ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΟΙΑ

 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΟΙΑ

Απ’ τα πανάρχαια χρόνια, όταν ο άνθρωπος κοίταξε τον ορίζοντα και αναρωτήθηκε τι υπάρχει πέρα από τα βουνά και τα νερά, η θάλασσα στάθηκε πρόκληση και υπόσχεση. Ο ελληνικός κόσμος γεννήθηκε αγκαλιασμένος με το πέλαγος· νησιά, ακρογιάλια, κόλποι και λιμάνια συνθέτουν το σκηνικό ενός πολιτισμού που μεγάλωσε με τα πανιά τεντωμένα στον άνεμο.

Η ναυτοσύνη των αρχαίων Ελλήνων δεν υπήρξε απλώς τεχνολογικό κατόρθωμα – ήταν τρόπος ζωής, τρόπος σκέψης, ήταν πορεία προς τη γνώση, το εμπόριο, την εξουσία και την πνευματική άνθηση.

Στη διαδρομή των αιώνων, τα πλοία έγιναν σύμβολα δύναμης, φορείς πολιτισμού και σιωπηλοί μάρτυρες μαχών, εξερευνήσεων και μεταφορών. Στην αφήγηση που ακολουθεί, εστιάζουμε σε τρεις χαρακτηριστικούς τύπους ελληνικών πλοίων που σημάδεψαν την ιστορία της ναυσιπλοΐας και φώτισαν με την παρουσία τους τον δρόμο του ανθρώπου μέσα στο απέραντο γαλάζιο.

Η προφορική παράδοση λέει ότι ο πρώτος που απόκτησε ναυτικό ήταν ο Μίνωας, βασιλιάς της Κρήτης, που κυριάρχησε με τα πλοία του στο μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής θάλασσας και της Μεσογείου.

Κυρίεψε τις Κυκλάδες και ίδρυσε αποικίες στα περισσότερα νησιά, απ' όπου έδιωξε τους Κάρες πειρατές, κι εγκατέστησε άρχοντες τους γιους του. Οι θαλάσσιες συγκοινωνίες έγιναν ασφαλέστερες.

 

Επίσης ο Όμηρος αναφέρει ότι από τα χίλια διακόσια καράβια, της εκστρατείας του Τρωϊκού πολέμου, τα βοιωτικά είχαν εκατόν πενήντα άνδρες και τα καράβια του Φιλοκτήτη πενήντα.

Πιθανόν να το αναφέρει σαν παράδειγμα ύπαρξης μεγαλύτερων και μικρότερων πλοίων, αφού στον «Νηών Κατάλογο» δεν κάνει λόγο για καράβια άλλου μεγέθους. Το ότι οι άνδρες ήταν και πλήρωμα και πολεμιστές το αναφέρει όταν κάνει λόγο για τα καράβια του Φιλοκτήτη όπου λέει ότι όλοι οι κωπηλάτες ήταν και τοξότες.

Λέγεται επίσης ότι πρώτοι οι Κορίνθιοι οργάνωσαν το ναυτικό τους κατά τρόπο περίπου όμοιο με το σημερινό. Πρώτοι απ' όλους τους Έλληνες, οι Κορίνθιοι κατασκεύασαν τριήρεις. Φαίνεται μάλιστα ότι ο Κορίνθιος ναυπηγός Αμεινοκλής, κατασκεύασε τέσσερα πολεμικά για λογαριασμό της Σάμου.

Και οι Ίωνες αργότερα, απόκτησαν σπουδαίο ναυτικό. Στον πόλεμο εναντίον του Κύρου, κατόρθωσαν για λίγο καιρό ν' αποκτήσουν την κυριαρχία στις θάλασσες. Και ο Πολυκράτης, τύραννος της Σάμου, τον καιρό του Καμβύση, γιου του Κύρου, είχε δυνατό ναυτικό.            

 

                                                                                    

Αλλά φαίνεται ότι, αν και οι στόλοι αυτοί δημιουργήθηκαν πολλές γενεές μετά τον Τρωικό Πόλεμο, εντούτοις περιελάμβαναν λίγες τριήρεις και χρησιμοποιούσαν περισσότερο καράβια με πενήντα κουπιά και εμπορικά όπως την εποχή τον Τρωικού πολέμου. Μόνο λίγο πριν από τα Μηδικά και από το θάνατο του Δαρείου -που διαδέχτηκε τον Καμβύση- οι Σικελοί τύραννοι και οι Κερκυραίοι απόκτησαν τριήρεις σε μεγάλο αριθμό.

