Οι τελευταίοι των φιλοτελιστών

 

 

 

Οι τελευταίοι των φιλοτελιστών

Το μικρό χαρτάκι που αφηγείται την ιστορία της Ελλάδας

 

Μέσα στο μετρό, ένα κορίτσι κοιτάζει την οθόνη του κινητού της. Ένας ηλικιωμένος απέναντι κρατά έναν φάκελο, παλιό, καφετί, με γωνίες φθαρμένες. Ένα γραμματόσημο του ’70 δεσπόζει στη γωνιά. Το βλέμμα της νεαρής σταματά πάνω του — στιγμιαία απορία και αμηχανία.

«Τι είναι αυτό;»

Η ερώτηση της, αθώα και σχεδόν αστεία, συνιστά τη πιο λυπητερή πρόταση για μια ολόκληρη εποχή: το γραμματόσημο, αυτό το μικρό χαρτάκι που κάποτε ένωνε ανθρώπους και χώρες, έχει σχεδόν ξεχαστεί.

 

 

Η μοιραία υποχώρηση ενός πάθους

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Φιλοτελικής Ομοσπονδίας, Χρήστος Γκίκας, γνωρίζει καλά το βάρος των αριθμών.

«Οι οργανωμένοι συλλέκτες γραμματοσήμων στην Ελλάδα δεν ξεπερνούν τους εξακόσιους», λέει.

Κάποτε, οι λέσχες των φιλοτελιστών έσφυζαν από ζωή — ανταλλαγές, εκθέσεις, συναντήσεις. Σήμερα, οι περισσότεροι έχουν γκρίζα μαλλιά και ένα  βλέμμα που κρατά αναμνήσεις: επιστολές από τη Ζάκυνθο προς το Λάνγκενσαλτσα του 1896, σειρές με επιγραφές “Ελληνική Διοίκησις” από τους Βαλκανικούς Πολέμους, φιγούρες βασιλέων και θεών, όλα μικροί καθρέφτες της Ιστορίας.

Τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ) συνεχίζουν να εκδίδουν νέες σειρές, μα με τιράζ που μόλις αγγίζει τις 25.000 σειρές — από μισό εκατομμύριο τη δεκαετία του ’80. Ένας αριθμός που λέει πολλά: το κοινό των συλλεκτών λιγοστεύει, και μαζί του χάνεται ένα κομμάτι πολιτισμού.

Το γραμματόσημο ως καθρέφτης του έθνους

«Το γραμματόσημο είναι το λογότυπο της χώρας στο εξωτερικό», σημειώνει ο κ. Γκίκας.

Κάθε μικρή εικόνα φέρει πάνω της την ιστορία ενός λαού• αφηγείται πόλεμο και ειρήνη, τέχνη και πρόοδο, ελπίδα και μνήμη.

Στον φιλοτελισμό, η Ελλάδα δεν είναι απλώς μια χώρα που εκδίδει γραμματόσημα. Είναι μια αφήγηση που συνεχίζεται, έστω και με ολοένα λιγότερους αναγνώστες.

Κι αν κάποτε οι φάκελοι ταξίδευαν από νησιά και βουνά ως τις άκρες της γης, σήμερα η επικοινωνία έχει γίνει ακαριαία, αλλά απρόσωπη. Το ηλεκτρονικό μήνυμα δεν κουβαλά άρωμα χαρτιού, δεν έχει σφραγίδα τόπου• δεν αφήνει τίποτα που να αξίζει να το φυλάξεις σε κουτί με κορδέλα.

 

 

Η μοναξιά των συλλεκτών

Οι φιλοτελιστές της Ελλάδας επιμένουν, σιωπηλά. Καθισμένοι μπροστά σε άλμπουμ και μεγεθυντικούς φακούς, φυλλομετρούν την ιστορία όπως άλλοι ξεφυλλίζουν προσευχές. Κάθε γραμματόσημο είναι το ιερό αποτύπωμα μιας εποχής, ενός κόσμου που πίστευε ακόμη στις επιστολές και στις λέξεις.

Οι παλιοί φιλοτελιστές μπορεί να μην έχουν μιμητές πολλούς του πάθους τους, αλλά έχουν πίστη. Γιατί ο φιλοτελισμός δεν είναι απλώς συλλογή• είναι τρόπος να θυμάσαι.

 

 

Επιστροφή στο χειρόγραφο

Ίσως η αναγέννηση του φιλοτελισμού να μη βρίσκεται στις λέσχες, αλλά στα σπίτια. Σε μια απλή απόφαση: να γράψουμε ξανά ένα γράμμα, να κολλήσουμε ένα γραμματόσημο και να αφήσουμε τον χρόνο να το μεταφέρει.

Έτσι πλέον το μικρό χαρτάκι θα πάψει να είναι λείψανο — και θα ξαναγίνει σύμβολο μιας ανθρώπινης επικοινωνίας που δεν χάθηκε, αλλά απλώς περίμενε την αναγέννησή της.

Μιλώντας για τον εαυτό μου, που υπήρξε στην διάρκεια του βίου μου ένας απλός ερασιτέχνης φιλοτελιστής, θα σας πω αυτό. Κάποτε, οι άνθρωποι περίμεναν τον ταχυδρόμο όπως περιμένουμε σήμερα ένα μήνυμα στην οθόνη. Μα το γράμμα είχε τότε όπως και τα πληκτρολόγια, σήμερα, βαρύτητα. Το περίμενες, το άνοιγες με προσοχή, το μύριζες. Το γραμματόσημο ήταν η σφραγίδα μιας σχέσης.

