Η φωνή της Μητέρας Γης μέσα από τα «Μυστήρια των Γυναικών ενός Πρωτόγονου Λαού»

 

Η φωνή της Μητέρας Γης μέσα από τα «Μυστήρια των Γυναικών ενός Πρωτόγονου Λαού»

Η γυναικεία ιερότητα και ο αρχέγονος μητριαρχικός κόσμος των Ίμπιμπιο.

Υπάρχουν βιβλία που δεν διαβάζονται απλά αλλά συνεχίζουν να μένουν στην μνήμη μας γιατί κάτι πολύτιμο που μας πρόσφεραν στις γνώσεις μας. Ένα τέτοιο βιβλίο υπήρξε το Woman’s Mysteries of a Primitive People (1915) της D. Amaury Talbot που αναφέρεται στο ταξίδι μιας γυναίκας από τη βικτωριανή Αγγλία στις ζούγκλες της Νιγηρίας, αναζητώντας τις αόρατες φωνές των γυναικών που οι άνδρες εθνολόγοι δεν άκουσαν ποτέ.

Το έργο αποτελεί μια ανθρωπολογική μελέτη βασισμένη στις εμπειρίες της D. Amaury Talbot και της αδελφής της, που έζησαν για μεγάλο διάστημα ανάμεσα στους Ίμπιμπιο (Ibibio) της νότιας Νιγηρίας στις αρχές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για μία από τις πρώτες προσπάθειες να παρουσιαστεί η θέση της γυναίκας στις αφρικανικές κοινωνίες από την οπτική μιας γυναίκας ερευνήτριας — κάτι σπάνιο για την εποχή.

Στο έργο αυτό, οι γυναίκες των Ίμπιμπιο δεν είναι εξωτικές φιγούρες· είναι ιέρειες ενός κόσμου όπου το θηλυκό σώμα ταυτίζεται με τη δημιουργία, και όπου κάθε γέννηση, κάθε νερό, κάθε πέτρα είναι μορφή θεότητας. Η Talbot, μέσα από το βλέμμα της ερευνήτριας και μέσα από την καρδιά της γυναίκας, καταγράφει κάτι περισσότερο από απλά έθιμα: την επιβίωση ενός αρχέγονου μητριαρχικού κόσμου που ψιθυρίζει ακόμη πίσω από τα πέπλα της αποικιακής ιστορίας.

Στις σελίδες της Talbot δεν ακούμε μόνο τις ιστορίες των γυναικών της Νιγηρίας· ακούμε κάτι αρχαιότερο, βαθύτερο — την ανάσα της ίδιας της Γης. Μέσα από τα μάτια της Αγγλίδας ερευνήτριας, που τόλμησε να διαβεί τα όρια της εποχής της, αναδύεται ένας κόσμος όπου η ζωή και ο θάνατος δεν χωρίζονται, αλλά συνομιλούν μέσα από το πρόσωπο της Μητέρας-Θεάς.

Η Eka Abassi, η «Μητέρα των Πάντων», δεν είναι μόνο μια αφρικανική θεότητα· είναι το αρχέτυπο της θηλυκής δημιουργίας που έχει χαθεί από τις δυτικές θρησκείες. Είναι η φωνή της γης όταν βρέχει, η καρδιά της γυναίκας όταν γεννά, το ρίγος της θάλασσας όταν επιστρέφει τα παιδιά της στα βάθη. Η Talbot, χωρίς να το ομολογεί ρητά, ανακαλύπτει μέσα στον «πρωτόγονο κόσμο» μια χαμένη μνήμη του ανθρώπου — την πίστη ότι η δύναμη της ζωής είναι γένους θηλυκού.

Κάθε κεφάλαιο μοιάζει με άνοιγμα πέπλου που πίσω του αποκαλύπτεται ότι αυτό που η Ευρώπη ονόμασε «δεισιδαιμονία» είναι συχνά μία άλλη μορφή σοφίας. Είναι η ενστικτώδης γνώση πως το σώμα, η γη και το πνεύμα είναι αδιάσπαστα. Οι γυναίκες των Ίμπιμπιο, με τους ψίθυρους, τα τραγούδια και τις τελετές τους, κρατούν ακόμη αναμμένη τη φλόγα του ιερού,  την φλόγα εκείνη που οι πολιτισμοί της λογικής νόμισαν πως έσβησε.

Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το βιβλίο της Talbot δεν διαβάζεται μόνο ως ανθρωπολογική μαρτυρία. Διαβάζεται σαν μια επιστολή από το παρελθόν προς τη σύγχρονη ψυχή — μια υπενθύμιση ότι ο πολιτισμός γεννήθηκε από τη μήτρα και την προσευχή, και πως ο κόσμος θα παραμένει μισός ώσπου να ξαναθυμηθεί τη γλώσσα της Μητέρας.

Πάνω από έναν αιώνα μετά, τα «Μυστήρια των Γυναικών» της Talbot μάς καλούν να θυμηθούμε πως κάθε πολιτισμός ξεκινά από τη γη, τη μήτρα και την αγάπη. Σήμερα, οι ανθρωπολόγοι διαβάζουν το έργο της όχι μόνο για τα εθνολογικά δεδομένα, αλλά και ως πρώιμη φεμινιστική μαρτυρία.

Παρακάτω παραθέτουμε μια σύνοψη των κύριων μερών του βιβλίου

 

 

Ιστορικό και σκοπός του έργου

Η συγγραφέας εξηγεί ότι επιχείρησε να καταγράψει όσα δεν μπορούσαν να μάθουν οι άνδρες εθνολόγοι: τις “γυναικείες μυστηριακές πρακτικές”, τους ρόλους, τις τελετουργίες και τα πιστεύω των γυναικών των Ίμπιμπιο.

Η έρευνά της συνδέεται με την επιθυμία να αντισταθμιστεί η ανδροκεντρική εικόνα που επικρατούσε στις μελέτες περί «πρωτόγονων λαών». Ο στόχος είναι να αναδειχθεί η θηλυκή διάσταση της θρησκείας, της μαγείας και της κοινωνίας.

 

 

Θρησκεία και Κοσμοθεωρία των Ίμπιμπιο

Κεντρική θεότητα είναι η Eka Abassi, η Μεγάλη Μητέρα και δημιουργός όλων των πραγμάτων. Είναι ταυτόχρονα μητέρα και σύζυγος του θεού της βροντής, Obumo, και λατρεύεται ως πηγή της ζωής, της γονιμότητας και της φύσης.

Οι Ίμπιμπιο συνδέουν κάθε μορφή ζωής —γη, πέτρα, νερό— με τη θεϊκή θηλυκή αρχή. Η λατρεία της Eka Abassi περιλαμβάνει ιερά δέντρα, πέτρες και πηγές, όπου γυναίκες προσεύχονται για γονιμότητα και ίαση.

Μητρότητα και Τελετουργίες Γέννησης

Η μητρότητα θεωρείται η ύψιστη αποστολή της γυναίκας.

Πλήθος ταμπού και μαγικών πρακτικών συνοδεύουν την εγκυμοσύνη και τον τοκετό — όπως αποφυγή ορισμένων τροφών (σαλιγκάρια, χοίρος, προνύμφες) για να μη σημαδευτεί το παιδί ή τελετουργίες λύσης δεσμών ώστε να διευκολυνθεί η γέννα.

Η ατεκνία θεωρείται κατάρα που μπορεί να λυθεί με ιερά λουτρά σε «μητρικές» πηγές.

 

 

Δεισιδαιμονίες και Φόβοι

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη φοβία για τα δίδυμα.

Παραδοσιακά, οι μητέρες διδύμων θεωρούνταν ακάθαρτες και τα παιδιά τους συχνά θανατώνονταν, καθώς θεωρούνταν «παιδιά πνευμάτων». Οι ίδιες εξορίζονταν σε ειδικά χωριά καθαρμού.

Η Talbot παρατηρεί ωστόσο ότι οι Χριστιανοί ιεραπόστολοι και η βρετανική διοίκηση άρχισαν να μεταβάλλουν αυτή την πρακτική, δημιουργώντας χωριά προστασίας για τις «μητέρες διδύμων».

