Ασήμι, το μαγικό, μέταλλο

Η εποχή τον μυθικού πλούτου της Αυτοκρατορίας των Ινδιών μπορεί να έχει περάσει, μένουν όμως μερικά εντυπωσιακά δείγματα της - όπως αυτό το ασημένιο πιθάρι για νερό που βρίσκεται στην Τζαϊπούρ. O συγγραφέας τον άρθρου λέει ότι δεν γνωρίζει να υπάρχει μεγαλύτερο ασημένιο αντικείμενο σ ' όλο τον κόσμο. Ο μαχαραγιάς της Τζαϊπούρ είχε παραγγείλει δύο τέτοια πιθάρια για να κουβαλήσει το πόσιμο νερό του από τον ιερό Γάγγη στην Αγγλία, όταν πήγε εκεί το 1902 για να παραστεί στη στέψη του Εδουάρδου Ζ'

Ασήμι, το μαγικό, μέταλλο

Σύμβολο πλούτου από αιώνες, το πολύτιμο αυτό ορυκτό είναι επίσης εξαιρετικά πρακτικό

του  Allen A. Boraiko

Το ασήμι αρέσει στους περισσότερους ανθρώπους. Αναζητούμε ένα ασημένιο «φεστόνι» σε κάθε μαύρο σύννεφο της ζωής μας, ακούμε ήχους που έχουν την καθαρότητα του ασημιού και θεωρούμε τα ασημένια μαλλιά σημάδι αρχοντιάς. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ονόμαζαν το ασήμι «λευκό χρυσάφι». Τα δυο μέταλλα χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή των πρώτων νομισμάτων.

Βρίσκονται κοντά το ένα στο άλλο στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων, όπου η αντοχή του ασημιού στη διάβρωση το κατατάσσει, μαζί με το χρυσάφι, στην κατηγορία των ευγενών μετάλλων. Μόνο το ασήμι ανταγωνίζεται το χρυσάφι στην ικανότητα του να τεντώνεται και να λυγίζει. Ένας χρυσοχόος μπορεί να φτιάξει από έναν κόκκο ασημιού - σχεδόν 0,065 του γραμμαρίου - ένα λεπτό σύρμα 120 μέτρων, ή ένα μεταλλικό φύλλο σχεδόν 150 φορές λεπτότερο από τη σελίδα ενός βιβλίου. Παράλληλα, το ασήμι, όπως και το χρυσάφι, είναι για τον κάτοχο του ατράνταχτος πλούτος και σιγουριά.

Αλλά τα προτερήματα του ασημιού δεν σταματούν εδώ. Τίποτα δεν αντανακλά τόσο τέλεια και τόσο ομοιόμορφα το φως. Ακόμα και το λεπτότερο φύλλο ασημιού αντανακλά το 95% της ποσότητας του φωτός που πέφτει πάνω του. Χρησιμοποιείται σε συλλέκτες ηλιακής ενέργειας για τη συγκέντρωση των ηλιακών ακτινών, και στην κατασκευή των πιο τέλειων καθρεπτών και των ειδικών φιλμ που χρησιμοποιούνται στα τζάμια που ανακλούν τη θερμότητα. Το ασήμι μπορεί να ενεργοποιήσει το οξυγόνο ώστε να το καταστήσει ικανό να σκοτώνει τα βακτήρια. Πολλά νοσοκομεία αποστειρώνουν το νερό που πίνουν οι ασθενείς τους περνώντας το από φίλτρα άνθρακα εμποτισμένου σε ασήμι. Οι χειρουργοί απολυμαίνουν διάφορα εγκαύματα με αλοιφές ασημιού και συγκολλούν οστά χρησιμοποιώντας μια ειδική «κόλλα», που περιέχει βακτηριοκτόνα άλατα του αργύρου.

Κανένα μέταλλο - ούτε καν ο χαλκός - δεν είναι τόσο καλός αγωγός της θερμότητας και του ηλεκτρισμού όσο το ασήμι. Μπαταρίες οξειδίου του αργύρου χρησιμοποιούνται στα ακουστικά των κουφών, καθώς και σε υπολογιστές, υποβρύχια και τεχνητούς δορυφόρους. Οι διακόπτες κυκλωμάτων σε αυτοκίνητα, σε φωτιστικά, σε τηλέφωνα και σε κομπιούτερς έχουν κι αυτοί μικροσκοπικούς δίσκους ασημιού.

