Η Ανάσταση του Χριστού και εμείς

Η Ανάσταση του Χριστού και εμείς

Δεύτε πάντες οι πιστοί, προσκυνήσωμεν την του Χριστού αγίαν Ανάστασιν·

ιδού γαρ ήλθε διά του Σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμω

Υπάρχουν στιγμές που ο άνθρωπος στέκεται σιωπηλός απέναντι στη ζωή, σαν να περιμένει μια απάντηση που δεν έρχεται εύκολα. Κοιτάζει γύρω του τον κόσμο, τις χαρές που περνούν, τις σχέσεις που φθείρονται, τον χρόνο που δεν σταματά, και μέσα του γεννιέται ένα ερώτημα επίμονο: άραγε όλα αυτά έχουν νόημα ή χάνονται, όπως το φως που σβήνει στο τέλος της ημέρας;

Μέσα σε αυτή τη σιωπή ακούγεται, σχεδόν σαν ψίθυρος, η ιδέα της Ανάστασης. Όχι ως μια βεβαιότητα που επιβάλλεται, αλλά ως μια δυνατότητα που ζητά να την πλησιάσεις. Κι όμως, πόσο ξένη φαίνεται στην ανθρώπινη εμπειρία· πόσο δύσκολο είναι να πιστέψει κανείς ότι ο θάνατος δεν έχει τον τελευταίο λόγο.

Κι αν όμως δεν είναι έτσι; Αν ο θάνατος δεν είναι το τέλος, αλλά ένα πέρασμα; Αν η ζωή δεν είναι μια σύντομη παρένθεση μέσα στο κενό, αλλά μια πορεία που συνεχίζεται πέρα από αυτό που βλέπουμε;

Τότε όλα αλλάζουν.

Η μοναξιά παύει να είναι οριστική. Η αγωνία δεν είναι πια αδιέξοδο. Η αγάπη δεν είναι μια στιγμιαία λάμψη που χάνεται, αλλά κάτι που μπορεί να αντέξει στον χρόνο. Ο κόσμος δεν μοιάζει πια σαν μια σκηνή που στο τέλος αδειάζει, αλλά σαν ένας τόπος που κρύβει μια βαθύτερη αλήθεια.

Το πρόσωπο του Χριστού στέκεται τότε στο κέντρο αυτού του μυστηρίου. Όχι απλώς ως μια μορφή του παρελθόντος, αλλά ως μια παρουσία που προκαλεί. Τα λόγια Του δεν αφήνουν περιθώριο για εύκολες εξηγήσεις. Σε καλούν να αποφασίσεις: θα τα απορρίψεις ως αδύνατα ή θα τα δεχτείς ως αλήθεια που υπερβαίνει ό,τι γνωρίζεις;

Και κάπου εκεί, μέσα σε αυτή την εσωτερική πάλη, ανοίγεται ένας δρόμος. Όχι θορυβώδης, αλλά βαθύς και προσωπικός. Ένας δρόμος που δεν αποδεικνύεται με επιχειρήματα, αλλά φωτίζεται σιγά σιγά μέσα στην καρδιά.

Η Ανάσταση δεν έρχεται να λύσει όλα τα ερωτήματα. Έρχεται όμως να μεταμορφώσει τον τρόπο που τα κοιτάζεις. Να σου ψιθυρίσει ότι ίσως η ζωή δεν είναι μια τραγωδία χωρίς έξοδο, αλλά μια ιστορία που δεν έχει τελειώσει ακόμη.

Και τότε, ακόμη και μέσα στη φθορά και την αβεβαιότητα, γεννιέται κάτι απρόσμενο: μια ήσυχη ελπίδα. Σαν ένα φως που δεν επιβάλλεται, αλλά επιμένει. Σαν μια υπόσχεση ότι, τελικά, το σκοτάδι δεν είναι το τελευταίο κεφάλαιο.

Καλή Ανάσταση

Χρόνια Πολλά

 

Το άβατο του Αγίου Όρους στα 1.000 χρόνια ιστορίας του

 

Το άβατο του Αγίου Όρους στα 1.000 χρόνια ιστορίας του

Από τη βυζαντινή εποχή μέχρι σήμερα, το Άγιον Όρος παραμένει ένα από τα πιο ιδιαίτερα και αμφιλεγόμενα μέρη στον κόσμο — με έναν κανόνα που δεν έχει αλλάξει: καμία γυναίκα δεν επιτρέπεται να περάσει τα σύνορά του.

