Ο Πήγασος — Το φτερωτό άλογο της έμπνευσης

 

Ο Πήγασος — Το φτερωτό άλογο της έμπνευσης

Από το αίμα της Γοργόνας ως τον αστερισμό του ουρανού

Ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο της ελληνικής μυθολογίας, γεννημένος από το αίμα της Μέδουσας και την πνοή του Ποσειδώνα, έγινε διαχρονικό σύμβολο έμπνευσης, δημιουργίας και υπέρβασης. Από την πηγή των Μουσών στον Ελικώνα ως τον αστερισμό που φέρει το όνομά του, η ιστορία του συνδέει τη γη με τον ουρανό, τη δύναμη με την ποίηση.

Ο Πήγασος εξακολουθεί να σαγηνεύει τη φαντασία των ανθρώπων μέχρι σήμερα. Από τα αρχαία αγγεία και τα ανάγλυφα ως τα λογότυπα και τις κινηματογραφικές και τηλεοπτικές οθόνες της εποχής μας, παραμένει σύμβολο της ποιητικής έμπνευσης, της πτήσης του νου και της υπέρβασης των ορίων.

Η καταγωγή του χάνεται στα βάθη της αρχαιότητας, στην προφορική παράδοση των Ελλήνων. Η πρώτη του εμφάνιση σε γραπτή μορφή βρίσκεται στη Θεογονία του Ησιόδου (8ος–7ος αι. π.Χ.), όπου περιγράφεται ως παιδί της Γοργόνας Μέδουσας και του Ποσειδώνα. Όταν ο ήρωας Περσέας αποκεφάλισε τη τρομερή Μέδουσα, από το αίμα της γεννήθηκαν δύο πλάσματα: ο Χρυσάωρ, πολεμιστής με χρυσό ξίφος, και ο Πήγασος, το λαμπρό φτερωτό άλογο.

 

 

Η γέννησή του λοιπόν συνδέεται με τον θάνατο της μητέρας του, της Γοργόνας Μέδουσας, από τον Περσέα. Άλλοτε ξεπηδά από τον λαιμό της Γοργόνας, ως γιος του Ποσειδώνα, και άλλοτε από την ίδια τη Γαία που γονιμοποιήθηκε από το αίμα της Γοργόνας, όταν την αποκεφάλισε ο Περσέας. Όσο για το όνομά του, αυτό συνδέεται με τον τόπο κατοικίας της μητέρας του και τον τόπο της δικής του γέννησης όπως αναφέρει ο Ησίοδος

Αμέσως μετά τη γέννησή του, ο Πήγασος πέταξε ψηλά στον ουρανό και εγκαταστάθηκε στο όρος Ελικώνας, όπου με ένα χτύπημα της οπλής του έκανε να αναβλύσει μια πηγή, η Ιπποκρήνη. Από τότε, η πηγή αυτή θεωρήθηκε ιερή για τις Μούσες — τις θεότητες της τέχνης και της ποίησης — και έγινε σύμβολο της έμπνευσης που ξεπηδά ξαφνικά, όπως το νερό από τη γη.

 

 

Σε άλλους μύθους, ο Πήγασος συνδέεται με τον ήρωα Βελλεροφόντη, ο οποίος, με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς, εξημέρωσε το άλογο χρησιμοποιώντας ένα χρυσό χαλινάρι. Μαζί αντιμετώπισαν τη φοβερή Χίμαιρα, ένα τέρας με κεφάλι λιονταριού, σώμα κατσίκας και ουρά φιδιού. Καβάλα στον Πήγασο, ο Βελλεροφόντης έπληξε το τέρας από ψηλά και έγινε ένδοξος ήρωας.

Όμως, η ύβρις — η αλαζονεία απέναντι στους θεούς — δεν άργησε να τον καταστρέψει. Ο Βελλεροφόντης θέλησε να ανέβει στον Όλυμπο πάνω στον Πήγασο και να συγκαταλεχθεί στους αθανάτους. Ο Δίας, για να τον συνετίσει, έστειλε μια μύγα να τσιμπήσει το άλογο· ο ήρωας έπεσε στο κενό, ενώ ο Πήγασος συνέχισε την πορεία του προς τον ουρανό. Εκεί, σύμφωνα με την παράδοση, ο Δίας τον τοποθέτησε ανάμεσα στ’ άστρα, όπου λάμπει ακόμη ως ο αστερισμός του Πήγασου.

 

Στην ελληνική τέχνη και λογοτεχνία, ο Πήγασος απεικονίζεται ως άλογο κατάλευκο, ευγενικό, ταχύτατο και πανίσχυρο, που πετά ανάμεσα στη γη και τον ουρανό. Το λευκό του χρώμα συμβολίζει την καθαρότητα της ψυχής, την αγνότητα της έμπνευσης και τη θεϊκή χάρη που αγγίζει τον άνθρωπο όταν δημιουργεί.

Με την πάροδο των αιώνων και την εξάπλωση του χριστιανισμού, ο Πήγασος έπαψε να λατρεύεται ως θεϊκό ον, αλλά δεν ξεχάστηκε ποτέ. Στους ύστερους χρόνους, έγινε το αιώνιο έμβλημα του ποιητικού οίστρου — το φτερωτό άλογο που μεταφέρει τους ανθρώπους από τη γη της ανάγκης στον ουρανό της φαντασίας.

Γι αυτό αν και μυθολογικό όν ο Πήγασος ενέπνευσε και τους σύγχρονους μυθοπλάστες που τον φέρνουν να έχει ιππευτεί από ένα άλλο μυθικό μας ήρωα τον Περσέα –αν και αυτό δεν αναφέρεται ρητά πουθενά στις πηγές της Ελληνικής Μυθολογίας. Γράφουν λοιπόν ότι με το που γεννήθηκε ο Πήγασος ιππεύτηκε από τον Περσέα που τον καβαλίκεψε αμέσως μετά το κόψιμο της κεφαλής της Μέδουσας προκειμένου να αποφύγει την καταδίωξη των αδελφών της Μέδουσας. Και πέταξε γοργά με τα φτερωτά σανδάλια του καβαλικεύοντας τον Πήγασο και έφυγε μακριά από τον τόπο.

