ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΕΡΤ

Η πρόσβαση στον οπτικοακουστικό «θησαυρό» γίνεται μέσω ιστοσελίδας

Το αρχείο της δημόσιας τηλεόρασης έγινε και πάλι διαθέσιμο μέσω διαδικτύου, μετά το κλείσιμο της ΕΡΤ τον Ιούνιο, οπότε και ο αντίστοιχος ιστότοπος είχε «πέσει».

Η πρόσβαση στον οπτικοακουστικό θησαυρό της Ελλάδας γίνεται μέσω της σελίδας www.hprt-archives.gr.

Μέσα από χιλιάδες ψηφιοποιημένες εγγραφές, ευρείας θεματολογίας και με πλήρη τεκμηρίωση, το αρχείο της Δημόσιας Τηλεόρασης καταγράφει την ιστορία και την εξέλιξη του μέσου από τα πρώτα βήματά του στα τέλη της δεκαετίας του ’60 έως σήμερα.

Πρόκειται για το πλουσιότερο αρχείο της χώρας, που διασώζει και διαχέει τη ραδιοτηλεοπτική μας κληρονομιά προς όλη την κοινωνία, χωρίς περιορισμούς και αποκλεισμούς, με σκοπό τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Στην ιστοσελίδα του αρχείου είναι διαθέσιμες τεκμηριωμένες εκπομπές, ντοκιμαντέρ, ρεπορτάζ κ.α., πολύτιμα ηχητικά τεκμήρια από το αρχείο της ραδιοφωνίας, καθώς και φωτογραφικό υλικό από τα αρχεία Πουλίδη και Σαρρηκώστα, που καταγράφουν τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Σε ανοιχτό αρχείο cvs, θα διατίθεται το σύνολο των μεταδεδομένων (metadata) που αφορούν περίπου 450.000 τεκμήρια του αρχείου ειδήσεων και των ταινιοθηκών τηλεόρασης και ραδιοφώνου.

Επίσης, μέσα από το www.hprt-archives.gr είναι διαθέσιμη η εκπαιδευτική εφαρμογή «Το Αρχείο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης πάει… σχολείο» στο οποίο έχουν αντιστοιχηθεί οπτικοακουστικά αρχειακά τεκμήρια με σχολικά βιβλία, δίνοντας την ευκαιρία στους μαθητές να έχουν στη διάθεσή τους επιπλέον χρηστικά μαθησιακά εργαλεία, σχετικά με συγκεκριμένα γνωστικά πεδία.

http://techit.gr/2014/01/to-arxeio-tis-dimosias-tileorasis-ksana-sto-diadiktio/

Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΖΗΤΑ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ

Πριν μερικές μέρες διάβασα στην "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" τον αγώνα κάποιων Ιδρυμάτων, που δραστηριοποιούνται στον ελλαδικό χώρο, για την συγκέντρωση των αρχείων των Ελλήνων λογοτεχνών που δεν βρίσκονται στη ζωή.

Η προσπάθεια αυτή είναι αξιοσημείωτη και ελπίζουμε ότι θα συνεχισθεί και θα οδηγήσει τα συγκεκριμένα Ιδρύματα να ψηφιοποιήσουν, κάποια στιγμή, τα χειρόγραφα που αποκτουν. Έτσι αυτό το θαμένο πολύτιμο υλικό θα καταστεί προσβάσιμο, όχι μόνο στους ειδικούς, αλλά και σε κάθε Έλληνα πολίτη που ενδιαφέρεται να αποκτήσει πρόσθετη γνώση.

Καλό θα ήταν λοιπόν τα Ιδρύματα και οι Βιβλιοθήκες να προχωρήσουν προς αυτή την κατεύθυνση και να μην λησμονούν ότι οι κλειστές Βιβλιοθήκες και οι Βιβλιοθήκες χωρίς αναγνώστες δεν είναι τίποτα περισσότερο ή λιγότερο από νεκροταφεία βιβλίων και γνώσης.