Ένας μοναδικός τόπος εκτός… χρόνου

Η Αθωνική Πολιτεία δεν είναι απλώς ένας θρησκευτικός προορισμός. Είναι ένα αυτοδιοίκητο μοναστικό μέρος, με ιστορία που ξεπερνά τη μία χιλιετία και με κανόνες που θυμίζουν άλλες εποχές.

Στην καρδιά αυτής της ιδιαιτερότητας βρίσκεται το «άβατο» — η απόλυτη απαγόρευση εισόδου των γυναικών στο Άγιον Όρος.

Ο κανόνας αυτός θεσμοθετήθηκε επίσημα το 969 μ.Χ., με το πρώτο Τυπικό της Μοναστικής Πολιτείας. Ωστόσο, σύμφωνα με την παράδοση, ίσχυε ήδη νωρίτερα, ως άγραφος νόμος που συνδέεται με τη βαθιά πνευματική ταυτότητα του τόπου.

 «Το περιβόλι της Παναγίας»

Η επικρατέστερη εξήγηση για το άβατο είναι θεολογική: το Άγιον Όρος θεωρείται αφιερωμένο στην Παναγία, η οποία —κατά την παράδοση— το επέλεξε ως δικό της τόπο. Σύμφωνα με την αγιορείτικη παράδοση, μετά την ανάσταση του Ιησού, η Παναγία, δέχτηκε πρόσκληση να επισκεφθεί τον Λάζαρο, αδελφό της Μάρθας και της Μαρίας που υπηρετούσε στην Εκκλησία της Κύπρου ως επίσκοπος Κιτίου. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού όμως το σκάφος βγήκε απ’ τη ρότα του λόγω δυνατών ανέμων και τελικά βρέθηκε στην ανατολική ακτή του Άθω, κοντά στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η Μονή Ιβήρων. Εκεί, υπήρχαν ένας ειδωλολατρικός ναός κι ένα μαντείο του Απόλλωνα. Οι κάτοικοι της περιοχής που ήταν ειδωλολάτρες, έσπευσαν να συναντήσουν την Παναγία. Γρήγορα, εγκατέλειψαν τις ειδωλολατρικές τους συνήθειες και έγιναν Χριστιανοί. Η Θεοτόκος, γοητεύτηκε τόσο πολύ απ’ όσα είδε εκεί, ώστε έπεσε στα γόνατα και ικέτευε τον Υιό της να της χαρίσει τη γη στην οποία γονάτισε. Η προσευχή της εισακούστηκε και πριν αναχωρήσει, ανήγγειλε ότι το «Όρος» ήταν δικό της και ευλόγησε τον Άθω και τους κατοίκους του.

Αυτός είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με τους μοναχούς, καμία άλλη γυναίκα δεν μπορεί να εισέλθει.

Μάλιστα, οι σχετικές αφηγήσεις φτάνουν μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. 

 

 

Ένας από τους πιο γνωστούς θρύλους αφορά την Πλακηδία, κόρη του Μεγάλου Θεοδοσίου, η οποία φέρεται να εμποδίστηκε από μια μυστηριώδη φωνή όταν προσπάθησε να αποβιβαστεί στον Άθω.

Αυτή η θρυλούμενη «παραβίαση» προ της επισήμου ιδρύσεως της Μοναστικής Πολιτείας συνέβηκε την περίοδο 379-395 μ.Χ.  Σύμφωνα με τον θρύλο όταν η Πλακηδία πάτησε στον Άθω, άκουσε μια φωνή που της έλεγε, «Τι θέλεις εσύ εδώ; Εδώ είναι μοναχοί. Εσύ είσαι γυναίκα, γιατί δίνεις στον εχθρό αφορμή να τους πολεμά;» Φυσικά οι Αγιορείτες μοναχοί εξηγούν πως το Άβατο δεν συνιστά υποτίμηση της γυναίκας, αλλά σεβασμό του μοναχισμού και προστασία των μοναχών από τους πειρασμούς.

