινότητα εναντίον του Άπαρτχαϊντ γύρω από ένα πρόσωπο -τον φυλακισμένο Νέλσον Μαντέλα.



Εντός και εκτός Νοτίου Αφρικής, ο Μαντίμπα έγινε το σύμβολο της καταπίεσης και το σύμβολο του αγώνα για ελευθερία και ισότητα.

Οι εξελίξεις, στις οποίες συνέβαλε και η διεθνής κατακραυγή, οδήγησαν στην αποκατάσταση του ANC και την απελευθέρωση του Μαντέλα στις 11 Φεβρουαρίου του 1990. Από την ηγεσία του ANC, ξεκίνησε τις συνομιλίες με την κυβέρνηση για ένα κράτος, στο οποίο όλοι οι πολίτες θα ήταν ίσοι απέναντι στο νόμο ανεξαρτήτως φυλής με την κατάρτιση νέου Συντάγματος.

Τιμήθηκε, μαζί με τον τότε πρόεδρο της χώρας Φρέντερικ ντε Κλερκ, με το Νόμπελ Ειρήνης το 1993. Στις εκλογές του επόμενου χρόνου, το ANC κέρδισε με απόλυτη πλειοψηφία και στις 9 Μαΐου ο Μαντέλα εξελέγη από το νέο Κοινοβούλιο ο πρώτος πρόεδρος της Νοτίου Αφρικής.

Μετά το τέλος της θητείας του το 1999, πήρε μέρος ως διαμεσολαβητής σε διάφορες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στην Αφρική. Τελικά, αποσύρθηκε οριστικά από τα κοινά το 2004 αντιμετωπίζοντας προβλήματα υγείας. Οι δημόσιες εμφανίσεις του έγιναν έκτοτε όλο και λιγότερες.

Η προσωπική ζωή του Μαντίμπα

Με τον θάνατο του Μαντέλα, η Νότιος Αφρική δεν χάνει ένα σύμβολο αλλά αντιθέτως το βλέπει να περνά ατσάλινο στην αθανασία· Πέρα από αυτό όμως, υπήρξε ένας Νέλσον φτιαγμένος από μαλακή σάρκα που πάλεψε, μάτωσε, πίκρανε και απογοήτευσε τους κοντινούς του, έθαψε παιδιά και συντρόφουςκαι τέλειωσε οριστικά την πορεία της ζωής του το 2013.

Ο Νέλσον γεννήθηκε το 1918 στο χωριό Μέβζο, μία κοινότητα που είχε ήθη ασύμβατα τόσο με εκείνα των δυτικοτραφέντων κυρίαρχων της χώρας, όσο και με εκείνα της σύγχρονης Νοτίου Αφρικής. Ο πατέρας του είχε τέσσερις γυναίκες, ο ίδιος μεγάλωσε ως βοσκός σε μία οικογένεια που ήταν μεν απόγονος τοπικών «ευγενών» αλλά χωρίς δικαιώματα στην εξουσία. Είδε τον πατέρα του να χάνει μεγάλο μέρος της περιουσίας του κατηγορούμενος από (λευκό) προύχοντα.

Έφυγε στα κλεφτά από συγγενή του που τον είχε πάρει υπό την προστασία του για να γλιτώσει το συνοικέσιο -ο οποίος θα τον συγχωρούσε χρόνια αργότερα. Παντρεύτηκε την πρώτη από τις τρεις γυναίκες του, την Έβελιν Ντόκο Μάσε, στην ηλικία των 26, την οποία χώρισε 13 χρόνια και τέσσερα παιδιά αργότερα. Ένα από αυτά, το πρώτο που θα έχανε ο Νέλσον, πέθανε μωρό.

Ο χωρισμός ήρθε εξαιτίας (και) των εξωσυγυζικών σχέσεων του Νέλσον. Η Έβελιν όχι μόνο εγκατέλειψε τον Μαντέλα, παίρνοντας και τα παιδιά τους, αλλά ζήτησε διαζύγιο κατηγορώντας τον για κακομεταχείριση και άσκηση βίας. Κατά τη διάρκεια του διαζυγίου, ο Νέλσον είχε ήδη αρχίσει να συνάπτει σχέσεις με την Γουίνι Μαντικιζέλα, συμβάλλοντας αρκετά στην πολιτικοποίηση της με το ANC.