 Το περισσότερο ασήμι προέρχεται από κοιτάσματα που είναι πλουσιότερα σε άλλα μέταλλα. Αυτή η φλέβα ασημιού, σ' ένα ορυχείο του Περού, λάμπει ακόμα πιο πολύ γιατί το ασήμι είναι ανακατεμένο με μόλυβδο και ορεία κρύσταλλο

Καλύμματα μηχανών από ασήμι εμποδίζουν τους σπινθήρες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την ανάφλεξη του εκρηκτικού μείγματος υγρού υδρογόνου και οξυγόνου, το οποίο κινεί το διαστημικό λεωφορείο της ΝΑΣΑ.

Με τη μορφή κρυστάλλων του ιωδιδίου του αργύρου, «πασπαλίζουν» με ασήμι τα σύννεφα για να προκαλέσουν βροχή. Κρυσταλλικά άλατα του αργύρου χρησιμοποιούνται στην εμφάνιση των φωτογραφιών. ' Ένα γραμμάριο ασημιού φτάνει για να εμφανίσει κανείς κάπου 200 έγχρωμες φωτογραφίες.

Στα τελευταία 5.000 χρόνια, ο άνθρωπος έχει βγάλει από τη γη πάνω από 850.000 τόννους ασήμι, κι απ' αυτή την ποσότητα τα τρία τέταρτα προέρχονται από την Βόρεια και την Νότια Αμερική - τα Βραχώδη Όρη, τις Σιέρρες του Μεξικού, τις 'Ανδεις και τον Καναδά. Άλλο προέρχεται από την Αυστραλία και την Ρωσία. Εν τούτοις, αν όλο αυτό το ασήμι μοιραζόταν ίσα στους κατοίκους του πλανήτη μας, ο καθένας από μας δεν θα 'παίρνε ούτε διακόσια γραμμάρια, ποσότητα που μετά βίας φτάνει για ένα σερβίτσιο ασημένια μαχαιροπίρουνα για έξι άτομα.

Το ασήμι ρέει με τέτοια ταχύτητα προς τις διάφορες πρακτικές χρήσεις του, αλλά και προς τα θησαυροφυλάκια των τραπεζών, ώστε εδώ και δεκαετίες η παραγωγή των ορυχείων αδυνατεί να ανταποκριθεί στην παγκόσμια ζήτηση, που υπολογίζεται ότι το 1983 έφτασε σχεδόν τους 11.500 τόννους. Τα δύο τρίτα της ποσότητας αυτής προήλθαν από εξόρυξη. Το υπόλοιπο καλύφθηκε με την τήξη και την επανεπεξεργασία παλιών νομισμάτων, ασημικών, πινάκων συρμάτωσης ηλεκτρονικών υπολογιστών, χρησιμοποιημένα φωτογραφικά υλικά και άλλα υπολείμματα ασημιού. Ευτυχώς, μπορούμε να λιώνουμε και να επανεπεξεργαζόμαστε το παλιό ασήμι που έχουμε στη διάθεση μας σχεδόν απεριόριστα, γιατί σε κάθε επεξεργασία χάνεται πολύ λίγο μέταλλο. Νιώθω παράξενα στην ιδέα ότι η βέρα μου μπορεί να είχε βρεθεί στη χούφτα του Ιούδα και να προέρχεται από ένα από τα τριάκοντα αργύρια που πήρε για να προδώσει τον Ιησού.

Στην Παναγία του Μπελέν, το σκαλιστό ξύλο του τέμπλου και της Αγίας Τράπεζας είχε ντυθεί εξ ολοκλήρου με σφυρηλατημένα φύλλα ασημιού. Το άφθονο επιχρύσωμα των διακοσμητικών τονίζει ακόμα περισσότερο τον πλούτο και τη μεγαλοπρέπεια του μπαρόκ.