Μια ακόμη «θρυλούμενη» ενδιαφέρουσα παραβίαση είναι αυτή που σημειώθηκε μετά την Άλωση της Πόλης το 1453, όταν θέλησε να επισκεφθεί το Άγιον Όρος η μητέρα του Πορθητή Μάρω, κόρη του Σέρβου βασιλιά Γεωργίου, κτήτορα του καθολικού της Μονής Αγίου Παύλου, για να προσφέρει σ' αυτό τα Τίμια Δώρα των τριών Μάγων. Κατά την παράδοση, λοιπόν, όπως είναι καταγεγραμμένη και σε εκδόσεις της Ιεράς Μονής Αγίου Παύλου, επενέβη η ίδια η Παναγία και την εμπόδισε να πλησιάσει στη Μονή όταν έφτασε στον αρσανά (λιμανάκι) του μοναστηρίου. Έτσι, η επισκέπτρια απλώς επέδωσε τα δώρα στους μοναχούς, που σε ανάμνηση της επίσκεψης έστησαν το Σταυρό που υπάρχει στο σημείο εκείνο και λέγεται «Σταυρός της Βασίλισσας».

Νόμοι που άντεξαν αιώνες

Το άβατο δεν έμεινε μόνο στην παράδοση. Ενισχύθηκε από βυζαντινούς αυτοκράτορες, όπως ο Ιωάννης Τσιμισκής και ο Κωνσταντίνος Μονομάχος, και κατοχυρώθηκε με πατριαρχικά έγγραφα.

Εντυπωσιακό είναι ότι η απαγόρευση επεκτάθηκε —τουλάχιστον θεωρητικά— ακόμη και στα θηλυκά ζώα.

Μέχρι σήμερα, η παραβίασή του δεν είναι απλώς θρησκευτικό παράπτωμα, αλλά και ποινικό αδίκημα.

 

Όταν το άβατο… λύγισε

Παρά την αυστηρότητά του, το άβατο δεν έμεινε αλώβητο.

Μια ιστορικά καταγεγραμμένη ...εκ παραδρομής παραβίαση του Άβατου από γυναίκες και μάλιστα ομαδική σημειώθηκε τον 7ο αιώνα, όταν πέρασαν από τον Άθω νομάδες εξ Ανατολών που μαζί με τις γυναίκες τους είχαν σταλεί να ζήσουν στην Πελοπόννησο μετά από διαταγή από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Κομνηνό (1081-1118).

Σε περιόδους πολέμου και αναταραχών, το Άγιον Όρος μετατράπηκε σε καταφύγιο. Το 1854, αλλά και το 1944, γυναικόπαιδα από την Ιερισσό βρήκαν προσωρινή προστασία μέσα στα μοναστήρια, με τη σιωπηρή ανοχή των μοναχών.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το περιστατικό της 16ης Οκτωβρίου 1948. Τότε, μέσα στον Εμφύλιο Πόλεμο, περίπου 400 αντάρτες —ανάμεσά τους και γυναίκες— εισέβαλαν στο Άγιον Όρος και έφτασαν μέχρι τις Καρυές, μετά από συγκρούσεις που προηγήθηκαν με τη Χωροφυλακή.

 

 

 «Μυστικές» επισκέψεις και προνομιούχες παραβιάσεις

Δεν ήταν όμως όλες οι παραβιάσεις αποτέλεσμα ανάγκης.

Ιστορικές αναφορές κάνουν λόγο για Ρωσίδες αριστοκράτισσες που έφτασαν νύχτα με πλοία και φιλοξενήθηκαν στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του Πατριαρχείου.

Σε άλλες περιπτώσεις, γυναίκες της υψηλής κοινωνίας ή της διπλωματίας φέρονται να πλησίασαν ή και να εισήλθαν στον Άθω, συχνά καλυμμένες από διακριτική ανοχή.

Μεταμφιέσεις, θρύλοι και… πρόκληση

Ο 20ός αιώνας έφερε και πιο «τολμηρές» ιστορίες:

•          Η Γαλλίδα συγγραφέας Μαρί Σουαζί ισχυρίστηκε ότι έζησε για ημέρες στο Άγιον Όρος μεταμφιεσμένη.

•          Η Αλίκη Διπλαράκου, «Μις Ευρώπη», φέρεται επίσης να μπήκε ντυμένη άνδρας.