Σήμερα, το χαρτί σώπασε και πήραν φωτιά η ψυχρή ηλεκτρονική ανταλλαγή μηνυμάτων και e-mail. Όμως κάθε φορά που αντικρίζω ένα παλιό φάκελο, νομίζω πως ακούω ακόμη τον ήχο του ταχυδρόμου που χτυπά το κουδούνι της πόρτας μου και, ίσως, αυτός ο ήχος να είναι το τελευταίο συλλεκτικό γραμματόσημο της μνήμης μου.

κγ 

Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ ένας μεγάλος φιλοτελιστής

 

 

Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ ένας  μεγάλος φιλοτελιστής

 «Τη ζωή μου τη χρωστάω στις μανίες μου» είπε κάποτε ο Ρούζβελτ  «ιδιαίτερα στη μανία να μαζεύω γραμματόσημα.» Από μια άποψη λοιπόν, χιλιάδες άνθρωποι χρωστάνε πολλά στο φιλοτελισμό. Ακόμα και στα πιο δύσκολα χρόνια του πολέμου, ο Ρούζβελτ περνούσε πάντα μισή ώρα τη μέρα με τα γραμματόσημα του, την τελευταία μισή ώρα της μέρας πριν να κοιμηθεί. Το αντίδοτο της κούρασης ήταν για αυτόν η συλλογή των γραμματοσήμων του και ο πρόεδρος ακουμπούσε στα μαξιλάρια του, πλημμυρισμένος από την ευδαιμονία της μανίας του. Μετά τον θάνατό του η σύζυγός του Ελεονόρα Ρούζβελτ έλεγε: «Κάθε φορά πού ο άντρας μου βρισκόταν απορροφημένος με τα γραμματόσημα του ένοιωθε τέτοια ξεκούραση πού, πιστεύω ότι πολλοί ούτε να το φανταστούν δε θα μπορούσαν. Γινόταν ένας άλλος άνθρωπος. Έπαιρνε καινούρια δύναμη για πολλές μέρες.»

Στην περίπτωση του Ρούζβελτ, η μανία αυτή ήταν χωρίς αμφιβολία ή καλύτερη ψυχοθεραπευτική. Ακόμα ήταν κάτι πού είχε άμεση επίδραση στα παγκόσμια γεγονότα. Όταν ο Ρούζβελτ πήγε στην Καζαμπλάνκα πήρε μαζί του, όπως συνήθιζε σε κάθε του ταξίδι, μια μεγάλη συλλογή. Απ' όλες τις αποσκευές τού Προέδρου, η πιο βαριά ήταν πάντα η βαλίτσα με τα γραμματόσημα, είτε πήγαινε για ψάρεμα είτε σε κάποια Συνδιάσκεψη των Τριών μεγάλων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Για την Καζαμπλάνκα ειδικά είπε στον υπηρέτη του να πάρει μαζί του ορισμένα λευκώματα γραμματοσήμων, ακόμα και αν έπρεπε να αφήσει μερικά ρούχα, απαραίτητα ίσως για το ζεστό κλίμα αυτής της πόλης. Σ’ αυτή τη συνδιάσκεψη ο Ρούζβελτ και ο Τσώρτσιλ βρέθηκαν για πολλές μέρες σε κάπως δύσκολη θέση εξ αιτίας τού ανταγωνισμού του Ζιρώ με τον Ντε Γκώλ. Ένα βράδυ, τις μέρες πού τα πράγματα είχαν φτάσει σε αδιέξοδο, κάποιος από την ακολουθία του Ρούζβελτ μπήκε στο δωμάτιο του. Τον βρήκε παραδομένο στο χόμπι του περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Μελετούσε ένα γραμματόσημο της Αργεντινής τού 1935. Ένα λεπτό μακρόστενο χαρτάκι πού παρίστανε δύο χέρια πιασμένα σφιχτά το ένα με το άλλο. Το πήρε και το κοίταξε «Υποθέτω, είπε στον επισκέπτη του o Ρούζβελτ, πώς είναι ένα καλό παράδειγμα για τον Ζιρώ και τον Νιέ Γκώλ.»

Ή ιστορία πάρα κάτω είναι γνωστή. Την άλλη μέρα οι δύο Γάλλοι, θες πραγματικά θες λιγάκι επιφανειακά, σμίξανε τα χέρια και κατάστρωσαν τα σχέδια για την ειρηνική διοίκηση της Βόρειας Αφρικής.

 

 

Ο φιλοτελισμός τού Ρούζβελτ έπαιξε το ρόλο του και σε μια σύσκεψη του Συμμαχικού Πολεμικού Συμβουλίου του Ειρηνικού. Βρισκόταν εκεί ο Πρόεδρος και οι αντιπρόσωποι των κρατών πού πολεμούσαν με την Ιαπωνία. Σ' αυτή λοιπόν την διάσκεψη σχεδόν ένα χρόνο ύστερα από το Περλ Χάρμπορ, ο Ουώλτερ Νας, αντιπρόεδρος της Νεοζηλανδικής Κυβέρνησης, πρότεινε να καταλάβουν οι σύμμαχοι κάποιο νησί του Ειρηνικού για να το χρησιμοποιήσουν σαν ενδιάμεσο σταθμό για την κατάληψη του Τόκιο. Ο πρόεδρος Ρούζβελτ σκέφτηκε λιγάκι. «Συμφωνώ με τη γνώμη σας» είπε  «αλλά η Μανγκαρέβα θά ήταν καλύτερη». Ο Νας ομολόγησε πώς το νησί αυτό του ήταν άγνωστο. ·Ω! μα απέχει λίγες χιλιάδες μίλια από τη Νέα Ζηλανδία  το ξέρω από τα γραμματόσημα». Δεν πέρασε πολύς καιρός και τα συμμαχικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στη Μανγκαρέβα.