 

 

Στον δρόμο της επιστροφής, πέρασε από την Αιθιοπία. Εκεί, σ΄ έναν βράχο είδε μια γυναικεία φιγούρα αλυσοδεμένη. Πλησίασε και θαμπωμένος από την ομορφιά της, σταμάτησε να μάθει τι συμβαίνει. Μαθαίνει πως η κόρη ονομάζεται Ανδρομέδα. Είναι κόρη του βασιλιά Κηφέα και της Κασσιόπης ή Κασσιόπειας ή Κασσιέπειας, η οποία είχε προκαλέσει την οργή του Ποσειδώνα, επειδή περηφανεύτηκε πως είναι πιο όμορφη από τις Νηρηίδες. Ο Ποσειδώνας έστειλε τότε ως τιμωρία της ένα θαλάσσιο Δράκοντα, το Κήτος, και για εξιλέωση απαίτησε τη θυσία της Ανδρομέδας. Ο Περσέας, ερωτευμένος με την κόρη του Κηφέα, αποφασίζει να σκοτώσει το Κήτος και να πάρει μαζί του την Ανδρομέδα. Πράγματι, ο ήρωας τερματίζει τη ζωή του θαλάσσιου τέρατος και με τη συγκατάθεση των γονέων της, παίρνει την Ανδρομέδα μαζί του στη Σέριφο

Και έτσι, όπως βλέπετε,  ακόμη και σήμερα, ο Πήγασος εξακολουθεί να εμπνέει και να πετά στις σελίδες, στους πίνακες και στα όνειρά μας, υπενθυμίζοντας ότι κάθε πτήση ξεκινά με μια σπίθα έμπνευσης.

 

 

Αρχαίες πηγές και παραλλαγές

•          Ησίοδος, Θεογονία 270–281: πρώτη αναφορά στη γέννηση του Πήγασου και του Χρυσάωρα από το αίμα της Μέδουσας.

•          Πίνδαρος, Ολυμπιόνικος 13.63–92: ο Πήγασος χαρίζει στον Βελλεροφόντη τη νίκη κατά της Χίμαιρας.

•          Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις 9.31.3: αναφορά στην πηγή Ιπποκρήνη του Ελικώνα.

•          Υγίνος, Fabulae 57: η ανάβαση του Βελλεροφόντη προς τον Όλυμπο και η θεϊκή τιμωρία.

Οι Σαραντάπηχοι – οι γίγαντες της Κρήτης

 

Οι Σαραντάπηχοι – οι γίγαντες της Κρήτης

Γράφει ο Κ. Γραικιώτης 

Στα παλιά χρόνια, τότε που η μνήμη του κόσμου χάνεται μέσα στους αιώνες, λένε πως στην Ίδη της Κρήτης ζούσαν οι Σαραντάπηχοι. Ήταν άνθρωποι παράξενοι και φοβεροί, με ανάστημα τεράστιο και δύναμη ακατάβλητη• τόση που, όπως έλεγαν οι παλιοί, ένα τους βήμα κάλυπτε τόπο σαράντα πήχες. Η ίδια λαϊκή παράδοση ανιχνεύει στοιχεία όπως πελώριες πατημασιές σε βράχια, θεωρούμενες ως αποτυπώματα των Σαραντάπηχων.

Σύμφωνα μάλιστα με την κρητική λαϊκή μυθολογία, το φαράγγι της Σαμαρίνας που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μύθοι της Ιεράπετρας, δημιουργήθηκε όταν ο γίγαντας Σαραντάπηχος, γιος του Δία, έσκυψε να πιει νερό από τον ποταμό Κρυγιό και η γενειάδα του χώρισε στα δύο τους βράχους, δημιουργώντας το φαράγγι. Το φαράγγι διαθέτει επιβλητικά τοιχώματα με στενές διαδρομές μήκους περίπου 1,5 χλμ., όπου υπάρχουν καταπράσινα τοπία, νερά, καταρράκτες και μικρές λιμνούλες.

Όμως κάποια στιγμή, τα παλιά χρόνια, οι Σαραντάπηχοι εξαφανίστηκαν. Ήταν τότε που έγινε ο μεγάλος κατακλυσμός. Οι Σαραντάπηχοι, ανέβηκαν στην κορυφή του Ψηλορείτη για να μη πνιγούν. Ψηλοί κι αυτοί, ψηλό και το βουνό, έτσι το νερό δεν έφτανε να τους σκεπάσει. Έμειναν πολλές μέρες εκεί, παγιδευμένοι και όρθιοι, με το νερό ως τον λαιμό. Ήταν μια δοκιμασία που δεν είχε τελειωμό. Και σαν να μην έφτανε αυτό από τη λάσπη ξεπηδούσαν σκουλήκια που τρύπωναν στις πατούσες τους και δεν τους άφηναν σε ησυχία. Όταν έσκυβαν να τα βγάλουν, γλιστρούσαν, έπεφταν και πνίγονταν. Άλλοι πάλι κουράζονταν καθώς δεν άντεχαν το ίδιο τους το βάρος κι άλλοι σωριάζονταν γιατί έσπαζε η ραχοκοκαλιά τους. Έτσι χάθηκαν οι Σαραντάπηχοι μέσα στα νερά, όπως είχε ορίσει η μοίρα τους.

Οι παλιοί σοφοί έλεγαν πως τούτη η ιστορία θυμίζει τα λόγια της Γένεσης για τους γίγαντες που γεννήθηκαν «ἀπὸ τοὺς γιοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ τὶς κόρες τῶν ἀνθρώπων» – τους περίφημους ανθρώπους της αρχαιότητας. Ακόμα και οι Βούλγαροι έχουν παραδόσεις για τους πρώτους ανθρώπους-γίγαντες. Και στις δικές τους παραδόσεις αυτοί παρουσιάζονται ψηλοί και δυνατοί, μα άτσαλοι και αδύναμοι να σταθούν. Έτσι και αυτοί, όπως οι Σαραντάπηχοι, σκόνταφταν, έπεφταν, έσπαζαν τα κόκαλά τους και δεν μπορούσαν πια να σηκωθούν.