Τον Μάιο του 1930 ενώ βρισκόταν στη θαλαμηγό του μνηστήρα της Μοράν (όπως ανέφερε η ίδια), δανείστηκε μια ναυτική στολή, καθώς ήταν κοντά εκεί αγκυροβολημένα τα θωρηκτά "Λήμνος" και "Κιλκίς" και "εισήλθον μετά του μνηστήρος μου (ενν. στο Άγιο Όρος) και περιήλθον εκκλησίας και άλλα μέρη ως ναύτης, χωρίς να με γνωρίσει κανείς". Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους από σανατόριο του Νταβός της Ελβετίας, η Διπλαράκου, έστειλε επιστολή προς τους Αγιορείτες Πατέρες, όπου εξιστορούσε τι είχε γίνει, ανέφερε ότι ήταν βαριά άρρωστη χωρίς σημάδια βελτίωσης, δήλωνε ότι μετάνιωσε για την πράξη της και παρακαλούσε την Παναγία να τη συγχωρήσει. Έστειλε μάλιστα και το ποσό των 5.000 δραχμών για να τελεσθούν λειτουργίες και να γίνουν παρακλήσεις για την ίασή της. Πραγματικά, η Αλίκη Διπλαράκου έγινε τελείως καλά και έφυγε από την ζωή σε ηλικία 90 ετών, το 2002!

Την ίδια στιγμή, δεν λείπουν και τα πιο σύγχρονα περιστατικά, με τουρίστριες που επιχειρούν να «πατήσουν» το Άγιον Όρος για λίγα λεπτά — συνήθως καταλήγοντας αντιμέτωπες με τις αρχές.

 

 

Ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη εποχή

Σήμερα, το άβατο εξακολουθεί να ισχύει απαρέγκλιτα, προστατευόμενο από το ιδιαίτερο καθεστώς του Αγίου Όρους.

Ωστόσο, παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα ζητήματα στην Ευρώπη, καθώς εγείρει ερωτήματα για τα όρια μεταξύ θρησκευτικής παράδοσης και σύγχρονων αντιλήψεων περί ισότητας.

Για τους μοναχούς, πάντως, η απάντηση είναι σαφής: το άβατο δεν είναι διάκριση, αλλά προϋπόθεση της πνευματικής ζωής.

Και όσο το Άγιον Όρος παραμένει ένας κόσμος αφιερωμένος στην προσευχή και την απομόνωση, ο κανόνας αυτός δύσκολα θα αλλάξει.

Πηγές

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ

https://www.protothema.gr/stories/article/710121/agion-oros-o-polusuzitimenos-thesmos-tou-avatou-kai-pote-paraviastike/

 

 

Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι

 

Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι

Η αναμφισβήτητη ιστορικότητα του θαύματος που το κάθε Πάσχα τη διαιωνίζει

Το κοσμοϊστορικό γεγονός της Αναστάσεως περιγράφει, αναλύει και εξηγεί ο μέγας θεολόγος του αιώνα μας, πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Καλλίνικος στο κλασικό βιβλίο του «Τα θεμέλια της πίστεως».

Στην αρχή αναφέρει για τις εμφανίσεις του Κυρίου: «Ο Κύριος, αναστάς, δεν εμφανίζεται εις ένα και τον αυτόν τόπον, ως εις τον κήπον, φερ' ειπείν, όπου ευρίσκεται το μνήμα Του, αλλ' άλλοτε μεν εις τον κήπον, άλλοτε δε εις την προς Εμμαούς φέρουσαν οδόν, άλλοτε δε εις το εν Ιερουσαλήμ υπερώον, άλλοτε δε παρά την θάλασσαν της Γαλιλαίας και άλλοτε επί του όρους πάντοθεν περίοπτος.

Εκτός τούτου: Ο Κύριος, αναστάς, δεν εμφανίζεται κατά τον ίδιον εκάστοτε χρόνον, κατά την νύκτα λ.χ. την ευνοούσαν τα δόλια τεχνάσματα και εξεγείρουσαν το νευρικόν σύστημα εις απροόπτους φαντασιώσεις, αλλά κατά την νύκτα μεν ως παρατηρούμεν δεν εμφανίζεται ουδαμώς, εμφανίζεται δε ή την αυγήν, ή του ηλίου κλίνοντος προς την δύσιν ή και εν οιαδήποτε άλλη ώρα τηςημέρας, ότε γυμνά και τετραχηλισμένα τα πάντα προ του φαεινού φωστήρος παρουσιάζονται.