Με έπαθλο ένα πολύτιμο χειρόγραφο

Ο αγώνας δρόμου για τρεις ιδιωτικούς φορείς που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος αρχείων των Ελλήνων λογοτεχνών

Το καλοκαίρι του 2008, ο θάνατος μιας υπέργηρης γιαγιάς, της Εσθήρ Χόφφε, της συντρόφου και γραμματέως του Μαξ Μπροντ (φίλου, αποδέκτη και «διασώστη» του λογοτεχνικού αρχείου του Φραντς Κάφκα) έφερε στο φως μια βαλίτσα με χειρόγραφα του Τσέχου συγγραφέα, διασώζοντάς τα από άθλιες συνθήκες «φύλαξης». Η ίδια γυναίκα είχε πουλήσει στη δεκαετία του ’80 σε δημοπρασία έναντι υψηλότατου ποσού, το χειρόγραφο της δημοφιλούς «Δίκης» του. Τον περασμένο Νοέμβριο, ο γιος του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ αποφάσισε να εκδώσει το ημιτελές και ανέκδοτο μυθιστόρημα του Ρώσου συγγραφέα «Το πρωτότυπο της Λόρα» και να πουλήσει τα 138 δελτάρια στα οποία είχε γραφτεί και ήταν κλεισμένα σε θυρίδα στην Ελβετία, σε δημοπρασία του οίκου Cristie’s. Είναι δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις που κάνουν φανερό ότι οι κληρονόμοι ή οι διαχειριστές των καταλοίπων και χειρογράφων μεγάλων μορφών της λογοτεχνίας στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο λειτουργούν με έντονη την πεποίθηση ότι κατέχουν ιδιωτικά αγαθά, και ως τέτοια αποκτούν προστιθέμενη αξία. Το επόμενο βήμα είναι η δημιουργία ιδρυμάτων που λειτουργούν κυρίως ως εταιρείες αγοραπωλησίας πνευματικών δικαιωμάτων και αρχείων του συγγραφέα.

Συνταγματικό δικαίωμα

Στην Ελλάδα, σε ό, τι αφορά τα αρχεία λογοτεχνών, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά, τουλάχιστον ως προς την αντίληψη του αρχείου ως ιδιοκτησιακού αγαθού και ως προς την κουλτούρα της αγοραπωλησίας. Κατ’ αρχήν, τρεις είναι οι φορείς που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος αρχείων των σημαντικότερων Ελλήνων λογοτεχνών: η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ, που πρόσφατα ενσωματώθηκε στο Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης) και το Μουσείο Μπενάκη, που δραστηριοποιήθηκε σ’ αυτόν τον τομέα τα τελευταία χρόνια. Και τα τρία φαίνεται ότι διακατέχονται από τη λογική που είχε εκφράσει ο ιστορικός Φίλιππος Ηλιού ιδρύοντας τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, ότι «είναι συνταγματικό δικαίωμα του πολίτη να έχει πρόσβαση στη γνώση». Ετσι, ό, τι διαθέτουν αυτοί οι φορείς είναι στη διάθεση των μελετητών, των ερευνητών και κάθε ενδιαφερόμενου. Πώς όμως τα αποκτούν; Τα πωλούν οι ιδιοκτήτες τους ή τους τα δωρίζουν; Αγοράζουν ολόκληρα αρχεία ή εντοπίζουν αποσπασματικά έργα και χειρόγραφα σε δημοπρασίες;

«Τα μισά τα έχουμε αγοράσει και τα μισά μας τα έχουν δωρίσει», λέει ο πρόεδρος και ιδρυτής του ΕΛΙΑ, Μάνος Χαριτάτος. «Συνήθως, οι πωλήσεις δεν γίνονται από τους συγγενείς, αλλά από συλλέκτες ή τυχαίους κατόχους, όπως για παράδειγμα ένα μέρος του αρχείου Σκαρίμπα που βρήκα στη Χαλκίδα». Ο ιστορικός Δημήτρης Αρβανιτάκης, υπεύθυνος των εκδόσεων του Μουσείου Μπενάκη συμφωνεί ότι «οι περισσότεροι δωρίζουν τα αρχεία», με πιο πρόσφατο παράδειγμα τη δωρεά του αρχείου Ρίτσου από την κόρη του Ερη «και κάποιοι πουλάνε». Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη έχει να επιδείξει ως τελευταίο «απόκτημα» το αρχείο Μυριβήλη που παρουσιάστηκε πρόσφατα σε μεγάλη εκδήλωση και έκθεση.

