FRANCIS WILLIAMS : Η Αγγλική λογοκρισία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Η  Αγγλική λογοκρισία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Του FRANCIS WILLIAMS

Ο συγγραφέας τον βιβλίου «Τύπος, Κοινοβούλιο και Λαός», από το όποιο παίρνουμε το παρακάτω απόσπασμα, Φράνσις Ούΐλλιαμς, ήταν δημοσιογράφος, πολιτικός αρθρογράφος και συντάκτης της εφημερίδας «Ημερήσιος Κήρυξ» (Daily Herald). Στον πόλεμο ήταν διευθυντής της λογοκρισίας και το έργο του επέτυχε απόλυτα. Έτσι είναι πολύ κατάλληλος για να μελετήσει τις σχέσεις ανάμεσα στην κυβέρνηση, τον τύπο και το κοινό.  

Η λογοκρισία του τύπου στον πόλεμο γινόταν αυθόρμητα και ιδιωτικά και αυτό ήταν το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό της Αγγλικής λογοκρισίας του τελευταίου πολέμου. Ο νόμος ούτε για μια στιγμή δεν υποχρέωσε τους δημοσιογράφους, τους συγγραφείς ή τους εκδότες να συμμορφωθούν με τις επιταγές του. Από το άλλο μέρος η λογοκρισία αυτή περιοριζόταν στα γεγονότα. Δεν είχε τη δύναμη να εμποδίσει τις εφημερίδες να εκφράσουν τις γνώμες πού ήθελαν.

Το γεγονός αυτό δεν το είχε νοιώσει το κοινό και πολλές φορές και τα ίδια τα μέλη της κυβέρνησης το παραδέχονταν με δυσκολία. Ορισμένοι μάλιστα υπουργοί απευθύνονταν στη λογοκρισία του τύπου ζητώντας πράγματα εντελώς ασυμβίβαστα με το χαρακτήρα της. Αυτοί οι άνθρωποι πολύ δύσκολα μπορούσαν να πεισθούν και προτιμούσαν να πιστεύουν πώς εκείνο πού τους εμπόδιζε να επιβάλλουν τη γνώμη τους δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η έμφυτη κακία των υπευθύνων της λογοκρισίας.

Και μ’ όλο πού νομίζω ότι η λογοκρισία του αγγλικού τύπου στο σύνολο της λειτούργησε με μια αξιοσημείωτη ευρύτητα πνεύματος, η πείρα πού απέκτησα ύστερα από 4 χρόνια επαφής με τις σχετικές υπουργικές αποφάσεις και τις επίσημες προσπάθειες πού γίνονταν για να «επηρεάσουν» τον τύπο κατά τον ένα η τον άλλο τρόπο, με έπεισε πώς κάθε είδους λογοκρισία είναι όργανο επικίνδυνο και αξιοθρήνητο όταν δεν χρησιμοποιείται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και δεν περιβάλλεται από τις πιο αυστηρές εγγυήσεις. Έχω πειστεί πώς καμιά κυβέρνηση, όσο καλές και αν είναι οι προθέσεις της, δεν πρέπει να εχεί τη δύναμη να ελέγχει τον τύπο. Ο φιλελεύθερος χαρακτήρας της λογοκρισίας του αγγλικού τύπου οφειλόταν κατά μεγάλο μέρος στις ίδιες τις εφημερίδες και στους ανταποκριτές των Ηνωμένων Πολιτειών και των Κτήσεων πού βρίσκονταν στο Λονδίνο  κι’ αυτό γινόταν παρ’ όλο πού τότε η λογοκρισία του τύπου του εσωτερικού γινόταν από Ιδιωτική πρωτοβουλία ενώ των τηλεγραφημάτων πού προορίζονταν για το εξωτερικό ήταν υποχρεωτική.

Ας δούμε τώρα πώς εργαζόταν η λογοκρισία του αγγλικού τύπου. Είχε γίνει η σύσταση στις εφημερίδες να υποβάλλουν στη λογοκρισία κάθε κείμενο πού ήταν δυνατό να περιέχει πληροφορίες χρήσιμες για τον εχθρό.

'Οπωσδήποτε πίσω απ' αυτό το σύστημα κρυβόταν μια νομική κύρωση πού δεν εφαρμοζόταν αποκλειστικά μόνο στον τύπο. Αυτή η κύρωση υπήρχε στη ρήτρα των «εκτάκτων μέτρων» και θεωρούσε έγκλημα τη δημοσίευση και την παροχή πληροφοριών χρησίμων για τον εχθρό.