 Αλλά ο Ιούδας δεν είναι ο μόνος που η δίψα για το ασήμι και τον έκανε να φτάσει στα άκρα. Οι Ισπανοί κονκισταδόρες σάρωσαν κυριολεκτικά το Περού από το ασήμι του, αποσπώντας από τους Ίνκας τα ιερά ασημένια μαχαίρια τους, τα ασημένια τους σκουλαρίκια, τις ασημένιες μάσκες και λατρευτικά τους ειδώλια. Αργότερα εξόρυξαν βουνά ασήμι από την περιοχή. Το μεγαλύτερο μέρος των ασημικών των Ίνκας το έλιωσαν -προς δόξαν του βασιλέως, της Ισπανίας και του Θεού. Το μερίδιο του Θεού από το ασήμι του Νέου Κόσμου, επέστρεψε στην πατρίδα του με τη μορφή εσταυρωμένων, δισκοπότηρων και βαρύτιμων ασημένιων βωμών στις ισπανικές εκκλησίες των αποικιών.

Στην Ινδία, το ασήμι είναι κι εκεί απομεινάρι παλιών αυτοκρατοριών. Οι Πορτογάλοι, οι Γάλλοι και οι Άγγλοι έριξαν στην Ινδία τόνους ασημιού  - σε  ράβδους, νομίσματα και με τη μορφή δώρων - για να αγοράσουν αρώματα, μεταξωτά, τσάι και ειρηνικές διαθέσεις από τους πανίσχυρους άρχοντες της Ινδίας. Σήμερα, χωρίς να έχει στο έδαφος της ούτε ένα ορυχείο ασημιού, η Ινδία εξακολουθεί να «κρατάει» 125 ως 150 δισεκατομμύρια γραμμάρια ασημιού, που ισοδυναμεί με το 15% περίπου του συνολικού παγκόσμιου αποθέματος. Ένα μεγάλο μέρος από αυτό βρίσκεται στα χέρια, κυριολεκτικά, των γυναικών - με τη μορφή βραχιολιών και άλλων κοσμημάτων που αντιπροσωπεύουν φορητούς «λογαριασμούς καταθέσεων».

 Το ασήμι που έκλεψαν οι κονκισταδόρες από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής επέστρεψε στην πατρίδα του με την μορφή έργων τέχνης για τη διακόσμηση ισπανικών εκκλησιών του Νέου Κόσμου.

Στην άλλη άκρη του κόσμου, οι συντηρητικοί Μεξικάνοι βρίσκουν σιγουριά στα 28-γραμμαρίων ασημένια μενταγιόν, που τα λένε «όνθας» -και στο ότι η χώρα τους είναι το «νούμερο ένα» στην παραγωγή ασημιού. Το 1984 οι Μεξικανοί μεταλλωρύχοι έβγαλαν από τη γη τους πάνω από δύο δισεκατομμύρια γραμμάρια ασήμι. Ωστόσο, καινούρια ορυχεία ασημιού δεν ανοίγονται από τη μια μέρα στην άλλη. Για να γίνει ένα πηγάδι ορυχείου, να σκαφτούν οι στοές και να καθαριστεί κάποιο χαμηλής περιεκτικότητας κοίτασμα, μπορεί να χρειαστούν χρόνια κόπων και εκατομμύρια δολαρίων. Οι Μεξικάνοι μεταλλωρύχοι λένε: «Για ν' ανοίξεις ορυχείο ασημιού χρειάζεται ένα χρυσωρυχείο.»

Αλλά όσο κι αν στοιχίζει, το ασήμι ασκεί μια πανάρχαιη και παγκόσμια γοητεία. Το πολύτιμο αυτό μέταλλο καθρεφτίζει την αιώνια αναζήτηση του ανθρώπου για πίστη και ίαση, για πλούτο και ομορφιά.

National Geographic '81

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΑΝ ΠΡΩΤΟΙ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ;

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΑΝ ΠΡΩΤΟΙ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ;

Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό καθηγητή Ενρίκο Ματίεβιτς ο Άδης και η Περσεφόνη έζησαν στις κεντρικές Άνδεις του Περού.

Ο γεννημένος στην Ιταλία Ερνίκο Ματίεβιτς, ο οποίος σπούδασε και εργάστηκε σε πανεπιστήμια του Περού και της Βραζιλίας, δεν έχει την παραμικρή αμφιβολία πως οι έλληνες ανακάλυψαν την Αμερική πολλά χρόνια πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο, για τον οποίο κάποιοι υποστηρίζουν ότι ήταν επίσης Έλληνας.