Οι Αιγινήτες και οι Αθηναίοι, και ίσως μερικοί άλλοι, δεν είχαν παρά μικρούς στόλους και τα περισσότερα καράβια ήταν με πενήντα κουπιά.                                                         

Μόνο αργότερα, όταν οι Αθηναίοι βρέθηκαν σε πόλεμο με τους Αιγινήτες και διαγραφόταν και ο φόβος επιδρομής των βαρβάρων, τους έπεισε ο Θεμιστοκλής να δημιουργήσουν στόλο -τα ξύλινα τείχη - με τον οποίο αργότερα ναυμάχησαν. Και τα πλοία αυτά δεν είχαν κατάστρωμα σ’ όλο τους το μήκος».

 

Οι αποκαλύψεις της αρχαιολογικής σκαπάνης για τη ναυσιπλοΐα και τα πλοία των αρχαίων Ελλήνων

Από εργαλεία κατασκευασμένα από οψιδιανό της Μήλου -ένα είδος σκληρού ηφαιστειακού γυαλιού- που βρέθηκαν στο σπήλαιο Φράγχθη (Φράχθι) της ανατολικής Πελοποννήσου, κοντά στην Ερμιόνη, αποδεικνύεται η θαλάσσια επικοινωνία στον ελληνικό χώρο στην όγδοη χιλιετηρίδα π.Χ. Το γεγονός αυτό τοποθετεί τη ναυτική δραστηριότητα πριν από τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Στη  Σύρο  ανακαλύφθηκαν  κεραμικά  με   εγχάρακτες  παραστάσεις   κωπήλατων πλοίων που χρησιμοποιούσαν οι Κυκλαδίτες από τον τρίτη χιλιετία π.Χ.

Λέγεται ότι οι Κυκλαδίτες είναι οι πρώτοι που κατασκεύασαν πλοία με τρόπιδα (καρίνα), επινόηση ισοδύναμη σε σπουδαιότητα μ' εκείνη του τροχού για τις μετακινήσεις στην ξηρά.

Η τρόπις επέτρεψε στους ναυτικούς και στα πλοία να ταξιδεύουν στην ανοιχτή πλέον θάλασσα και να πλοηγούνται με μεγαλύτερη ακρίβεια και ασφάλεια.

Ανάμεσα στα πλοία που ξεχωρίζουν στην ιστορία της ελληνικής ναυτοσύνης, τέσσερα θεωρούνται σταθμοί και σε αυτά θα αναφερθούμε εκτενέστερα:

 

ΤΟ ΜΙΝΩΪΚΟ ΠΛΟΙΟ ΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ.

Ένα πλοίο της Μινωικής Εποχής (16^ος -15^ος  αιώνας π.χ.)

Τα Μινωικά πλοία ήταν τα πλοία που χρησιμοποιούσαν οι Μινωίτες,  όταν άνθισε στην Κρήτη ο πολιτισμός τους. Ήταν πλοία εξαιρετικά εξελιγμένα για την εποχή τους και συνέβαλαν στην κυριαρχία της Κρήτης στις θάλασσες του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου.

Τουλάχιστον από τον 16ο π.Χ. αιώνα, οι αρχαίοι Μινωίτες κυριαρχούσαν στις θάλασσες του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Ήταν ένας λαός που χρησιμοποιούσαν τα πρωτοποριακά φτιαγμένα για την εποχή πλοία τους για ειρηνικούς – εμπορικούς σκοπούς, και αποτέλεσαν ορόσημο στην ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου στην ανθρώπινη ιστορία.

Το εμπορικό δίκτυο που ανέπτυξαν μέσω του θαλάσσιου εμπορίου συμπεριελάμβανε πρακτικά όλο τον τότε γνωστό κόσμο: Από την ηπειρωτική Ελλάδα, και κυρίως τις Μυκήνες που άκμαζαν εκείνη την εποχή, μέχρι την Κύπρο, την Συρία, την Ανατολία, τη Μεσοποταμία, και την Αίγυπτο, ενώ τα Μινωικά πλοία έφταναν και τόσο μακριά όσο στην Ιβηρική Χερσόνησο, τη δυτική άκρη της Μεσογείου.

Τα προϊόντα που εμπορεύονταν οι αρχαίοι Μινωίτες είχαν μια μεγάλη ποικιλία: Από προϊόντα διατροφής, όπως το ελαιόλαδο (το οποίο μπορούσε να διατηρηθεί για μήνες εν πλω), μέχρι κεραμικά σκεύη και μέταλλα όπως χαλκός, ασήμι και χρυσός, αλλά και υλικά που τότε ήταν σπάνια και πολύτιμα, όπως ο κρόκος, που χρησιμοποιούταν για τη βαφή υλικών και θεωρείται ότι είχε μεγάλη σημασία στις θρησκευτικές τελετές της εποχής.