Πίστη στις “Ψυχές του Δάσους”

Κάθε άνθρωπος θεωρείται ότι έχει έναν “συγγενή της ψυχής” (bush soul) σε μορφή ζώου ή φυτού.

Η ψυχή μπορεί να μετενσαρκώνεται ή να περιπλανιέται, και ο θάνατος ή η δυστυχία ενός ανθρώπου μπορεί να συνδεθεί με το πάθημα του «ζώου-αδελφού» του.

Η αντίληψη αυτή θυμίζει παγκόσμια μοτίβα τοτεμισμού και μετεμψύχωσης.

 

Θάνατος και Τελετές

Οι γυναίκες διατηρούν μυστικές τελετές ταφής, από τις οποίες οι άνδρες αποκλείονται.

Η συγγραφέας καταφέρνει να αποσπάσει πληροφορίες από ηλικιωμένες γυναίκες, περιγράφοντας τελετουργίες καθαρμού και επικοινωνίας με τις ψυχές των νεκρών — ένα πεδίο αμιγώς γυναικείο και ιερό.

Η θέση της γυναίκας

Παρότι οι Ίμπιμπιο ζουν σε πατριαρχική κοινωνία, η Talbot διαπιστώνει ότι οι γυναίκες διατηρούν ιδιαίτερη δύναμη μέσω της θρησκείας και της μαγείας.

Υπάρχουν γυναικείες μυστικές ενώσεις (όπως οι Εbere και Iban Isong) που θυμίζουν τα ανδρικά “μυστικά συμβούλια” αλλά λειτουργούν ανεξάρτητα και με δική τους ιεραρχία.

 

 

Σημασία του έργου

Η Talbot συνδυάζει την επιστημονική παρατήρηση με προσωπικό ύφος ταξιδιωτικής αφήγησης.

Το έργο αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για την ιστορία της ανθρωπολογίας και του φεμινιστικού λόγου, καθώς αναδεικνύει:

•          τον ρόλο της γυναίκας ως φύλακα των παραδόσεων,

•          τη θηλυκή πλευρά της θεότητας,

•          και τη σύγκρουση ανάμεσα στη δυτική σκέψη και την αφρικανική πνευματικότητα.

 

Συνολική εκτίμηση

Το βιβλίο είναι μια συγκλονιστική μαρτυρία ανθρωπολογικής ευαισθησίας και ταυτόχρονα ένα έγγραφο φεμινιστικής αυτοσυνείδησης.

Πίσω από την αποικιακή οπτική της εποχής, διαφαίνεται μια ειλικρινής προσπάθεια κατανόησης των «μυστικών των γυναικών» — μιας κοινωνίας όπου η μητέρα-θεά, η γόνιμη γη και η μαγεία της ζωής συνυφαίνονται σε ένα ενιαίο, ιερό σύμπαν.

Η συγγραφέας εκφράζει ευγνωμοσύνη για όσα έμαθε από τις γυναίκες των Ίμπιμπιο και ελπίζει ότι το έργο της θα φωτίσει την πνευματικότητα και τη δύναμη των «πρωτόγονων» γυναικών, αναγνωρίζοντας σε αυτές μια παγκόσμια θηλυκή σοφία που ενώνει όλες τις γυναίκες της γης.

Κατά την Talbot η ιστορία του πολιτισμού δεν είναι αποκλειστικά έργο των ανδρών.

Πίσω από τις δομές της πατριαρχίας επιβιώνει ένας αρχαίος γυναικείος κόσμος — ο κόσμος της Μητέρας, της Μάγισσας, της Ιέρειας.

Η Talbot καλεί τον δυτικό αναγνώστη να ξαναδεί τη «βάρβαρη γυναίκα» όχι ως υπάνθρωπο, αλλά ως φορέα μιας βαθύτερης κοσμοαντίληψης όπου το θηλυκό είναι πηγή ζωής και γνώσης.