Τις απόψεις του για την ανακάλυψη της Αμερικής από τους έλληνες τις διατυπώνει εμπεριστατωμένα ο Λατινοαμερικάνος καθηγητής στο βιβλίο του “ταξίδι στη μυθολογική κόλαση”, το οποίο έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά.

Τις επανέλαβε επίσης στο πλαίσιο ενός ταξιδιού που πραγματοποίησε στην Αυστραλία το 2003. Μιλώντας στα μέσα ενημέρωσης ο καθηγητής σημείωσε :

“Στις κεντρικές Άνδεις του Περού, κοντά στο συνοικισμό του Τσαβίν ντε χουαντάρ, βρίσκονται τα υπολείμματα ενός φημισμένου μαντείου άνω των 3.000 ετών. Αυτό το αρχαίο μαντείο αναγνωρίστηκε από εμένα σαν η κατοικία του Άδη και της Περσεφόνης, Τα φοβερά ανάκτορα των θεοτήτων του χθόνιου κόσμου.

Οι παραστάσεις του Τσαβιν συμπίπτουν στις μικρότερες λεπτομέρειες με τις οντότητες του Ταρτάρου, οι οποίες περιγράφονται στη Θεογονία του Ησίοδου.

Ο ίδιος δεν έχει την παραμικρή αμφιβολία ότι οι αρχαίοι Έλληνες έφθασαν στη νότιο Αμερική πολλούς αιώνες πριν από τον Κολόμβο και παρουσιάζει μια σειρά στοιχείων για να αποδείξει τους ισχυρισμούς του αυτούς καταλήγοντας :

«Οι μύθοι που διηγούνται τα φανταστικά ταξίδια των αρχαίων Ελλήνων στον κάτω κόσμο θα είχαν την καταγωγή τους στις διηγήσεις των θαλασσοπόρων του Αιγαίου, οι οποίοι κατέβηκαν στη Νότιο Αμερική, αφού είχαν διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό. Συνεχίζοντας τη ναυσιπλοΐα μέσω του Αμαζονίου ποταμού θα είχαν φτάσει μέχρι τις Άνδεις του Περού, όπου βρίσκονται έως σήμερα άφθονα αρχαιολογικά κατάλοιπα που μπορούν να επιβεβαιώσουν την παρουσία τους».

Print Collector via Getty Images

Ptolemy's Map of the World cA.D 150. The Ptolemy world map is a map of the known world to Hellenistic society in the 2nd century AD. It was based on the description contained in Ptolemy's book Geographia, written c150. Perhaps the most significant contributions of Ptolemy's maps are the first uses of longitudinal and latitudinal lines. Taken from 'A Book of Discovery', published by T. C. & E. C. Jack Ltd. 1912. (Photo by The Print Collector/Print Collector/Getty Images) 

Οι αρχαίοι Έλληνες ανακάλυψαν την Αμερική, υποστηρίζει Ιταλός καθηγητής πανεπιστημίου

Όμως και ένας άλλος ιταλός καθηγητής φυσικός, φιλόλογος και ιστορικός των επιστημών ο οποίος διδάσκει σε πανεπιστήμιο της Ρώμης, ο Lucio Russo επιμένει πως αυτός ο “Νέος Κόσμος” ήταν ήδη γνωστός πριν πολλούς αιώνες.

Μπορεί δηλαδή το 1492 να ήταν μια από τις πιο σημαντικές χρονιές στην ιστορία των Ανακαλύψεων, ο κόσμος ξαφνικά να “μεγάλωσε” -μετά την ανακάλυψη της Αμερικανικής Ηπείρου- και η Ευρώπη να έπαψε να είναι το κέντρο της γης όμως ο κόσμος αυτός ήταν ήδη γνωστός στους αρχαίους Έλληνες.

Αυτό άλλωστε φαίνεται να υποστηρίζει και στο βιβλίο του, “Η ξεχασμένη Αμερική: Η σχέση μεταξύ των πολιτισμών και το λάθος του Πτολεμαίου” τον οποίο και “κατηγορεί” όπως επίσης και τους “δύσπιστους” Ρωμαίους για την απώλεια της γνώσης των αρχαίων Ελλήνων.