Τρεις ιδιωτικοί φορείς, με αντίστοιχο αντικείμενο και ίδιους στόχους: την απόκτηση λογοτεχνικών αρχείων. Μια διαδικασία που για καιρό μένει απολύτως μυστική, εμπεριέχει δεκάδες επαφές, άπειρους καφέδες, κοινωνικές συναναστροφές και προσεγγίσεις προκειμένου να κατακτηθεί η εμπιστοσύνη του δωρητή. Μια διαδικασία που συχνά θυμίζει ακήρυχτο «ιερό πόλεμο», με έπαθλο τα πολυπόθητα αρχεία και όπλα το προφίλ του κάθε φορέα. Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη προβάλλει το κύρος και υποδέχεται αρχεία μεγάλων μορφών της σύγχρονης λογοτεχνίας, με διακριτό και ιστορικό ρόλο (π. χ. αρχεία Σεφέρη και Ελύτη). Το ΕΛΙΑ ποντάρει στην πληρότητα των αρχείων που διαθέτει (αρχείο - βιβλιοθήκη - συμφραζόμενα) και στις αρχειακές συγγένειες που εξασφαλίζει στον μελετητή. Π. χ. το αρχείο Τσίρκα συνυπάρχει με μια σειρά αρχείων του αιγυπτιώτη ελληνισμού. Το Μουσείο Μπενάκη έχει την υποδομή να δώσει έμφαση στη «νέα ζωή» και την υστεροφημία των συγγραφέων των οποίων τα αρχεία διαθέτει, συνοδεύοντάς τα από εκθέσεις, συνέδρια και εκδόσεις. «Στους λογοτέχνες θα έλεγα “θα είσαι με καλή παρέα”. Ατού μας είναι ο μεγάλος αριθμός αρχείων που έχουμε, η εξειδίκευση και ο τρόπος που τα φροντίζουμε. Η Γεννάδειος είναι βιβλιοθήκη, το Μπενάκη είναι μουσείο. Εμείς ξεκινήσαμε αργά, αλλά στα αρχεία είμαστε πρώτοι», λέει ο Μάνος Χαριτάτος και δεν αρνείται την ευγενή άμιλλα μεταξύ των τριών φορέων για την απόκτηση αρχείων. Προσθέτει πάντως, ότι «αν τα αρχεία τα κρατούν οι οικογένειες, υπάρχει κίνδυνος να χαθούν για πάντα. Αν καταλήξουν στη Γεννάδειο, το Μπενάκη ή το ΕΛΙΑ θα είναι σε καλά χέρια».

Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης από το Μουσείο Μπενάκη δεν αρνείται ότι οι προσωπικές επαφές παίζουν το ρόλο τους, αλλά κυρίως είναι «το πρόσωπο του Μουσείου προς τα έξω που δημιουργεί εμπιστοσύνη στους κατόχους αρχείων. Για τα αρχεία που μας έχουν κατατεθεί κάνουμε εκθέσεις ή εκδόσεις». Δεν αρνείται ότι «ασφαλώς ο καθένας νοιάζεται για το σπίτι του», αλλά θυμίζει και περιπτώσεις συνεργασίας μεταξύ ΕΛΙΑ - Μπενάκη σε ερευνητικά προγράμματα (Βιβλιογραφία Ηλιού). Ολοι πάντως συμφωνούν ότι ένας μεγάλος κίνδυνος για τα αρχεία είναι η πολυδιάσπασή τους σε διάφορους φορείς, που είτε δεν τα αξιοποιούν ποτέ είτε τα καταχωνιάζουν. Και θεωρούν αναγκαία τη δημιουργία ενός ψηφιακού τόπου διασύνδεσης και καταγραφής των αρχείων στους φορείς όπου βρίσκονται. Πάντως, από το 2005 υπάρχει και online ο Οδηγός των Ιδιωτικών Αρχείων της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας στη διεύθυνση www. eae. org. gr. Εκεί οι μελετητές μπορούν να βρουν και να «κατεβάσουν» τις σελίδες με τα αρχεία αλφαβητικά καθώς και το πού βρίσκονται.