Στην Κρήτη, στη Βιάννο, οι παραδόσεις για τους Σαραντάπηχους μένουν ζωντανές ως σήμερα. Εκεί δείχνουν τον τάφο ενός Σαραντάπηχου, και λένε πως σ’ εκείνο τον τόπο είχαν θάψει οι αρχαίοι γίγαντες, οι Αλωάδες, τον θεό Άρη. Έτσι, είναι πιθανό ότι η τοπική παράδοση για τον τάφο του Σαραντάπηχου στη Βιάννο να κρύβει μέσα της μια παλιά ανάμνηση των αρχαίων κρητικών μύθων για τους Αλωάδες.

Όμως, οι Σαραντάπηχοι, μορφές φοβερές και θαυμαστές, χάθηκαν μέσα στο χρόνο, αφήνοντας πίσω τους μονάχα τα θρύψαλα της μνήμης: αποτυπώματα σε βράχους, φαράγγια που αποδόθηκαν στη δύναμή τους, και ιστορίες που περνούν από στόμα σε στόμα. 

Στην Κρήτη, όπου η παράδοση κρατάει ακόμα ζωντανές τις μορφές τους, οι Σαραντάπηχοι παραμένουν γίγαντες όχι από σάρκα και οστά, αλλά από μύθο και φαντασία που με το πέρασμα του χρόνου έγιναν παραμύθι και τραγούδι. Κι έτσι συνεχίζουν να ζουν, σαν αιώνιοι φρουροί της λαϊκής μνήμης, σε κάθε αφήγηση που μιλά για το θαύμα και το δέος των παλιών καιρών.

 ΚΑΓ

Αλήθεια ή Μύθος η Βιβλική Έξοδος;

 

Αλήθεια ή Μύθος η Βιβλική Έξοδος;

Πότε και γιατί εγκατέλειψαν οι Εβραίοι την Αίγυπτο για την Χαναάν; Πώς έγινε το «θαύμα» που έπνιξε το στρατό του Φαραώ; Σύμφωνα με τη θεωρία ενός διακεκριμένου Αιγυπτιολόγου, δεν ήταν θαύμα: Τα νερά που κατάπιαν τους στρατιώτες οφείλονταν στο παλιρροϊκό κύμα που προκάλεσε η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης τον 15ο αιώνα π.Χ.

Γράφει ο  Ronald Schiller

Η φυγή των Εβραίων από την Αίγυπτο είναι από τις δραματικότερες και πιο συγκινητικές ιστορίες της Βίβλου, κι ένας από τους θεμέλιους λίθους της χριστιανικής, της εβραϊκής και της μουσουλμανικής πίστης. Έτσι, όταν ο Αιγυπτιολόγος Χανς Γκέντικε, του Πανεπιστημίου Τζωνς Χόπκινς της Βαλτιμόρης, αντέκρουσε τις παραδεδεγμένες βιβλικές θεωρίες σχετικά με την Έξοδο, δεν είναι καθόλου περίεργο το ότι οι απόψεις του δημοσιεύτηκαν σ' όλες τις εφημερίδες του κόσμου.

Οι περισσότεροι μελετητές της Βίβλου πιστεύουν ότι η Έξοδος - αν όντως είναι ιστορικό γεγονός - έγινε τον 13ο αιώνα προ Χριστού. Άλλοι, ότι το θαύμα της Ερυθράς Θάλασσας δεν είναι παρά ένα παραμύθι. Ο Γκέντικε, ωστόσο, παρουσιάζει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η Έξοδος των Εβραίων τοποθετείται χρονολογικά στον 15ο αιώνα πριν απ' τη γέννηση του Χριστού, κι ότι το θαύμα του καταποντισμού του αιγυπτιακού στρατού αποτελεί ιστορική πραγματικότητα.

Ο Γκέντικε βασίζει την αμφιλεγόμενη άποψη του σε τρία ουσιώδη στοιχεία. Το πρώτο είναι μια ιερογλυφική επιγραφή από την εποχή της Χατσεψούτ, του θηλυκού Φαραώ που κυβέρνησε την αρχαία Αίγυπτο από το 1490 ως το 1468 π.Χ. Σύμφωνα με την ερμηνεία του Γκέντικε, η επιγραφή μιλάει για το λαό των Άμου (όπως ονόμαζαν οι Αιγύπτιοι τους Σημίτες) που περιλάμβανε και μια ομάδα αλλοδαπών, τους Σεμάου. Η Χατσεψούτ κατάργησε τα ειδικά προνόμια των Σεμάου, γιατί «είχαν παραμελήσει τα καθήκοντα που τους είχαν ανατεθεί». Κι αφού επέτρεψε σ' αυτά τα «βδελύγματα των θεών» να αποχωρήσουν από τη χώρα, ο «πατέρας των πατέρων [που ο Γκέντικε τον ταυτίζει με το θεό των υδάτων, Νουν] εμφανίστηκε ξαφνικά» και «η γη κατάπιε τα βήματα τους». Για τον Γκέντικε αυτή είναι απλώς μια αιγυπτιακή εκδοχή της Εξόδου, σύμφωνα με την οποία εκείνοι που πνίγηκαν ήταν οι ξένοι και όχι οι στρατιώτες του Φαραώ.

Η δεύτερη αποδεικτική πηγή του Γκέντικε είναι ένα εδάφιο της Βίβλου (Α' Βασιλειών 6:1) που αναφέρει ότι ο Ναός του Σολομώντα χτίστηκε 480 χρόνια μετά την Έξοδο. Μια και είναι γνωστό ότι η ανέγερση του Ναού έγινε γύρω στο 970 π.Χ., η Έξοδος - σύμφωνα με αυτό τον υπολογισμό - πρέπει να πραγματοποιήθηκε τον 15ο αιώνα π.Χ.