 

 

 

Ολόκληρο το βιβλίο για ανάγνωση μπορείτε να το βρείτε εδώ :

https://archive.org/details/cu31924028649121

 

 Κείμενο & επιμέλεια: Κων. Γραικιώτης 

📚 *Πηγή έμπνευσης: 

 D. Amaury Talbot, “Woman’s Mysteries of a Primitive People” (1915)   

 

Ο ΓΕΡΟ-ΠΛΑΤΑΝΟΣ

 

Ο ΓΕΡΟ-ΠΛΑΤΑΝΟΣ

Ο «Γέρο-Πλάτανος» της Ανδρίτσαινας δεν είναι απλώς ένα δέντρο· είναι ζωντανός μάρτυρας της ιστορίας, της παράδοσης και της καθημερινής ζωής του τόπου. Το παρακάτω κείμενο του Ν.Γ. Σγούρου, πρώην εκδότη της εφημερίδας «Ανδρίτσαινα», μας μεταφέρει με γλαφυρότητα σε εποχές όπου ο πλάτανος ήταν το επίκεντρο κοινωνικών και πολιτικών γεγονότων. Μέσα από χιουμοριστικές και συγκινητικές αφηγήσεις, αναδεικνύεται η σημασία του δέντρου αυτού στην τοπική και εθνική συνείδηση.

Η ανάρτησή μου αυτή είναι αφιερωμένη στο αγαπημένο «θείο Νίκο» και στα ξαδέλφια μου Γιώργο Ν. Σγούρο, ιατρό και παλιό Δήμαρχο Ανδριτσαίνης και στην αγαπητή ξαδέλφη Αντωνία Ν. Σγούρου

Κ. Γραικιώτης

 

Ο ΓΕΡΟ-ΠΛΑΤΑΝΟΣ

 

Γράφει ο Ν.Γ.ΣΓΟΥΡΟΣ (+)

τ. Εκδότης της Εφημερίδας Ανδρίτσαινα

 

Ένας Πλάτανος στην Πλατεία – Ένα Καυγαδάκι το 1932

 

 

ΜΕΓΑΣ είσαι Πλάτανε... και θαυμαστά τα έργα σου. Θα έ­χετε ακούσει αυτό το εγκώμιο.

ΤΟ  ΞΑΝΑΛΕΜΕ:    Πρώτον     για νά   θυμηθούμε   ότι  στην  Ανδρί­τσαινα «έν μέση αγορά:»    γύρω στα   1932   έγινε   καυγάς   τρικού­βερτος  και  παρ'  ολίγον να  πέ­σουν μαγκουριές μεταξύ των α­ειμνήστων   Νίκου   Γούναρη    και Δημητράκη   Άμπαριώτη   κοινοτι­κών συμβούλων,  πού  ό  ένας ήθελε και ό άλλος δεν ήθελε να κοπή   η   κατώτερη   κλάρα      του μεσαίου Πλατάνου στην πλατεία. Χριστοπούλου επειδή κάπως εμπόδιζε   την       κυκλοφορία    των φορτηγών.   Ενώ   τα  «παλαιότερα» χρόνια πέρναγε εύκολα  η άμαξα του αειμνήστου μπάρμπα Θα­νάση  Κουτσανδρέα   με την δια­φορά πού  ο άμαξας  έσκυβε  λί­γο  το  κεφάλι του.

Τελικά η περιβόητη τούτη κλάρα κόπηκε αργότερα υπό του αείμνηστου ιατρού· Ανδρέα Ανδριόπουλου, αφού προηγου­μένως ανεβίβασε «τα διεστώτα» και έτσι οι καλοκάγαθοι αυτοί συμπολίτες έδωσαν τα χέ­ρια.

Λέμε παρ’ ολίγον να πέσουν μαγκουριές γιατί όλοι οι παλαι­οί θα ενθυμούνται ότι τα χρόνια εκείνα ο κάθε πολίτης άνω των 25 ετών — έκτος από λίγους νταήδες πού στην πίσω τσέπη ή ατό ζουνάρι είχαν και κάποιο σιδερικό, περίστροφο ή  μαχαίρι   παραγωγής   του   μακαρίτη μπάρμπα Ζώη—Λέλλε — «έ­φερε κρεμαστή εις την αριστεράν ή στριφογύριζε εις την δεξιάν   και   την   κερασέα   του».