Νέα αποκτήματα, επόμενοι στόχοι

Το Μουσείο Μπενάκη απέκτησε πρόσφατα τη βιβλιοθήκη του Ζήσιμου Λορεντζάτου, ενώ η κόρη του Λορέττα έχει ήδη συμφωνήσει να παραχωρηθεί και το αρχείο του πατέρα της. Το Μουσείο επίσης απέκτησε το αρχείο του περιοδικού «Ευθύνη» του Κώστα Τσιρόπουλου, του Γιάννη Δάλλα, της Ολγας Βότση, του Ιάσονα Δεπούντη. Εχει ήδη γίνει καταγραφή του αρχείου του Νίκου Καββαδία σε συνεργασία με την ανιψιά του Ελγκα Καββαδία, ενώ μέσα στο 2010 σχεδιάζεται έκθεση και συνέδριο για τον ποιητή του «Μαραμπού», πληροφορεί την «Κ» η Βαλεντίνη Τσελίκα. Η Μαρίνα Καραγάτση δηλώνει ότι έχει ήδη δωρίσει στο Μουσείο Μπενάκη, «το οποίο εμπιστεύεται για την τέλεια οργάνωσή του», 25 από τα πιο σημαντικά έργα της Νίκης Καραγάτση, μέρος των οποίων θα εκτίθενται σύντομα στο Μουσείο Νίκου Χατζηκυριάκου - Γκίκα.

Το ΕΛΙΑ είναι σε επαφή με σημαντικούς λογοτέχνες που είναι εν ζωή και με τους κληρονόμους του Κώστα Ταχτσή και του Γιώργου Ιωάννου.

Πάντως, όπως διαπιστώνει και ο Μάνος Χαριτάτος, λίγα είναι τα σημαντικά αρχεία που ακόμα δεν έχουν κατατεθεί κάπου. (Π.χ. το αρχείο Θεοτοκά, το οποίο όμως είναι ανοιχτό στους μελετητές και το οποίο φροντίζει η αδελφή του, κ. Λ. Αλιβιζάτου). Αλλωστε, τα αρχεία με τη μορφή που τα ξέρουμε είναι ιστορία που αφορά τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Η ψηφιακή εποχή την οποία διανύουμε τις τελευταίες δύο δεκαετίες διαφοροποιεί εντελώς το σώμα των αρχείων έτσι όπως μέχρι τώρα τα ξέραμε (αλληλογραφία, χειρόγραφα, ημερολόγια, κ.λπ.).

Σημείωση: Υπάρχουν ανά την Ελλάδα φορείς που κατέχουν και φροντίζουν με συνέπεια και υπευθυνότητα αρχεία λογοτεχνών, όπως π. χ. η Βικελαία Βιβλιοθήκη στην Κρήτη που διαθέτει τη βιβλιοθήκη Σεφέρη ή το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού που διαθέτει το αρχείο Καβάφη, ο τομέας Νεοελληνικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η Εθνική Βιβλιοθήκη και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

Της Oλγας Σελλα

Πηγή:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_10/01/2010_385969

Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ)

Από τα χαρακτικά της Κατοχής
της Βάσως Κατράκη


Ενθυμήματα αγώνων, τεκμήρια της ζωής

Εφημερίδες, αφίσες, προκηρύξεις, μπροσούρες και φωτογραφίες περιλαμβάνει ο θησαυρός των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας

Της Ολγας Σελλα

Την ημέρα που φτάσαμε για ρεπορτάζ στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), σ' ένα από τα μεγάλα τραπέζια του αναγνωστηρίου είχε απλωθεί μια ακόμη συγκομιδή, μια ακόμη δωρεά. Ηταν μία ακόμη προσφορά προσωπικού αρχείου, κιτρινισμένων εντύπων σπάνιων πια και φωτογραφικών ντοκουμέντων. Είναι μερικά από όσα διαθέτουν φίλοι των ΑΣΚΙ, ως ενθυμήματα της δικής τους συμμετοχής ή των μελών της οικογένειάς τους σε κορυφαίες στιγμές της κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας του 20ού αιώνα, ψηφίδες της ιστορίας των κομμάτων, των πολέμων, των συγκρούσεων, των νόμιμων και παράνομων δράσεων. Αυτή είναι η περιουσία των ΑΣΚΙ, αυτός είναι ο θησαυρός τους, που ολοένα και μεγαλώνει και έχει φτάσει πια στα 5 εκατομμύρια έντυπα και τεκμήρια.