Το τρίτο στοιχείο αφορά την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης τον 15ο αιώνα π.Χ. - μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της ιστορίας.

Τα γεγονότα της Εξόδου, όπως τα αναπλάθει ο Γκέντικε με βάση τις βιβλικές και αρχαιολογικές ενδείξεις, εξελίχτηκαν ως εξής: Κάποτε, ανάμεσα στο 2000 και το 1500 π.Χ., οι πρόγονοι των Ισραηλιτών που ζούσαν στην Χαναάν, κλήθηκαν επίσημα να εγκατασταθούν στην περιοχή Γκόσεν, στο ανατολικό Δέλτα του Νείλου. Ίσως εκείνος που τους κάλεσε να ήταν ο Ιωσήφ, ένας «δικός τους», που κατείχε κάποιο υψηλό αξίωμα στην αιγυπτιακή αυλή. Ορισμένοι μελετητές εικάζουν ότι ο Ιωσήφ ήταν αξιωματούχος την εποχή που κυβερνούσαν την Αίγυπτο οι σημιτικής καταγωγής εισβολείς Υξώς, μεταξύ 1670 και 1560 π.Χ.

Η κατάσταση άλλαξε απότομα στις αρχές του 15ου αιώνα π.Χ. όταν, στη διάρκεια της βασιλείας ενός Φαραώ που «δεν γνώριζε τον Ιωσήφ» (Έξοδος, 1:8), οι Εβραίοι υποχρεώθηκαν να χτίσουν τις πόλεις Πειθώμ και Ραμεσσή (Έξοδος, 1:11). Προσπαθώντας να γλιτώσουν απ' αυτή την καταδυνάστευση, ζήτησαν από τον Φαραώ να τους δώσει την άδεια να επιστρέψουν στον τόπο καταγωγής τους.

Η άδεια δεν τους δόθηκε, παρά μόνον όταν ο θεός έστειλε στους Αιγυπτίους τις Δέκα Πληγές: Ανάμεσα σε άλλα, σκοτάδι σκέπασε τη χώρα για τρεις μέρες, τα νερά του Νείλου και των λιμνών έγιναν αίμα, κάνοντας τα ψάρια να ψοφήσουν, ο τόπος πλημμύρισε βατράχια, κουνούπια, ακρίδες και μύγες, μία επιδημία γέμισε ανθρώπους και ζώα με σπυριά, χαλάζι κατέστρεψε τις καλλιέργειες, αρρώστιες αποδεκάτισαν τα κοπάδια, και μια μυστηριώδης πανούκλα σκότωσε τα πρωτότοκα παιδιά των Αιγυπτίων.

Τελικά, οι Εβραίοι απέσπασαν από τον Φαραώ την άδεια να εγκαταλείψουν τη χώρα και, με επικεφαλής τον Μωυσή, ξεκίνησαν να διασχίσουν την έρημο. «Ό δέ Θεός ήγείτο αυτών, ημέρας μέν έν στύλω νεφέλης, δείξαι αύτοίς τήν όδόν, τήν δέ νύκτα έν στύλω πυρός.» (Έξοδος, 13:21).

 

 

Ο Γκέντικε είναι βέβαιος πως σημείο αναχώρησης ήταν η πόλη Πειθώμ, η οποία πιστεύει ότι βρισκόταν στη θέση των αρχαίων ερειπίων του Τελ ελ Ράταμπα, όπου έχουν ανακαλυφθεί υπολείμματα ενός παλαιότατου οικισμού Χαναναίων. Κατά τα φαινόμενα, οι Εβραίοι πορεύτηκαν με κατεύθυνση προς το Σινά, ακολουθώντας τον βόρειο παραθαλάσσιο δρόμο που αναφέρεται στην Βίβλο ως «η οδός της χώρας των Φιλισταίων» (Έξοδος, 13:17). Ο Φαραώ όμως άλλαξε γνώμη και έστειλε 600 άρματα, να τους φέρει πίσω. Μόλις το έμαθε αυτό ο Μωυσής, λοξοδρόμησε κατά τα νότια και οδήγησε το λαό του από «το δρόμο της ερήμου» (Έξοδος, 13:18). Αλλά ο ελιγμός του αυτός δεν παραπλάνησε τους Αιγυπτίους, που συνέχισαν την καταδίωξη.

Οι εβραϊκές λέξεις yam suf (που αργότερα οι Έλληνες, λανθασμένα, θεώρησαν   ότι   προσδιόριζαν   την Ερυθρά Θάλασσα), σημαίνουν «Θάλασσα με τις Καλαμιές». Ο Γκέντικε πιστεύει ότι η Θάλασσα με τις Καλαμιές ήταν η Λίμνη Μπάλλα (γνωστή στους Αιγυπτίους με το όνομα Βάλτος των Παπύρων), η οποία βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα νότια της Λίμνης Μανζάλα, μιας μεγάλης παράκτιας λιμνοθάλασσας, δυτικά από τη σημερινή Διώρυγα του Σουέζ.

Εδώ είναι που, κατά τον Γκέντικε, οι Εβραίοι, θέλοντας να αναχαιτίσουν τους εχθρούς τους, στρατοπέδευσαν στο μόνο οχυρό σημείο της περιοχής - μια «τούμπα» ύψους δώδεκα μέτρων, το Τελλ Χαζόμπ -ενώ τα αιγυπτιακά άρματα παρατάχθηκαν στα χαμηλότερα εδάφη. Στο σημείο αυτό, λέει ο Γκέντικε, «νωρίς ένα ανοιξιάτικο πρωινό, γύρω στα 1477 π.Χ.», έγινε η πλημμύρα που έπνιξε τους Αιγυπτίους, χωρίς να πειράξει τους Εβραίους.