 

 

Όταν o Ρούζβελτ πέθανε κανένας στενός του φίλος δεν απόρησε πού ή τελευταία επίσημη πράξη του ήταν σχετική με τα γραμματόσημα. Πίστευε πάντα πώς αυτά είναι οι καλύτεροι πράκτορες μιας παγκόσμιας φιλίας και πώς ο κόσμος είχε γενικά παραβλέπει αυτή τους τη δύναμη Τη μέρα πού θα πέθαινε, κάνοντας θαρρείς την τελευταία φιλοτελική του πράξη, κάλεσε ατό τηλέφωνο τον Φράνκ Γουώρκερ, Γενικό Διοικητή των Ταχυδρομείων και του είπε να του αγοράσει το πρώτο γραμματόσημο μιας νέας αναμνηστικής σειράς της συνδιάσκεψης του Αγίου Φραγκίσκου. Μια ώρα υστέρα ξεψύχησε. Ανάμεσα στα πράγματα του στο Γουόρμ Σπρίνγκς, βρίσκονταν και τα γραμματόσημα, αυτά πού είχε κατατάξει εκείνο το τελευταίο πρωί. Τα είχε μέσα σε φακέλους, σε μικρά βιβλία, ταχτοποιημένα μέσα σε συρματένια κουτιά, σαν αυτά της αλληλογραφίας. Είχε εκεί σειρές της Ρουμανίας, της Νορβηγίας, άλλα από την Ιαπωνική  κατοχή   των Φιλιππίνων   και μερικά   σκόρπια  από άλλες χώρες.

 

 

Όταν ολόκληρη ή συλλογή του Ρούζβελτ συγκεντρώθηκε στο Χάϊντ Πάρκ ήταν πάνω από 15  τόμοι που μεταφέρθηκαν εκεί σε έξη μεγάλες κάσες χώρια το άλλο σκόρπιο υλικό μέσα σε κουτιά. Μέσα στη συλλογή αυτή αντιπροσωπεύονταν 400 έθνη και μικρότερες γεωγραφικές περιοχές. Το σημαντικότερο μέρος της, πάνω από 250.000 γραμματόσημα, βρίσκεται σε λευκώματα. Τον Απρίλιο του 1945 εκτιμήθηκε για 80.000 δολάρια. Οι κληρονόμοι του Ρούζβελτ αποφάσισαν να την πουλήσουν σε δημοπρασία. Ό εκτιμητής όλης της συλλογής κ. Σλών, ένας έμπορος γραμματοσήμων της Νέας Υόρκης, βρέθηκε σε δύσκολη θέση. «Είχα να εκτιμήσω τα γραμματόσημα σύμφωνα με την αξία τους, όσο θα κάνανε αν τα είχε και το πιο ασήμαντο πρόσωπο» έλεγε όταν τελείωσε. «Όμως αυτά βέβαια θα πιάσουν πολύ καλύτερη τιμή». Και είχε δίκιο.

Ή συλλογή διαιρέθηκε σε δύο κατηγορίες. Η πρώτη πουλήθηκε στην τιμή των 131.550 δολαρίων. Σ' αυτή τη συλλογή βρίσκονταν γραμματόσημα των 'Ηνωμένων Πολιτειών και της Λατινικής Αμερικής, εκτός από τη Βενεζουέλα, και τράβηξε στη δημοπρασία της κάπου 1000 συλλέκτες, εμπόρους και θαυμαστές του Ρούζβελτ, το μεγαλύτερο δηλ. πλήθος πού παρακολούθησε ποτέ δημοπρασία γραμματοσήμων σε όλο   τον κόσμο.

 

Η δεύτερη αξιόλογη συλλογή της δημοπρασίας ήταν 126 φύλλα με αχρησιμοποίητα γραμματόσημα των Ηνωμένων Πολιτειών, τυπωμένα από το 1929 ως το 1944. Όλα είχαν την υπογραφή του Προέδρου και πουλήθηκαν 26.850 δολ. και μάλιστα με μεγάλο ανταγωνισμό. Το κυριότερο κίνητρο ήταν φυσικά το αίσθημα. Τέτοια γραμματόσημα χωρίς την υπογραφή του Ρούζβελτ βρίσκει κανείς σε όλα τα ειδικά μαγαζιά με 10 δολάρια το ένα. Στη δημοπρασία όμως πουλήθηκαν 725, και αγοράστηκαν κυρίως από ανθρώπους, πού δεν ήταν συλλέκτες. Από αγάπη για τον Ρούσβελτ πολλοί αγόρασαν άδεια άλμπουμ με το όνομά του και την προεδρική σφραγίδα  και τα πλήρωσαν 100 δολ. το ένα. Την επόμενη εβδομάδα έγινε ή δημοπρασία της δεύτερης κατηγορίας και έφερε κέρδος   76.325   δολάρια.

Μέσα στη δεύτερη συλλογή, ανάμεσα στα άλλα γραμματόσημα βρίσκονταν μια συλλογή, η πιο σπάνια απ' όλες, πού χάρισε στον Ρούζβελτ ο Τσάγκ Κάϊ Σεκ. Έχει διάφορα Κινέζικα γραμματόσημα πού κυκλοφορούσαν ως το 1941. Μερικά απ' αυτά δεν έχουν κυκλοφορήσει στην αγορά και είναι παρμένα από τα Κρατικά 'Αρχεία της Κίνας. Τα είχαν τυπώσει μα τα αποσύρανε πριν κυκλοφορήσουν.

