Η φωνή της Μητέρας Γης μέσα από τα «Μυστήρια των Γυναικών ενός Πρωτόγονου Λαού»

 

Η φωνή της Μητέρας Γης μέσα από τα «Μυστήρια των Γυναικών ενός Πρωτόγονου Λαού»

Η γυναικεία ιερότητα και ο αρχέγονος μητριαρχικός κόσμος των Ίμπιμπιο.

Υπάρχουν βιβλία που δεν διαβάζονται απλά αλλά συνεχίζουν να μένουν στην μνήμη μας γιατί κάτι πολύτιμο που μας πρόσφεραν στις γνώσεις μας. Ένα τέτοιο βιβλίο υπήρξε το Woman’s Mysteries of a Primitive People (1915) της D. Amaury Talbot που αναφέρεται στο ταξίδι μιας γυναίκας από τη βικτωριανή Αγγλία στις ζούγκλες της Νιγηρίας, αναζητώντας τις αόρατες φωνές των γυναικών που οι άνδρες εθνολόγοι δεν άκουσαν ποτέ.

Το έργο αποτελεί μια ανθρωπολογική μελέτη βασισμένη στις εμπειρίες της D. Amaury Talbot και της αδελφής της, που έζησαν για μεγάλο διάστημα ανάμεσα στους Ίμπιμπιο (Ibibio) της νότιας Νιγηρίας στις αρχές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για μία από τις πρώτες προσπάθειες να παρουσιαστεί η θέση της γυναίκας στις αφρικανικές κοινωνίες από την οπτική μιας γυναίκας ερευνήτριας — κάτι σπάνιο για την εποχή.

Στο έργο αυτό, οι γυναίκες των Ίμπιμπιο δεν είναι εξωτικές φιγούρες· είναι ιέρειες ενός κόσμου όπου το θηλυκό σώμα ταυτίζεται με τη δημιουργία, και όπου κάθε γέννηση, κάθε νερό, κάθε πέτρα είναι μορφή θεότητας. Η Talbot, μέσα από το βλέμμα της ερευνήτριας και μέσα από την καρδιά της γυναίκας, καταγράφει κάτι περισσότερο από απλά έθιμα: την επιβίωση ενός αρχέγονου μητριαρχικού κόσμου που ψιθυρίζει ακόμη πίσω από τα πέπλα της αποικιακής ιστορίας.

Στις σελίδες της Talbot δεν ακούμε μόνο τις ιστορίες των γυναικών της Νιγηρίας· ακούμε κάτι αρχαιότερο, βαθύτερο — την ανάσα της ίδιας της Γης. Μέσα από τα μάτια της Αγγλίδας ερευνήτριας, που τόλμησε να διαβεί τα όρια της εποχής της, αναδύεται ένας κόσμος όπου η ζωή και ο θάνατος δεν χωρίζονται, αλλά συνομιλούν μέσα από το πρόσωπο της Μητέρας-Θεάς.

Η Eka Abassi, η «Μητέρα των Πάντων», δεν είναι μόνο μια αφρικανική θεότητα· είναι το αρχέτυπο της θηλυκής δημιουργίας που έχει χαθεί από τις δυτικές θρησκείες. Είναι η φωνή της γης όταν βρέχει, η καρδιά της γυναίκας όταν γεννά, το ρίγος της θάλασσας όταν επιστρέφει τα παιδιά της στα βάθη. Η Talbot, χωρίς να το ομολογεί ρητά, ανακαλύπτει μέσα στον «πρωτόγονο κόσμο» μια χαμένη μνήμη του ανθρώπου — την πίστη ότι η δύναμη της ζωής είναι γένους θηλυκού.

Κάθε κεφάλαιο μοιάζει με άνοιγμα πέπλου που πίσω του αποκαλύπτεται ότι αυτό που η Ευρώπη ονόμασε «δεισιδαιμονία» είναι συχνά μία άλλη μορφή σοφίας. Είναι η ενστικτώδης γνώση πως το σώμα, η γη και το πνεύμα είναι αδιάσπαστα. Οι γυναίκες των Ίμπιμπιο, με τους ψίθυρους, τα τραγούδια και τις τελετές τους, κρατούν ακόμη αναμμένη τη φλόγα του ιερού,  την φλόγα εκείνη που οι πολιτισμοί της λογικής νόμισαν πως έσβησε.

Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το βιβλίο της Talbot δεν διαβάζεται μόνο ως ανθρωπολογική μαρτυρία. Διαβάζεται σαν μια επιστολή από το παρελθόν προς τη σύγχρονη ψυχή — μια υπενθύμιση ότι ο πολιτισμός γεννήθηκε από τη μήτρα και την προσευχή, και πως ο κόσμος θα παραμένει μισός ώσπου να ξαναθυμηθεί τη γλώσσα της Μητέρας.

Πάνω από έναν αιώνα μετά, τα «Μυστήρια των Γυναικών» της Talbot μάς καλούν να θυμηθούμε πως κάθε πολιτισμός ξεκινά από τη γη, τη μήτρα και την αγάπη. Σήμερα, οι ανθρωπολόγοι διαβάζουν το έργο της όχι μόνο για τα εθνολογικά δεδομένα, αλλά και ως πρώιμη φεμινιστική μαρτυρία.

Παρακάτω παραθέτουμε μια σύνοψη των κύριων μερών του βιβλίου

 

 

Ιστορικό και σκοπός του έργου

Η συγγραφέας εξηγεί ότι επιχείρησε να καταγράψει όσα δεν μπορούσαν να μάθουν οι άνδρες εθνολόγοι: τις “γυναικείες μυστηριακές πρακτικές”, τους ρόλους, τις τελετουργίες και τα πιστεύω των γυναικών των Ίμπιμπιο.

Η έρευνά της συνδέεται με την επιθυμία να αντισταθμιστεί η ανδροκεντρική εικόνα που επικρατούσε στις μελέτες περί «πρωτόγονων λαών». Ο στόχος είναι να αναδειχθεί η θηλυκή διάσταση της θρησκείας, της μαγείας και της κοινωνίας.

 

 

Θρησκεία και Κοσμοθεωρία των Ίμπιμπιο

Κεντρική θεότητα είναι η Eka Abassi, η Μεγάλη Μητέρα και δημιουργός όλων των πραγμάτων. Είναι ταυτόχρονα μητέρα και σύζυγος του θεού της βροντής, Obumo, και λατρεύεται ως πηγή της ζωής, της γονιμότητας και της φύσης.

Οι Ίμπιμπιο συνδέουν κάθε μορφή ζωής —γη, πέτρα, νερό— με τη θεϊκή θηλυκή αρχή. Η λατρεία της Eka Abassi περιλαμβάνει ιερά δέντρα, πέτρες και πηγές, όπου γυναίκες προσεύχονται για γονιμότητα και ίαση.

Μητρότητα και Τελετουργίες Γέννησης

Η μητρότητα θεωρείται η ύψιστη αποστολή της γυναίκας.

Πλήθος ταμπού και μαγικών πρακτικών συνοδεύουν την εγκυμοσύνη και τον τοκετό — όπως αποφυγή ορισμένων τροφών (σαλιγκάρια, χοίρος, προνύμφες) για να μη σημαδευτεί το παιδί ή τελετουργίες λύσης δεσμών ώστε να διευκολυνθεί η γέννα.

Η ατεκνία θεωρείται κατάρα που μπορεί να λυθεί με ιερά λουτρά σε «μητρικές» πηγές.

 

 

Δεισιδαιμονίες και Φόβοι

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη φοβία για τα δίδυμα.

Παραδοσιακά, οι μητέρες διδύμων θεωρούνταν ακάθαρτες και τα παιδιά τους συχνά θανατώνονταν, καθώς θεωρούνταν «παιδιά πνευμάτων». Οι ίδιες εξορίζονταν σε ειδικά χωριά καθαρμού.

Η Talbot παρατηρεί ωστόσο ότι οι Χριστιανοί ιεραπόστολοι και η βρετανική διοίκηση άρχισαν να μεταβάλλουν αυτή την πρακτική, δημιουργώντας χωριά προστασίας για τις «μητέρες διδύμων».

Πίστη στις “Ψυχές του Δάσους”

Κάθε άνθρωπος θεωρείται ότι έχει έναν “συγγενή της ψυχής” (bush soul) σε μορφή ζώου ή φυτού.

Η ψυχή μπορεί να μετενσαρκώνεται ή να περιπλανιέται, και ο θάνατος ή η δυστυχία ενός ανθρώπου μπορεί να συνδεθεί με το πάθημα του «ζώου-αδελφού» του.