Ο Γκέντικε πιστεύει - και αρκετοί γεωλόγοι συμφωνούν μαζί του - ότι την πλημμύρα αυτή προκάλεσε η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, που τίναξε στους ουρανούς μια στήλη σκόνης, στάχτης και καπνού, ύψους ίσως και 30 χιλιομέτρων.

Στην περιοχή που βρίσκεται τώρα ό,τι απόμεινε απ' την Σαντορίνη, αλλά και στην ανατολική Μεσόγειο γενικότερα, τα ηφαίστεια και σήμερα να «βγάζουν» οξείδια του σιδήρου που δίνουν στο νερό ένα κόκκινο χρώμα και δηλητηριάζουν τα ψάρια. Επίσης, οι μετεωρολογικές διαταραχές που συνοδεύουν κάθε ηφαιστειακή δραστηριότητα προξενούν ισχυρούς ανέμους, καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες.

Οι γεωλόγοι επισημαίνουν ότι τα φαινόμενα που συνοδεύουν μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις, μοιάζουν με τις Δέκα Πληγές του Φαραώ. Τα ύδατα της Αιγύπτου μπορεί, πράγματι, να έγιναν κόκκινα, να δηλητηρίασαν τα ψάρια και να ανάγκασαν τα βατράχια να βγουν έξω. Η στάχτη που γέμισε τον ουρανό, όντως θα μπορούσε να βυθίσει τη χώρα για τρεις ολόκληρες μέρες στο σκοτάδι και να «γυρίσει» τη βροχή σε χαλάζι. Οι ισχυροί άνεμοι θα μπορούσαν, κάλλιστα, να μεταφέρουν σμήνη ακριδών που κατέστρεψαν όση σοδειά είχε απομείνει, αφήνοντας τα ζώα να ψοφήσουν της πείνας. Βρίσκοντας ιδανικό περιβάλλον αναπαραγωγής στα κουφάρια των ζώων που σάπιζαν και στα πρόσφατα δημιουργημένα έλη, τα έντομα μπορεί να πολλαπλασιάστηκαν και να προκάλεσαν επιδημίες στους ανθρώπους και στα ζωντανά.

Είναι πιθανό, τέλος, η θνησιμότητα να είχε φτάσει σε τέτοια υψηλά επίπεδα, ώστε να αφάνισε τα «πρωτότοκα» παιδιά σε όλες τις οικογένειες - ανθρώπων και ζώων - του λαού του Φαραώ.

 

Εκτός του ότι είναι πιθανώς υπεύθυνη για τις Δέκα Πληγές, η έκρηξη του ηφαιστείου θα μπορούσε, επίσης, να έχει δημιουργήσει τη «στήλη καπνού», την ημέρα, και τη «στήλη φωτιάς», τη νύχτα. Οι ειδικοί έχουν υπολογίσει ότι πρέπει να ήταν ορατή στο αιγυπτιακό Δέλτα, που βρίσκεται σε απόσταση 950 περίπου χιλιομέτρων.

Όταν το ηφαίστειο άδειασε, οι πλαγιές του βουνού - ένα κούφιο κέλυφος πια - γκρεμίστηκαν μέσα στον κρατήρα, που έφτανε σε βάθος 350 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, προκαλώντας ένα παλιρροϊκό κύμα ύψους πάνω από τριάντα μέτρων. Τρεις ώρες αργότερα, αλλεπάλληλα θεόρατα κύματα κατέκλυζαν το Δέλτα του Νείλου. Ο Γκέντικε και άλλοι πιστεύουν ότι ήταν το παλιρροϊκό κύμα της Σαντορίνης που προκάλεσε το θαύμα της «διάβασης της Ερυθράς».

«Η έκρηξη της Σαντορίνης δεν ήταν θαύμα,» λέει ο Γκέντικε. «Ήταν ένα φυσικό φαινόμενο, αν και σπάνιο. Το θαύμα είναι ότι έφτασε το παλιρροϊκό κύμα. ακριβώς την κρίσιμη εκείνη στιγμή.»

Πολλοί μελετητές της Βίβλου θεωρούν τόσο τη σύμπτωση αυτή - όσο και μεγάλο μέρος του σεναρίου του Γκέντικε - «παρατραβηγμένη». Παρόλο που αναγνωρίζουν ότι, ως Αιγυπτιολόγος, ο Γκέντικε είναι αυθεντία, οι επικριτές του τον κατηγορούν ότι αποδίδει αρκετά αυθαίρετα το περιεχόμενο της επιγραφής της Χατσεψούτ. Σύμφωνα με τη δική τους ερμηνεία, δεν μνημονεύεται πουθενά η κατάργηση των προνομίων των ξένων, ούτε η άρνηση τους να εκτελέσουν καθήκοντα που τους ανατέθηκαν. Η φράση «πατέρας των πατέρων», λένε, δεν αναφέρεται στο θεό των υδάτων, Νουν, αλλά στο θεό Ήλιο, Άμωνα-Ρα. Τέλος, η φράση «η γη κατάπιε τα βήματα τους» σημαίνει απλώς ότι οι μετανάστες εξαφανίστηκαν.

Ένα άλλο σημείο, σε σχέση με το οποίο οι μελετητές της Βίβλου διατηρούν ζωηρότατες επιφυλάξεις, είναι η ακρίβεια των αριθμών της Παλαιάς Διαθήκης, και ειδικότερα αυτά τα «480 χρόνια» που υποτίθεται

Κατά τη γνώμη τους, η Έξοδος έλαβε χώρα τον 13ο αιώνα. Η εκδοχή αυτή θεμελιώνεται σε τρία αποδεικτικά στοιχεία: Πρώτον, εδώ και πολλά χρόνια έχει γίνει δεκτό ότι η πόλη Ραμεσσή που έχτισαν οι Εβραίοι, ήταν η πρωτεύουσα που είχε ανεγερθεί από τον Ραμσή Β', ο οποίος βασίλεψε από το 1290 ώς το 1224 π.Χ. Δεύτερον, το είδος των ανασκαφικών ευρημάτων σε πολλές από τις πόλεις που καταστράφηκαν από τους Εβραίους κατά την κατάκτηση της Χαναάν, αποτελεί ένδειξη ότι οι πόλεις έπεσαν κατά το τέλος του 13ου και την αρχή του 12ου αιώνα π.Χ. Τρίτον, η Βίβλος (Αριθμοί, 20 και 21) αναφέρει ότι οι Εβραίοι αναγκάστηκαν να παρακάμψουν τα βασίλεια της Εδώμ και Μωάβ, γιατί δεν τους δόθηκε άδεια να τα διασχίσουν. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία όμως, τα βασίλεια αυτά δεν είχαν εποικιστεί μέχρι τις αρχές του 13ου αιώνα.