Τα πλοία των Μινωιτών ήταν κυρίως κωπήλατα και ιστιοφόρα, πλοία μικτής χρήσης, κατάλληλα για ταξίδια σε μεγάλες αποστάσεις. 

 

Κατασκευάζονταν από κορμούς δέντρων, με τη χρήση αιγυπτιακών και ασσυριακών τεχνικών.

Υπήρχαν διάφορα μεγέθη πλοίων, με τα μεγαλύτερα να φτάνουν τα 30 μέτρα μήκος, με πλήρωμα έως και 55 άτομα και 42 πλατιά κουπιά.

Διέθεταν πανί, το οποίο χρησιμοποιούνταν με ούριο άνεμο, και πιθανότατα και πηδάλια.

Χρησιμοποιούνταν για εμπόριο, εξερεύνηση και πιθανώς και για πολεμικούς σκοπούς.

Τα Μινωικά πλοία είναι αυτά που συνέβαλαν στην ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και στην εξάπλωση του Μινωικού πολιτισμού ενώ αποτελούν τρανή απόδειξη της τεχνολογικής και ναυτικής υπεροχής των Μινωιτών.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά εκθέματα του Μουσείου Αρχαίας και Παραδοσιακής Ναυπηγικής στην Κρήτη είναι ένα μοντέλο Μινωικού πλοίου.

Το ανακατασκευασμένο Μινωικό Πλοίο είναι μήκους 17 μέτρων. Χρειάστηκαν 4 περίπου χρόνια για να δημιουργηθεί. Κατά την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκαν τα υλικά και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούσαν και οι αρχαίοι Μινωίτες: το σκαρί δημιουργήθηκε από κορμούς από κυπαρίσσια, και η στεγανοποίηση του επιτεύχθηκε από διαδοχικές στρώσεις υφάσματος που είχε εμποτιστεί σε ένα μίγμα ρετσινιού και βοδινού λίπους.

Η κατασκευή του Μινωικού Πλοίου ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2004. Από την αρχή το πλοίο δημιουργήθηκε με σκοπό να είναι αξιόπλοο και αυτό το απέδειξε περίτρανα το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς. Στις 24 Μαΐου του 2004 το πλοίο ξεκίνησε το παρθενικό – και μεγάλο – ταξίδι του, όταν απέπλευσε από τα Χανιά με πλήρωμα 24 ατόμων. Στις 24 Ιουνίου έφτασε στον Πειραιά, αφού συνόδευσε το πιστό αντίγραφο της αρχαίας Αθηναϊκής Τριήρους που είχε δημιουργηθεί για να μεταφέρει την Ολυμπιακή Φλόγα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.

 

ΤΟ ΠΛΟΙΟ ΤΗΣ ΘΗΡΑΣ

Ένα πλοίο της Μινωικής Εποχής (15^ου  αιώνας π.χ.)

Κατά τις ανασκαφές στο Ακρωτήρι της Θήρας, ανακαλύφθηκε στο Νότιο τοίχο του δωματίου 5, της χαρακτηρισμένης ως Δυτικής Οικίας, μία τοιχογραφία   μήκους   τεσσάρων   σχεδόν μέτρων και ύψους 43 εκατοστών.

Πρόκειται για  μία ζωφόρο  που συμπτωματικά   είναι  η   καλύτερα   διατηρημένη   απ’   όσες τοιχογραφίες βρέθηκαν στις ανασκαφές του Ακρωτηρίου, και εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Αθηνών.

Στη ζωφόρο αυτή παρουσιάζεται με λεπτομέρεια και ακρίβεια μία νηοπομπή αποτελούμενη από 11 πλοία κάθε μεγέθους. Κωπήλατα με κουπιά χωρίς σκαρμούς, κωπήλατα με σκαρμούς, καθώς και ιστιοφόρα.

 

Η   νηοπομπή της Σαντορίνης μας δίνει, επίσης πληροφορίες για τον τρόπο πλοήγησης, ανάλογα με τον τύπο, πληροφορίες για την ιστιοφορία, για τον οπλισμό των ανδρών και άπειρες λεπτομέρειες που ανατρέπουν πολλές θεωρίες για την ιστορία του Αιγαίου της εποχής, αλλά και αντιλήψεις για τη ναυπηγική και τη ναυσιπλοΐα. Βλέπουμε λοιπόν ένα αμφίπρωρο πλοίο, ένα πλοίο δηλαδή που μπορεί να πλέει και προς τις δυο κατευθύνσεις με μια απλή αναστροφή της θέσης των κωπηλατών.                          

