Στη μνήμη των Εθνικών μας Ευεργετών

 

Ιάκωβος Τσούνης

Μέναδρος: «πόσο καλός είναι ο άνθρωπος όταν είναι άνθρωπος».

 

Στη μνήμη των Εθνικών μας Ευεργετών

 

Γράφει ο Δημήτρης Τριάντος

Μπορείτε να φανταστείτε πόσο φτωχή, σχεδόν  τριτοκοσμική θα ήταν η Αθήνα χωρίς τα έργα πολιτισμού που άφησαν πίσω τους οι Εθνικοί μας ευεργέτες : Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο,  Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων,   Παναθηναϊκό Στάδιο, Άρειος Πάγος,  (Γ. Αβέρωφ),  Αρσάκειο,  Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών με δωρεά του Ι. Δαμπόλλη ( στη διαθήκη του ζήτησε να λέγεται Καποδιστριακό προς τιμήν του Κυβερνήτη αντί για Δαμπόλλειο!), το Ζάππειο Μέγαρο, η Ακαδημία Αθηνών ( το ομορφότερο Νεοκλασικό του κόσμου),  το Αστεροσκοπείο Αθηνών (από Σίνα), το μέγαρο Μελά στην πλατεία Κοτζιά, το ξενοδοχείο “Μπάγκειο” στην Ομόνοια,  το Οφθαλμιατρείο, το Μαιευτήριο Μαρίκα Ηλιάδη και το Νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού (από  Έλενα Βενιζέλου),  το εμβληματικό συγκρότημα Λυρικής Σκηνής και Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Iδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο και η Στέγη Γραμμάτων από το Ίδρυμα Ωνάση κ.α.

Μερικοί ευεργέτες είχαν εντυπωσιακή διαδρομή. Ο Ευαγ. Ζάππας αγωνίστηκε για την υπεράσπιση του Σουλίου ως πρωτοπαλίκαρο του Μπότσαρη,   βρέθηκε στα πεδία των μαχών πλάι πλάι με Μακρυγιάννη,  Νοταρά,  Πανουργιά,  Καραϊσκάκη,  Κολοκοτρώνη,   Ανδρούτσο. Ανταμείφθηκε για τις υπηρεσίες του από τον Καποδίστρια με την παραχώρηση εθνικών γαιών και στρατιωτικό βαθμό. Ο Ζάππας, όμως, ανήσυχο πνεύμα, αποποιήθηκε την προσφορά της πατρίδας και έφυγε για την Ρουμανία.  Νοικιάζοντας  μοναστηριακά κτήματα,  εκσυγχρονίζοντας τις καλλιέργειες,  αυξάνοντας εντυπωσιακά την παραγωγή, κατασκευάζοντας υδραυλικά έργα που αναβάθμισαν ολόκληρες περιοχές,  κατάφερε μέσα σε 20 χρόνια (1830-1850) να αποκτήσει  αμύθητη περιουσία. 

 

Παράδειγμα  πολυμήχανου Έλληνα, αρματωλός του 1821 μαζί και επιχειρηματίας αλλά και οραματιστής,  οραματίστηκε την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων διοργανώντας τους Ζάππειους Αγώνες  και την πρώτη διεθνή εμπορική και γεωργική έκθεση στην Ελλάδα ξεκινώντας έτσι  την κατασκευή του Ζαππείου Μεγάρου για την επανάληψη της. Η περιουσία του ήταν τόσο μεγάλη που διεκδικήθηκε και από το Ρουμανικό δημόσιο, οι διπλωματικές σχέσεις των δύο κρατών διακόπηκαν και αποκαταστάθηκαν χρόνια αργότερα, με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου στο τέλος των Βαλκανικών Πολέμων.