Αλλά και δεύτερον, για την παρακάτω  εύθυμη  Ιστορία:

 

Ήταν η εποχή του Όθωνα πού κυριαρχούσε η πιο απόλυτη συγκεντρωτική Διοίκηση. Καμιά σχεδόν αρμοδιότητα για αυτε­πάγγελτες ενέργειες δεν εμπι­στευόταν η παντοδύναμη και καχύποπτη Κυβέρνηση στις το­πικές Αρχές. Για την νόμιμη υλοτομία και ενός δένδρου χρειαζόταν η έγκριση του "Υ­πουργείου.

Κάποιος Δασονόμος της επο­χής εκείνης ζήτησε την έγκριση του Υπουργείου για την κοπή δύο κλώνων ενός γέρικου πλα­τάνου. Τρεις φορές τα γύρισε το Υπουργείο τα χαρτιά για συμπληρωματικές πληροφορίες, χωρίς να παίρνει απόφαση για τα δύο αυτά κλωνάρια;, πού α­πειλούσαν τη στέγη του διπλα­νού σπιτιού. Στην τέταρτη υ­ποβολή των «συνημμένων» ο δασονόμος καταχώρησε στην ανα­φορά του την περίληψη «Περί του περίφημου  Πλατάνου».

Γι' αυτή όμως την «ειρωνική» φράση, όπως τη χαρακτήρισε το Υπουργείο τον κάλεσε σε απο­λογία και τον τιμώρησε με πρό­στιμο   μισού μισθού.

Παίρνοντας ο δασονόμος την διαταγή αυτή της τιμωρίας του, σημείωσε πάνω σ' αύτη τη φράση : «Μέγας είσαι πλάτανε και θαυμαστά τα έργα σου». Ποτέ δε φανταζόταν, πώς Ο αγαθός Πλάτανος θα του έκανε στα γεράματά του τόση ζημιά, το κόψιμο δηλαδή μισού μηνιάτικου. 

 

Ιστορικά και Μυθολογικά Πλατάνια

 

 

Ο Πλάτανος είναι αλάθητος «ραβδοσκόπος, όπου υδροφόρο στρώμα, λαγκαδιά, κεφαλάρι και βρυσούλα θα χώσει τη ρίζα του. Το λέει και το δημοτικό δίστιχο:

«Σαν δεις πλάτανο και βάτο τρέχει  και  νερό  από   κάτω».

Από ρεματιές και χαλάσματα παλαιών νερόμυλων είναι αδύνατον να λείπει ό Πλάτανος. Οι Αρχαίοι, λάτρευαν τον Πλάτανο ως κάτι ιερό, αλλά και η λαϊκή παράδοση τον θεωρεί στοιχειωμένο δέντρο, ότι δηλαδή στις κουφάλες του κατοικούν νεράιδες και   καλικάντζαροι.

Από τα ονομαστότερα Πλατάνια της εποχής εκείνης ήσαν : Ο Πλάτανος των Δελφών, δίπλα στην Κασταλία πηγή. Κάτω από αυτόν μίλησε η Λητώ στα παιδιά της την Άρτεμη και τον Απόλλωνα και τα παρότρυνε να εξοντώσουν το στοιχειωμένο και τεράστιο φίδι τον Πύθωνα πού αφάνιζε  τη  χώρα.

Ο Πλάτανος της Ωραίας Ελένης στη Σπάρτη. Είχε αφιερωθεί σ' αυτήν από τις Σπαρτιάτισσες Κόρες ως ενθύμιο των γάμων της με τον Μενέλαο.

Ο Πλάτανος του Αγαμέμνονα στην Αυλίδα. Στον ίσκιο του έκανε θυσία ό Αγαμέμνων και πληροφορήθηκε τη μελλούμενη νίκη του στον Τρωικό Πόλεμο. Ο Πλάτανος του Ιπποκράτη πού σώζεται στην Κω. Έχει περίμετρο 10 μ. και ηλικία 2400 χρονων. Κάτω από την σκιά του ο πατέρας της Ιατρικής επιστήμης έγραφε τα έργα του.