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του πλοίου αυτού είναι ότι φέρει στο πρυμναίο      του μέρος αφενός έμβολο για τον εμβολισμό των εχθρικών πλοίων κι αφετέρου   το   ομοίωμα   ενός άγριου  αιλουροειδούς για την τρομοκράτηση των εχθρών.

 

Η   ΑΘΗΝΑΪΚΗ   ΤΡΙΗΡΗΣ

Ένα πλοίο του Χρυσού αιώνα (5ος αιώνας π.χ.)

Αν και πρώτοι οι Κορίνθιοι ήταν εκείνοι που κατασκεύασαν τριήρεις, οι Αθηναίοι ήταν που τις ανάδειξαν σε μια ακατανίκητη πολεμική μηχανή.

Οι Αθηναϊκές Τριήρεις θεωρήθηκαν το αριστούργημα της αρχαίας ελληνικής ναυπηγικής. Ήταν τα πλοία που κατατρόπωσαν τους Πέρσες, κι έκαναν την Αθήνα κυρίαρχο της θάλασσας και της υπόλοιπης Ελλάδας, χαρίζοντας της τον πλούτο και το κλέος που δημιούργησε τον Χρυσό της Αιώνα.

Ταχύτατες και ευέλικτες οι Αθηναϊκές τριήρεις είχαν μήκος 37 μέτρων, πλάτος 5,20 μ. και βύθισμα 1,5 μέτρα. Κάθε τριήρης είχε έως 170 κωπηλάτες, 85 σε κάθε πλευρά, και σε τρεις σειρές, απ' όπου πήρε και το όνομα της.

 

 

Οι κωπηλάτες ονομάζονταν ανάλογα με τη θέση τους, της επάνω σειράς, θρανίτες, της μεσαίας, ζυγίτες και της κάτω σειράς, θαλαμίτες. Στην πλώρη της, η τριήρης, έφερε ένα τρομερό σιδερένιο έμβολο, στο οποίο κανένα πλοίο της εποχής δεν μπορούσε να αντισταθεί.

Με την ταχύτητα και την ορμή που της έδιναν οι 170 γυμνασμένοι κωπηλάτες, έπεφτε πάνω στα εχθρικά πλοία διαπερνώντας τα ύφαλα τους, σκορπώντας τρόμο και πανικό.

Όλοι οι κωπηλάτες ήταν ελεύθεροι Αθηναίοι πολίτες.

Εκατέρωθεν της πρύμνης υπήρχαν τα πηδάλια. Έφερε δύο ιστούς με τετράγωνα πανιά, για να μπορεί να ιστιοδρομεί με τον άνεμο.

Η επιφάνεια του μεγαλύτερου πανιού υπολογίζεται στα 150τ.μ. περίπου.

 

 

Το πλοίο της Κερύνειας

Ένα εμπορικό πλοίο της εποχής τον Μεγάλου Αλεξάνδρου (3ος αιώνας π.Χ.)

Το  1967, στα ανοιχτά της Κερύνειας, στην Κύπρο, εντοπίστηκε από έναν ντόπιο δύτη, σε βάθος 30 μέτρων, ένα ναυάγιο, με φορτίο αρχαίους αμφορείς.

Τις έρευνες και την ανέλκυση του ανέλαβε το τμήμα Ναυτικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Τέξας με τη συμμετοχή ειδικών από 12χώρες.

Οκτώ χρόνια κράτησαν οι έρευνες, η ανέλκυση και η συντήρηση του ναυαγίου, του  αρχαιότερου ελληνικού πλοίου που βρέθηκε ποτέ. Αποκαλύφτηκε πως το πλοίο ήταν ένα εμπορικό πλοίο του κλασικού 3ου αιώνα π.Χ., από εκείνα που εκτελούσαν μεταφορές στα νησιά, στα μικρασιατικά παράλια και στην Ανατολική Μεσόγειο.

 

Το πλοίο είχε μήκος γύρω στα 15 μέτρα, πλάτος 4,5 μ. και ο ιστός του υπολογίζεται στα 11 μέτρα. Το κυρίως φορτίο του πλοίου ήταν αμφορείς με κρασί από τη Ρόδο, 29 μυλόπετρες από τη Νίσυρο και αμφορείς από τη Σάμο, που θεωρήθηκε και ο τόπος προέλευσης του. Σύνολο 404 αμφορείς.  Μετέφερε ακόμη και 10.000 αμύγδαλα

Κύριο χαρακτηριστικό του πλοίου αυτού είναι ο τρόπος ναυπήγησης του. Αντί να είναι κατασκευασμένο με τον κλασικό τρόπο, πρώτα ο σκελετός (νομείς) και κατόπιν το κέλυφος (πέτσωμα), αυτό ήταν κατασκευασμένο αντίστροφα: πρώτα κατασκευάστηκε το κέλυφος και κατόπιν έμπαινε ο σκελετός.