Οι εφημερίδες λοιπόν τις οποίες αφορούσε αυτός ο νόμος εκτός από τη μεγάλη και φυσική επιθυμία τους να μην κάνουν τίποτα πού μπορούσε να βλάψει τον τόπο και να εξυπηρετήσει τον εχθρό, είχαν και συμφέρον να γυρεύουν τη γνώμη της λογοκρισίας προτού δημοσιεύσουν πληροφορίες με τις όποιες θα κινδύνευαν να κατηγορηθούν και να δικαστούν σύμφωνα με το νόμο. Ενώ δεν ήταν υποχρεωμένες από το νόμο να συμβουλεύονται τη λογοκρισία δέχονταν τις αποφάσεις της, γιατί τις προστάτευαν από κάθε κατηγορία: ότι είχαν δηλ. δημοσιεύσει ειδήσεις πού απαγόρευε ο νόμος. Δεν εξαναγκάζονταν με τη βία να υποκύψουν στη λογοκρισία και πολλές φορές αρνήθηκαν, όταν όμως συμμορφώνονταν με τις απαιτήσεις της ήταν προφυλαγμένες από κάθε δίωξη. Άλλωστε είχαν ένα είδος οδηγού, πού λεγόταν «Σημειώσεις σχετικές με την άμυνα». Σ' αυτόν τον οδηγό υπήρχαν αριθμημένες οι πληροφορίες πού δεν μπορούσαν να δημοσιευτούν όπως και κείνες πού έπρεπε να περάσουν πρώτα από λογοκρισία.

Έτσι πολύ λίγες ήταν οι περιπτώσεις πού η λογοκρισία ζήτησε κάτι και δεν έγινε δεκτό. Και όσο ξέρω τουλάχιστο, δεν έτυχε ποτέ να δημοσιεύσει μια εφημερίδα σκόπιμα ή κατά λάθος πληροφορίες πού θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τον εχθρό. Οι λίγες δικαστικές διώξεις πού έγιναν αφορούσαν σε μικροπεριπτώσεις και δεν ήταν σοβαρές παραβάσεις των κανονισμών.

Πρέπει λοιπόν να παραδεχτούμε πώς αυτή η θαυμάσια συνεργασία των δημοσιογράφων και των φυσικών τους εχθρών δηλ. των λογοκριτών, δεν πραγματοποιήθηκε παρά ύστερα από μακρόχρονους αγώνες των υπεύθυνων της λογοκρισίας και των διαφόρων στρατιωτικών ή άλλων ενδιαφερομένων άρχων.

Η λογοκρισία στο σύνολο της, ύστερα από το χάος τού πρώτου καιρού, λειτούργησε καλά. Πάντως είναι γεγονός πώς αφού στην αρχή δέχτηκε τις ειρωνείες και τις ύβρεις όλου τού κόσμου, στο τέλος πήρε τον έπαινο πώς ήταν υποδειγματική, κι αυτό από τις ίδιες τις εφημερίδες της Αγγλίας, της Αμερικής, των Κτήσεων και του εξωτερικού.

Ωστόσο σχετικά με το ζήτημα της Αγγλικής λογοκρισίας στον καιρό του πολέμου υπάρχει και μια επιφύλαξη. Η κυβέρνηση είχε άλλη δύναμη από κείνη πού είχε η υπηρεσία της λογοκρισίας, αυτή τη δύναμη πού αφορούσε κατ' ευθείαν στην κοινή γνώμη, η κυβέρνηση την εξασκούσε σε δυο περιπτώσεις σύμφωνα με δυο άρθρα: το 2γ και το 2δ των «εκτάκτων μέτρων».

Το άρθρο 2γ χαρακτήριζε έγκλημα κάθε συστηματική δημοσίευση αντίθετη με τον πόλεμο και έλεγε ρητά ότι σε τέτοια περίπτωση η εφημερίδα θα έπαιρνε πρώτα μια ειδοποίηση από το Υπουργείο Εσωτερικών και σε περίπτωση επανάληψης θα της γινόταν μήνυση και η υπόθεση θα πήγαινε στα δικαστήρια. Αν η απόφαση ήταν καταδικαστική, η ποινή για τους υπεύθυνους θα έφθανε ως 7 χρόνια καταναγκαστικά έργα ή πρόστιμο 500 λίρες στερλίνες ή και τα δυο μαζί. Το Κοινοβούλιο ζήτησε να μην αρχίζει καμιά δίκη χωρίς τη συγκατάθεση του εισαγγελέα. Πολλά μέλη όμως του Κοινοβουλίου φοβήθηκαν μήπως αυτή η δύναμη πού συγκέντρωσε η κυβέρνηση έστω και σε καιρό πολέμου ήταν μεγάλη απειλή για την ελευθερία του τύπου.