 

Άλλο μοναδικό γραμματόσημο ήταν ένα του 1935, αναμνηστικό του Ιωβηλαίου της Αγγλίας. Τότε έγινε λάθος και 360 γραμματόσημα αντί να τυπωθούν με ανοιχτό μπλε τυπώθηκαν με σκούρο και πουλήθηκαν σ' ένα ταχυδρομείο της Αγγλίας πριν ανακαλυφθεί το λάθος. Εξήντα τέτοια γραμματόσημα υπολογίζεται πώς έφυγαν στο εξωτερικό. Απ" αυτά μόνον ένα βγήκε στη φιλοτελική αγορά. Τα υπόλοιπα 300 δε χρησιμοποιήθηκαν ποτέ. Ό τότε πρεσβευτής της Αμερικής στο Λονδίνο, το βρήκε και το έστειλε στον Πρόεδρο. Στη δεύτερη δημοπρασία υπήρχαν μερικά σκόρπια γραμματόσημα, πού δεν μπορούσε κανείς να υπολογίσει εύκολα την αξία τους. Ήταν π.χ. μερικά κομμάτια τυπωμένα στα γιουγκοσλαβικά βουνά από τον Μιχαήλοβιτς. Ακόμη άλλα δύο γραμματόσημα πού χάρισε στον Ρούζβελτ ό στρατηγός Ούΐλλιαμ Ντόνοβαν. Ήταν των 6 πφένιχ με τη μορφή του Χίμλερ. Στα 1943 το Γερμανικό 'Υπουργείο αρνήθηκε την ύπαρξη τους. Το άλλο ήταν ένα πλαστό γερμανικό γραμματόσημο φτιαγμένο στην 'Ελβετία από τους πράκτορες των συμμάχων, με διακριτικό σημάδι μια νεκροκεφαλή και δυο διασταυρωμένα κόκκαλα στη θέση της κεφαλής του Χίτλερ. Για ψυχολογικούς λόγους οι Σύμμαχοι έστειλαν τέτοια γραμματόσημα από την 'Ελβετία στις οικογένειες σκοτωμένων Γερμανών.

Ο Ρούζβελτ άρχισε να ασχολείται με τα γραμματόσημα απ' όταν ήταν 8 χρονών. Τότε ο θειος του του έδωσε μια μικρή συλλογή πού είχε αρχίσει ή μητέρα του, όταν κορίτσι ακόμη είχε πάει στο Παρίσι τον καιρό του Ναπολέοντα του III. Αργότερα την έδωσε στο μικρότερο αδελφό της. Αυτός τη μεγάλωσε κάπως και τη χάρισε στον ανεψιό του. Η μητέρα του Ρούζβελτ και όταν γέρασε δεν έχασε ποτέ το ενδιαφέρον της για τα γραμματόσημα και ο νεαρός Φραγκλίνος ενδιαφέρθηκε πολύ γι' αυτά.

 

 

Στα φοιτητικά του χρόνια ο Ρούζβελτ δεν άφησε ποτέ τη μανία του. Την κράτησε ακόμα και όταν τέλειωσε τις σπουδές του. Στα 1920, όταν άρχισαν να εκδίδονται περισσότερα γραμματόσημα απ’ όσα θα μπορούσε να παρακολουθεί ένας συλλέκτης, αποφάσισε να ειδικευτεί και να συγκεντρώνει κυρίως κομμάτια από το Δυτικό ημισφαίριο.

Μια φορά, όταν η κόρη του νομικού του συνεργάτη Ο' Κόννορ σκέφτηκε να καταπιαστεί με τα γραμματόσημα, έγραψε στον πατέρα της από το Λευκό Οίκο :

«Η κόρη σου είχε πραγματικά σπουδαία ιδέα όταν αποφάσισε να ασχοληθεί με το φιλοτελισμό. Πρώτα απ* όλα πρέπει να μάθει να προφέρει τη λέξη. Δεύτερο, σαν ένας από τοις παλιότερους γραμματοσυλλέκτες του κόσμου, τη συμβουλεύω να ειδικευτεί. Τον παλιό καιρό εκδίδονταν τόσα λίγα γραμματόσημα σε όλο τον κόσμο, ώστε μπορούσε κανείς να κάνει γενική συλλογή. Λέγοντας   ειδίκευση εννοώ να διαλέγει γραμματόσημα το πολύ από 12 χώρες ή από κάθε ήπειρο. Ακόμα εγώ πιστεύω πώς:

1)   Η Ευρώπη είναι πολύ ανιαρή.

2)  Πώς oι περισσότεροι συλλέκτες μαζεύουν γραμματόσημα των 'Ηνωμένων Πολιτειών.

3)   Πώς η καλύτερη και αξιολογότερη περιοχή είναι οι Αγγλικές Αποικίες.

Γι' αυτό σκέφτομαι πώς αν εγώ άρχιζα τώρα, θα διάλεγα Νότια Αμερική ή τις Αποικίες της Γαλλίας, της Δανίας ή της Πορτογαλίας. Η κόρη σου θα μπορούσε ν’ αρχίσει από την Κούβα, την Ταϊτή ή το Σάντο Ντομίνγκο..»

 

 

Τον ίδιο καιρό (1920- 1930) όταν ό Ρούζβελτ ανάρρωσε από τη μεγάλη του αρρώστια κ’ έγινε για πρώτη φορά κυβερνήτης, αγόρασε σε δημοπρασίες αρκετά γραμματόσημα και αύξησε έτσι τη συλλογή του. Δεν διέθετε όμως πολλά χρήματα και πολλές φορές νικήθηκε από τους αντιπάλους του.

Για πολλά χρόνια εξακολουθούσε το σύστημα αυτό των μικρών προσφορών ακόμα και όταν έγινε πρόεδρος των 'Ηνωμένων Πολιτειών. Και πριν να μπει στο Λευκό Οίκο, στη φιλοτελική αγορά τον ξέρανε για σφιχτοχέρη. Στα τελευταία του 6 χρόνια τόσο πολλά ήταν τα γραμματόσημα πού του χάριζαν, τόσο πολλοί οι φάκελοι πού του στέλνανε με διάφορα βέβαια γραμματόσημα οι υπηρεσίες των ξένων κυβερνήσεων, ώστε ουσιαστικά έπαψε πια   να αγοράζει.