Η αντίληψη αυτή θυμίζει παγκόσμια μοτίβα τοτεμισμού και μετεμψύχωσης.

 

Θάνατος και Τελετές

Οι γυναίκες διατηρούν μυστικές τελετές ταφής, από τις οποίες οι άνδρες αποκλείονται.

Η συγγραφέας καταφέρνει να αποσπάσει πληροφορίες από ηλικιωμένες γυναίκες, περιγράφοντας τελετουργίες καθαρμού και επικοινωνίας με τις ψυχές των νεκρών — ένα πεδίο αμιγώς γυναικείο και ιερό.

Η θέση της γυναίκας

Παρότι οι Ίμπιμπιο ζουν σε πατριαρχική κοινωνία, η Talbot διαπιστώνει ότι οι γυναίκες διατηρούν ιδιαίτερη δύναμη μέσω της θρησκείας και της μαγείας.

Υπάρχουν γυναικείες μυστικές ενώσεις (όπως οι Εbere και Iban Isong) που θυμίζουν τα ανδρικά “μυστικά συμβούλια” αλλά λειτουργούν ανεξάρτητα και με δική τους ιεραρχία.

 

 

Σημασία του έργου

Η Talbot συνδυάζει την επιστημονική παρατήρηση με προσωπικό ύφος ταξιδιωτικής αφήγησης.

Το έργο αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για την ιστορία της ανθρωπολογίας και του φεμινιστικού λόγου, καθώς αναδεικνύει:

•          τον ρόλο της γυναίκας ως φύλακα των παραδόσεων,

•          τη θηλυκή πλευρά της θεότητας,

•          και τη σύγκρουση ανάμεσα στη δυτική σκέψη και την αφρικανική πνευματικότητα.

 

Συνολική εκτίμηση

Το βιβλίο είναι μια συγκλονιστική μαρτυρία ανθρωπολογικής ευαισθησίας και ταυτόχρονα ένα έγγραφο φεμινιστικής αυτοσυνείδησης.

Πίσω από την αποικιακή οπτική της εποχής, διαφαίνεται μια ειλικρινής προσπάθεια κατανόησης των «μυστικών των γυναικών» — μιας κοινωνίας όπου η μητέρα-θεά, η γόνιμη γη και η μαγεία της ζωής συνυφαίνονται σε ένα ενιαίο, ιερό σύμπαν.

Η συγγραφέας εκφράζει ευγνωμοσύνη για όσα έμαθε από τις γυναίκες των Ίμπιμπιο και ελπίζει ότι το έργο της θα φωτίσει την πνευματικότητα και τη δύναμη των «πρωτόγονων» γυναικών, αναγνωρίζοντας σε αυτές μια παγκόσμια θηλυκή σοφία που ενώνει όλες τις γυναίκες της γης.

Κατά την Talbot η ιστορία του πολιτισμού δεν είναι αποκλειστικά έργο των ανδρών.

Πίσω από τις δομές της πατριαρχίας επιβιώνει ένας αρχαίος γυναικείος κόσμος — ο κόσμος της Μητέρας, της Μάγισσας, της Ιέρειας.

Η Talbot καλεί τον δυτικό αναγνώστη να ξαναδεί τη «βάρβαρη γυναίκα» όχι ως υπάνθρωπο, αλλά ως φορέα μιας βαθύτερης κοσμοαντίληψης όπου το θηλυκό είναι πηγή ζωής και γνώσης.

 

 

 

Ολόκληρο το βιβλίο για ανάγνωση μπορείτε να το βρείτε εδώ :

https://archive.org/details/cu31924028649121

 

 Κείμενο & επιμέλεια: Κων. Γραικιώτης 

📚 *Πηγή έμπνευσης: 

 D. Amaury Talbot, “Woman’s Mysteries of a Primitive People” (1915)   

 

Τσιγγάνοι χωρίς σύνορα

 

Λαοί που χάνονται

Όταν οι Τσιγγάνοι άρχισαν να μεταναστεύουν στην Ευρώπη, επωφελήθηκαν από τις συστατικές επιστολές του βασιλιά της Βοημίας και του πάπα Μαρτίνου Ε'. Τα σύνορα άνοιγαν εύκολα γι' αυτούς. Σιγά σιγά, υποχρεώθηκαν να υποταχθούν στους νόμους της χώρας όπου διέμεναν και μπορούσαν να αποκτήσουν θεωρημένες άδειες για να πάνε στο εξωτερικό. Οπωσδήποτε όμως οι Τσιγγάνοι παρέμεναν νομάδες στη χώρα της υποδοχής τους.