Το ιστορικό Βαρβάκειο Λύκειο, και η Βαρβάκειος Αγορά της οδού Αθηνάς  οφείλουν το όνομά τους στον Ιωάννη Βαρβάκη, τον πειρατή από τα Ψαρά που έγινε εθνικός ευεργέτης. Το πραγματικό του όνομα ήταν Γιάννης  Λεοντής. Το όνομα “Βαρβάκης”  υποκοριστικό που του έδωσαν οι συγχωριανοί του από τα πολλά γεράκια με μεγάλα μαύρα μάτια, τα οποία οι Ψαριανοί αποκαλούσαν “βαρβάκια”. Έφτιαξε την μυθική του περιουσία στην Ρωσία. Κατά τη διάρκεια του καθημερινού του περιπάτου στις όχθες του Βόλγα είδε ένα χωρικό να τρώει κάτι παράξενο με μαύρο χρώμα. Ρώτησε και έμαθε ότι ήταν αυγά, το δοκίμασε και έμεινε έκπληκτος από τη γεύση του, οι ψαράδες του είπαν ότι  τρώγεται νωπό και  ότι στην Περσία σκάβουν σπηλιές, με σταθερή θερμοκρασία κάθε εποχή για την συντήρηση του. Ο Βαρβάκης ζήτησε να σκάψουν σπηλιές και από αυτές πήρε το όνομα,  «χαβιάρα»  σημαίνει σπηλιά.  Η μεγάλη καινοτομία του ήταν ότι κατάφερε να κάνει το χαβιάρι εμπορεύσιμο. Για να διατηρηθεί αναλλοίωτο χρησιμοποίησε ειδικό αλάτι για να μεγαλώνουν και να συντηρούνται τα αυγά καλύτερα και για την μετακίνηση του προϊόντος ξύλο φλαμουριάς  όπου παρέμενε σαν να ήταν σε ψυγείο.

Η Μεγάλη Αικατερίνη ενθουσιάστηκε και με Αυτοκρατορικό διάταγμα ο Βαρβάκης απέκτησε ισόβια την αποκλειστική εκμετάλλευση του χαβιαριού στην Κασπία. Κράτησε το αποκλειστικό προνόμιο της εκμετάλλευσης αλλά όχι και το μονοπώλιο της εμπορίας του. Δημιούργησε με  τους κατοίκους της περιοχής μία συνεταιριστική επιχείρηση, για να  μοιράζονται τα κέρδη. Με την σπάνια γενναιοδωρία του Βαρβάκη,  η ζωή τους άλλαξε ριζικά, σε μια περίοδο που στη Ρωσία υπήρχαν ακόμη σκλάβοι και εργάτες με μηδενική αμοιβή.  Εκτός από την Μεγάλη Αικατερίνη έστειλε χαβιάρι και στις βασιλικές αυλές της Ευρώπης και κατάφερε  οι αριστοκράτες της εποχής να το εντάξουν στη διατροφή τους και  έτσι έγινε γρήγορα ακριβό και εκλεκτό προϊόν. Ο πλούτος του απέκτησε μυθικές διαστάσεις που τον μοιράστηκε σε  φιλανθρωπίες ενώ ενίσχυσε και τον αγώνα της ανεξαρτησίας.

 

 

Με μια δωρεά, του ευεργέτη Γ. Αβέρωφ (8 εκατομμύρια) η φτωχή Ελλάδα, που πριν λίγα χρόνια είχε χρεοκοπήσει,  απέκτησε το πιο σύγχρονο πλοίο της ανατολικής Μεσογείου, το θωρηκτό «Αβέρωφ». Στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο νίκησε ουσιαστικά μόνο του σε δύο ναυμαχίες (Έλλης και Λήμνου) που ήταν οι πρώτες γενικευμένες αντιπαραθέσεις  ελληνικού και τουρκικού στόλου από τα χρόνια της Επανάστασης του 21.  Επικεφαλής του στόλου μας απελευθέρωσε Λέσβο, Λήμνο, Ικαρία, Αϊ-Στράτη, Θάσο ακόμα και το Άγιο Όρος.  Με το ατσάλινο θηρίο, η Ελλάδα διπλασίασε την έκταση της και μετέτρεψε  το Αιγαίο σε ελληνική θάλασσα, την γαλάζια πατρίδα μας, η πιο επιτυχημένη επένδυση στην ιστορία της!

Πριν λίγες μέρες έφυγε από την ζωή ένας άλλος  συνεχιστής της παράδοσης των ευεργετών, ο  εφοπλιστής Ιάκωβος Τσούνης που ήταν το 13ο παιδί της οικογενείας δασάρχη Πατρών,  απόγονος των πολεμιστών του 1821, Λονταίων και Πετμεζαίων. Σε ηλικία 16 ετών το 1940 βρέθηκε στην πρώτη γραμμή στα βουνά της Αλβανίας πολεμώντας τους Ιταλούς εισβολείς. Έφυγε  έφηβος 70 κιλών και γύρισε  σκελετός 29 κιλών που όλοι νόμιζαν ότι θα πεθάνει. Αναγνωρίστηκε ως ο νεότερος παλαίμαχος του αντιναζιστικού πολέμου. «Πιο σπουδαίος για μένα, όχι  εκείνος που έχει λεφτά και τιμητικές διακρίσεις, αλλά αυτός που πραγματικά αγαπάει την πατρίδα του, ο πατριώτης».  Πάνω από 23 εκατομμύρια ευρώ  δώρισε στις Ένοπλες Δυνάμεις. «Ο πατέρας  μου έλεγε, να μην ξεχάσεις την προέλευσή σου, να μάθεις να ντρέπεσαι και να θυμάσαι ότι τα λεφτά που έχεις δεν είναι δικά σου».