Μόλις είχαν εγκριθεί αυτά τα μέτρα, οι Γερμανοί εισβάλανε στις Κάτω Χώρες και τη Γαλλία. Η εισβολή στην Αγγλία φαινόταν σύντομη. Η κυβέρνηση στις δύσκολες αυτές περιστάσεις, κατάλαβε πώς η δύναμη πού είχε πάνω στον τύπο δεν ήταν αρκετή. Ό Σερ Τζών Άντερσον, τότε 'Υπουργός των 'Εσωτερικών, ζήτησε από τη Βουλή να του δώσει και άλλη συμπληρωματική εξουσία μ' ένα καινούριο άρθρο, το 2δ «των εκτάκτων μέτρων». Ό Σερ Τζών Άντερσον όρισε το έξης : Όταν μια Εφημερίδα, σε περίπτωση εισβολής, συμβούλευε την παράδοση και εξέφραζε γνώμες πού μπορούσαν να υποσκάψουν τη δύναμη της αντίστασης, ήταν επικίνδυνο να την αφήσουν να εκδίδεται, έστω και στο μικρό διάστημα πού θα μεσολαβούσε ώσπου να δικαστεί η πράξη συμφωνά με το άρθρο 2γ. Θα ήθελε να έχει τη δύναμη να πάψει την εφημερίδα αμέσως. Ζήτησε λοιπόν να δοθεί στον Υπουργό των Εσωτερικών η εξουσία να σταματάει διοικητικά, με δικό του διάταγμα και χωρίς να πρέπει να δικαιολογήσει την κατηγορία του στο δικαστήριο, κάθε εφημερίδα πού η κυβέρνηση θα έκρινε πώς έκανε συστηματικά αντιπολεμική πολιτική.

Ό υπουργός πήρε την Εξουσία πού ζητούσε. Φαίνεται όμως πώς οι περισσότεροι βουλευτές δέχτηκαν αυτή την παραχώρηση μόνο για τις εξαιρετικές περιστάσεις πού δημιουργούσε η στιγμή.

Το υπουργικό συμβούλιο ωστόσο, σε δυο περιπτώσεις έκρινε πώς μια εφημερίδα δημοσίευε με επιμονή άρθρα αντιδραστικά για τον πόλεμο και τότε άσκησε τη δύναμη πού της έδινε το άρθρο 2δ και όχι το 2γ, μ' όλο πού στην πρώτη περίπτωση η άμεση απειλή της εισβολής είχε λείψει πριν από πολλούς μήνες και στη δεύτερη πριν από δυο χρόνια και περισσότερο.

Την πρώτη φορά ήταν τον Ιανουάριο του 1941. Το άρθρο 2δ χρησιμοποιήθηκε τότε για την εφημερίδα «Νταίηλυ Γουώρκερ» πρώτα σαν προειδοποίηση και υστέρα για να απαγορεύσει για πολύν καιρό την έκδοση της. Το κομμουνιστικό κόμμα της Αγγλίας πού η «Νταίηλυ Γουώρκερ» είναι το επίσημο του όργανο, δεν ήθελε τον πόλεμο γιατί τον θεωρούσε «ιμπεριαλιστική» περιπέτεια. Δεν άλλαξε γνώμη παρά μόνο όταν η Γερμανία χτύπησε τη Ρωσία.    

Η δεύτερη περίπτωση, της «Νταίηλυ Μίρρορ», ένα χρόνο αργότερα, ήταν εντελώς διαφορετική. Στις 19 Μαρτίου 1942 ο διευθυντής και  ο αρχισυντάκτης πήρανε μια πρόσκληση από το 'Υπουργείο των Εσωτερικών και προειδοποιήθηκαν πώς αν εξακολουθούσαν την ίδια πολιτική, η κυβέρνηση θα εφάρμοζε το άρθρο 2δ και η εφημερίδα τους θα σταματούσε.

Η εφημερίδα «Νταίηλυ Μίρρορ» είχε δημοσιεύσει μια γελοιογραφία και ένα άρθρο πού είχαν εξοργίσει πολλούς υπουργούς και ιδιαίτερα τον πρωθυπουργό. Ό κ· Τσώρτσιλ είχε τη γνώμη ότι η γελοιογραφία έκανε τον υπαινιγμό πώς οι ναυτικοί διακινδύνευαν τη ζωή τους νια να αυξάνουν τα κέρδη τους οι μεγάλες εταιρίες πετρελαίου. Όσο για το άρθρο αυτό το θεωρούσε σαν μια άδικη και χωρίς κανένα ενδοιασμό δυσφήμιση των ανωτέρων αξιωματικών του στρατεύματος και έμμεσα και της κυβέρνησης πού τους είχε διορίσει και ζήτησε να κλείσει αμέσως και χωρίς αναβολή η εφημερίδα πού δημοσίευε τέτοιου είδους πράγματα. Την ίδια γνώμη είχαν και πολλοί άλλοι υπουργοί.