Ωστόσο, και αυτά τα επιχειρήματα μπορούν να αντικρουστούν. Η εκδοχή ότι η πόλη Ραμεσσή είναι εκείνη που χτίστηκε από τον Φαραώ Ραμσή αμφισβητείται από τον Καναδό Αιγυπτιολόγο Ντόναλντ Ρέντφορντ, που έχει αποδείξει ότι τα δύο ονόματα, παρ' όλη την ομοιότητα τους, προέρχονται από δύο διαφορετικές πηγές και έχουν διαφορετικές σημασίες.

 

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αρκετές από τις πόλεις των Χαναναίων που δέχτηκαν επιθέσεις των Εβραίων κατά τη διάρκεια της κατάκτησης της Χαναάν, είχαν πράγματι καταληφθεί και λεηλατηθεί τον 13^ο και 12ο αιώνα π.Χ. - όχι όμως υποχρεωτικά από τους Εβραίους, γιατί την εποχή εκείνη οι πόλεμοι ήταν συνεχείς σ' όλη την Παλαιστίνη. Όπως παρατηρεί ο Βρεταννός αρχαιολόγος και συγγραφέας Τζων Μπίμσον, πολλές από αυτές τις πόλεις καταστράφηκαν και ξαναχτίστηκαν αρκετές φορές. Ο Μπίμσον, χρονολογώντας, κατά την άποψη του, πιο λογικά τα ορειχάλκινα και πήλινα αντικείμενα που βρέθηκαν στα ερείπια, συμπεραίνει ότι, από τις εννέα γνωστές πόλεις που αναφέρεται στην Βίβλο ότι καταστράφηκαν από τους Εβραίους, οι οκτώ έπεσαν τον 15ο αιώνα π.Χ., και μόνο τέσσερις μπορεί να κατελήφθησαν ξανά τον 13ο αιώνα.

Το καταπληκτικό είναι ότι δεν αποκλείεται και οι δύο χρονολογίες - 15ος και 13ος αιώνας - να είναι σωστές! Οι σημερινοί μελετητές της Βίβλου καταλήγουν σχεδόν ομόφωνα στο συμπέρασμα ότι οι Εβραίοι δεν μετανάστευσαν όλοι μαζί στην Αίγυπτο, ούτε την εγκατέλειψαν «εν σώματι». Πολλοί ειδικοί εικάζουν ότι πρέπει να πραγματοποιήθηκαν δύο, τουλάχιστον, μαζικές έξοδοι από την Αίγυπτο, διότι η Βίβλος περιγράφει δύο αντικρουόμενες διαδρομές του ταξιδιού προς την Χαναάν.

Αν, πράγματι, η Έξοδος υπήρξε μια μακροχρόνια και παρατεταμένη διαδικασία, είναι πιθανό η πρώτη αναχώρηση των Εβραίων να έγινε τον 15ο αιώνα π.Χ., όταν εξερράγη το ηφαίστειο της Σαντορίνης, και η δεύτερη δύο αιώνες αργότερα. Έτσι, η πρώτη ομάδα μπόρεσε να διασχίσει τα εδάφη όπου αργότερα απλώθηκαν τα βασίλεια Εδώμ και Μωάβ, ενώ στη δεύτερη δεν επετράπη να τα διασχίσει.

Βέβαια, και αυτή η εκδοχή αφήνει αναπάντητα ορισμένα ερωτήματα. Αν ο Μωυσής ήταν επικεφαλής των Εβραίων που σώθηκαν χάρη στο παλιρροϊκό κύμα τον 15ο αιώνα π.Χ., τότε πώς είναι δυνατό να είχε οδηγήσει εκείνους που παρέκαμψαν τα βασίλεια Εδώμ και Μωάβ τον 13ο αιώνα π.Χ.; Και πώς εξηγούνται τα γεγονότα εκείνα της Εξόδου που, κατά την Βίβλο, αποτελούν θαύματα;

Πολλοί ειδικοί τα θεωρούν ηθοπλαστικές ιστορίες, φτιαγμένες από μεταγενέστερους Εβραίους θεολόγους για να αποδείξουν το ενδιαφέρον του Θεού για τον περιούσιο λαό του. Από την άλλη πλευρά, οι εθνολόγοι λένε ότι υπάρχει «ένας κόκκος αλήθειας σχεδόν σε όλες τις λαϊκές παραδόσεις». Αν ένας τέτοιος κόκκος αλήθειας κρύβεται, πράγματι, στις βιβλικές περιγραφές των Δέκα Πληγών του Φαραώ, των στηλών καπνού και φωτιάς, και της διάβασης της Ερυθράς, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ως ορθή τη χρονολογία του 15ου αιώνα, τουλάχιστον για μία φάση της Εξόδου - αφού, μετά την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, δεν είναι γνωστό να έγινε κανένας άλλος κατακλυσμός που θα μπορούσε να εξηγήσει αυτά τα φαινόμενα.