Περιπλέον: Ο Κύριος αναστάς δεν εμφανίζεται διά μίαν φευγαλέαν στιγμήν, οπτασία ακαριαία και ίνδαλμα διάττον, αλλά παραμένει επί μακρόν μετά των μαθητών, συνομιλών μετ' αυτών, συμπεριπατών μετ' αυτών και ερμηνεύων εις αυτούς τα περί της βασιλείας του Θεού, μέχρις ου η ημέρα του χωρισμού έρχεται και αι χριστοφάνειαι παύουν οριστικώς και αμετακλήτως.

Τέλος: ο Κύριος, αναστάς, δεν εμφανίζεται: με σώμα φανταστικόν, ατμώδες και μη επιδεχόμενον ψηλάφησιν. Δεν είνε το φάσμα, δεν είνε το "πνεύμα" του Χριστού κατά την φρασεολογίαν των σημερινών πνευματιστών, το οποίον βλέπουν οι πειραματιζόμενοι μαθηταί.

ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΑΡΞ

Ο Θεάνθρωπος εμφανιζόμενος είναι ψυχή, αλλά και σαρξ συγχρόνως, σαρξ οστέα και νεύρα έχουσα, σαρξ η φραγγελωθείσα, καρφωθείσα, αιματωθείσα και ταφείσα, σαρξ η και τας ψηλαφήσεις των μαθητών προκαλούσα, σαρξ η και οικονομικώς τρώγουσα και πίνουσα, όχι διότι έχει ανάγκην τροφής, αλλά διά να διασκέδαση παν νέφος αμφιβολιών.

Τι έπεται εκ των ποικίλων τούτων περιστατικών; Οτι δύνασθε να στρέψετε, να πιέσετε, να βασανίσετε όπως θέλετε το ζήτημα, αλλά αυτό μίαν και την αυτήν πάντοτε φωνήν θα αφίνη: Χριστός Ανέστη!».

Στη συνέχεια δε, τονίζει ότι οι μαθητές Του κάθε άλλο από εύπιστοι ήσαν.

«Αι Μυροφόροι έρχονται να τους αναγγείλουν την Ανάστασιν και αυτοί ωσεί λήρον και γυναικείαν φλυαρίαν υπολαμβάνουν τα ρήματα των και απιστούσιν αυταίς.

Καταφθάνει μετ' ολίγον η Μαρία δρομαία και επιβεβαιοί τους κλαίοντας και πενθούντας αποστόλους ότι είδε τον ΑΝΑΣΤΑΝΤΑ με τα ίδια της όμματα, "κακείνοι ακούσαντες, ότι ζη και εθεάθη υπ' αυτής, ηπίστησαν".

Δύο μαθηταί έκ των 70, πορευόμενοι εις Εμμαούς, συναντώνται καθ' οδόν με τον Νεκραναστάντα και συνάπτουν μετ' Αυτού διάλογον χωρίς να Τον αντιληφθούν. Οία απόγνωσις αποστάζει εκ των χειλέων των και πόσον είναι βραδείς τη καρδία του πιστεύειν!

Πολλάς, λέγουν, προσδοκίας εστηρίζομεν επ' Αυτού, ελπίζοντες ότι Ούτος εστίν ο μέλλων Λυτρωτής του Ισραήλ, αλλά γε ουδέν τούτων εγένετο! Φρούδα όνειρα! Φθάνουν επιτέλους εις το κατάλυμα των. Στρώνουν τράπεζαν, εις την οποίαν και ο Άγνωστος Ξένος παρακάθηται. Και καθ' ην στιγμήν λαμβάνει τον άρτον εις την χείρα και τον ευλογεί μυστηριακώς, ανοίγονται οι οφθαλμοί των και τα χείλη των φωνάζουν "ο Κύριος έστιν!!!" αλλ' ο Κύριος έχει ήδη γείνει άφαντος απ' εμπρός των. Τρέχουν αμέσως οι δύο μαθηταί εις Ιεροσόλυμα και εξηγούν εις τους ένδεκα τα εν τη οδώ και πώς τοις εγνωρίσθη κατά την κλάσιν του άρτου.

Και αυτοί; Πιστεύουν εις εκείνους; "Ουδέ εκείνοις επίστευσαν"! Ερχεται τότε ο Ιησούς εις τους δέκα. Τοις δεικνύει τας χείρας και την πλευράν, τους προσκαλεί να τον ψαύσουν, τρώγει ιχθύος οπτού μέρος και από μελισσίου κηρίου.