Το υπουργικό συμβούλιο και το Υπουργείο των Στρατιωτικών από καιρό είχαν λογαριασμούς με το «Νταίηλυ Μίρρορ». Η εφημερίδα αυτή είχε αναλάβει μια ανηλεή εκστρατεία με στόχο την προνομιούχο τάξη του στρατού. Ένα από τα πολιτικά άρθρα πού διαβάστηκαν περισσότερο ήταν ένα καθημερινό χρονογράφημα πού το υπέγραφε κάποιος δημοσιογράφος με το ψευδώνυμο Κασσάνδρα —σύγχρονος μάντης της δυστυχίας— και χτυπούσε κάθε μέρα με λόγια δηκτικά την ηλιθιότητα, το σνομπισμό και την εγκληματική ανικανότητα πού νόμιζε πώς έβλεπε στους ανωτέρους. Δεν άφησε και τίποτα πού να μην το χτυπήσει. Και το Υπουργείο Στρατιωτικών επέμενε από πολύ καιρό πώς έπρεπε να πάρουν μέτρα εναντίον του. Ύστερα από μια προειδοποίηση το χρονογράφημα σταμάτησε γιατί η Κασσάνδρα επιστρατεύτηκε και λίγο υστερότερα έγινε αρχισυντάκτης μιας στρατιωτικής εφημερίδας. Η αφορμή πού το υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε να επιβάλει τα «έκτακτα μέτρα» στο «Νταίηλυ Μίρρορ» όταν δημοσίευσε το άρθρο και τη γελοιογραφία, ήταν οι ακατάπαυστες επικρίσεις του για τον τρόπο της διεξαγωγής του πολέμου. Χρειάστηκαν δυο εβδομάδες για να πάρει το υπουργικό συμβούλιο την απόφαση του και είναι γνωστό πώς πολλοί υπουργοί δεν ικανοποιήθηκαν με την τελική απόφαση. Ωστόσο η απόφαση εκτελέστηκε.

Ο τρόπος με τον όποιο η κυβέρνηση έκανε χρήση της εξουσίας πού της έδινε το άρθρο 2δ δημιούργησε πανικό και δυσαρέσκεια στις περισσότερες εφημερίδες και οι «Τάΐμς» καταδικάζοντας σε ένα τους δημοσίευμα τα μέτρα του υπουργικού συμβουλίου δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να εκφράσουν τη γνώμη πολλών ανθρώπων.

Εγώ νομίζω πώς η απόφαση να κάνει κανείς τέτοια χρήση του άρθρου 2δ δεν μπορεί να δικαιολογηθεί. Ήταν ένα από τα χειρότερα λάθη της κυβέρνησης σχετικά μέ τον τύπο, γιατί έγινε από προμελέτη και δείχνει τον κίνδυνο πού διατρέχει κάθε κυβέρνηση, όποια κι αν είναι, όταν της δοθεί το δικαίωμα να εμποδίζει τις γνώμες πού δεν της αρέσουν. Ευτυχώς όμως ο βρετανικός τύπος δεν αναγκάστηκε να υποταχθεί και σε άλλες παρόμοιες ενέργειες πού θα σκόπευαν να περιορίσουν την ελευθερία της σκέψης.

Ως τώρα περιορίστηκα στη λογοκρισία πού γινόταν για λόγους ασφάλειας: δηλ. στη σχετική με πληροφορίες πού θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τον εχθρό. Ήταν πολύ εύκολο να καθορίσει κανείς τη φύση αυτών των γεγονότων. Δεν ήταν όμως και πάντα απλό να βρει το ισοζύγιο πού θα έπρεπε να υπάρχει ανάμεσα στις ανάγκες της ασφάλειας και στο δικαίωμα του πληθυσμού να μαθαίνει το ανώτατο δυνατό όριο των πληροφοριών.