Ένα πράγμα, πάντως, είναι βέβαιο: Ότι η διαμάχη ανάμεσα στους μελετητές της Βίβλου, τους αρχαιολόγους και τους Αιγυπτιολόγους θα συνεχιστεί και τον 21ο αιώνα! Γιατί η αναζήτηση της ιστορικότητας της Βίβλου δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή άσκηση· είναι μια προσπάθεια να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στην πίστη και τη γνώση. Η θεωρία του Hans Goedicke δεν επιδιώκει να υπονομεύσει το θρησκευτικό μήνυμα της Εξόδου, αλλά να το φωτίσει με τη βοήθεια της επιστήμης και της αρχαιολογίας.

Ίσως τελικά το θαύμα να μην είναι η ίδια η πλημμύρα, αλλά το γεγονός ότι συνέβη την κατάλληλη στιγμή. Ίσως το υπερφυσικό και το φυσικό να μην είναι πάντα αντίθετα. Όπως και να 'χει, το ερώτημα παραμένει: αλήθεια ή μύθος; Και η απάντηση, όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, ίσως να βρίσκεται κάπου ανάμεσα.

ΕΠΙΛΟΓΕΣ

Υπάρχει μια ήπειρος κάτω απ' τον Ατλαντικό;

 

 

Υπάρχει μια ήπειρος κάτω απ' τον Ατλαντικό;

Το μυστήριο της «Ατλαντίδας»

Γράφει ο  Lewis Spence

Οι συζητήσεις πού έγιναν σχετικά με την ύπαρξη μιας ηπείρου πού είναι γνωστή με το όνομα «Ατλαντίδα», χρονολογούνται τουλάχιστο από δύο χιλιάδες χρόνια· εξακολουθούν όμως ακόμα και σήμερα με την ίδια ζωηρότητα, όπως την εποχή πού οι Αλεξανδρινοί καθηγητές αντάλλασαν τις γνώμες τους τον 4ο αιώνα π.Χ. Η δική μου προσπάθεια ήταν να λάβω βέβαια υπόψη μου όλα όσα έχουνε ειπωθεί, άλλα κυρίως να ζητήσω να δώσω μια κάπως πιο βάσιμη απόδειξη για την ύπαρξη μιας ηπείρου στην περιοχή του Ατλαντικού.  Αν με ρωτήσετε ξεκάθαρα: «Υπήρξε ποτέ η "Ατλαντίδα;» πρέπει να σας απαντήσω με ειλικρίνεια και να σας πω ότι, με όσα ξέρουμε σήμερα, δεν είναι δυνατό ν’ απαντήσω με ένα ναι ή με ένα όχι σε μια τέτοια ερώτηση. "Αν όμως με ρωτήσετε «Υπάρχει τίποτα αληθινό μέσα σ' όλα αυτά;» θα σας πω πώς υπάρχουν πολλά: αρκετά για να βασίσει κανείς μια υπόθεση, όχι όμως για να μπορέσει να πει κατηγορηματικά σαν τον Πλάτωνα, πώς ή Ατλαντίδα βρισκότανε πριν 9.000 χρόνια αντίκρυ στην είσοδο των Στενών του Γιβραλτάρ.

Τόσα πολλοί σύγχρονα φιλολογικά έργα έχουν για θέμα τους την Ατλαντίδα πού είναι σχεδόν αδύνατο να τα παρακολουθήσει κανείς. Υπάρχουν 2.500 τόμοι και δοκίμια πού έχουν γραφτή σε όλες τις γλώσσες· και όλα αυτά δημιουργηθήκανε από την ιστορία πού αναφέρει πριν από 2.330 χρόνια ο Πλάτωνας στον «Τίμαιο» και τον «Κριτία» του. Λοιπόν ο Πλάτωνας λέει πώς υπήρχε ένα μεγάλο νησί στον ωκεανό αντίκρυ στις στήλες του Ηρακλή. Οι κάτοικοι του εισβάλανε στην Ελλάδα και νικήθηκαν από τους Αθηναίους· και ύστερα από λίγο καιρό επειδή ζούσανε μέσα στη διαφθορά προκαλέσανε την οργή των Θεών πού τους καταπόντισαν μαζί με όλη τους τη χώρα στα βάθη του ωκεανού. 

 

Πρέπει να τονίσω πώς αυτά πού αναφέρει ο Πλάτωνας είναι στην πραγματικότητα η μόνη αξιόλογη μαρτυρία πού υπάρχει στην αρχαία ιστορία για την Ατλαντίδα. Όλα όσα έχουν πει σχετικά με αυτό το νησί άλλοι κλασσικοί συγγράφεις, τα έχουν πάρει από τον Πλάτωνα ή έχουν προσπαθήσει να τα παραφουσκώσουν.

Πέρα απ’ αυτό, προσπάθησα για αρκετά χρόνια να δείξω φανερά πώς ότι αναφέρει ο Πλάτωνας μοιάζει πάρα πολύ με την ιστορία της Βίβλου για τον Κατακλυσμό, ώστε θα ήταν παράδοξο να αμφισβητήσουμε τη σχέση τους. Το γένος των Τιτάνων το οποίο ο Πλάτωνας συνδέει με την Ατλαντίδα έχει στενή ομοιότητα με κείνους τους Προκατακλυσμιαίους ανθρώπους πού αναφέρει το «Βιβλίον της Γενέσεως» πώς κατοικούσαν στη γη πριν από τον Κατακλυσμό.

Όπως οι Τιτάνες έτσι και αυτοί παντρεύονταν μεταξύ τους, ήταν διεφθαρμένοι και τιμωρήθηκαν για τις κακίες τους με μια τρομερή καταιγίδα, πού στην περίπτωση τους τελείωσε με την εξαφάνιση της χώρας τους στα βάθη της θάλασσας.