 

Τραγουδώντας τον Πόνο των Πλατανιών

 

 

Ζωντανοί πάπυροι οι γέρικοι αυτοί κολοσσοί μάρτυρες της Τουρκικής θηριωδίας, έχουνε γράψει, στη φλούδα τους την ιστορία αιώνων και παλαιών καιρών.

Τον πόνο των Πλατανιών τούτων η δημοτική μούσα λέει το πάρα κάτω λυπητερό τραγούδι:

Τ’ έχεις καημένε πλάτανε και στέκεις μαραμένος

με τις ριζούλες στο νερό, αμάν,

με τις ριζούλες στο νερό,

με τις ριζούλες στο νερό και πάλι μαραμένος;

Παιδιά μ’ σαν με ρωτήσατε, να σας το μολογήσω.

Αλή πασάς επέρασε με δεκοχτώ χιλιάδες.

Κι ούλοι στον ίσκιο μ’ έκατσαν, πουκατ’ απ’ τη δροσιά μου

κι ούλοι σημάδι μ’ έβαλαν, κι ούλοι με ντουφεκίσαν.

Μου κόψαν τα κλωνάρια μου, μαράθηκ’ η καρδιά μου

κι αυτός ο γερ’-Αλή πασάς μου ρίχνει στην καρδιά μου.

Ταχιά σαν έρθ’ η άνοιξη, σαν έρθ’ το καλοκαίρι,

σαν έρθ’ η άγια Πασχαλιά με το Χριστός Ανέστη

θα βγάλω φύλλα και κλωνιά.

 

Ο Πλάτανος της Ανδρίτσαινας – Μάρτυρας Ιστορίας

 

 

Σώζονται   ακόμη   τέτοιοι   μαθουσάλες.

Όπως ό Πλάτανος στην Ανδρίτσαινα της τρανής βρύσης. Ζωντανός μάρτυρας αυτός, με συντροφιά τη βρύση πού την κρατάει σφικτά στα νύχια του, αγνάντευε τους βαρβάρους του Ιμπραήμ· πού την πέρασαν από φωτιά και τσεκούρι, την έκαψαν δύο φορές, πού κατακρεούργησαν τους απομείναντες γέρους και γριές, μη υποκύψαντες στην προσταγή του να παραδοθούν, και να τον αναγνωρίσουν, αφού του απάντησαν, ό,τι μπορεί να κόψει όλα τα κλαριά και  να σκοτώσει όσους μπορεί αλλά θα    δώσει    λόγο    των   πράξεων του   στους   άλλους...

Επίσης ο πλάτανος της Άρτας, δίπλα στο ονομαστό γιοφύρι. Από τα κλαριά του κρέμαγε ο Αλή Πασάς τους ανυπότακτους  ραγιάδες.

 

Ο Πλάτανος ως Κέντρο της Κοινωνικής Ζωής

 

 

Χίλια και πλέον χρόνια μπορεί να ζήσει ο Πλάτανος. Αυτός ισκιώνει τις πλατείες των χωριών, στο κορμί του τοιχοκολλούνται τα έγγραφα των υπηρεσιών, των Κοινοτήτων, των Δημοπρασιών κ.α.

Όπως στον πλάτανο της τρανής βρύσης, πού στο χοντρό κορμί του ο αείμνηστος Γιαννάκος (Κανελλόπουλος) επί 30 χρόνια Πρόεδρος και Δήμαρχος κόλλαγε ο ίδιος για νάναι σίγουρος για τις σημαντικές του ανακοινώσεις.

Το ίδιο έκανε και ο τότε νευρώδης Πρόεδρος αείμνηστος Αντώνης Κουσκουλής, οι δε μακαρίτες γραμματικοί μπάρμπα Νικολάκης Μπαρούνης και μπάρμπα Λιας καρφώνανε τα κοινοτικά κατεβατά με προκάκια.

Εκεί κολλάνε και τις φωτογραφίες των υποψηφίων κατά την  προεκλογική  περίοδο.

Τώρα εκεί κολλάει ο Φώτης το πρόγραμμα του κινηματογράφου, που, πότε και τι θα παίξει.