Ο Ρούζβελτ μπορεί να θεωρηθεί παράδειγμα φιλοτελιστή πού αγαπάει τα γραμματόσημα για τα ίδια τα γραμματόσημα. Σ’ αυτό το σημείο ξεχώριζε από τον Βασιλιά της Αγγλίας Γεώργιο Ε'. 'Εκείνος ήταν πιο αυστηρός, πιο σχολαστικός. Ή συλλογή του, με γραμματόσημα του 'Ηνωμένου Βασιλείου ήταν τόσο τέλεια ώστε είχε κάθε τι πού θα μπορούσε να επιθυμήσει ένας φιλοτελιστής : σκίτσα, σχέδια πού έμειναν ατύπωτα, δοκίμια απλά ή χρωματιστά και κανονικά γραμματόσημα από διάφορα μέρη. Ήταν πλούσια ιδιαίτερα σε κλασσικά γραμματόσημα. Είχε π. χ. γραμματόσημα του 19ου αιώνα της Μαυριτανίας και της Δυτικής Αυστραλίας του 1854. Ήταν ειδικός για να ξεχωρίζει τα πλαστά γραμματόσημα, πράγμα πού δεν μπορούσε να κάνει ο Ρούζβελτ. Τα γραμματόσημα του Βασιλέα της 'Αγγλίας άξιζαν 6.000.000 δολλ. και γέμιζαν 300 λευκώματα. Τα εισοδήματα του ήταν πολύ μεγαλύτερα από του Ρούζβελτ. Έτσι, ενώ τα 10 δολάρια ήταν κάτι για εκείνον, ο Βασιλιάς πήρε κάποτε μέρος σε μια δημοπρασία με δέκα χιλιάδες δολάρια. Ήταν τότε για ένα περίφημο κοκκινωπό γραμματόσημο της Βρετανικής Γουιάνας του ενός σέντς.

Ή συλλογή του Γεωργίου Ε' πού βρίσκεται σήμερα στο παλάτι του Μπάκιγχαμ αξίζει περισσότερο από του Ρούζβελτ. "Όμως δεν ξέρουμε αν ο Βασιλιάς χαιρόταν την τέλεια αυτή συλλογή περισσότερο από όσο ο Ρούζβελτ τη δική του.

«The  New   Yorker»

WIKIPEDIA

 

Πρόεδρος Ρούσβελτ, ο μεγάλος φιλοτελιστής

Πρόεδρος Ρούσβελτ, ο μεγάλος φιλοτελιστής

Του EUGENE KINKEAD

 

Τη ζωή μου τη χρωστάω στα χόμπυ μου» είπε κάποτε ο Ρούζβελτ, «ιδιαίτερα στη μανία μου να μαζεύω γραμματόσημα.» 

Από μια άποψη λοιπόν, χιλιάδες άνθρωποι χρωστάνε πολλά στο φιλοτελισμό. Ακόμα και στα πιο δύσκολα χρόνια του πολέμου, ο Ρούζβελτ περνούσε πάντα μισή ώρα   τη μέρα   με τα γραμματόσημα του· την τελευταία μισή ώρα της μέρας πριν να κοιμηθεί. Το αντίδοτο της κούρασης ήταν τα γραμματόσημα και ο πρόεδρος ακουμπούσε στα μαξιλάρια του, πλημμυρισμένος από την ευδαιμονία της μανίας του. Η κυρία Ρούσβελτ συνήθιζε να λέει : «Κάθε φορά πού  ο  άντρας  μου βρισκόταν απορροφημένος με τα γραμματόσημα του ένοιωθε τέτοια ξεκούραση πού, πιστεύω, πολλοί ούτε να τη φανταστούν δεν θα μπορούσαν. Γινόταν άλλος άνθρωπος έπαιρνε καινούρια δύναμη για πολλές μέρες.» 

 Liberty Argentina 1935

Στην περίπτωση του Ρούζβελτ, η μανία αυτή ήταν χωρίς αμφιβολία η καλύτερη ψυχοθεραπευτική. Ακόμα ήταν κάτι που είχε άμεση επίδραση στα παγκόσμια γεγονότα. Όταν ο Ρούζβελτ πήγε στην Καζαμπλάνκα πήρε μαζί του, όπως συνήθιζε σε κάθε του ταξίδι, μια μεγάλη συλλογή. Απ' όλες τις αποσκευές του Προέδρου, η πιο βαρεία ήταν πάντα η βαλίτσα με τα γραμματόσημα, είτε πήγαινε στο ψάρεμα είτε σε Συνδιάσκεψη των Τριών. Για την Καζαμπλάνκα ειδικά είπε στον υπηρέτη του να πάρει ορισμένα λευκώματα, ακόμα και αν έπρεπε να αφήσει μερικά ρούχα απαραίτητα ίσως για το ζεστό κλίμα αυτής της πόλης. Σ' αυτή τη συνδιάσκεψη ο Ρούζβελτ και ο Τσώρτσιλ βρέθηκαν για  πολλές μέρες   σε κάπως δύσκολη θέση εξ αίτιας τού ανταγωνισμού του Ζιρώ με τον Ντέ Γκώλ. Ένα βράδυ, τις μέρες που τα πράγματα είχαν φτάσει σε αδιέξοδο, κάποιος από την ακολουθία του Ρούζβελτ μπήκε στο δωμάτιο του. Τον βρήκε παραδομένο στη μανία του περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Μελετούσε ένα γραμματόσημο της Αργεντινής του 1935. Ένα λεπτό μακρόστενο χαρτάκι που παρίστανε δυο χέρια πιασμένα σφιχτά το ένα με Το άλλο. Το πήρε και το κοίταξε «Υποθέτω, είπε στον επισκέπτη του ο Ρούζβελτ, πώς είναι ένα καλό παράδειγμα για τον Ζιρώ και τον ΝΤέ Γκώλ.»