Η ίδρυση

Ολα ξεκίνησαν πριν από 18 χρόνια, όταν η Κεντρική Επιτροπή της Ελληνικής Αριστέρας (ΕΑΡ), στην οποία είχαν περιέλθει τα αρχεία του ΚΚΕ Εσωτερικού, αποφάσισε να τα μεταβιβάσει, με πλήρες δικαίωμα κυριότητας, σε μια νέα αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, υπό τον τίτλο Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας. Η ιδρυτική συνέλευση των ΑΣΚΙ έγινε στις 27 Ιανουαρίου 1992, με ιδρυτικά μέλη τους: Σπύρο Ασδραχά, Σωτήρη Βαλντέν, Γιάννη Βούλγαρη, Γρηγόρη Γιάνναρο, Πάνο Δημητρίου, Αγγελο Ελεφάντη, Φίλιππο Ηλιού, Νίκο Κέντρο, Φώτη Κουβέλη, Λεωνίδα Κύρκο, Αντώνη Λιάκο, Χρήστο Λούκο, Βασίλη Παναγιωτόπουλο, Θόδωρο (Αλέκο) Παπαπαναγιώτου, Προκόπη Παπαστράτη, Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, Δημήτρη Σπάθη, Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου, Κωνσταντίνο Τσουκαλά, Κώστα Φιλίνη και Χρήστο Χατζηϊωσήφ. Πρώτος πρόεδρος των ΑΣΚΙ (και μέχρι τον θάνατό του) ήταν ο Φίλιππος Ηλιού. «Την έννοια της κομματικής χρήσης της ιστορίας υποκαθιστούσε βαθμιαία, μια νέα αντίληψη για τους όρους πρόσβασης και έρευνας της σύχρονης ιστορίας, και των τεκμηρίων της, σε συνθήκες ελευθερίας και διαφάνειας. Οι δρόμοι που οδήγησαν στη δημιουργία των ΑΣΚΙ είχαν ανοίξει» έγραφε τότε ο ιστορικός Φίλιππος Ηλιού.

Στόχοι των ΑΣΚΙ ήταν εξαρχής: η συγκέντρωση, διατήρηση και αξιοποίηση γραπτού και έντυπου αρχειακού υλικού, που αναφέρεται στην ιστορία των σύγχρονων πολιτικών και κοινωνικών ιδρυμάτων στην Ελλάδα, η ταξινόμηση, καταλογογράφηση και επιστημονική αξιοποίηση των αρχείων που βρίσκονται στην κατοχή τους, η πρόσβαση και η ελεύθερη χρήση όλων αυτών των τεκμηρίων από τους μελετητές και από κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη.

Χαμένοι στα βιβλιοστάσια

Στα χρόνια που πέρασαν έγιναν πολλά. Ο τέταρτος όροφος του κτιρίου της Πλατείας Κουμουνδούρου, όπου στεγάζονται τα γραφεία του Συνασπισμού και παραχωρήθηκε μαζί με τις πρώτες αρχειακές συλλογές στα ΑΣΚΙ, είναι πια εντελώς γεμάτος. Τα βιβλιοστάσια ασφυκτιούν, το ίδιο και τα ράφια. Τα ΑΣΚΙ διαθέτουν πια αρχεία από τον Μεσοπόλεμο, την Κατοχή, την Αντίσταση, τεκμήρια από τη δράση αντιδικτατορικών οργανώσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, αρχεία συνδικαλιστικών και κοινωνικών οργανώσεων σε όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, συλλογές νεολαίας και φοιτητών από τη μεταπολίτευση. Στη βιβλιοθήκη υπάρχουν σήμερα χιλιάδες πολύτιμα έντυπα (βιβλία, παράνομες εφημερίδες, προκηρύξεις) που αφορούν την πρόσφατη ελληνική ιστορία και τα κοινωνικά κινήματα στη χώρα μας. Ανάμεσά τους μία από τις μεγαλύτερες συλλογές αντιστασιακού παράνομου Τύπου από την περίοδο της Κατοχής και της δικτατορίας ενώ υπάρχουν και πολλές αρχειακές συλλογές επωνύμων.

Τα τελευταία χρόνια, τρεις φορές την εβδομάδα λειτουργεί στους χώρους των ΑΣΚΙ το αναγνωστήριο, που μόνο το 2008 δέχτηκε 1.000 επισκέψεις ερευνητών και μελετητών, αλλά και συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Αθήνας, Αιγαίου, Θεσσαλίας και Πάντειο. Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο του προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας» έχει ολοκληρωθεί η ψηφιοποίηση πολλών έργων. Στον διαδικτυακό κόμβο των ΑΣΚΙ (www.askiweb.eu) βρίσκονται πλέον, με απόλυτα ελεύθερη πρόσβαση, 180 χιλιάδες σελίδες από σπάνια αρχειακά και έντυπα τεκμήρια που αφορούν όλες τις στιγμές του 20ού αιώνα.