Το Ξύλο του και η Λαϊκή Σοφία

 

 

Στους παχιούς ίσκιους των Πλατανιών πού φουντώνουν στις ακροποταμιές και ρεματιές σταλίζουν τα γιδοπρόβατα, γιαυτό είναι σπάνιο να περνάς καλοκαιριάτικο μεσημέρι χωρίς ν' ακούσεις τους ήχους από τροκάκια και τσοκάνια, όπως ξύνονται με τα κέρατα τους ή μετακινούνται τα κοπαδιάρικα, σα να θέλουν να κανονίσουν τη μουσική   τους  κλίμακα.

Το ξύλο του Πλατάνου δεν είναι πολύτιμο, χρησιμοποιείται για πρόχειρη κοινή χρήση, σκάφες, αργαλειούς, σαμαρόξυλα,, κασόνια, πλαστήρια, κόπανους κ. ά.

Από   τα   πλατανόξυλα       και άλλα   παρόμοια  —   κατώτερα  — είδη   ξύλων,   γίνονται  κατά  τη λαϊκή   παροιμία   οι   Μανώληδες, σι Γιάννηδες και οι Άντώνηδες.

Κόψε  λεύκα   φτιάσ'   "Αντώνη

κι  άπό  πλάτανο Μανώλη

"Αν ρωτάς και γιά τό Γιάννη

όποιο  ξύλο  θέλεις κάνει.

 

Ο Πλάτανος και οι Κλέφτες

 

 

Ο Πλάτανος ήταν το πιο αγαπημένο δένδρο της κλεφτουριάς στους χρόνους της Τουρκικής σκλαβιάς. Ο γέρο—Δήμος στα στερνά του ζητάει νά φυτρώση πλάτανος ατό μνήμα του "ναρχονται τα κλεφτόιπουλα τ'   άρματα   νά   κρεμάνε».

Στον ίσκιο του έκαναν οι κλέφτες τα γλέντια τους και οι Γεροκαπετανέοι τα πολεμικά τους   συμβούλια.

Στη μέση στα Καλάβρυτα, στον πλάταν’ από κάτω,

καθόσαντε, γέρο-Ζαΐμη μ’

τρεις γέ- μωρέ τρεις γέροντες.

Καθόσαντε τρεις γέροντες και τρεις καπεταναίοι

Ζαΐμης και Πετιμεζάς κι ο Κολοκοτρώνης,

συμβούλιο εκάνανε την Πάτρα για να κάψουν.

– Ζαΐμη βάλε υπογραφή....

 

Ο Πλάτανος – Το Εθνικό μας Δέντρο

 

Ο πλάτανος είναι το εθνικό μας δένδρο. Πάμπολλα χωριό φέρνουν την ποικιλία των ονομάτων του: Πλατιάνα, Πλατάνι, Πλατάνια, Πλατανιάς, Πλαταμών, Πλατανάκια, Πλάτανος, Μεγαπλάτανος, Πλατανόρεμα, Πλατανόρραχη,, Πλατανόλακκας, Πλατανόβρυση κ.ά.

Καίτοι ο Πλάτανος ανήκει στα φυλλοβόλα δένδρα, ο αρχαίος φιλόσοφος μάς αναφέρει ότι στην Κρήτη άπαντα Πλάτανος αειθαλής. Έν συνόλω ύπάρχουν 4 αειθαλή πλατάνια — μόνον — στην Κρήτη. Κάτω από τον ίσκιο του ενός απ' αυτά γνωρίστηκε ο Ζεύς με την Ευρώπη και για την ευτυχή αύτη συνάντηση του χάρισε το προνόμιο να διατηρεί τα φύλλα του χειμώνα καλοκαίρι. Ποιο όμως από τα τέσσερα φιλοξένησε τον παλιό Θεό είναι άγνωστο.

Ο Ζευς, που το γνωρίζει, κοιμήθηκε για πάντα, αφ' ότου το κραταιό δωδεκάθεο του Ολύμπου σαρώθηκε από τους ισάριθμους ψαράδες της Γαλιλαίας.

Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΑΝΔΡΤΣΑΙΝΑ» Φ.39 Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1976