Η ιστορία πάρα κάτω είναι γνωστή. Την άλλη μέρα οι δυο Γάλλοι, θές πραγματικά θες λιγάκι επιφανειακά, σμίξανε τα χέρια και καταστρώσανε τα σχέδια για την ειρηνική διοίκηση της βορείας Αφρικής.

Γραμματόσημο του Monaco (1947) που έχει ως εικόνα τον FDR να εξετάζει τα γραμματοσημα του. Οι φιλοτελιστές θα παρατηρήσουν το σφάλμα του σχεδιασμού - το χέρι του στα δεξιά έχει πέντε δάχτυλα συν ένα αντίχειρα!

Ο φιλοτελισμός του Ρούζβελτ έπαιξε το ρόλο του και σε μια σύσκεψη του Συμμαχικού Πολεμικού Συμβουλίου του Ειρηνικού. Βρισκόταν εκεί ο Πρόεδρος και οι αντιπρόσωποι των κρατών που πολεμούσαν με την Ιαπωνία. Σ’ αυτή λοιπόν την διάσκεψη σχεδόν ένα χρόνο υστέρα από το Περλ Χάρμπορ, ο κ. Ούώλτερ Νάς, αντιπρόεδρος της Νεοζηλανδικής Κυβέρνησης, πρότεινε να καταλάβουν oι σύμμαχοι κάποιο νησί του Ειρηνικού για να το χρησιμοποιήσουν σαν ενδιάμεσο σταθμό για την κατάληψη του Τόκιο. Ο πρόεδρος Ρούζβελτ σκέφτηκε λιγάκι. «Συμφωνώ μέ τη γνώμη σας» είπε «αλλά η Μαννκαρεβα –ένα μικρό νησάκι στο Αρχιπέλαγος Τουαμπτού υπαγόμενο στη διοίκηση της Ταϊτής-  θα ήταν καλύτερη». Ο Νάς ομολόγησε πώς το νησί αυτό του ήταν άγνωστο «Ω! μα απέχει λίγες χιλιάδες μίλια από τη Νέα Ζηλανδία· το ξέρω από τα γραμματόσημα». Δεν πέρασε πολύς καιρός και τα συμμαχικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στη Μανγκαρέβα.

 

Ένας συλλέκτης γραμματοσημων για την προεδρία. Αφίσα του 1930

 Ο George W. Linn, εκδοτης εβδομαδιαίας φιλoτέlικης εφημερίδας, δημιούργησε φακέλους που ενθάρρυναν τους συλλέκτες γραμματοσημων να ψηφίσουν για πρόεδρο έναν συνεργαζομενο φιλοτελιστη

Όταν ο Ρούζβελτ πέθανε κανένας στενός του φίλος δεν απόρησε που η τελευταία επίσημη πράξη του ήταν σχετική με τα γραμματόσημα. Πίστευε πάντα πώς αυτά είναι οι καλύτεροι πράκτορες μιας παγκόσμιας φιλίας και πώς ο κόσμος είχε γενικά παραβλέψει αύτη τους τη δύναμη. Τη μέρα που θα πέθαινε, κάνοντας θαρρείς την τελευταία φιλοτελική του πράξη, κάλεσε στο τηλέφωνο τον Φράνκ Γουώρκερ, Γενικά Διοικητή των Ταχυδρομείων και του είπε να του αγοράσει το πρώτο γραμματόσημο μιας νέας αναμνηστικής σειράς της συνδιάσκεψης του 'Αγίου Φραγκίσκου. Μια ώρα ύστερα ξεψύχησε. "Ανάμεσα ατά πράγματα του στο Γουορμ Σπρίνγκς, βρίσκονταν και τα γραμματόσημα, αυτά που είχε κατατάξει εκείνο το τελευταίο πρωί. Τα είχε μέσα σε φακέλους, σε μικρά βιβλία, ταχτοποιημένα μέσα σε μεταλικά κουτιά, σαν αυτά της αλληλογραφίας. Είχε εκεί σειρές της Ρουμανίας, της Νορβηγίας, άλλα από την Ιαπωνική κατοχή   των Φιλιππίνων   και μερικά  σκόρπια  από άλλες χώρες.

Όταν ολόκληρη η συλλογή του Ρούζβελτ συγκεντρώθηκε στο Χάϊντ Παρκ ήταν πάνω από 150 τόμοι που μεταφέρθηκαν εκεί σε έξη μεγάλες κάσες χώρια από το άλλο σκόρπιο υλικό μέσα σε κουτιά. Μέσα σιη συλλογή αυτή αντιπροσωπεύονταν 400 έθνη και μικρότερες γεωγραφικές περιοχές. Το σημαντικότερο μέρος της, πάνω από 250.000 γραμματόσημα, βρίσκεται σε λευκώματα. Τον Απρίλιο του 1947 εκτιμήθηκε για 80.000 Δολλ. Οι κληρονόμοι του Ρούζβελτ αποφάσισαν να την πουλήσουν σε δημοπρασία. Ο εκτιμητής όλης της συλλογής κ. Σλών, ένας έμπορος γραμματοσήμων της Νέας Υόρκης, βρέθηκε σε δύσκολη θέση. «Είχα να εκτιμήσω τα γραμματόσημα σύμφωνα με την αξία τους, όσο θα κάνανε αν τα είχε και το πιο ασήμαντο πρόσωπο» έλεγε όταν τελείωσε. «Όμως αυτά βέβαια θα πιάσουν πολύ καλύτερη τιμή». Και είχε δίκιο.

Town Name Postmarks, 1937-38. Τον παραπάνω αναμνηστικό φάκελο τον δημιούργησε ο γενικός διευθυντής των αμερικάνικων ταχυδρομείων James A. Farley χρησιμοποιώντας έξι ταχυδρομικές σφραγίδες από μικρές πόλεις της Αμερικής που όλες μαζί σχηματίζουν την φράση, “Franklin Delano Roosevelt, New Deal President.”