Μόνο  η   καρίνα  του   πλοίου   σώζεται,   αλλά  σε   συνδυασμό   με   κάποιες αναπαραστάσεις σε αγγεία, και κυρίως σε ένα μοντέλο πλοίου από πηλό, της ίδιας εποχής, που βρέθηκε πάλι στην Κύπρο, μπόρεσαν να ανασυνθέσουν ολόκληρο το πλοίο, με κάθε λεπτομέρεια.

 

 

Φθάνοντας στο τέλος της αναφοράς μας μπορούμε να διατυπώσουμε την άποψη ότι τα πλοία των αρχαίων Ελλήνων δεν ήταν μόνο σκαριά ξύλινα, με κουπιά και πανιά· ήταν καρποί τόλμης, φαντασίας και τεχνικής, σμιλεμένοι από το όνειρο της υπέρβασης. Ήταν τα εργαλεία με τα οποία ο άνθρωπος αναμετρήθηκε με τη θάλασσα, με το άγνωστο, με την ίδια του τη μοίρα.

Από την παντοκρατορία του Μίνωα, τις θαλάσσιες νηοπομπές της Μινωικής Θήρας μέχρι τις τριήρεις της αθηναϊκής υπεροχής και τα εμπορικά του ελληνιστικού κόσμου, κάθε πλοίο αφηγείται μια ιστορία επιβίωσης, γνώσης και πολιτισμού.

Οι ανασκαφές έφεραν στο φως όχι απλώς ξύλα και αντικείμενα, αλλά τη μνήμη ενός λαού θαλασσινού, που έμαθε να ταξιδεύει όχι μόνο σε πελάγη, αλλά και στο άγνωστο του μέλλοντος.

Η κληρονομιά αυτή, βαθιά ριζωμένη στο συλλογικό μας ασυνείδητο, μάς καλεί να την αφουγκραστούμε, να τη μελετήσουμε και να την κουβαλήσουμε μαζί μας – σαν φάρο σε κάθε ταξίδι προς το αύριο.

Πηγές:

https://www.avracityhotel.gr/el/article/minoan-ship-chania-city-museum/

https://www.protagon.gr/epikairotita/oi-omilitikes-toixografies-tis-thiras-sto-fws-44341298522

https://santorinipress.gr/28474-2/

https://sofixanthi.blogspot.com/2014/05/blog-post_14.html

https://threadreaderapp.com/user/hermahai

Διεθνείς Συλλογές : Αρχαία Ελληνικά πλοία

 

Το Θαλασσινό Ταχυδρομείο του Ποσειδώνα

 

Το Θαλασσινό Ταχυδρομείο του Ποσειδώνα

Στις παραλίες και τις όχθες ποταμών, η φύση μας φέρνει συχνά δώρα απρόβλεπτα: κομμάτια ξύλου, θαλάσσια απομεινάρια, και όχι σπάνια... μπουκάλια με μηνύματα. Πολλά από αυτά τα αντικείμενα είναι απόβλητα, παρασυρμένα από θαλάσσια ρεύματα και ποταμούς. Μα ορισμένα κουβαλούν ιστορίες. Είναι μπουκάλια που ταξίδεψαν, που έφεραν μυστικά, ελπίδες, απελπισία, φιλία και άλλοτε μια απλή –μα συγκινητική– χειρονομία επικοινωνίας.

Τα τελευταία χρόνια, πλήθος από "κυνηγούς" των ακτών περιδιαβαίνουν παραλίες αναζητώντας τέτοια μπουκάλια, καλυμμένα με φύκια και όστρακα. Μέσα τους βρίσκονται σημειώματα που μοιάζουν με μηνύματα από έναν άλλο κόσμο: ταξίδια, περιπέτειες, έρωτες, μυστήρια, επιστημονικά πειράματα ή απλά ένας χαιρετισμός από κάποια μακρινή γωνιά της Γης.

Μερικά απ’ αυτά κινούνται με ρυθμούς νωθρούς –ένα μίλι το μήνα– ενώ άλλα, παρασυρμένα από θύελλες και καταιγίδες, καλύπτουν εκατοντάδες μίλια τη μέρα. Ο ρυθμός τους εξαρτάται από την εποχή, το σημείο εκκίνησης, τη θέση τους στο νερό –και, φυσικά, τη διάθεση του Ποσειδώνα.