Τσιγγάνοι: αιωνίως αποδιοπομπαίοι τράγοι

Jan Miense Molenaer - Gypsies in a Village 1635

Η δραματική ιστορία των Τσιγγάνων ακούγεται στη μουσική τους, διαβάζεται στα μάτια τους, χάνεται μέσα στο αίμα τους. Η τσιγγάνικη μουσική είναι ένα βιβλίο ανοιγμένο στο παρελθόν πρόκειται για ένα λαό που μιλάει. Παρ' όλα αυτά οι Τσιγγάνοι είναι κάτι πολύ διαφορετικό από τη μουσική τους, κάτι πολύ διαφορετικό από τον μύθο που έπλασαν γι' αυτούς οι ρομαντικοί και οι οπερέτες. Πέρα από μια στερεότυπη εικόνα, η ιστορία του τσιγγάνικου λαού υπήρξε χωρίς αμφιβολία μια από τις πιο τραγικές ιστορίες των νέων χρόνων.

 

Ήλθαν από τις Ινδίες

 

 

Οι Τσιγγάνοι είναι ινδικής καταγωγής και έφθασαν στη Δύση στις αρχές του 15ου αιώνα, ύστερα από μακρόχρονη μετανάστευση που άφησε ίχνη στη γλώσσα τους καθώς και στα ονόματα που τους έδωσαν οι Ευρωπαίοι. Εφοδιασμένοι με συστατικές επιστολές από τον βασιλιά της Βοημίας και τον πάπα Μαρτίνο Ε', οι Τσιγγάνοι έτυχαν στην αρχή καλής υποδοχής από την περίεργη και γοητευμένη Ευρώπη. Όμως, πολύ γρήγορα, ελήφθησαν τα πρώτα μέτρα αποπομπής τους (Λουκέρνη, 1471). Σ' «αυτή την κοινωνία που είχε ριζώσει σε μια χώρα μικρού και κλειστού ορίζοντα», οι Τσιγγάνοι ενοχλούσαν.

Σε μια Ευρώπη, που με πολύ κόπο κατάφερε να συνέλθει από τις πληγές της πανούκλας του 1348, οι Τσιγγάνοι προκαλούσαν φόβο. Η αναπάντεχη άφιξη τους, οι μυστικοπαθείς και μαγικές συνήθειες τους, η μυστηριώδης καταγωγή τους, η ολοκληρωτική πολιτική και θρησκευτική ανεξαρτησία τους, τους έκαναν ιδανικούς αποδιοπομπαίους τράγους μιας κοινωνίας που αναζητούσε νέα ταυτότητα. Μερικοί μάλιστα ιεροκήρυκες θεωρούσαν τους Τσιγγάνους προπομπούς του Αντίχριστου.

 

Η Ευρώπη εναντίον των Τσιγγάνων

 

ΤΟ ΚΑΦΕ ΤΡΙΓΩΝΟ ΤΩΝ ΤΣΙΓΓΑΝΩΝ 

ΣΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ
 

Μετά από λίγα χρόνια, ολόκληρη η Ευρώπη συμμάχησε εναντίον των Τσιγγάνων. Το 1504, ο Λουδοβίκος ΙΒ' διακήρυξε ότι ήταν ανεπιθύμητοι στο γαλλικό έδαφος. Το 1510, τους τιμωρούσαν με απαγχονισμό σε περίπτωση ανυπακοής. Το 1561, ο Κάρολος Θ' έστειλε τους άνδρες Τσιγγάνους στα κάτεργα και ξύρισε τα μαλλιά των γυναικών και των παιδιών. Πολύ γρήγορα, εξάλλου, άρχισαν να τους παίρνουν τα παιδιά, για να τα αναθρέψουν χριστιανικά, ενώ έκλειναν τις μητέρες σε άσυλα, όταν δεν τις σκότωναν αμέσως.