Αιωνία τους η Μνήμη.

Facebook/Δημήτρης Τριάντος

 

Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ-ΣΚΥΛΙΤΣΗΣ (1843-1901)

Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ

ΠΑΥΛΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ-ΣΚΥΛΙΤΣΗΣ

(1843-1901)

ΚΑΙ ΤΑ ΤΣΙΦΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ-ΣΚΥΛΙΤΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

Γράφει ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Π. ΚΑΤΑΡΑΧΙΑΣ

Μία από τις εξέχουσες οικογένειες της ομογένειας στην Κωνσταντινούπολη ήταν η οικογένεια Στεφάνοβικ-Σκυλίτση. Ο Ζαννής Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης ήταν πλούσιος έμπορος και τραπεζίτης της Πόλης, χρηστός οικογενειάρχης, ευσεβής χριστιανός και διακρινόταν για τη φιλανθρωπία και την αγάπη του για το Γένος. Κατά τα έτη 1837-1838 προσέφερε χρήματα για την ανέγερση του Γραικικού Νοσοκομείου των Επτά Πύργων (Κων/πολη). Επίσης το 1879 προέβη σε προσφορά 1.100 λιρών Τουρκίας για την οικοδόμηση ενός ιδιαίτερου κτιρίου για τους φρενοβλαβείς της Πόλης.

Το 1864, ο Ζαννής Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης με άλλους έλληνες τραπεζίτες της Κωνσταντινούπολης, όπως οι Ε. Μπαλτατζής, Στ. Ζαφειρόπουλος, Κ. Ζωγράφος, Α. Ράλλης, Cammondo και Γεώργιος Ζαρίφης, ίδρυσαν το τραπεζικό ίδρυμα «Societè Generale de l’ Empire Ottoman» (Γενική Εταιρεία του Οθωμανικού Κράτους). Το 1873 ο Γεώργιος Ζαρίφης, ο Χρηστάκης Ζωγράφος, ο Ζαννής Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης, ο Π. Καραπάνος, ο Ε. Μπαλτατζής και άλλοι τραπεζίτες της Κωνσταντινούπολης ίδρυσαν την «Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως» στην Αθήνα με κεφάλαιο 25 εκατομμυρίων φράγκων.

Ο Γεώργιος Ι. Ζαρίφης μαζί με άλλους έλληνες τραπεζίτες της Κωνσταντινούπολης (Λεωνίδας Ζαρίφης, Ευστάθιος Ευγενίδης, Χ. Μαυροκορδάτος, Αντώνιος Μαυρογορδάτος, Α. Βλαστός, Ζαννής Στεφάνοβικ, Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης, Γ. Κορωνιός, Β. Νεγρεπόντης) και μερικούς ξένους (ο Εβραίος Solomon Fernandez, οι εκπρόσωποι της Oθωμανικής Tράπεζας Foster, Devaux και Von Haas, ο βρετανός τραπεζίτης Alfred Barker κ. ά.) συγκρότησαν έναν τραπεζιτικό όμιλο και επέβαλαν οικονομικό έλεγχο στα οικονομικά της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο παραπάνω τραπεζιτικός όμιλος κατάφερε και πέτυχε την έκδοση ενός αυτοκρατορικού διατάγματος από τον σουλτάνο και την υπογραφή σύμβασης με την οθωμανική κυβέρνηση (10/22 Νοεμβρίου 1879), που προέβλεπαν τα εξής: η οθωμανική κυβέρνηση παραχωρούσε, από την 1/13 Ιανουαρίου 1880, στον τραπεζιτικό αυτόν όμιλο και στην Οθωμανική Τράπεζα για μία δεκαετία την είσπραξη των φόρων χαρτοσήμου, οινοπνευματωδών, αλιείας, προβάτων και μεταξιού, τη διαχείριση των μονοπωλίων του αλατιού και του καπνού, καθώς και τους φόρους της Ρωμυλίας, της Κύπρου και της Βουλγαρίας, προκειμένου να καλυφθεί το εσωτερικό και εξωτερικό χρέος της Τουρκίας και να συνεχίσει η Τουρκία να πληρώνει το τοκοχρεωλύσιο του δημόσιου χρέους της, το οποίο είχε διακοπεί. Η σύμβαση αυτή εξελίχθηκε στο λεγόμενο «∆ιάταγμα του Μουχαρρέμ» (1881), με το οποίο διευθετήθηκε οριστικά το εξωτερικό χρέος της Τουρκίας, αφού εγκαθιδρύθηκε αυστηρός οικονομικός έλεγχος στην Τουρκία, για να εξασφαλιστεί η πληρωμή 25 % του τοκοχρεωλυσίου του δημοσίου οθωμανικού χρέους. Ο οικονομικός έλεγχος στα δημόσια οικονομικά του οθωμανικού κράτους, τα οποία είχαν επιβάλλει οι έλληνες τραπεζίτες της Πόλης, καταργήθηκε το 1923 από τον Κεμάλ Ατατούρκ και τη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, μετά το τέλος του μικρασιατικού πολέμου και την αποχώρηση του ελληνικού στρατού.

Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ-ΣΚΥΛΙΤΣΗΣ (1843-1901)                                                                          

                                                                                    

Ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης γεννήθηκε στην Κων/πολη το 1843. Πατέρας του ήταν ο πλούσιος έμπορος και τραπεζίτης της Πόλης Ζαννής Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης. Ο Παύλος ασχολήθηκε με την χρηματοπιστωτική πίστη και τη ναυτιλία, αλλά και με τις τραπεζιτικές και εμπορικές επιχειρήσεις του πατέρα του, τις οποίες διεύρυνε κι έτσι απέκτησε μεγάλη περιουσία. Το 1871 συμμετείχε, ως κύριος μέτοχος με τον Οίκο Ζαρίφη και άλλους έλληνες εμπόρους από την Κων/πολη, την Αλεξάνδρεια και το Λονδίνο, στην εταιρεία «Η Ποντοπορία», η οποία διέθετε δύο ρυμουλκά ατμόπλοια. Το 1872 συμμετέχει στην ίδρυση της τράπεζας «Αυστροουγγρική Πίστη», με τον Χρηστάκη Ζωγράφο, τον Στ. Ράλλη, τον Γεώργιο Ζαρίφη, τον Κ. Καραπάνο, εβραίους τραπεζίτες κ. ά.

Πλούσιο ήταν το φιλανθρωπικό έργο και οι αγαθοεργίες του Παύλου Στεφάνοβικ - Σκυλίτση. Βοήθησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο, συνέβαλε στην ανέγερση ενός ναού στο κοιμητήριο του Σταυροδρομίου, ενίσχυσε οικονομικά άπορες οικογένειες, ελληνικά σχολεία και ορφανοτροφεία της Κων/πολης.  Ήταν χρηματοδότης της φιλεκπαιδευτικής αδελφότητας «Αγαπάτε Αλλήλους», που ιδρύθηκε το 1881 υπό την αιγίδα του Οικ. Πατριαρχείου και «ανέλαβε την χρηματοδότηση των απόρων σχολείων, την ίδρυση σχολείων και παρθεναγωγείων όπως και την χρηματοδότηση δασκάλων». Επίσης, ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης και άλλοι οικονομικοί παράγοντες της Πόλης (Γεώργιος Ζαρίφης, Χρηστάκης Ζωγράφος, Θ. Μαυρογορδάτος, Ευγενίδης, Κορωνιός κ. ά.) συνέδραμαν οικονομικά στη λειτουργία του «Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως» και στις φιλεκπαιδευτικές του δραστηριότητες.

Τα ονόματα του Ζαννή Στεφάνοβικ-Σκυλίτση και του Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση αναγράφονται στον πίνακα ευεργετών και δωρητών που είναι αναρτημένος στην αίθουσα τελετών της «Πατριαρχικής Μεγάλης του Γένους Σχολής».

Ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης συνέβαλε οικονομικά στην ανέγερση του ναού της Αγίας Τριάδας στο Ταξίμ, ο οποίος θεμελιώθηκε το 1876 και εγκαινιάστηκε το 1889. Ο σεισμός της 28ης Ιουνίου 1894 κατέστρεψε το κτιριακό συγκρότημα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Με δωρεά του Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση κτίστηκε εξολοκλήρου το σημερινό κτίριο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης σε σχήμα Π προς τιμήν του ιδρυτή, του οποίου το όνομα αρχίζει από Π (Παύλος), και τα εγκαίνιά του τελέστηκαν στις 6 Οκτωβρίου 1896, επί οικουμενικού πατριάρχη Ανθίμου Ζ΄ (1895-1897).

Ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης πέθανε στην Κων/πολη στις 23 Απριλίου 1901 και κηδεύτηκε με μεγάλες τιμές παρουσία του οικουμενικού πατριάρχη και της Ιεράς Συνόδου.

 Το άγαλμα του Βύρωνα 

προσφορά της οικογένειας Σκυλίτση

ΤΑ ΤΣΙΦΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ-ΣΚΥΛΙΤΣΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Λίγους μήνες πριν από την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος (1881), η οθωμανική κυβέρνηση πούλησε σε πλούσιους Έλληνες όλα τα κτήματα που περιήλθαν σ’ αυτήν από δημεύσεις. Έτσι, ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης αγόρασε 26 τσιφλίκια στη Θεσσαλία, έκτασης 600.000 στρεμμάτων, περίπου. Τα τσιφλίκια, κυρίως πεδινά και λίγα ημιορεινά χωριά, τα οποία αυτός αγόρασε στη Θεσσαλία, στα τέλη του 19ου αιώνα κι αποτέλεσαν τα λεγόμενα στεφανοβίκεια κτήματα ήταν τα εξής:

Α. Νομός της Λάρισας

Νιάματα· Νάματα, νοτιοανατολικά της Λάρισας.

Σαρασλάρ· Μεγάλο Μοναστήρι, 40 χλμ. νοτιοανατολικά της Λάρισας.

Κιοπέ-Ομπασί (Κιοπόμπασι)· διαλυμένος οικισμός στην περιοχή του Ριζόμυλου του Βελεστίνου.

Χατζημουσταφαλάρ· Ρεύμα, συνοικία των Νέων Καρυών, 17 χλμ. νότια της Λά-ρισας.

Κοτσμπασάν· Νέα Λεύκη, 14 χλμ. νότια της Λάρισας.

Μεγάλο Χαλίτσι· ∆ίλοφος, 26 χλμ. νότια της Λάρισας.

Χισαρλίκ (Σαρλίκι)· ο διαλυμένος οικισμός Παλαιοκκλήσι των Νέων Καρυών, 17 χλμ. νότια της Λάρισας.

Αμαρλάρ·17 Κοιλάδα, 14 χλμ. νοτιοδυτικά της Λάρισας.

Ακ-Σεράι· η συνοικία Φιλιππούπολη της Λάρισας. Οκτσιλάρ·Αγία Σοφία του Τυρνάβου, 13 χλμ. βορειοδυτικά της Λάρισας. Τσούξιανη· ∆ήμητρα της Αγιάς, 24 χλμ. βορειοανατολικά της Λάρισας. Καστρί· Καστρί της Αγιάς, 33 χλμ. ανατολικά της Λάρισας. Σέχι· Ρευματιά των Φαρσάλων, 44 χλμ. νότια της Λάρισας. Επίσης στην ιδιοκτησία του Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση ανήκαν και οι αλια-κάδες (τσιφλικομερίδια):

Νεμπεγλέρ· Νίκαια, 9 χλμ. νότια της Λάρισας.

Μπεχτσιλέρ· Μοσχοχώρι, 21 χλμ. νoτιοανατολικά της Λάρισας.

Μικρό Χαλίτσι· Κοκκίνες του Κιλελέρ, 31 χλμ. νοτιοανατολκικά της Λάρισας.

Β. Νομός της Μαγνησίας

Χατζήμισι· Στεφανοβίκειο, 28 χλμ. βορειοδυτικά του Βόλου. Το Στεφανοβίκειο έλαβε το όνομά του από το όνομα του ιδιοκτήτη του χωριού Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση.

Ριζόμυλος· Ριζόμυλος, 23 χλμ. βορειοδυτικά του Βόλου.

Γ. Νομός της Καρδίτσας

Τσαμάσι· Ανάβρα των Σοφάδων, 29 χλμ. νοτιοανατολικά της Καρδίτσας. Αγο-ράστηκε αργότερα, κατά τα τέλη της δεκαετίας 1880-1890.

Ερμήτσι· Ερμήτσι του Παλαμά, 18 χλμ. βορειοανατολικά της Καρδίτσας. Κρανιά· Κρανιά, 15 χλμ. βορειοδυτικά της Καρδίτσας.