Πλην ελλείπει ο Θωμάς. Τω ανακοινούν την επαύριον οι σύντροφοι την θείαν συνάντησιν.

Η ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ

Και εκείνος, ασυγκίνητος, απαισιόδοξος, αιωνίως μελαγχολών, τοις λέγει φλεγματικώς: "Εάν μη ίδω εν ταις χερσίν Αυτού τον τύπον των ήλων και βάλω τον δάκτυλόν μου εις τον τύπον των ήλων και βάλω την χείρα μου εις την πλευράν Αυτού, ου μη πιστεύσω". Τοιαύτη η ψυχολογική καταστασις των μαθητών, η ήκιστα εύθετος προς την από των φαντασιοπληξιών μεσμεριστικήν κατασκευήν της Αναστάσεως. Αφίνω τώρα και το άλλο αναπάντητον ερώτημα: εάν πάντες οι απόστολοι πίπτουν θύματα υπνωτισμού, τις λοιπόν τότε είνε ο υπνωτίζων;».

Γι' αυτό και πιστεύουν, γι' αυτό και κακοπαθούν και υφίστανται μαρτύρια.

Ο Απόστολος Παύλος λέγει στον Τιμόθεο «μνημόνευε Ιησούν Χριστόν εγη-γερμένον εκ νεκρών, εν ω κακοπαθώ μέχρι δεσμών ως κακούργος». Η ιστορικότητα της Ανάστασης είναι αναμφισβήτητη και η κάθε Κυριακή του Πάσχα τη διαιωνίζει.

ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 30.4.1994

 

ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ – ΜΕΓΑΛΗ ΤΑΡΑΧΗ

 

ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ – ΜΕΓΑΛΗ ΤΑΡΑΧΗ

 

Η ΑΠΟΚΑΘΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ

 

Ο ευσχήμων Ιωσήφ,

από του ξύλου καθελών τό άχραντόν σου Σώμα,

σινδόνι καθαρά ειλήσας και αρώμασιν,

εν μνήματι καινώ, κηδεύσας, απέθετο.

 

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής στην εκκλησία διαβάζονται οι Ώρες στη θέση της Θείας Λειτουργίας, και εδώ να σημειώσουμε ότι η Μεγάλη Παρασκευή είναι η μοναδική μέρα του έτους που δεν τελείται Θεία Λειτουργία.

Μετά τις Ώρες ακολουθεί ο Εσπερινός και η Αποκαθήλωση του Κυρίου από τον Σταυρό. Στη συνέχεια στο κέντρο του ναού τοποθετείτε ο Επιτάφιος με την εικόνα του Κυρίου στον τάφο.

Η μυσταγωγία του εκκλησιασμού το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, που είναι «η σοβαρότερη και πιο ιερή μέρα του ορθόδοξου εορτολογίου», πρέπει να φέρνει τον χριστιανό στην εκκλησία με βαθειά κατάνυξη. Ο πιστός με την σύνοψη στο χέρι και αφού κάνει τον σταυρό του, θα πρέπει να ανάψει το κερί και να προσκυνήσει την εικόνα της Αποκαθήλωσης και να πάρει την θέση του ανάμεσα στους πολλούς πιστούς που παρακολουθούν τα εκκλησιαστικά δρώμενα.

Ο αείμνηστος καθηγητής Δημ. Σ. Λουκάτος στο βιβλίο του «Πασχαλινά και της Άνοιξης» (εκδόσεις Φιλιππότη) μας προσφέρει μια σπουδαία περιγραφή της «Αποκαθήλωσης».