 

Μπουκάλια με Μυστικά

 

 

Αιώνες πριν, ναυαγοί πετούσαν μπουκάλια στη θάλασσα με κάποιο μήνυμα, με την ευχή και την απέλπιδα ελπίδα να τα διαβάσει κάποιος –κάπου και να έρθει να τους βρει. Υπάρχουν όμως και άλλες περιπτώσεις μ άλλους πρωταγωνιστές

Ο Έλληνας φιλόσοφος Θεόφραστος, περίπου το 310 π.Χ., κάθισε πάνω σε ένα θαλάσσιο προμαχώνα και έριξε στα νερά της Μεσογείου μπουκάλια ερμητικά πωματισμένα για να αποδείξει τη θεωρία του ότι αυτό το σώμα των νερών της Μεσογείου είχε δημιουργηθεί από τη μαζική εισροή των υδάτων από τον  Ατλαντικό Ωκεανό. 

Η Βασίλισσα Ελισάβετ Α’ της Αγγλίας, στα τέλη της δεκαετίας του 1500, διόρισε έναν “Official Uncorker of Ocean Bottles” δηλαδή ένα επίσημο άτομο που θα αποσφράγιζε τα Μπουκάλια των Ωκεανών, καθιστώντας έτσι τρομερό έγκλημα για οποιονδήποτε άλλον υπήκοο που τυχόν θα έβρισκε σε κάποια περιοχή της Αυτοκρατορίας ένα μπουκάλι με μήνυμα μέσα σε αυτό και θα προχωρούσε και θα  έβγαζε το φελλό από το μπουκάλι και θα διάβαζε το μήνυμα που υπήρχε. Φαίνεται ότι οι πράκτορες και κατάσκοποί της Αυτοκρατορίας, συνεργαζόμενοι με το Ναυαρχείο, χρησιμοποιούσαν αυτό το κρυφό σύστημα επικοινωνίας για να στέλνουν απόρρητες πληροφορίες σχετικά με τους εχθρικούς στόλους στη θάλασσα.

Τη δεκαετία του 1780 μια καταιγίδα έριξε έναν Ιάπωνα καπετάνιο και αρκετούς από τους συντρόφους του που αναζητούσαν θησαυρούς στον ύφαλο ενός ακατοίκητου και άνυδρου νησιού του Νότιου Ειρηνικού. Η διάσωση τους ήταν απελπιστικά αδύνατη, και αυτοί χάθηκαν, αλλά, πριν από το τέλος τους, ένας από αυτούς έβαλε ένα μήνυμα που έλεγε για την κατάστασή τους σε μπουκάλι και παρακαλούσε για την σωτηρία τους. Το 1935 -155 χρόνια αργότερα!— το μήνυμα αυτό μέσα στο μπουκάλι επέπλεε στην παραλία της Χιραταμούρα της Ιαπωνίας. 

 

Τραγωδίες και Εγκράτεια

 

 

Όταν τορπιλίστηκε το Λουζιτανία στον Α ́ Παγκόσμιο Πόλεμο και επρόκειτο να βυθιστεί στα βάθη του Βόρειου Ατλαντικού, ένας επιβάτης μπόρεσε να βρει ένα μπουκάλι, να γράψει βιαστικά ένα μήνυμα, και να το ρίξει στη θάλασσα: «θα είμαι ακόμα στο κατάστρωμα με λίγους ανθρώπους. Ο ένας είναι παιδί. Οι τελευταίες βάρκες έφυγαν. Βυθιζόμαστε γρήγορα. Η ορχήστρα εξακολουθεί να παίζει γενναία. Το τέλος είναι κοντά. Ίσως αυτό το σημείωμα...» Δεν είχε απομείνει χρόνος για τον καταδικασμένο επιβάτη να γράψει περισσότερο, αλλά το εμφιαλωμένο μήνυμα του ξεβράστηκε σε μια θαλάσσια ακτή και βρέθηκε.

Μια πιο ζοφερή ιστορία εμπλέκει κάποιον Μάρτιν Ντάγκλας, που το 1956 πήρε το γιοτ του έξω από τις ακτές της Φλόριντα και ξαφνικά εξαφανίστηκε για πάντα. Το πιο αδιανόητο σε αυτή την ιστορία είναι ότι δύο χρόνια αργότερα ένα βάζο μαρμελάδας ξεβράστηκε στην παραλία Άβοκα της Αυστραλίας, βόρεια του Σίδνεϊ. Μέσα ήταν μια βιαστικά γραμμένη διαθήκη, πάνω σε λευκές επιταγές, υπογεγραμμένη από τον Μάρτιν Ντάγκλας. Προφανώς το σκάφος του είχε μεταφερθεί σε περιοχή με πολύ βαθιά νερά του ωκεανού, επειδή η διαθήκη έλεγε. «Σε περίπτωση που βρεθεί αυτό το σημείωμα, στείλτε το στη γυναίκα μου, Άλις Ντάγκλας, στο Μαϊάμι Μπιτς της Φλόριντα. Αναμφίβολα αναρωτιέται τι μου συνέβηκε.  Στην κυριολεξία έμπλεξα άσχημα εξ αιτίας μηχανικής βλάβης του σκάφους.»