∆. Νομός των Τρικάλων

Φλαμούλι· συνοικία των Τρικάλων, 6 χλμ. νότια της πόλης. Ριζαριό· συνοικία των Τρικάλων, 4 χλμ. νοτιοανατολικά της πόλης. Λόγγος Αχμέτ Αγά· Λόγγος, 11 χλμ. νοτιοανατολικά των Τρικάλων. Στεφανουσαίοι· ∆ροσερό, 6 χλμ. νοτιοδυτικά των Τρικάλων. Μπάγια· Πετρωτό, 23 χλμ. ανατολικά των Τρικάλων. Βοστήδι· Κρήνη, 24 χλμ. βορειοανατολικά των Τρικάλων. Βόργιανη· Αχλαδοχώρι, 32 χλμ. βορειοανατολικά των Τρικάλων. Τσιοτούλι· Παναγίτσα, 32 χλμ. ανατολικά των Τρικάλων. Μπουχούνιστα· Μεγαλοχώρι, 7 χλμ. ανατολικά των Τρικάλων. Υπολογίζεται ότι στα τσιφλίκια του Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση, στη Θεσσα-λία, κατοικούσαν 600 οικογένειες κολίγων.18

Τρία από τα τσιφλίκια του Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση στη Θεσσαλία βρίσκονταν στο σημερινό νομό της Καρδίτσας. Πρόκειται για τα τσιφλίκια Τσαμάσι (Ανάβρα), Ερμήτσι και Κρανιά. Στα τέλη της δεκαετίας 1880-1890, ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης αγόρασε το τσιφλίκι Τσαμάσι, έκτασης 75.000 στρεμμάτων, από τον οθωμανό ιδιοκτήτη του Αβραάμ πασά Καρακεχαγιά. Πιθανολογείται ότι στην έκταση των 75.000 στρεμμάτων περιλαμβανόταν και ένα τμήμα από το γειτονικό χωριό-τσιφλίκι Αμαρλάρ (Αχλαδιά), αφού το τσιφλίκι Τσαμάσι περιελάμβανε 31.000 στρέμματα.

Τον Απρίλιο του 1900 ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης επισκέφθηκε την Λάρισα, όπου διέμεινε για μερικές ημέρες. Κατά την παραμονή του στη Λάρισα προέβη σε μία σειρά δωρεών. Συγκεκριμένα, προσέφερε 3.000 δραχμές στο ναό του Αγίου Αχιλλίου, 2.000 δραχμές στο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και 1.500 δραχμές στο ναό του Αγίου Νικολάου. Επίσης δώρισε 2.000 δραχμές στο ∆ημοτικό Νοσοκομείο, 2.000 δραχμές στη «Λαϊκή Σχολή» και 2.500 δραχμές στους απόρους της Λάρισας.

Τα Εκκλησιαστικά Συμβούλια των τριών παραπάνω ναών της πόλης εξέδωσαν κοινό ευχαριστήριο ψήφισμα, το οποίο επέδωσε στον Παύλο Στεφάνοβικ-Σκυλίτση ο δήμαρχος της Λάρισας. Ο Παύλος Στεφάνοβικ- Σκυλίτσης επισκέφθηκε και δύο από τα τσιφλίκια του στη Θεσσαλία, το Χατζήμησι (Στεφανοβίκειο) και τον Ριζόμυλο, χωριά του τότε ∆ήμου Αρμενίου, κοντά στη λίμνη Βοιβηίδα (Κάρλα), όπου έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής από τους κατοίκους τους. Κατά την αναχώρησή του από την Λάρισα για τον Βόλο, τον Παύλο Στεφάνοβικ-Σκυλίτση κατευόδωσαν στο Σιδηροδρομικό Σταθμό ο δήμαρχος της Λάρισας Λ. Ζαρμάνης, ο δήμαρχος του Αρμενίου ∆. Ζουζούκης και κάποιοι αξιωματικοί.

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΝΟΙΚΙΑΣΗΣ ΤΩΝ ΤΣΙΦΛΙΚΙΩΝ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ-ΣΚΥΛΙΤΣΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΓΙΑ 5 ΧΡΟΝΙΑ (1893).