Η Γουίνι Μαντέλα είναι αρκετά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα από μόνη της: Θεωρείται ότι υποστήριζε την πρακτική δολοφονίας -ουσιαστικά βασανισμού- με λάστιχα αυτοκινήτου που δένονταν στο λαιμό του θύματος και πυρπολούνταν με βενζίνη, διατάσσοντας άμεσα ορισμένες τέτοιες εκτελέσεις και όντας έμμεσα υπεύθυνη για αρκετές περισσότερες. Είχε καταδικαστεί επίσης για οικονομικές απάτες με «όχημα» οργανώσεις του ANC, του κόμματος του οποίου ηγείτο ο Νέλσον Μαντέλα.

Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του, o Νέλσον διαχωρίστηκε μαζί με τους υπόλοιπους πολιτικούς κρατούμενους σε κελί σχεδόν τεσσάρων τετραγωνικών, σπάζοντας την μέρα πέτρες σε λατομεία και παραμένοντας έκθετος στην παντοδυναμία των φρουρών τη νύχτα. Επειδή απαγορευόταν να φορά γυαλιά, έχασε ποσοστό της όρασής του στα κάτεργα.

Φυλακισμένος, έχασε τη μητέρα του, αλλά και τον πρώτο γιο του, Θέμπι (σε τροχαίο), χωρίς να του επιτραπεί να πάει σε καμία από τις δύο κηδείες.

Πέρασε συνολικά αρκετό καιρό στην απομόνωση και, έχοντας καταταχθεί στην χαμηλότερη βαθμίδα κρατουμένων, δεν είχε δικαίωμα σε πάνω από μία επίσκεψη και ένα γράμμα ανά εξάμηνο (και αυτά περασμένα από σαρωτικό έλεγχο). Σταδιακά αναβαθμίστηκε, χάρη στην έξωθεν στήριξη του ANC αλλά χωρίς αυτό να αλλάζει τον χαρακτήρα του ως κρατούμενο πολιτικής σημασίας (ή την ανάλογη συμπεριφορά των δεσμοφυλάκων).




Το 1985, έχοντας ήδη γίνει σύμβολο του αγώνα του ANC, απέρριψε την προσφορά του Μπόθα να αποφυλακιστεί με τον όρο να αποκηρύξει τα βίαια μέσα. «Μόνο οι ελεύθεροι μπορούν να διαπραγματεύονται» είπε, ίσως στην στιγμή εκείνη που περισσότερο από όλες τις άλλες ο άνθρωπος Νέλσον, φυλακισμένος για χρόνια που θα φάνταζαν αιώνες, ταυτιζόταν με το σύμβολο Μαντέλα.

Λίγο αργότερα ξεκίνησαν νέες περιπέτειες με την υγεία του, πρώτα με τον προστάτη και μετά με τη φυματίωση. Χρόνια μετά, η λύτρωση ήρθε τόσο για το σύμβολο Μαντέλα όσο και, κυρίως, για τον Νέλσον που είχε περάσει 27 χρόνια στη φυλακή: Στις 11 Φεβρουαρίου του 1990, το αγόρι που είχε μεγαλώσει βοσκός στο άναρχο τοπίο της νοτιοαφρικανικής υπαίθρου περπατούσε ελεύθερο για πρώτη φορά μετά από καιρό που για αυτόν θα ήταν αιώνες αιχμαλωσίας. Πέρα από την πολιτική σημασία της απελευθέρωσής του, εκείνη η Κυριακή ήταν πιθανότατα η λαμπρότερη στην ζωή του Νέλσον.

Ενδιάμεσα όμως, τα παιδιά του από τους δύο γάμους τού ήταν ουσιαστικά ξένα. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, και έχοντας ήδη περάσει στη έβδομη δεκαετία της ζωής του, συνέχιζε να υποφέρει τόσο από προβλήματα υγείας όσο και από όλο και περισσότερη μοναξιά, σύμφωνα με τις βιογραφίες του. Υποδεχόταν, και λόγω χαρτοφυλακίου, διεθνούς κύρους προσωπικότητες -από τη βασίλισσα της Αγγλίας και ζάμπλουτους επιχειρηματίες μέχρι ποπ συγκροτήματα όπως οι Spice Girls- φορώντας συχνά τα παραδοσιακά πουκάμισα που έγιναν σήμα κατατεθέν του σε βαθμό εκκεντρικότητας.

Χώρισε με τη δεύτερη γυναίκα του, έπειτα από διάσταση τεσσάρων χρόνων, το 1996. Τέσσερα χρόνια αργότερα παντρεύτηκε, στη ηλικία των 80, την Γκράσα Μεσέλ, χήρα πρώην προέδρου της Μοζαμβίκης.

Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, επικρίθηκε επειδή αγνόησε για καιρό σχεδόν πεισματικά την επέλαση του AIDS που μάστιζε τη χώρα, όπως και ολόκληρη την περιοχή. Τραγική ειρωνεία: Έχασε τον γιο του, Μαγκάθο, από την ασθένεια το 2005.

Τα προβλήματα με την υγεία του ίδιου του Νέλσον Μαντέλα επανήλθαν, υπό το βάρος τόσο της δύσκολης ζωής του όσο και των εννέα δεκαετιών στην πλάτη του, το 2011, ταλαιπωρώντας τον για δύο χρόνια μέχρι το θάνατό του.

Όποιος κι αν ήταν ο Νέλσον, η Νότιος Αφρική κι ο κόσμος θα θυμούνται και θα τιμούν τον Μαντέλα.

Παγκόσμια συγκίνηση και φόρος τίμης στον Νέλσον Μαντέλα

Θλίψη και συγκίνηση προκαλεί παγκοσμίως ο θάνατος του ιστορικού ηγέτη της Νοτίου Αφρικής Νέλσον Μαντέλα. «Το έθνος έχασε το σημαντικότερο τέκνο του, ο λαός έχασε τον πατέρα του». Με αυτά τα λόγια και ντυμένος στα μαύρα ο Νοτιοαφρικανός πρόεδρος Τζέικομπ Ζούμα ανακοίνωσε το θάνατο του Μαντέλα αργά τη νύχτα της Πέμπτης.

Ο Ζούμα τόνισε ότι ο Μαντέλα θα κηδευτεί δημοσία δαπάνη και ότι οι σημαίες σε όλα τα δημόσια κτίρια θα κυματίζουν μεσίστιες από την Παρασκευή έως και την τέλεση της κηδείας του.

Η Νότιος Αφρική και ο κόσμος έχασαν «έναν κολοσσό, την επιτομή της ταπεινότητας, της ισότητας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης» ανακοίνωσε το κυβερνών Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο λίγη ώρα μετά την είδηση του θανάτου του Μαντίμπα.

«Η ζωή του μας δίνει το θάρρος να προχωρήσουμε με την ανάπτυξη και την πρόοδο προς τον τερματισμό της φτώχειας και της πείνας» ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Κογκρέσο.

Ο Νέλσον Μαντέλα ζει ανά τους αιώνες, άφησε την κληρονομιά της ελευθερίας στη χώρα του, και της ειρήνης στον κόσμο» ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα από το Λευκό Οίκο αποτίοντας φόρο τιμής στον ιστορικό ηγέτη, τον οποίο χαρακτήρισε ως «έναν από τους πιο σημαντικούς, θαρραλέους και αληθινά καλούς ανθρώπους που έζησε ποτέ».

«Κατάφερε περισσότερα από ότι θα μπορούσε να κάνει ένας και μόνο άνθρωπος» είπε ο Ομπάμα από τον Λευκό Οίκο λίγη ώρα αφότου ανακοινώθηκε ο θάνατος του πρώην προέδρου της Νοτίου Αφρικής. «Δεν ανήκει πλέον σε εμάς. Ανήκει στην Ιστορία» είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε επίσης ότι ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νοτίου Αφρικής αποτέλεσε μεγάλη έμπνευση για τη δική του πολιτική πορεία.

«Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς το παράδειγμα που έθεσε ο Μαντέλα και όσο ζω θα κάνω ό,τι είναι δυνατό προκειμένου να μαθαίνω από αυτόν» είπε συμπληρώνοντας: «Σήμερα πήγε σπίτι του αλλά εμάς χάσαμε έναν από τους πιο αξιόλογους ανθρώπους που είχε την τιμή ο κόσμος να γνωρίσει».

Για έναν «γίγαντα της δικαιοσύνης και έναν άνθρωπο τόσο προσγειωμένο που αποτελούσε πρότυπο για τους ανθρώπους ανά τον κόσμο» μίλησε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν Γκι-μουν.

«Πολλοί άνθρωποι παγκοσμίως έχουν επηρεαστεί σημαντικά από τον ανιδιοτελή του αγώνα για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ισότητα και την ελευθερία. Άγγιξε τόσες πολλές ζωές σε προσωπικό επίπεδο» δήλωσε.

Ο ίδιος τόνισε επίσης ότι ο Μαντέλα αγωνίστηκε για τις αξίες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. «Ας συνεχίσουμε να αντλούμε έμπνευση καθημερινά από το παράδειγμα του βίου του Νέλσον Μαντέλα, ο οποίος αγωνίστηκε σκληρά για ένα καλύτερο και πιο δίκαιο κόσμο» υπογράμμισε.

Εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του για το θάνατο του Νέλσον Μαντέλα, ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ ανέφρε ότι η εικόνα κατά των φυλετικών διακρίσεων «έχει γράψει ιστορία, όχι μόνο στη Νότια Αφρική αλλά και σε όλο τον κόσμο». «Έδειξε ότι η ανθρώπινη θέληση μπορεί να σπάσει όχι μόνο τις αλυσίδες της δουλείας αλλά να και να απελευθερώσει την ενέργεια που χρειάζεται προκειμένου να οικοδομηθεί ένα κοινό πεπρωμένο», είπε ο Ολάντ σε δήλωσή του.

«Το μήνυμα του Μαντέλα δεν θα πεθάνει ποτέ. Θα συνεχίσει να εμπνέει τους ανθρώπους για την ελευθερία και την εμπιστοσύνη σε αυτούς που υπερασπίζονται τα οικουμενικά δικαιώματα» τόνισε η ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας.

Η καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ ανέφερε ότι «ακόμα και τα 27 χρόνια που πέρασε στη φυλακή δεν κατάφεραν να σπάσουν το ηθικό του Νέλσον Μαντέλα ή να τον μετατρέψουν σε ένα φθονερό άνθρωπο. Το μήνυμα του για συμφιλίωση τελικά οδήγησε σε μια νέα, καλύτερη Νότια Αφρική».

«Το φωτεινό παράδειγμα του Νέλσον Μαντέλα και η πολιτική του κληρονομιά κατά της βίας σε συνδυασμό με την απόρριψη όλων των μορφών ρατσισμού θα αποτελέσει έμπνευση για τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο για πολλά ακόμα χρόνια» υπογράμμισε η Μέρκελ.

Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον εξέφρασε την βαθύτατη θλίψη του για το θάνατο του Νέλσον Μαντέλα, λέγοντας πως έσβησε ένα από τα δυνατότερα φώτα της εποχής μας.

«Ένα από τα μεγαλύτερα φώτα του κόσμου έσβησε. Ο Νέλσον Μαντέλα αποτέλεσε ηγετική φιγούρα στην εποχή μας. Ένας θρύλος στη ζωή, τώρα και στο θάνατο – ένας πραγματικά παγκόσμιος ήρωας», είπε ο Κάμερον.

«Στη χώρα που αγάπησε, ολόκληρο το έθνος θα θρηνεί το χαμό ενός ανθρώπου που αποτέλεσε της ενσάρκωση της χάρης. Η συνάντηση μαζί του ήταν μία από τις μεγαλύτερες τιμές της ζωής μου και η καρδιά μου είναι μαζί με την οικογένειά του, το λαό της Νότιας Αφρικής αλλά και όλους τους ανθρώπους των οποίων οι ζωές άλλαξαν χάρη στο κουράγιο του Νέλσον Μαντέλα» κατέληξε ο Κάμερον.

Πηγή: philenews, news.in.gr, ΑΠΕ/Γαλλικό

Nelson Mandela dies

December 6 2013 at 12:58am
By SAPA

---

AP

Nelson Mandela

Former president Nelson Mandela died peacefully at his home in Johannesburg, surrounded by his family last night, President Jacob Zuma said. 

“Although we knew that this day would come, nothing can diminish our sense of a profound and enduring loss,” Zuma said addressing the nation on television. 

“His tireless struggle for freedom earned him the respect of the world.” 

He sent condolences to the anti-apartheid icon's wife Graca Machel, his former wife Winnie Madikizela-Mandela, his children, his grand-children, his great grand-children and the entire family. 

Zuma said this was South Africa's moment of “deepest sorrow”. 

“Our nation has lost its greatest son,” he said. 

“Fellow South Africans, Nelson Mandela brought us together, and it is together that we will bid him farewell.” 

He said Mandela would be given a state funeral and he ordered that all flags be flown at half mast from today and to remain like that until after the funeral. 

“As we gather to pay our last respects, let us conduct ourselves with the dignity and respect that Madiba personified,” Zuma said. 

“Let us be mindful of his wishes and the wishes of his family.” 

He asked that people, wherever they were gathering in South Africa and the world, recall the values which Mandela fought for and strive to not rest until his vision of a truly united South Africa was realised. 

“We will always love you Madiba. May your soul rest in peace. 

“God Bless Africa. Nkosi Sikelel' iAfrika.” 

Sapa

http://www.iol.co.za/capetimes/nelson-mandela-dies-1.1617578