Ο αιδεσιμότατος Τζούελ Τ. Πιρς από το Γκάντσντεν, στην Αλαμπάμα, έβαζε μέσα σε άδεια μπουκάλια ουίσκι θρησκευτικά φυλλάδια με παραινέσεις για  εγκράτεια στο αμάρτημα του αλκοολισμού και τα έριχνε στον Ποταμό Κούσα, ο οποίος τα ταξίδευε, αδειάζοντας τα στον Κόλπο του Μεξικού. Μέχρι πρόσφατα είχε ρίξει 25.000 μπουκάλια  με την αντιαλκοολική σταυροφορία του, και έχει λάβει περισσότερες από 5.000 απαντήσεις από 30 πολιτείες και 10 ξένες χώρες. "Αλληλούια!" αναφώνησε. Τώρα βρήκα μια κατάλληλη χρήση για τα άδεια μπουκάλια της εταιρίας ουίσκι του Σατανά.

 

Απρόσμενες Εκπλήξεις 

 

 

Μερικές φορές, τα μπουκάλια φέρνουν την έκπληξη με τον πιο αναπάντεχο τρόπο:

Στις 5 Αυγούστου 1967, ο Σιόνε Βιλί Σουνιά, ψαράς του χωριού Χαταφού του νησιού Τονγκα κάπου στον Νότιο Ειρηνικό, βρήκε ένα μπουκάλι με χαρτονόμισμα 500 δολαρίων μπλεγμένο στην τεράστια ψαροπαγίδα του. Έκανε άμεσα σχέδια για να πάει στη Σούβα των Φίτζι, να περάσει καλά και ίσως να αγοράσει ένα μηχανάκι. Σκέφτηκε όμως πριν αναχωρήσει να ελέγξει το τραπεζογραμμάτιο πηγαίνοντάς το στον διευθυντή μιας τράπεζας στο λιμάνι της Nukualofa. Εκεί ο Σιόνε πληροφορήθηκε τα συνταρακτικά νέα. Επρόκειτο για ένα αμερικανικό χαρτονόμισμα που όμως εκδόθηκε στα 1864 από τις Συνομόσπονδες Πολιτείες της Αμερικής!

Ο νεαρός Λέστερ Γουίλις πέταξε ένα εμφιαλωμένο μήνυμα του στον κόλπο Μπισκέιν του Μαϊάμι. Τέσσερις μήνες αργότερα, έλαβε ένα γράμμα από τον Τομ Ντέιλι από την Βοστώνης: "Βρήκα το σημείωμά σου στην κοιλιά ενός μεγάλου καρχαρία που ζύγιζε πάνω από 200 πάουντς (90 κιλά). Κάναμε βαρκάδα και ψαρέψαμε αυτό το τέρας το περασμένο Σάββατο, 29 Ιουλίου, με το γιοτ Χάστλερ, από το Φάλμουθ της Μασαχουσέτης. Ενώ καθάριζα τον καρχαρία, σε έκπληξη όλων μας ανακάλυψα το μπουκάλι και το γράμμα σου στα σπλάχνα του. 

 

Ανθρώπινες Επαφές

 

 

Το 1941, ο οκτάχρονος Γκάρι Φάραρ από το Κέρκλαντ της Ουάσινγκτον, αναζητώντας έναν φίλο να αλληλογραφούν, πέταξε το αίτημά του σφραγισμένο μέσα σε ένα μπουκάλι στον ποταμό Γουενάτσι στο Λέβενγουορθ της Ουάσινγκτον. Το μπουκάλι του βρέθηκε από έναν Χαβανέζο αγρότη, τον George Kaleohi από την Anahola, ένα χωριό στη βορειοανατολική ακτή του νησιού Kauai. Η επακολουθήσασα αλληλογραφία αφορούσε ολόκληρη την οικογένεια Φαράρ. Τον Ιανουάριο του 1959, οι Φάραρς επισκέφθηκαν την οικογένεια Καλεόχι στο Καουάι και απόλαυσαν μια αληθινή Χαβανέζικη φιλοξενία.