Στον πόλεμο της προπαγάνδας πού διεξήγαγαν οι Γερμανοί πάντα με μια ολοένα και μεγαλύτερη σφοδρότητα, έγινε αμέσως φανερό πως υπήρχαν πολλά ζητήματα άσχετα εντελώς με την ασφάλεια. Η επέμβαση της λογοκρισίας σ’ αυτό θα ήταν άτοπη και απαράδεχτη. Άλλα σ' αυτό το πεδίο ο τύπος πιθανότατα χρειαζόταν επίσημες πληροφορίες για να προσδιορίσει τα γεγονότα, έτσι δεχόταν μ’ ευχαρίστηση να του υποδείξουν τις κατευθύνσεις πού έπρεπε να ακολουθήσει. Οι εφημερίδες π. χ. επιμείνανε από την αρχή να πάρουν το δικαίωμα να δημοσιεύσουν τα ανακοινωθέντα και τις δηλώσεις του εχθρού. Κανένας δεν μπορούσε να ισχυριστεί πώς αυτό ήταν επικίνδυνο για την ασφάλεια, γιατί, σωστές η λαθεμένες αυτές οι δηλώσεις, προέρχονταν από τον ίδιο τον εχθρό.

Επειδή όμως ό πόλεμος έπαιρνε μάκρος έγινε φανερό πώς οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν τα ανακοινωθέντα τους σαν όπλα. Αναγγέλλαμε νίκες ψεύτικες όχι μόνο για να ενθαρρύνουν τον πληθυσμό τους και να αποκαρδιώσουν τους Άγγλους, άλλα ακόμα και για να προκαλέσουν μια απάντηση πού θα τους έδινε το στοιχεία πού θέλανε σχετικά με την επιτυχία η την αποτυχία των επιχειρήσεων τους. Και μάλιστα πολλές φορές αναγγέλλανε φανταστικές συμμαχικές επιτυχίες η πολύ μεγαλοποιημένες, με το σκοπό να αποκαρδιωθεί ο λαός όταν θα μάθαινε την αλήθεια.

Λίγο καιρό ύστερα απ' όταν έγινα διευθυντής της λογοκρισίας και των πληροφοριών, σκεφτήκαμε πώς θα λύναμε κατά μεγάλο μέρος αυτή τη δυσκολία αν στέλναμε προσωπικά εμπιστευτικά γράμματα στους δημοσιογράφους. Κανένα απ’ αυτά τα γράμματα δεν έφευγε χωρίς την υπογραφή μου και χωρίς την προσωπική μου συγκατάθεση.

Δώσαμε στους ενδιαφερομένους να καταλάβουν πώς δεν ήταν υποχρεωμένοι να συμμορφωθούν με τα γράμματα αυτά, μα ήταν ελεύθεροι, αν δεν συμφωνούσαν, να μην τα λάβουν υπ' όψει και να εξετάσουν αν αυτά πού τους γράφαμε ήταν σύμφωνα με την πραγματικότητα. Συγχρόνως όμως παρακαλούσαμε τους δημοσιογράφους να θεωρήσουν την πληροφορία μυστική εφ’ όσον δεν είχαν τη δυνατότητα να αποδείξουν ότι την είχαν πάρει από άλλο μέρος.

Αυτού του είδους τα καθοδηγητικά γράμματα έγιναν αφορμή να δημιουργηθούν πολλές προστριβές, με  άλλες  κρατικές  υπηρεσίες.

Αυτές όταν έμαθαν την επιτυχία πού είχαν αυτά τα «γράμματα» άρχισαν να σκέφτονται μήπως θα μπορούσαν να εφαρμόσουν το ίδιο σύστημα για να μπορούν όταν θέλουν κι’ αυτές να λογοκρίνουν   ζητήματα   σχετικά   με τη δουλειά τους.

Αυτές οι αιτήσεις γενικά δεν έγιναν δεκτές. Τα καθοδηγητικά γράμματα όπως και η λογοκρισία ήταν πράγματα πολύ χρήσιμα τον καιρό του πολέμου άλλα έχουν πολλά τρωτά και πρέπει να τα αποφεύγει κάνεις τον καιρό της ειρήνης.

(Απ το βιβλίο «Press, Parliament and People» εκδ. William   Heinemann, Λονδίνο)

ΕΚΛΟΓΗ

Οι αφίσσες από το ιστολόγιο : 
 

https://www.historia.ro/sectiune/general/articol/the-british-censorship-during-the-ww2

Σάλος για την τουρκική προπαγάνδα made in Hollywood

Στην ταινία, μια νεαρή Αμερικανίδα (Χέρα Χίλμαρ) ερωτεύεται έναν μουσουλμάνο αξιωματικό του οθωμανικού στρατού (Μίσιελ Χούισμαν).

ΞΑΝΑΓΡΑΦΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΙΣ... ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ ΑΙΘΟΥΣΕΣ

Σάλος για την τουρκική προπαγάνδα made in Hollywood

Μια φορά κι έναν καιρό... Μεταξύ 1914 και 1915... Εν μέσω πυρών και χαρακωμάτων, μια νεαρή Αμερικανίδα (Χέρα Χίλμαρ) αφήνει πίσω τη βολή της οικίας της και, αψηφώντας τις φλόγες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ταξιδεύει στα βάθη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για «να αλλάξει τον κόσμο» ως εθελόντρια νοσοκόμα.

Εκεί, στον δρόμο από την Κωνσταντινούπολη προς το Βαν, ερωτεύεται έναν υπερήφανο, πλην γοητευτικό μουσουλμάνο αξιωματικό του οθωμανικού στρατού (Μίσιελ Χούισμαν), ο οποίος μάλιστα τη σώζει από σχεδόν βέβαιο θάνατο.

Την καρδιά της, ωστόσο, διεκδικεί και ένας άλλος... όμορφος, πλην χριστιανός Αμερικανός γιατρός (Τζος Χάρτνετ), που παίζει πιάνο. Οι αντίζηλοι συγκρούονται μέσα σε πελάγη συναισθηματικής φόρτισης, υπό το κυνικό βλέμμα ενός μεγαλύτερου σε ηλικία γιατρού (σερ Μπεν Κίνγκσλεϊ), που θα μπορούσε και να λείπει καθώς δεν προσφέρει τίποτα στην πλοκή.

Και κάπου εκεί, στο ιστορικό φόντο, λαμβάνει χώρα και μια γενοκτονία (αυτή των Αρμενίων), η οποία ωστόσο δεν παρουσιάζεται ως γενοκτονία, ως συστηματική δηλαδή εξόντωση κατά συγκεκριμένης ομάδας ανθρώπων, αλλά πιο πολύ ως ένα... ατυχές, πλην αναπόφευκτο συμβάν στο πλαίσιο ενός πολέμου που έβλαψε το ίδιο Αρμενίους και Τούρκους.

Η τουρκική προπαγάνδα μετακομίζει στο Χόλιγουντ, υπό μορφήν κινηματογραφικών ταινιών όπως το φιλμ «Ο Οθωμανός Υπολοχαγός» («The Ottoman Lieutenant»), που έκανε προ ημερών πρεμιέρα στις ΗΠΑ. Κοινότητες Ελλήνων και Αρμενίων της Αμερικής έσπευσαν να καταγγείλουν την εν λόγω ταινία, καλώντας μάλιστα το κοινό να την μποϊκοτάρει.

Τουρκική ανάγνωση

Η αφίσα του φιλμ «Ο Οθωμανός Υπολοχαγός» («The Ottoman Lieutenant»), που έκανε προ ημερών πρεμιέρα στις ΗΠΑ και προκάλεσε αντιδράσεις.

Σε ανάλογο πνεύμα, κριτικοί κινηματογράφου (στα περιοδικά Variety, Slant κ.ά.) είδαν πίσω από τον «Οθωμανό Υπολοχαγό» διαθέσεις ιστορικού αναθεωρητισμού και άρνησης, υποβάθμισης ενός ιστορικού γεγονότος  ενοχλητικού για την τουρκική ηγεσία, όπως είναι η Γενοκτονία των Αρμενίων. Διόλου τυχαία, μιλάμε για μια ταινία που αποτελεί τουρκική (συμ)παραγωγή. Και λέμε διόλου τυχαία, διότι το χρηματοδοτούμενο από Τούρκους φιλμ απηχεί πλήρως την τουρκική ανάγνωση της Ιστορίας. Η Άγκυρα αναγνωρίζει μεν ότι σημειώθηκαν αγριότητες σε βάρος των Αρμενίων. Υποστηρίζει ωστόσο ότι επρόκειτο για περιστατικά μεμονωμένα, που δεν έλαβαν χώρα στο πλαίσιο κάποιας συστηματικής, κεντρικά ενορχηστρωμένης, επιχείρησης εξόντωσης. Υποστηρίζει, επίσης, ότι και οι Αρμένιοι διέπραξαν αγριότητες σε βάρος των Τούρκων πολεμώντας στο πλευρό των Σοβιετικών.

«Ο Οθωμανός Υπολοχαγός» (σε σκηνοθεσία Τζόζεφ Ρούμπεν και σενάριο Τζεφ Στόκγουελ) έρχεται να υιοθετήσει αυτήν τη γραμμή των «ίσων αποστάσεων», επιστρατεύοντας ηθοποιούς όπως ο Μίσιελ Χούισμαν (ο «Ντάριο Ναχάρις» του «Game of Thrones»), ο Τζος Χάρτνετ και ο οσκαρικός σερ Μπεν Κίνγκσλεϊ (που όλοι αναρωτιούνται «τι δουλειά έχει σε αυτήν την ταινία;», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ιστοχώρος «Salon»). Από καλλιτεχνική σκοπιά, «Ο Οθωμανός Υπολοχαγός» έχει λάβει αρνητικές κριτικές. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ωστόσο άλλο, το υποβόσκον... πολιτικό-ιστορικό.