Ετήσια έκδοση

Τα τελευταία έντεκα χρόνια, κάθε τέτοια εποχή εκδίδεται το ετήσιο περιοδικό των ΑΣΚΙ, το «Αρχειοτάξιο» (σε συνεργασία με τις εκδόσεις «Θεμέλιο»). Είναι μια καλαίσθητη έκδοση, διακριτή, με ένα αφιέρωμα κάθε χρόνο και πληροφορίες για τη δράση και τις συλλογές των Αρχείων. Από το υλικό των συλλογών και τις δραστηριότητες των ΑΣΚΙ έχουν ήδη κυκλοφορήσει εκδόσεις που βασίζονται στο αρχειακό υλικό που διαθέτουν τα ΑΣΚΙ καθώς και η σειρά «Μαρτυρίες», που αριθμεί ήδη εννέα βιβλία. Στη διάρκεια της πορείας τους έχουν οργανώσει συνέδρια, εκθέσεις, ημερίδες, εκδηλώσεις και σεμινάρια. Ενας όροφος όπου στεγάζονται και διασώζονται πολλές από τις μνήμες όλων μας. Τις πρόσφατες και τις παλαιότερες. Δηλαδή από όσα διαμόρφωσαν και επηρέασαν την πορεία της χώρας τον 20ό αιώνα. Σε φύλλα εφημερίδων, σε αφίσες, σε προκηρύξεις, σε μπροσούρες, σε φωτογραφίες, σε χαρακτικά, σε χιλιάδες σελίδες χαρτί.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_21/06/2009_319168

Εστία ιστορικού προβληματισμού

Του Σπυρου Ι. Ασδραχα*

Οι προοπτικές των ΑΣΚΙ βρίσκονται σε συνάρτηση α) με τις οικονομικές τους διαθεσιμότητες και β) με την πνευματική τους ανεξαρτησία. Ο δεύτερος όρος είναι εξυπαρχής εξασφαλισμένος ως sine qua non της ύπαρξής τους. Ωστόσο, η εμπραγμάτωση της ανεξαρτησίας αυτής, αν δεν καθορίζεται, οπωσδήποτε υπερκαθορίζεται από τον πρώτο όρο. Ως την ώρα, οι οικονομικές διαθεσιμότητες ευνοούσαν, κατά κύριο λόγο, τη δημοσιοποίηση των τεκμηρίων τους: αυτό, φυσικά, συνάδει με την κύρια ιδιότητά τους, δηλαδή εκείνη του αρχείου.

Τα ΑΣΚΙ, όμως, θέλησαν, και σε σημαντικό βαθμό πραγματοποίησαν και πραγματοποιούν ένα συναφές, και όχι παράλληλο, αιτούμενο, δηλαδή να είναι εστία ιστορικού προβληματισμού. Ευτυχώς, το αιτούμενο αυτό καθορίζεται από τις οικονομικές διαθεσιμότητες, αλλά από την ερευνητική και στοχαστική ομοθυμία των συνεργατών και των φίλων τους. Είναι γνωστό σε τι αυτό το αιτούμενο εξειδικεύεται: σεμινάρια επικεντρωνόμενα στη μετάβαση από το τεκμήριο στην ερμηνεία του, εκδόσεις τεκμηριωτικού και στοχαστικού χαρακτήρα, συνέδρια και εκθέσεις. Ελπίζουμε ότι αυτοί οι σκοποί, αρχειακή συγκρότηση και εργαλειοποίησή της, διαμόρφωση εστιών ιστορικού προβληματισμού, θα συνεχιστούν με την ίδια και, μακάρι, μεγαλύτερη ζέση. Εκείνο που μοιάζει βέβαιο είναι ότι η πνευματική ομοθυμία θα εξακολουθήσει να τα χαρακτηρίζει, ανεξάρτητα από την ύπαρξη των άλλων, οπωσδήποτε αναγκαίων όρων της λειτουργίας τους.