[Σάλπιγξ, Λάρισα, φ. 192 (Λάρισα, 8.8.1893)]

Το 1901 ο Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης πέθανε και τον κληρονόμησε ο αδερφός του Ιωάννης Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης, ο οποίος πούλησε τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας στην ελληνική κυβέρνηση «αντί ευτελεστάτου τιμήματος», με σκοπό να διανεμηθούν αυτά στους ακτήμονες χωρικούς. Με τον νόμο ΒΩΜΓ΄ της 1ης Φεβρουαρίου 1902 επικυρώθηκαν η πώληση των κτημάτων του Ιωάννη Στεφάνοβικ-Σκυλίτση στο ελληνικό ∆ημόσιο και η σύναψη δανείου 80.000 λιρών στερλινών από την Εθνική Τράπεζα για την πληρωμή του τιμήματος των κτημάτων. Τέλος, τα στεφανοβίκεια κτήματα διανεμήθηκαν στους ακτήμονες θεσσαλούς γεωργούς σύμφωνα με το άρθρο 10 του νόμου ΓΣΒ΄ (3202) /1907, τον οποίο ψήφισε η κυβέρνηση του Γεωργίου Θεοτόκη, και όριζε ότι αυτά διανέμονται στους επίμορτους καλλιεργητές που ζουν κι εργάζονται σ’ αυτά, καθώς και στους ομογενείς πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία, την Βουλγαρία και την Ρουμανία, οι οποίοι ήρθαν στην Ελλάδα.

Συγκεκριμένα, στα χωριά-τσιφλίκια του Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση στη Θεσσαλία εγκαταστάθηκαν, κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, ομογενείς από τα χωριά και τις πόλεις Σιναπλή, Βοδενά, Φιλιππούπολις, Στενήμαχος, Ακρανιά, Καβακλή, Καρυές, ∆ογάνογλου, ∆αουτλή, Μουρανταλή, Μεγάλο Μοναστήρι, Τσεκούρκεϊ (Μικρό Μοναστήρι) και Μεγ. Βογιαλίκι της Ανατολικής Ρωμυλίας, καθώς και από την Βράιλα της Ρουμανίας.

Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ.60 σ. 408-414

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΠΕΝΑΚΗΣ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΠΕΝΑΚΗΣ

Από υπουργός, δήμαρχος Αθηναίων και μετά εξόριστος στο Παρίσι

Γεννημένος στη Σύρο, έδρασε επιχειρηματικά στην Αίγυπτο και με την επιστροφή του στην Ελλάδα είχε έναν πολυτάραχο πολιτικό βίο, ενώ παράλληλα ίδρυσε κοινωφελή ιδρύματα.

ΤΗΣ ΝΙΚΟΛ.  ΤΡΙΓΚΑ

Ο Εμμανουήλ Μπενάκης ανακηρύχτηκε μεν εθνικός ευεργέτης, αλλά για ένα μεγάλο μέρος της ζωής του ήταν κυνηγημένος, εξόριστος και παρ' ολίγον νεκρός από επίθεση συμπατριωτών του πολιτικών αντιπάλων, που προσπάθησαν να τον λιντσάρουν σε εποχές μεγάλης πολιτικής αναταραχής για τη χώρα μας. Ο ίδιος είχε πραγματοποιήσει, στο μεταξύ, σημαντικό φιλανθρωπικό έργο, δωρίζοντας μεγάλα ποσά για την ίδρυση κοινωφελών ιδρυμάτων. Ο Μπενάκης είχε μια ζωή πολυκύμαντη, αναζήτησης, δημιουργίας και βέβαια απόκτησης μεγάλου πλούτου.

Γεννήθηκε το 1843 στην Ερμούπολη της Σύρου και ήταν γιος του Αντωνίου Μπενάκη και της Λώξης Μάξιμου. Ακολούθησε εμπορικές σπουδές στο Μάντσεστερ και εν συνεχεία εγκαταστάθηκε το 1865 στην Αίγυπτο, όπου ασχολήθηκε με την εμπορία βάμβακος. Αφού εργάστηκε σε διάφορους εμπορικούς οίκους, ίδρυσε μαζί με τον αδελφό του, Λουκά, δικό του εμπορικό οίκο. Μετά τον γάμο του με τη Βιργινία Χωρέμη ξεκίνησε να συνεργάζεται με την εταιρεία «Χωρέμης - Mellor και Σία», επικεφαλής του οποίου ήταν ο αδελφός της, με τον οποίο στη συνέχεια ίδρυσαν τον εμπορικό οίκο «Χωρέμης, Μπενάκης και Σία».