Οι Κάτω Χώρες οργάνωναν λαϊκό κυνήγι με κωδωνοκρουσίες... Στη Σύνοδο του Τριδέντου η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τους αποκήρυξε ως προδότες και ανυπότακτους. Η Ισπανία τους συνελάμβανε και τους εξόριζε μαζικά στις αποικίες της Αμερικής· το ίδιο έκαναν η Αγγλία και η Γαλλία. Το 1692, στη Βενετία, ελευθέρωναν τους κατάδικους εάν δέχονταν να κυνηγήσουν Τσιγγάνους. «Ο φόνος ενός Τσιγγάνου είναι αμαρτία που συγχωρείται». Το 1721, ο αυτοκράτορας της Γερμανίας Κάρολος Στ' διέταξε την εξολόθρευση τους, δύο αιώνες πριν από το ολοκαύτωμα των Εβραίων.

 

Μια γενοκτονία που λησμονήθηκε

 

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ BELZEC 1940
 

Ο 20ός αιώνας δεν καλυτέρευσε τη μοίρα των Τσιγγάνων. Στο εξής ήταν θύματα μιας πλαστής εικόνας που η Δύση πέταξε στα μούτρα της Ιστορίας, θύματα του τρομερού ατταβισμού των δυτικών λαών. Το 1908, ο Γάλλος πρωθυπουργός Κλεμανσώ έριξε ανάθεμα κατά των Τσιγγάνων. Το 1912, θεσπίσθηκε στη Γαλλία ένας νόμος ταπεινωτικός και ρατσιστικός: για κάθε τους μετακίνηση, οι Τσιγγάνοι έπρεπε να θεωρούν τις ταυτότητες τους στη Χωροφυλακή, ενώ ήταν δυνατό, ανά πάσα στιγμή, να υποβληθούν σε έλεγχο ή να φυλακισθούν. Ο νόμος αυτός καταργήθηκε το 1969... Στην Ελβετία, από το 1926 και μετά, η φιλανθρωπική οργάνωση «Προστασία της Νεότητας» οργάνωνε απαγωγές παιδιών Τσιγγάνων, μέσω του τμήματος της «Παιδιά των μεγάλων δρόμων». Τα έκλειναν σε ιδρύματα και τα τοποθετούσαν μετά σε οικογένειες ώστε να υιοθετηθούν και να αποξενωθούν από την πολιτιστική τους παράδοση. Πολλές νέες κοπέλες υποβάλλονταν σε στείρωση. Αυτές οι σκανδαλώδεις ενέργειες, που είχαν την υποστήριξη των αρχών, έπαψαν μόλις το 1973.

Το Τρίτο Ράιχ συγκεκριμενοποίησε, πέραν πάσης προσδοκίας, όλες τις προσπάθειες των περασμένων αιώνων. Όπως οι Εβραίοι, έτσι και οι Τσιγγάνοι, υπήρξαν τα δηλωμένα θύματα των ρατσιστικών νόμων. Με τη διαφορά όμως ότι οι Τσιγγάνοι κατόρθωναν καμιά φορά να αποφύγουν τη σύλληψη: παλιά συνήθεια των νομαδικών λαών. Πολλοί Τσιγγάνοι υπηρέτησαν την Αντίσταση χάρη στη γνώση του εδάφους, χάρη στο ανεξάρτητο πνεύμα τους καθώς και στην άγνοια της ταυτότητας τους από τα διάφορα κράτη. Παρ' όλα αυτά, 500.000 έως 800.000 Τσιγγάνοι χάθηκαν στα στρατόπεδα του θανάτου: Άουσβιτς, Νταχάου, Μπούχενβαλντ... Η Γαλλική Δημοκρατία επίσης δεν τήρησε καλή στάση έναντι των Τσιγγάνων. Χωρίς να περιμένει την άφιξη των Γερμανών και πριν από τους ρατσιστικούς νόμους του Βισύ, η Γαλλική Κυβέρνηση, από τον Απρίλιο 1940, είχε διατάξει τον περιορισμό των Τσιγγάνων σε απομακρυσμένες περιοχές.