*Ο κ. Σπύρος Ι. Ασδραχάς είναι ιστορικός και πρόεδρος του Δ.Σ. των ΑΣΚΙ.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_100002_21/06/2009_319169

Τα προβλήματα και τα στοιχήματα για το μέλλον των ΑΣΚΙ

Δύο από τους νέους ιστορικούς που έχουν αφιερώσει πολλές ώρες της ζωής τους στα ΑΣΚΙ τα τελευταία χρόνια είναι ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης (γενικός γραμματέας του Δ.Σ.) και η Ιωάννα Παπαθανασίου (μέλος του Δ.Σ. και υπεύθυνη των αρχειακών συλλογών). Τους ρωτήσαμε για το χθες, το σήμερα, και το αύριο των ΑΣΚΙ.

– Είστε ικανοποιημένοι από τη μέχρι σήμερα πορεία των Αρχείων;

– Ι.Π.: Νομίζω ότι μετά τον θάνατο του Φίλιππου Ηλιού δώσαμε έναν μεγάλο αγώνα και κερδίσαμε ένα στοίχημα. Γιατί κακά τα ψέματα, ανεξάρτητα από τις πλαισιώσεις που είχαν τα ΑΣΚΙ σε ανθρώπους, στην πρώτη του φάση αυτός ο χώρος ήταν απολύτως σηματοδοτημένος από την παρουσία του Φίλιππου. Το κενό ήταν τεράστιο. Και δεν ήταν λίγες και οι εσωτερικές αντιθέσεις ως προς το πού θα κατευθυνθεί αυτός ο χώρος. Νομίζω ότι και τις αντιθέσεις μας τις λύσαμε και τις λειάναμε και πήγαμε πάρα πολύ καλά. Υστερα από τόσα χρόνια, και κάνοντας τον απολογισμό, αυτό που και ο ίδιος είχε φανταστεί, ένας χώρος πολυφωνικός, ένας χώρος, ο οποίος θα φτιάχνει τις διαφορετικές ψηφίδες αυτού που είναι η κοινωνική ιστορία της Ελλάδας έχει καταφέρει να συγκροτείται σταδιακά.

– Ποια ήταν τα μεγαλύτερα προβλήματα αυτό το διάστημα;

– Ι.Π.: Ηταν η μείωση των χρηματοδοτήσεων από την Ολυμπιάδα και μετά. Ενα κέντρο που είχε σταθερή επιχορήγηση από δύο υπουργεία, άρχισε να χάνει αυτό που ήταν ο βασικός τροφοδότης του. Και ευτυχώς η «Κοινωνία της Πληροφορίας» και τα ευρωπαϊκά προγράμματα μπόρεσαν να αναπληρώσουν το κενό...

Β.Κ.: Αναπλήρωσαν το κενό, από την άλλη δημιούργησαν ένα καινούργιο πρόβλημα που ήταν το να μπορέσει να ισορροπήσει το αρχείο ανάμεσα σ’ αυτό που ήταν οι κατ’ εξοχήν δουλειές του (αρχειοθέτηση, εξυπηρέτηση ιστορικών, έρευνα) με τα μεγάλα προγράμματα ψηφιοποίησης και τα τεράστια κονδύλια, τα οποία όμως προσανατόλιζαν αναγκαστικά την εργασία μας προς ορισμένους τομείς. Εκεί υπήρξε μια συστηματική προσπάθεια, ώστε αφενός τα προγράμματα αυτά να παράγουν παράλληλα αποτελέσματα πέρα από την ίδια την ψηφιοποίηση και αφετέρου υπήρξε προσπάθεια να συνεχιστούν οι αρχειοθετήσεις, οι ταξινομήσεις και η έρευνα. Αυτό είναι μια μεγάλη κληρονομιά του Φίλιππου απ’ τη μια, με την έννοια ότι εκείνος συνδύαζε όλο αυτό που κάνει το Αρχείο με την έρευνα και από την άλλη είναι κάτι που μας ξεπερνάει επί της ουσίας. Δηλαδή απαιτεί οικονομικές δυνατότητες που δεν τις έχουμε.