Μεταξύ των πολλών, όπως υποστηρίζει ο Russo, στοιχείων που ενισχύουν την άποψη πως υπήρχε επαφή μεταξύ των αρχαίων Ευρωπαίων και των ιθαγενών Αμερικανών, είναι μερικά προ-Κολομβιανά κείμενα που κατάφεραν να “επιβιώσουν” της καταστροφής που επέφερε η ισπανική κατάκτηση.

Η λάθος μετάφραση για εκείνους που “ήρθαν από την Ανατολή”

Σε ένα βιβλίο, σχετικά με την προέλευση των Μάγια - όπως αναφέρει μιλώντας στο Epoch Times -υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία. Οι “πατέρες” του συγκεκριμένου πολιτισμού, σύμφωνα πάντα με το κείμενα αυτά, ήταν “μαύροι και λευκοί, με διάφορα πρόσωπα και μιλούσαν διάφορες γλώσσες” και ήρθαν από την Ανατολή. “Και δεν είναι ξεκάθαρο πως διέσχισαν τη θάλασσα”. Ωστόσο, οι ερευνητές αποφάσισαν να μεταφράσουν τη λέξη που χρησιμοποιούσαν οι Μάγια για τη “θάλασσα” ως “λίμνη”.

Επίσης, υπάρχουν αρκετές απεικονίσεις Μάγια αλλά και κείμενα στα οποία γίνονται αναφορές σε άνδρες με μούσια. Μόνο που οι ιθαγενείς της Αμερικανικής Ηπείρου δεν άφηναν γένια.

Υπάρχουν όμως και αρκετά έργα Ρωμαίων στα οποία εμφανίζεται το φρούτο ανανάς, το οποίο “εισήχθη” όμως στην Ευρώπη, μόνο μετά την κατάκτηση του Νέου Κόσμου, δηλ. Το 1492, αφού ευδοκιμούσε στη Ν. Αμερική.

Ο δογματισμός της επιστήμης

Ο Russo, ο οποίος διδάσκει στο πανεπιστήμιο Tor Vergata της Ρώμης, υποστηρίζει πως ο λόγος για τον οποίο οι ερευνητές πιστεύουν πως η Αμερικανική Ήπειρος δεν ήταν γνωστή στους αρχαίους Έλληνες, έχει να κάνει με τον δογματισμό και όχι με την έλλειψη αποδείξεων.

Για χρόνια, κυριαρχεί η θεωρία πως ο πολιτισμός εξελίσσεται σε προκαθορισμένα στάδια. Για παράδειγμα: ένας πολιτισμός ανακάλυψε τη φωτιά, μετά ανακάλυψε τον τροχό, τη γραφή κ.ο.κ φτάνοντας μέχρι τα επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνολογίας και τη Δημοκρατία. Όλοι οι πολιτισμοί, εκτιμάται πως “πέρασαν” από αυτά τα στάδια και μπορούν να ιεραρχηθούν βάσει των επιτευγμάτων τους.

Όμως ο Russo, παρουσιάζει ένας εντελώς διαφορετικό σενάριο: οι ανακαλύψεις, όπως π.χ. η γραφή δεν αναπτύχθηκαν αυτόνομα και ανεξάρτητα σε κάθε πολιτισμό αλλά πέρασαν από τον ένα στον άλλο. Υποστηρίζει δε, πως είναι λανθασμένη η αντίληψη πως η επιστήμη εξελίσσεται χρόνο με το χρόνο. Εξάλλου υπάρχουν πολλά παραδείγματα επιστημονικής και πολιτισμικής παρακμής όπως η καταστροφή του πολιτισμού των Καρχηδονίων και των Ελλήνων, από τους οποίους οι Ρωμαίοι κληρονόμησαν μόνο ένα μικρό μέρος των επιστημονικών τους γνώσεων.