Η συλλογή διαιρέθηκε σε δύο κατηγορίες. Η πρώτη πουλήθηκε το Φεβρουάριο του 1946 131.550 δολλ. Σ' αυτή τη σειρά βρίσκονταν γραμματόσημα των 'Ηνωμένων Πολιτειών και της Λατινικής 'Αμερικής, εκτός από τη Βενεζουέλα, και τράβηξε στη δημοπρασία της κάπου 1000 συλλέκτες, έμπορους και θαυμαστές του Ρούζβελτ, το μεγαλύτερο δηλ. πλήθος που παρακολούθησε ποτέ δημοπρασία γραμματοσήμων σε όλο   τον κόσμο.

Η δεύτερη αξιόλογη σειρά της δημοπρασίας του Φεβρουαρίου ήταν 126 φύλλα με αχρησιμοποίητα γραμματόσημα των 'Ην. Πολιτειών, τυπωμένα από το 1929 ως το 1944. Όλα είχαν την υπογραφή του Προέδρου και πουλήθηκαν 26.850 δολ. και μάλιστα μη μεγάλο ανταγωνισμό. Το κυριότερο κίνητρο ήταν φυσικά το αίσθημα. Τέτοια γραμματόσημα χωρίς την υπογραφή του Ρούζβελτ βρίσκει κανείς σε όλα τα ειδικά μαγαζιά, με 10 δολάρια το ένα. Στη δημοπρασία όμως πουλήθηκαν 725, και αγοράστηκαν κυρίως από ανθρώπους, που δεν ήταν συλλέκτες. Από αγάπη για τον Ρούζβελτ πολλοί αγόρασαν άδεια άλμπουμ με το όνομά του και την προεδρική σφραγίδα, και τα πλήρωσαν 100 δολ. το ένα. Την επόμενη εβδομάδα έγινε η δημοπρασία της δεύτερης κατηγορίας και έφερε κέρδος   76.325   δολάρια.

 

 Μετά το θάνατό του η συλλογή δημοπρατήθηκε στη Νέα Υόρκη από H.R. Harmer σε τέσσερις συνεδρίες κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου, Μαρτίου και Απριλίου 1946.

Μέσα στη δεύτερη σειρά, ανάμεσα στα άλλα γραμματόσημα βρίσκεται μια συλλογή, η πιο σπάνια απ' όλες, που χάρισε στον Ρούζβελτ ο τότε πρόεδρος της Κίνας Τσάγκ-ΚάϊΣεκ. Έχει διάφορα Κινέζικα γραμματόσημα που κυκλοφορούσαν ως το 1941. Μερικά απ' αυτά δεν έχουν κυκλοφορήσει στην αγορά και είναι παρμένα από τα Κρατικά Αρχεία της Κίνας. Τα είχαν τυπώσει μα τα αποσύρανε πριν κυκλοφορήσουν.

Άλλο μοναδικό γραμματόσημο ήταν ένα του 1935, αναμνηστικό του Ιωβηλαίου της Αγγλίας. Τότε έγινε λάθος και 360 γραμματόσημα αντί να τυπωθούν με ανοιχτό μπλε τυπώθηκαν με σκούρο και πουλήθηκαν σ' ένα ταχυδρομείο της 'Αγγλίας πριν ανακαλυφθεί το λάθος. Εξήντα τέτοια γραμματόσημα υπολογίζεται πώς έφυγαν στο εξωτερικό. Απ’ αυτά μόνον ένα βγήκε στη φιλοτελική αγορά. Τα υπόλοιπα 300 δε χρησιμοποιήθηκαν ποτέ. Ο τότε πρεσβευτής της Αμερικής στο Λονδίνο, το βρήκε και το έστειλε στον Πρόεδρο. 

Στη δεύτερη δημοπρασία υπήρχαν μερικά σκόρπια γραμματόσημα, που δεν μπορούσε κανείς να υπολογίσει εύκολα την αξία τους. Ήταν π.χ. μερικά κομμάτια τυπωμένα στα γιουγκοσλαβικά βουνά από τον Μιχαήλοβιτς. Ακόμη άλλα δυο γραμματόσημα που χάρισε στον Ρούζβελτ ο στρατηγός Ούΐλλιαμ Ντονοβαν. Ήταν των 6 πφένιχ με τη μορφή του Χίμλερ. Στα 1943 το Γερμανικό Υπουργείο αρνήθηκε την ύπαρξη τους. Το άλλο ήταν ένα πλαστό γερμανικό γραμματόσημο φτιαγμένο στην 'Ελβετία από τους πράκτορες των συμμάχων, με διακριτικό σημάδι μια νεκροκεφαλή και δυο διασταυρωμένα κόκκαλα στη θέση της κεφαλής του Χίτλερ. Για ψυχολογικούς λογούς οι Σύμμαχοι έστειλαν τέτοια γραμματόσημα από την Ελβετία στις οικογένειες σκοτωμένων Γερμανών.

Ο Ρούζβελτ άρχισε να ασχολείται με τα γραμματόσημα απ' όταν ήταν 10 χρονών. Τότε ο θείος του του έδωσε μια μικρή συλλογή που είχε αρχίσει η μητέρα του, όταν κορίτσι ακόμη είχε πάει στο Παρίσι τον καιρό του Ναπολέοντα του III. 'Αργότερα την έδωσε στο μικρότερο αδελφό της. Αυτός τη μεγάλωσε κάπως και τη χάρισε στον ανιψιό του. Η κυρία Ρούζβελτ και όταν γέρασε δεν έχασε ποτέ το ενδιαφέρον της για τα γραμματόσημα και ο νεαρός Φραγκλίνος ενδιαφέρθηκε πολύ γι’ αυτά.