Πολλές φορές η επέμβαση του γαλλικού πληθυσμού επέτρεψε τη σωτηρία των Εβραίων, οι Τσιγγάνοι όμως δεν δέχθηκαν ποτέ καμιά βοήθεια: ήταν μόνοι, εγκαταλειμμένοι στον τρομακτικό μηχανισμό της ανθρώπινης ντροπής και ατίμωσης. Τελικά, η κυβέρνηση του Βισύ συνέχισε απλώς ό,τι είχε αρχίσει η Γαλλική Δημοκρατία. Για πολλά χρόνια, η γενοκτονία των Τσιγγάνων είχε σβηστεί από τις σελίδες της Ιστορίας: ο λαός αυτός δεν διέθετε καμιά δομή ώστε να μεταδώσει την ανάμνηση του «shoah» του (θυσία). Σήμερα επιτέλους, η αποκατάσταση έχει αρχίσει. Με την πτώση του κομμουνισμού στις Ανατολικές χώρες της Ευρώπης, εκατοντάδες χιλιάδες τσιγγάνοι, που ο Στάλιν είχε εξαναγκάσει σε μόνιμη εγκατάσταση, ξεριζώθηκαν, βορά της μνησικακίας των αυτοχθόνων.

Η οικονομική κρίση και η απώλεια ορισμένων ηθικών αξιών ωθούν τους απροσανατόλιστους πληθυσμούς σε εκδηλώσεις επιθετικότητας εναντίον των πιο αδύνατων, των περιθωριακών, δηλαδή των Τσιγγάνων που, ακόμη μια φορά, παίζουν τον τραγικό ρόλο των αποδιοπομπαίων τράγων.

 

Ένα αβέβαιο μέλλον

 

 

Οι Ρομ, οι Τσιγγάνοι της Ρουμανίας, φεύγουν κατά χιλιάδες από τη χώρα αυτή, και απωθούνται προς τα σύνορα με τη Γερμανία, που δεν ξέρει πια πώς να αντιμετωπίσει τα σχετικά με την επανένωση της προβλήματα.

Αλλά ούτε η Γαλλία δεν μπορεί να δεχθεί αυτούς τους πρόσφυγες, γιατί είναι επιβαρυμένη, εδώ και πολύ καιρό, με τους απόκληρους της Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής. Όμως είναι πολλοί αυτοί που καταφεύγουν στη Γαλλία: λαθρομετανάστες σε αυτοσχέδιες κατασκηνώσεις, με σαπισμένα τροχόσπιτα, φωνάζουν την απελπισία τους στο μετρό του Παρισιού.

Σήμερα οι Τσιγγάνοι χάνουν σιγά σιγά τον νομαδικό χαρακτήρα τους. Στη Γαλλία, το ένα τρίτο μόνο περιπλανάται όλο τον χρόνο. Οι Τσιγγάνοι έχουν εγκατασταθεί μόνιμα, δηλαδή περιθωριοποιηθεί, στο όνομα της προόδου.

Στις Ανατολικές χώρες, το πρόβλημα είναι σοβαρό. Διωγμένοι από τους αυτόχθονες πληθυσμούς, απωθούνται προς τα σύνορα με τη Δύση. Μόνη λύση να πάρουν την τύχη στα χέρια τους. Έχουν ήδη εμφανισθεί πολλές τσιγγάνικες οργανώσεις. Στο Κοινοβούλιο της Ρουμανίας έχει εκλεγεί ένας Τσιγγάνος βουλευτής, στην Ουγγαρία δύο. Στην πρώην Γιουγκοσλαβία, όπου υπήρχαν άλλοτε «ευτυχισμένοι Τσιγγάνοι», βρίσκονται στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης που δεν τους αφορά. Καθώς ανήκουν στη μια ή στην άλλη πλευρά, οι οικογένειες διαλύονται, τα μίση εντείνονται. Πολλοί προσπαθούν να φύγουν.

Το μέλλον διαγράφεται δύσκολο για ένα λαό που παραμένει, ό,τι κι αν πούμε, ένας από τους αποδιοπομπαίους τράγους για τη Δύση που βρίσκεται σε περίοδο κρίσης. Παρ' όλα αυτά, υπάρχει ακόμη ελπίδα, χάρη στις διεθνείς οργανώσεις και στη θρησκευτική πνοή που εμψυχώνει τους Τσιγγάνους, κυρίως όμως χάρη στην αίρεση της Πεντηκοστής της Εκκλησίας των Μεθοδιστών Διαμαρτυρομένων, στην οποία ανήκουν οι Τσιγγάνοι κατά 50%.

Τουλάχιστον ας γίνουν απλώς αποδεκτοί σαν ανθρώπινα όντα, σαν πολιτιστική παράδοση.

JΕRΟΜΕ ΒΙΜΒΕΝΕΤ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ

ΙΑΝ.1994