Αλλά αν στραφούμε από το μύθο στη γεωλογία βρίσκουμε πώς η θεωρία της ύπαρξης στον Ατλαντικό μιας ηπείρου υποστηρίχθηκε πολύ από ένα μεγάλο αριθμό γεωλόγων παρ' όλο πού πρέπει να δεχτούμε πώς πολλοί από τους επίσημους εκπροσώπους αυτής της επιστήμης καταπολεμήσανε αυτή τη θεωρία. Ανάμεσα στους πρωταγωνιστές αυτής της κίνησης ήταν ο Pierre Termier του Γεωλογικού Χάρτη της Γαλλίας, πού υποστήριζε πώς η Ατλαντίδα ήταν ένα κομμάτι γη πού αντιπροσώπευε τα τελευταία τμήματα μιας οροσειράς της Ευρώπης. «Από γεωλογική άποψη, έγραψε, είναι πολύ πιθανά όσα αναφέρει ο Πλάτωνας για την Ατλαντίδα», Ο καθηγητής J.W. Gregory και ο Sir J.W. Dawson συμφωνούσαν μ’ αύτη την υπόθεση. Ό κ. R. F. Scharff του Δουβλίνου, έχει τη γνώμη πώς μια τέτοια ήπειρος υπήρχε ως την εποχή πού εμφανίστηκε ο άνθρωπος   στην Ευρώπη. Πολλοί   βιολόγοι   επίσης   τονίζουν   την ομοιότητα πού υπάρχει ανάμεσα στη χλωρίδα και την πανίδα της Ευρώπης και της Αμερικής, και υποστηρίζουν μ’ αυτό τον τρόπο την γνώμη πώς ένα κομμάτι γης, πού τώρα έχει βουλιάξει, χρησίμευε αρχικά, για να επικοινωνούνε μεταξύ τους οι δυο ήπειροι.

 

Αν θυμηθούμε πως το μεγάλο κομμάτι της γης πού ένωνε τη Μεγάλη Βρετανία με την Ευρώπη βυθίστηκε στη Μάγχη μονάχα 5.000 χρόνια π.Χ. δηλ. την εποχή πού η Αίγυπτος είχε αρχίσει να θεωρείται πολιτισμένο μέρος, η γεωλογική άποψη της θεωρίας για την Ατλαντίδα συγκεντρώνει περισσότερες πιθανότητες. Εδώ έχουμε μια Ατλαντίδα έξω απ' το κατώφλι μας ! Και αν λάβουμε υπ’ όψη μας τις πληροφορίες για την ύπαρξη μεγάλων μαζών από βυθισμένες γαίες στον Ατλαντικό, πού μας τις δίνουν τα ανακοινωθέντα των διαφόρων αποστολών πού έγιναν στο βυθό επί σειρά ετών από τη Μ. Βρετανία, την Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, είμαστε δικαιολογημένοι να πιστεύουμε πώς ή Ατλαντίδα δεν ήταν μονάχα πλάσμα της φαντασίας του Πλάτωνα.

Αυτές οι πληροφορίες πού αναφέρουμε ανάγκασαν τους γεωλόγους να αναθεωρήσουν τις υποθέσεις πού είχαν κάνει για να χρονολογήσουν τις βυθισμένες εκτάσεις στον Ατλαντικό.

Σήμερα δεν υπάρχει γεωλόγος πού να μην παραδέχεται πώς κομμάτια γης βυθίστηκαν στον Ατλαντικό· άλλα οι περισσότεροι απ' αυτούς δέχονται πως αυτό συνέβη όταν οι άνθρωποι δεν κατοικούσαν ακόμη στη γη. Επειδή όμως αυτό το ζήτημα είναι πολύ μπλεγμένο και δεν μπορεί κάνεις να το εξετάσει τόσο σύντομα παραπέμπω τους αναγνώστες μου στις εκθέσεις του Βρετανικού Ναυαρχείου που έγιναν κατά τη διάρκεια των αποστολών των πλοίων Hydra, Porcupine, Challenger, όπως επίσης και στις Αμερικανικές εκθέσεις πού έγιναν από τις αποστολές των πλοίων Dolphin, Gettysburg και   του  πλοίου «Atlantis» του Hole Institute Research πριν ακόμα από το 1946.

 

Αποκάλυψα την ύπαρξη ενός πολιτισμού πού τα ίχνη του βρέθηκαν στη Δυτική Ευρώπη και την Ανατολική Αμερική στο ίδιο πλάτος και ζήτησα να δείξω μ’ αυτό τον τρόπο πώς πρέπει να υπήρχε στον Ατλαντικό ένα κομμάτι γης σαν σύνδεσμος των δύο ηπείρων. Στην Ευρώπη την πολύ παλιά εποχή παρατηρούμε πώς επικρατούν έθιμα π.χ. σαν τη ταρίχευση των νεκρών, την «Couvadë», το έθιμο πού υπάρχει σε μερικούς άγριους λαούς μετά την γέννηση του παιδιού ο πατέρας να μένει στο κρεβάτι ορισμένο χρονικό διάστημα και να υποβάλλεται σε νηστεία και στα κτίρια σε σχήμα πυραμίδας· τα ίδια στοιχεία βρίσκουμε και στην Κεντρική Αμερική. Λοιπόν εγώ στηρίχτηκα σ’ αυτές τις ολοφάνερες ομοιότητες του πολιτισμού στην προσπάθεια πού έκανα για να αποδείξω την ύπαρξη της Ατλαντίδας του Πλάτωνα.

Παρά τις αμφιβολίες και τις αντικρουόμενες απόψεις, η Ατλαντίδα εξακολουθεί να μας προκαλεί. Είναι ένα σύμβολο του τι μπορεί να χαθεί — ένας χαμένος πολιτισμός, μια γνώση ξεχασμένη, ένα παρελθόν που κρύβεται κάτω από τα κύματα. Είτε πρόκειται για έναν πραγματικό γεωλογικό σχηματισμό είτε για έναν αλληγορικό καθρέφτη των ανθρώπινων αδυναμιών, η Ατλαντίδα του Πλάτωνα συνεχίζει να εμπνέει, να προβληματίζει και να καλεί την επιστήμη και τη φαντασία να συνεργαστούν. Μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο, η χαμένη ήπειρος του Ατλαντικού παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα — ίσως το πιο γοητευτικό της ιστορίας.

Περιοδικό ΕΚΛΟΓΗ/ «Radio Times»