Στα φοιτητικά του χρόνια ο Ρούσβελτ δεν άφησε ποτέ το χόμπυ του. Την κράτησε ακόμα και όταν τέλειωσε τις σπουδές του. Στα 1920, όταν άρχισαν να εκδίδονται περισσότερα γραμματόσημα απ' όσα θα μπορούσε να παρακολουθεί ένας συλλέκτης, αποφάσισε να ειδικευτεί και να συγκεντρώνει κυρίως κομμάτια από το Δυτικό ημισφαίριο.

Μια φορά, όταν η κόρη του νομικού του συνεργάτη Ο' Κοννορ σκέφτηκε να καταπιαστεί με τα γραμματόσημα, έγραψε στον πατέρα της από το Λευκό Οίκο :

«Η κόρη σου είχε πραγματικά σπουδαία ιδέα όταν αποφάσισε να ασχοληθεί με το φιλοτελισμό. Πρώτα απ όλα πρέπει να μάθει να προφέρει τη λέξη. Δεύτερο, σαν ένας από τους παλιότερους γραμματοσυλλέκτες του κόσμου, τη συμβουλεύω να ειδικευτεί. Τον παλιό καιρό εκδίδονταν τόσα λίγα γραμματόσημα σε όλο τον κόσμο, ώστε μπορούσε κανείς να κάνει γενική συλλογή. Λέγοντας  ειδίκευση εννοώ να διαλέγει γραμματόσημα το πολύ από 12 χώρες η από κάθε ήπειρο. Ακόμα εγώ πιστεύω πώς:

1)  Η Ευρώπη είναι πολύ ανιαρή.

2) Πώς οι περισσότεροι συλλέκτες μαζεύουν γραμματόσημα των Ηνωμένων Πολιτειών.

3) Πώς η καλύτερη και αξιολογότερη περιοχή είναι οι Αγγλικές Αποικίες.

Γι' αυτό σκέφτομαι πώς αν εγώ άρχιζα τώρα, θα διάλεγα Νότια Αμερική ή τις Αποικίες της Γαλλίας, της Δανίας η της Πορτογαλίας. Η κόρη σου θα μπορούσε ν' αρχίσει από την Κούβα, την Ταϊτή η το Σάντο Ντομίγκο...»

Τον ίδιο καιρό (1920 - 1930) όταν ο Ρούζβελτ ανάρρωσε από τη μεγάλη του αρρώστια κ' έγινε για πρώτη φορά κυβερνήτης, αγόρασε σε δημοπρασίες αρκετά γραμματόσημα και αύξησε έτσι τη συλλογή του. Δεν διέθετε όμως πολλά χρήματα και πολλές φορές νικήθηκε από τους αντιπάλους του.

Για πολλά χρόνια εξακολουθούσε το σύστημα αυτό των μικρών προσφορών, ακόμα και όταν έγινε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Και πριν να μπει στο Λευκό Οίκο, στη φιλοτελική αγορά τον ξέρανε για σφιχτοχέρη. Στα τελευταία του 6 χρόνια τόσο πολλά ήταν τα γραμματόσημα που του χάριζαν, τόσο πολλοί οι φάκελοι που του στέλνανε με διάφορα βέβαια γραμματόσημα οι υπηρεσίες των ξένων κυβερνήσεων, ώστε ουσιαστικά έπαψε πια  να αγοράζει.

Ο Ρούζβελτ μπορεί να θεωρηθεί παράδειγμα φιλοτελιστή που αγαπάει τα γραμματόσημα για τα ίδια τα γραμματόσημα. Σ’ αυτό το σημείο ξεχώριζε από τον Βασιλέα της Αγγλίας Γεώργιο Ε'. 'Εκείνος ήταν πιο αυστηρός, πιο σχολαστικός. Η συλλογή του, με γραμματόσημα του 'Ηνωμένου Βασιλείου ήταν τόσο τέλεια ώστε είχε κάθε τί που θα μπορούσε να επιθυμήσει ένας φιλοτελιστής : σκίτσα, σχέδια που έμειναν ατύπωτα, δοκίμιο άπλα η χρωματιστά και κανονικά γραμματόσημα από διάφορα μέρη. Ήταν πλούσια ιδιαίτερα σε κλασσικά γραμματόσημα. Είχε π. χ. γραμματόσημα του 19ου αιώνα της Μαυριτανίας και της Δυτικής Αυστραλίας του 1854. Είτα ειδικός για να ξεχωρίζει τα πλαστά γραμματόσημα, πράγμα που δεν μπορούσε να κάνει ο Ρούζβελτ. Τα γραμματόσημα του Βασιλέα της Αγγλίας άξιζαν 6.000.000 δολ. και γέμιζαν 300 λευκώματα. Τα εισοδήματα του ήταν πολύ μεγαλύτερα από του Ρούζβελτ. Έτσι, ενώ τα 10 δολάρια ήταν κάτι για εκείνον, ο Βασιλιάς πήρε κάποτε μέρος σε μια δημοπρασία με δέκα χιλιάδες δολάρια. Ήταν τότε για ένα περίφημο κοκκινωπό γραμματόσημο της Βρετανικής Γουιάνας του ενός σεντς.

Η συλλογή του Γεωργίου Ε' που βρίσκεται σήμερα στο παλάτι του Μπάκιγχαμ και αξίζει περισσότερο από του Ρούζβελτ. Όμως δεν ξέρουμε αν ο Βασιλιάς χαιρόταν την τέλεια αυτή συλλογή περισσότερο από όσο ο Ρούζβελτ τη δική του.

(Από το «The New Yorker»)

ΕΚΛΟΓΗ ΔΕΚ.1947

https://postalmuseum.si.edu/collections/object-spotlight/fdr.html