«Η “Αποκαθήλωση” μέσα στην κατάμεστη πάντα εκκλησιά, προς το μεσημέρι είναι μια από τις πιο αναπαραστατικές σκηνές της ορθόδοξης τελετουργίας. Ο ιερέας παριστάνει τον Ιωσήφ (από Αριμαθαίας), ανεβαίνει με μικρή σκάλα στον στημένο Σταυρό, αποκαθηλώνει τον “Εσταυρωμένο” και τον πηγαίνει σεβαστικά στο Άγιο Βήμα, απ’ όπου θα ξαναβγεί κρατώντας το ξαπλωτό νεκρό σώμα του Χριστού (τον Αμνό) για τον Επιτάφιο. Με πομπή θα το αποθέσει στο ανθοστολισμένο κουβούκλιο. Στο διάστημα αυτό ψάλλεται συνοδευτικά ένα αφηγηματικό και ποιητικότατο Δοξαστικό των Αποστίχων (Σε τον αναβαλλόμενο το φως ώσπερ ιμάτιον...) σε ήχο πλάγιο πρώτο, που όταν ο ψάλτης είναι ικανός, αποτελεί ένα από τα αρχαιοπρεπέστερα και συγκινητικά μουσικά μελωδήματα των Παθών. Και ο ιερέας προσαρμόζει θεαματικά τις κινήσεις του, με τα αντίστοιχα λόγια: – «Πώς σε κηδεύσω, Θεέ μου;... Λεμονανθοί και ραντίσματα με μύρο, την ώρα εκείνη, δίνουν στο πρώτο προσκύνημα του νεκρού Ιησού ανθρώπινο νόημα...».

Μια από τις πιο όμορφες και πιο συγκινητικές στιγμές του Πάσχα είναι η στιγμή της «Αποκαθήλωσης». Είναι η στιγμή που προηγείται της Ταφής μετά την οποία θα έλθει η νίκη του καλού επί του κακού, η νίκη της ζωής επί του θανάτου με την Ανάσταση του Κυρίου.

Κορυφώνεται τη Μεγάλη Παρασκευή το θείο δράμα. Σε κάθε γωνιά της γης, η ορθοδοξία με κατάνυξη, ευλάβεια και συντριβή, βιώνει τα πάθη του Θεανθρώπου. Οι πιστοί συρρέουν στις εκκλη­σίες και παρακολουθούν την τελετή της αποκαθήλωσης.

Το βράδυ, από άκρη σε άκρη της γης, οι Έλληνες, οι Ορθόδο­ξοι, ψάλλουν το «Ω γλυκύ μου έαρ», καθώς το πένθος κορυφώνε­ται. Κρατώντας αναμμένα κεριά, ακολουθούν τις περιφορές των Επιταφίων, που είναι στολισμένοι με πολύχρωμα λουλούδια.

Καθώς το πένθος κορυφώνεται τη Μεγάλη Παρασκευή ένα αρχαίο πένθιμο έθιμο αναβιώνει ακόμη και σήμερα σε κάποια από τα χωριά της Μακεδονίας. Την ώρα που περνά ο Επιτάφιος οι νοικοκυρές βγάζουν στην εξώπορτα ένα πιάτο με φυτρωμένους σπόρους και το ξαναπαίρνουν μέσα στο σπίτι τα ξημερώματα

 

 

 Στολισμός και περιφορά του Επιταφίου

Ο στολισμός και η περιφορά του Επιταφίου είναι το κυριότερο έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής. Παλιότερα γινόταν ένας συναγωνισμός ανάμεσα στις ενορίες για τον ομορφότερο στολισμό του Επιταφίου.

Πρώτα πήγαιναν τα λουλούδια για τον στολισμό του Επιταφίου οι ελεύθερες και ύστερα οι παντρεμένες. Από κάτω περνούσαν όλοι από μία φορά ενώ πίστευαν πως αν τα ζωηρά παιδιά περάσουν τρεις φορές θα φρονίμευαν. Τρεις φορές έπρεπε να περάσουν και οι άρρωστοι για να γιάνουν.

Τα λουλούδια που παίρνουν οι πιστοί από τον Επιτάφιο θεωρούνται ευλογημένα και τοποθετούνται στο εικονοστάσι του σπιτιού. Παλιότερα οι γυναίκες έκαναν από τα λουλούδια αυτά φυλαχτά για τους ναυτικούς ενώ ορισμένοι τα χρησιμοποιούσαν και σαν γιατρικό για τον πονοκέφαλο.

Οι «Αδώνιδος Κήποι»

Από τα κατά τόπους έθιμα, που σχετίζονται με την περιφορά του Επιταφίου, αξιοσημείωτο είναι αυτό που τηρείται στις Σέρρες, στη συνοικία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, παραπέμποντας στο τελετουργικό μιας αρχαιοελληνικής παράδοσης.