Ένα από τα σχετικά παραδείγματα που αναφέρει ο Rosso, αφορά τα επιτεύγματα στον τομέα της ναυσιπλοϊας. “Το μέγεθος των πλοίων κατά την Ελληνιστική περίοδο ξεπεράστηκε μόνο την περίοδο του Ναπολέοντα ενώ ο Κολόμβος, όπως αναφέρεται, σχεδίασε το ταξίδι βασιζόμενος σε μέρος των μαθηματικών γνώσεων της Ελληνιστικής περιόδου που είχαν καταφέρει να διασωθούν. Όπως τονίζεται, οι Έλληνες ήταν εξάλλου ο μόνος πολιτισμός της εποχής του που είχε κατανοήσει πως η Γη είναι στρογγυλή. Η γνώση αυτή όμως στη συνέχεια “χάθηκε”.

Ακόμη και σήμερα όπως τονίζει στο Epoch Times ο Russo, βρισκόμαστε σε μια περίοδο “επιστημονικής κρίσης” η οποία όμως είναι διαφορετική από αυτή των ρωμαϊκών χρόνων καθώς η σημερινή παρακμή, σύμφωνα με τον καθηγητή, “κρύβεται” πίσω από τα τεχνολογικά επιτεύγματα.

Το λάθος του Πτολεμαίου και πως οι άνθρωποι “ξέχασαν” την Αμερική

Παρά ταύτα, το ερώτημα παραμένει. Πως μπορεί οι άνθρωποι να “έχασαν” τη γνώση μιας ολόκληρης ηπείρου; Το λάθος, σύμφωνα με τον καθηγητή, εντοπίζεται στον Πτολεμαίο ο οποίος έφτιαξε έναν “παγκόσμιο” χάρτη συνδυάζοντας τους επικρατέστερους ισχυρισμούς από τις διαθέσιμες αρχαίες πηγές.

Το βασικό πρόβλημα κατά τον καθηγητή είναι η “τοποθέτηση” των Τυχερών Νησιών, τα οποία οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν Κανάριες Νήσους. Στην πραγματικότητα όμως οι Έλληνες αναφέρονταν στις Αντίλλες, σύμφωνα τουλάχιστον με τον Russo. Η “παρεξήγηση” οφείλεται κατά τον ίδιο, στους Ρωμαίους και όχι μόνο, και στη δυσπιστία όσο και αδυναμία τους να “ανοιχτούν” στους ωκεανούς.

Ακολουθώντας τους κανόνες της φιλολογικής όσο και μαθηματικής λογικής, ο Russo εξηγεί στον αναγνώστη, ένα ένα τα λάθη του Πτολεμαίου – τα οποία θεωρούνται πολύ μεγάλα- και παράλληλα αποδεικνύει πως οι γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων για τον πλανήτη μας ήταν πολύ ακριβείς. Ο Πτολεμαίος, όπως τονίζει ο καθηγητής, υπολόγισε λάθος το γεωγραφικό πλάτος των Κανάριων Νήσων, κατά 15 μοίρες με αποτέλεσμα στο δικό του χάρτη να εμφανίζονται εκεί που θα ανέμενε κανείς να είναι οι Αντίλλες. Φυσικά η Αμερική δεν εμφανίζεται στο χάρτη του.

Σύμφωνα με τον Russo, το βιβλίο προκάλεσε δύο ειδών αντιδράσεις. Οι επιστήμονες και οι φιλόλογοι έδειξαν ενθουσιασμό, σε αντίθεση με τους ιστορικούς και τους γεωγράφους, που όπως τονίζει ο συγγραφέας, αδυνατούν να κατανοήσουν κάποιες λογικές πτυχές του έργου του.

“Έχουμε πολλά να μάθουμε από τους αρχαίους Έλληνες. Για παράδειγμα θα πρέπει να προσπαθήσουμε να περιορίσουμε την τάση που υπάρχει για υπερβολική εξειδίκευση” γιατί τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα μπορούν να γίνουν κατανοητά μόνο από αυτούς που εστιάζουν σε περισσότερες από μια πτυχές της ανθρώπινης γνώσης.

Πηγή:

Epoch Times

http://diodos.gr/parajena_p/anatrept/amerikh.htm (2003)

http://www.huffingtonpost.gr/2015/01/29/culture-ellhnes-anakalypsan-ameriki-italos_n_6565174.html (άρθρο της Κατερίνας Πρίφτη)