«Το μήνυμα μπορεί να προβάλλεται με τρόπο ήπιο και διακριτικό. Ο στόχος είναι, ωστόσο, σαφής. Πρόκειται για κατάφωρη άρνηση της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Είναι μια προσπάθεια να κουκουλωθεί και να ξαναγραφτεί η Ιστορία» δηλώνει στο «Εθνος της Κυριακής» ο Ράφι Ορφάλι, πρόεδρος της Αρμενικής Νεολαίας Δυτικών ΗΠΑ («Armenian Youth Federation-Western United States»), μιας εκ των παλαιότερων και μεγαλύτερων στον κόσμο οργανώσεων της αρμενικής διασποράς. «Υπό το πρόσχημα της ουδετερότητα και της ψυχαγωγίας, η τουρκική προπαγάνδα περνά στα μίντια και στην ποπ κουλτούρα. Τροφοδοτεί αυτό το νέο αφήγημα περί αμοιβαιότητας και κοινών βασάνων μεταξύ Αρμενίων και Τούρκων» συνεχίζει ο κ. Ορφάλι.

Σύμφωνα μάλιστα με αυτόν, έχουν προηγηθεί κι άλλες, αναλόγως προβληματικές ταινίες. «Ένα άλλο φιλμ που χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για την προώθηση της τουρκικής προπαγάνδας ήταν “The Water Diviner” (σ.σ.: το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Ράσελ Κρόου πίσω στο 2014), που επιχείρησε να παρουσιάσει μια θετική εικόνα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».

«Ενα άλλο φιλμ που χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για την προώθηση της τουρκικής προπαγάνδας ήταν -The Water Diviner-», υποστηρίζει ο Ράφι Ορφάλι, πρόεδρος της Αρμενικής Νεολαίας Δυτικών ΗΠΑ.

«Μπορείτε να φανταστείτε μια ταινία να παρουσιάζει θετικά τη ναζιστική Γερμανία, χωρίς να υπογραμμίζει το γεγονός ότι επρόκειτο για εγκληματικό καθεστώς;» καταλήγει ο κ. Ορφάλι... διερωτώμενος.

Ο γεννημένος στην Κρήτη, διεθνούς φήμης Ελληνοαμερικανός φυσικός, πρόεδρος του «American Hellenic Council», κ. Μηνάς Καφάτος, ανατρέχει στην ιστορία του τουρκικού αναθεωρητισμού: «Από την παραμέληση των αρχαιοελληνικών και βυζαντινών μνημείων στη Μικρά Ασία μέχρι την άρνηση των γενοκτονιών που διέπραξαν οι Οθωμανοί, και από την παρουσίαση της εισβολής στην Κύπρο ως αμυντικής κίνησης μέχρι τις πιο πρόσφατες τουρκικές προσπάθειες που παρουσιάζουν την Ευρώπη να στηρίζει τρομοκράτες και να εφαρμόζει ναζιστικές πρακτικές».

Αποπροσανατολισμός

«Ταινίες όπως “Ο Οθωμανός Υπολοχαγός” στοχεύουν στη χειραγώγηση και στον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης. Συγκαλύπτουν τον ειδεχθή στόχο του ιστορικού αναθεωρητισμού κάτω από τη μάσκα μιας χαρούμενης ιστορίας αγάπης που επιχειρεί να καταστήσει συμπαθείς τις απάνθρωπες ενέργειες του οθωμανικού κράτους» δηλώνει στο «Εθνος» ο κ. Ιωάννης Φυδανάκης, εκ των διοικητικών στελεχών του «American Hellenic Council». Ο κ. Φυδανάκης μιλά, μάλιστα, ως γόνος προσφύγων ο ίδιος, η οικογένεια του οποίου εκδιώχθηκε μαζί με εκατοντάδες άλλους Έλληνες από την Ανατολική Θράκη, κυνηγημένη από τους Τούρκους, προτού καταλήξει στο Σοφικό Εβρου.

 Η υποψήφια για Οσκαρ Νικόλ Κίντμαν είναι «το νέο πρόσωπο του τουρκικού τουρισμού».