Όταν ο Επιτάφιος πλησιάζει, κάθε νοικοκυρά τοποθετεί στο κατώφλι του σπιτιού της ένα τραπεζάκι, πάνω στο οποίο έχει τοποθετηθεί θυμίαμα και η εικόνα του Εσταυρωμένου, πλαισιωμένη από πασχαλιές και άλλα άνθη. Επιπλέον, ετοιμάζεται ένα πιάτο με χλόη κριθαριού ή φακής, έθιμο που παραπέμπει στους «Αδώνιδος Κήπους» της αρχαιότητας. Συμβολίζουν τη νιότη που χάνεται γρήγορα και άδικα όπως και ο Άδωνις που πέθανε από δάγκωμα κάπρου. Την πρώτη μέρα του εθίμου γινόταν αναπαράσταση της κηδείας του και τη δεύτερη μέρα η γιορτή για την ανάσταση του.

Οι παραδόσεις, που κάνουν το ελληνικό Πάσχα μοναδικό ανά τον κόσμο, εξακολουθούν να επιβιώνουν. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, ακόμη και σήμερα, σε κάποια χωριά οι κάτοικοι δεν στρώνουν καν τραπέζι. Το μοναδικό γεύμα της Μεγάλης Παρασκευής αποτελείται από ένα πιάτο ξύδι, όπου όλοι βουτούν το ψωμί και το γεύονται, συμμεριζόμενοι το Θείο Πάθος.

Σύμφωνα με την παράδοση, τη Μεγάλη Παρασκευή το ράψιμο και το κάρφωμα είναι δουλειές απαγορευμένες. Τα ρούχα που ράβονταν εκείνη την ημέρα θεωρούνταν κακότυχα καθώς πίστευαν ότι θα είχαν την τύχη των ρούχων του Χριστού.  

Όταν νυχτώσει αρχίζει η ακολουθία και η περιφορά του Επιταφίου. Η πομπή σχηματίζεται από τα Εξαπτέρυγα και το Σταυρό μπροστά, τον Επιτάφιο και τους ιερείς πιο πίσω. Στις πόλεις προηγούνται οι μουσικοί, παίζοντας πένθιμα εμβατήρια. Ο κόσμος που ακολουθεί κρατάει στα χέρια αναμμένες λαμπάδες. Κατά διαστήματα η πομπή σταματά σε πλατείες και σταυροδρόμια και εκεί οι ιερείς ψάλλουν δεήσεις. Η περιφορά τελειώνει με την επιστροφή του Επιταφίου στην εκκλησία.

Κατά την διάρκεια της περιφοράς ακούγονται οι επιτάφιοι θρήνοι που ψάλλονται από τους ιερείς και το πλήθος που ακολουθεί την περιφορά του Επιταφίου.

Η περιφορά του Επιταφίου, που παλιότερα ελάμβανε χαρακτήρα διαγωνισμού μεταξύ των διαφόρων ενοριών για τον ομορφότερο στολισμό, εξακολουθεί να δημιουργεί κατανυκτική ατμόσφαιρα ακόμη και σήμερα σε όποιο σημείο της Ελλάδας κι αν γίνεται.

 

 

«Σήμερα μαύρος ουρανός...»

Μεγάλη Παρασκευή. Το θείο δράμα. «Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα, σήμερα όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται» όπως ακόμη μοιρολογούν ακόμη στα χωριά της Μακεδονίας.

Η Μ. Παρασκευή είναι ημέρα απόλυτου πένθους για τους χριστιανούς. Επειδή η Μεγάλη Παρασκευή θεωρείται η μέρα των νεκρών, οι άνθρωποι ευπρεπίζουν τους τάφους γιατί πιστεύουν ότι με την Ανάσταση θα έρθουν από τον κάτω κόσμο και πρέπει να βρουν τους τάφους τους περιποιημένους.

Παλιότερα σε πολλά χωριά της Μακεδονίας οι νέοι και οι νέες έβαφαν, την Μεγάλη Παρασκευή, τα πρόσωπα τους με μπογιά προερχόμενη από φυτά και στόλιζαν τους τάφους με κίτρινα αγριολούλουδα. Ο στολισμός του επιταφίου είναι έθιμο το οποίο συνδυαζόταν με τα παιχνίδια των νέων, που συναγωνιζόταν, για να φέρουν πρώτοι τα πιο όμορφα αγριολούλουδα από τα γύρω λιβάδια.

 

Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ
κατετέθης Χριστέ,
καὶ θανάτῳ σου τὸν θάνατον ὤλεσας,
καὶ ἐπήγασας τῷ κόσμῳ, τὴν ζωήν.

 

Καλή Ανάσταση