– Σκέφτεστε πάντα τη μεταστέγαση των ΑΣΚΙ ή είναι κάτι πολύ δύσκολο;

– Β.Κ.: Το όνειρο της μεταστέγασης υπάρχει πάντα. Αυτή τη στιγμή τα ΑΣΚΙ ασφυκτιούν, δηλαδή καταλαμβάνουν με τους νοικιασμένους χώρους περίπου 600 τ.μ. τα οποία όμως δεν αρκούν με βάση των πλούτο των συλλογών. Δυστυχώς, όλες οι πόρτες που χτυπήσαμε μέχρι τώρα για την παραχώρηση ενός κτιρίου για τη στέγαση των Αρχείων δεν βρήκαν ανταπόκριση. Αν συνεχιστεί ο ίδιος ρυθμός προσκτήσεως συλλογών, έχουν ανάγκη από νέο χώρο.

Ι.Π.: Τα τελευταία χρόνια δηλαδή αυτή η ανάγκη έχει γίνει επιτακτική. Αυτό που ήταν όνειρο και αίτημα, εδώ και 7-8 χρόνια, σήμερα είναι ανάγκη επιτακτική. Γίνεται θηλιά και αναγκαζόμαστε να βρίσκουμε λύσεις που δεν είναι οι ιδανικότερες. Συνεχίζουμε ν’ αναζητούμε χώρους και ευελπιστούμε.

– Ποιος είναι ένας στόχος που θέλετε οπωσδήποτε να τον πραγματοποιήσετε τα επόμενα χρόνια;

– Ι.Π.: Υπάρχουν πολλοί στόχοι που είναι στρατηγικοί άξονες για τα ΑΣΚΙ. Βεβαίως είναι η συνέχιση προσκτήσεως συλλογών. Το κτιριακό είναι κι αυτός ένας στόχος. Η διεύρυνση της βιβλιοθήκης είναι ένας άλλος. Ομως εκείνο που είναι μεγάλο στοίχημα είναι η διπλή υπόσταση των ΑΣΚΙ. Δηλαδή από τη μία χώρος συσσώρευσης αρχείων, επεξεργασίας τους και διοχέτευσής τους στην έρευνα και από την άλλη ένα ερευνητικό εργαστήρι που κάνει σεμινάρια, έρχεται σε επαφή με φοιτητές, ανοίγει την πόρτα του σε νέους ερευνητικούς προβληματισμούς και αποκτά ένα ακροατήριο που σχετίζεται κυρίως με τον φοιτητικό και τον επιστημονικό χώρο. Δηλαδή να γίνει ένας χώρος και επιστημονικού ερευνητικού διαλόγου. Είναι στόχοι δρομολογημένοι που κάθε δρόμο εξελίσσονται και εμπλουτίζονται.

Β.Κ.: Τα σεμινάρια του Παντείου είναι μια πολύ σημαντική στιγμή για τα ΑΣΚΙ από το 2003 που ξεκίνησαν. Η σύνδεση με τους νέους ερευνητές πράγματι είναι ένας σημαντικός στόχος. Θέλω να προσθέσω όμως την επέκταση των συλλογών μας προς χώρους κοινωνικούς που μέχρι αυτή τη στιγμή δεν έχουν γίνει αντικείμενο συστηματικής συλλογής και δεν μας είχαν απασχολήσει. Πέρυσι αποκτήσαμε ένα σημαντικό τμήμα του αρχείου αντιρρησιών συνείδησης και είναι πολύ σημαντικό απόκτημα, όπως και τεκμήρια από οργανώσεις οικολογικές, φοιτητικές, κ.λπ. από το ’70 και μετά. Ολα αυτά ανοίγουν μια προοπτική που μας ενδιαφέρει πολύ.

Ι.Π.: Πέρα από τα παλιά, δημιουργείται ένα τεράστιο απόθεμα γι’ αυτό που είναι η μεταπολίτευση μέχρι τις μέρες μας. Αυτή τη στιγμή μπορεί να μην είναι ακόμα στα ενδιαφέροντα της επιστημονικής κοινότητας, αλλά όταν θα αρχίσει να μπαίνει, θα μπορούμε να καλύψουμε πάρα πολλά ερωτήματα γι’ αυτή την περίοδο.

Β.Κ.: Τα ΑΣΚΙ στηρίχτηκαν όλα αυτά τα χρόνια στην εθελοντική δουλειά κάποιων, αλλά και στην επαγγελματική απασχόληση κάποιων άλλων που με δύσκολους όρους εργασίας ανταποκρίθηκαν με εξαιρετικό τρόπο στις υποχρεώσεις τους.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_100003_21/06/2009_319170

Πηγή: Εφημερίδα Καθημερινη 21.6.2009