 «Περισσότεροι από 520 άνθρωποι εκδιώχθηκαν από το χωριό Λιλή, αθώοι άνθρωποι, οι απόγονοι των οποίων είναι φίλοι και συγγενείς μου. Πρόκειται για ένα ξεχασμένο γεγονός που η Τουρκία το αρνείται και Έλληνες ιστορικοί το παραβλέπουν» συνεχίζει ο ίδιος.

«ΔΑΝΕΙΚΗ» ΛΑΜΨΗ

Πληρώνουν αδρά για σποτ με αστέρες

Μιλώντας στα τέλη του περασμένου Δεκεμβρίου από το προεδρικό του σαράι στην Άγκυρα, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε δηλώσει «υποχρεωμένος να βάλει στην κορυφή των προτεραιοτήτων του τις τέχνες και τον πολιτισμό». Και πράγματι, λίγους μήνες μετά, είναι εμφανείς πλέον οι προσπάθειες που καταβάλλει η Άγκυρα να προβληθεί διεθνώς... κλέβοντας λίγη από τη λάμψη του Χόλιγουντ. Σε αυτό το πλαίσιο, η υποψήφια για Οσκαρ Νικόλ Κίντμαν είναι πλέον «το νέο πρόσωπο του τουρκικού τουρισμού». Η λαμπερή Αυστραλή πρωταγωνιστεί σε διαφημίσεις για την προώθηση της Τουρκίας ως προορισμού στον ξένο Τύπο (σε γερμανικές και ρωσικές εφημερίδες). Ο οσκαρικός Μόργκαν Φρίμαν είναι, επίσης, το νέο πρόσωπο στη διαφημιστική καμπάνια των κρατικών τουρκικών αερογραμμών «Turkish Airlines».

Επιρροή

Οσο για την αμφιβόλου υποκριτικής ικανότητας Αμερικανίδα ηθοποιό Λίντσεϊ Λόχαν, αυτή εξελίσσεται σε μια από τις μεγαλύτερες οπαδούς του Ερντογάν, εάν κρίνουμε από τις φωτογραφίες της με τον Τούρκο πρόεδρο στα social media και τα εγκωμιαστικά της σχόλια για την Τουρκία.

Κατά τα λοιπά, το τουρκικό καθεστώς είχε ξεκινήσει από το 2014 να προσπαθεί να φέρει το Χόλιγουντ στην Άγκυρα. Πώς; Προωθώντας νόμο βάσει του οποίου θα αναλαμβάνει να καλύπτει το 25% του κόστους κάθε κινηματογραφικής παραγωγής που γυρίζεται στην Τουρκία. «Εμείς πληρώνουμε, εσείς φέρνετε τον Μπραντ Πιτ», έγραφε τότε η εφημερίδα «Hurriyet» μεταξύ σοβαρού και αστείου. Από το 2014 βέβαια μέχρι σήμερα, έμελλε να συμβούν πολλά και συνταρακτικά στη χώρα αλλά και στην τουρκική γειτονιά. Εν τω μεταξύ ωστόσο, προέκυψαν και κάποιες ταινίες που γυρίστηκαν στην Τουρκία. Το φιλμ «Ο Οθωμανός Υπολοχαγός» για παράδειγμα, που έκανε πρεμιέρα προ ημερών στις ΗΠΑ, γυρίστηκε στην Κων/πολη και την Καππαδοκία. Η Τουρκία απέκτησε, ωστόσο, πρόσφατα και τον πρώτο δικό της άνθρωπο, τον Μπαρμπαρός Ταπάν, στην «Ενωση Ξένων Ανταποκριτών του Χόλιγουντ» («Hollywood Foreign Press Association»- HFPA) που δίνει τα βραβεία «Golden Globe» (Χρυσές Σφαίρες) κάθε χρόνο στο Λος Αντζελες.

«Το λόμπινγκ και η δικτύωσή μου θα συμβάλουν σημαντικά ώστε τουρκικές παραγωγές να βρεθούν υποψήφιες για Χρυσές Σφαίρες και Οσκαρ. Η Τουρκία έχει πλέον επιρροή στο Χόλιγουντ», δήλωσε ο ίδιος ο Ταπάν... μάλλον υπερεκτιμώντας την επιρροή του.

‘Προσπάθεια δεκαετιών’

«Η τουρκική προπαγάνδα επιχειρεί να ξαναγράψει την Ιστορία. Το ίδιο πράγμα κάνει εδώ και δεκαετίες» δηλώνει στο «Εθνος», ο διεθνώς καταξιωμένος φυσικός Μηνάς Καφάτος, πρόεδρος του «American Hellenic Council».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΦΙΔΑΣ

gskafidas@pegasus.gr

http://www.ethnos.gr/diethni/arthro/salos_gia_tin_tourkiki_propaganda_made_in_hollywood-65092332/