Ο Εμμανουήλ Μπενάκης είχε σίγουρα την πολιτική «στο αίμα του». Έτσι, όταν το 1910 εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Κηφισιάς στην Αθήνα, συνδέθηκε με στενή φιλία με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Με το κόμμα του Βενιζέλου έθεσε υποψηφιότητα στις βουλευτικές εκλογές του Αυγούστου του 1910, κατά τις οποίες εξελέγη βουλευτής Αττικής. Επανεξελέγη στην ίδια περιφέρεια στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1910 και, ως βουλευτής Αττικοβοιωτίας, στις εκλογές του 1912. Τον Ιανουάριο του 1911  ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του νεοσύστατου υπουργείου Γεωργίας, Εμπορίου και Βιομηχανίας και εν συνεχεία το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, στο οποίο παρέμεινε μέχρι τον Μάιο του 1912. Το 1914 εξελέγη δήμαρχος Αθηναίων. Κατά τη διάρκεια των Νοεμβριανών συνελήφθη, διαπομπεύθηκε και φυλακίστηκε. Μετά την απελευθέρωση του τέθηκε σε κατ' οίκον περιορισμό, ενώ κατόπιν φυλακίστηκε παραμένοντας στις φυλακές Αβέρωφ για 41 ημέρες. Το 1920 εξορίστηκε αρχικά στη Νίκαια και έπειτα στο Παρίσι, απ' όπου επέστρεψε το 1924.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Μετά τον θάνατο του κατηγορήθηκε ως ένας εκ των ηθικών αυτουργών για τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη, αντιβενιζελικής τοποθέτησης πολιτικού και λογοτέχνη, με τον οποίο η κόρη του Πηνελόπη Δέλτα διατηρούσε εξωσυζυγική σχέση για κάποιο διάστημα. Η κατηγορία, όμως, γνωστοποιήθηκε μετά τον θάνατο του Μπενάκη, γι' αυτό και η υπόθεση αυτή δεν «λύθηκε» δικαστικά.

Στο μεταξύ, είχε πραγματοποιήσει σημαντικό έργο για την πατρίδα του. Το 1908 και το 1909 ίδρυσε το Μπενάκειο Κοινοτικό Συσσίτιο και το Μπενάκειο Ορφανοτροφείο Θηλέων. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Μπενάκειου Παιδικού Ασύλου, του Κολλεγίου Αθηνών, ενός κτιρίου του οποίου φέρει το όνομα του, της Μπενακείου Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, καθώς και του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου. Στις 8 Απριλίου 1927, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Παύλος Κουντουριώτης, τον ανακήρυξε εθνικό ευεργέτη. Υπήρξε από τους πρώτους οικιστές της Κηφισιάς, όπου διατηρούσε σημαντικές εκτάσεις. Απεβίωσε στις 20 Ιουνίου 1929 και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη.

Ήταν παντρεμένος με τη Βιργινία Χωρέμη, αδελφή του συνεργάτη του και βαμβακέμπορου, Ιωάννη Χωρέμη, και είχαν αποκτήσει πέντε παιδιά, ανάμεσα τους και την Πηνελόπη Δέλτα. Μεταξύ των απογόνων του συγκαταλέγονται οι Αιμιλία Καλλιγά, Παύλος Ζάννας, λογοτέχνης, Αντώνης Σαμαράς, πρώην πρωθυπουργός, και ο Παύλος Γερουλάνος, πρώην υπουργός Πολιτισμού.

Επηρεασμένος μάλλον από το καθ' αυτό εμπορικό του αντικείμενο, αλλά και την ενασχόληση του με τα γεωργικά ζητήματα ως υπουργός Γεωργίας, ο Μπενάκης χρηματοδότησε την ίδρυση δύο οργανισμών με κύριο αντικείμενο τη γεωργική ανάπτυξη. Σε κτίριο που δώρισε η οικογένεια Μπενάκη δημιουργείται η Μπενάκειος Σηροτροφική Σχολή Αθηνών, που ασχολούνταν με την εκμάθηση εκτροφής μεταξοσκωλήκων, η οποία όμως λειτούργησε για λίγα μόνο χρόνια και το κτίριο έπειτα μετατράπηκε σε δημοτικό σχολείο.

Η άλλη του προσφορά στη γεωργία ήταν το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, το οποίο ίδρυσε με προσωπικά του έξοδα. Το 1929 θεμελιώνεται το Ινστιτούτο σε ιδιόκτητο οικόπεδο του Μπενάκη στο Στροφύλι Κηφισιάς και εγκαινιάζεται από τον πρωθυπουργό Βενιζέλο έναν χρόνο αργότερα, και αφού είχε ήδη φύγει από τη ζωή ο εμπνευστής και χρηματοδότης του.

Το Ινστιτούτο διαθέτει σήμερα τρία επιστημονικά τμήματα: το τμήμα Φυτοπαθολογίας: το τμήμα Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας και το τμήμα Ελέγχου Γεωργικών Φαρμάκων. 

ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