Το καλοκαίρι του 1960, ο μικρός Τσάρλι Χόλστερ έριξε στη Μεσόγειο ένα μπουκάλι με μήνυμα με το οποίο επιζητούσε επικοινωνία με όποιον το εύρισκε. Τον Σεπτέμβριο, έλαβε απάντηση από ένα παιδί  από την Αντίπαρο, τον Στέφανο που περιέγραφε τις δυσκολίες της οικογένειάς του. Η οικογένεια του Τσάρλι αντέδρασε συγκινητικά: έστειλαν ολόκληρο φορτίο με τρόφιμα και ρούχα στους κατοίκους του νησιού λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 1960. Ένα μπουκάλι είχε μετατραπεί σε γέφυρα αλληλεγγύης.

Στις ακτές της Κορνουάλης, το μπουκάλι ενός ερωτευμένου από τη Νέα Υόρκη, φτάνει έντεκα μήνες μετά την ρίψη του στην θάλασσα με πρόταση γάμου για την καλή του που ζει στην Νέα Υόρκη αλλά δεν γνωρίζει πόσο ερωτευμένος είναι μαζί της. Τελικά 11 μήνες μετά, με την συνδρομή της ακτοφυλακής της Κορνουάλης, το μήνυμα φτάνει στην αγαπημένη του –κι εκείνη λέει το μεγάλο "ναι".

 

Όχι μόνο Ρομαντισμός … αλλά και Επιστήμη

 

 

Τα μπουκάλια της θάλασσας δεν είναι απλώς φανταχτερές ιστορίες. Χρησιμοποιήθηκαν και για επιστημονικούς σκοπούς:

Το Αμερικανικό Υδρογραφικό Γραφείο τα χρησιμοποίησε για να μελετήσει τα θαλάσσια ρεύματα, να εντοπίσει νάρκες που είχαν απελευθερωθεί μετά τον πόλεμο ή να προσδιορίσει βιώσιμα σημεία απόρριψης αποβλήτων. Σε κάποιες περιπτώσεις, βοήθησαν ακόμα και στον εντοπισμό κοπαδιών ψαριών ή προστατευόμενων θαλάσσιων ειδών.

Ο ίδιος ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου είχε προσωπική εμπειρία. Το 1965, έριξε μήνυμα σε φιάλη στον Ειρηνικό. 288 ημέρες και 2.800 μίλια μετά, το μήνυμα ξεβράστηκε στη νησίδα Φένι –εκεί όπου είχε υπηρετήσει ο ίδιος, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, 21 χρόνια νωρίτερα!

 

Οδηγίες για μπουκάλια που ταξιδεύουν

 

 

Αν θελήσετε να στείλετε το δικό σας μήνυμα μέσω της... Ταχυδρομικής Υπηρεσίας του Ποσειδώνα, ακολουθούν κάποιες οδηγίες:

•          Στεγνότητα: Φροντίστε το μπουκάλι να είναι απόλυτα στεγνό εσωτερικά.

•          Γυαλί: Προτιμήστε άχρωμο, διαφανές γυαλί.

•          Πώμα: Επιλέξτε μπουκάλια με στενό λαιμό και σφραγίστε το καλά (ιδανικά με σύρμα).

•          Βάρος: Ρίξτε μέσα λίγο καθαρό χαλίκι ή άμμο για να στέκεται όρθιο στο νερό.

•          Τοποθεσία: Ρίξτε το στη θάλασσα, όχι σε λιμάνι ή κλειστό κόλπο – θα σπάσει εύκολα.

 

Τελικό Μήνυμα: Δεν Χρειάζεται Γραμματόσημο

 

 

Το να στείλεις ένα μήνυμα μέσω των ωκεανών δεν εγγυάται παραλήπτη. Μα ίσως αυτό είναι και το μαγικό της υπόθεσης. Δεν έχει έξοδα, δεν έχει διεύθυνση... Έχει μόνο πίστη –και μια μικρή δόση ποίησης.

Η θαλάσσια ταχυδρομική του Ποσειδώνα περιμένει και τα δικά σας γράμματα

ΔΙΑΣΚΕΥΗ 

Το παρόν είναι διασκευή του άρθρου Neptune’s Sea-Mail Service και συγγραφέας του άρθρου είναι ο Wilmon Menard. Το άρθρο πρωτοεμφανίστηκε στο “Sea Frontiers” Bulleting of THE INTERNATIONAL OCEANOGRAPHIC FOUNDATION (Nov.1980 vol. 26 No.6) καθώς επίσης στο περιοδικό SCANORAMA (NOV.1981) και στο περιοδικό ΕΠΙΛΟΓΕΣ τον Δεκέμβριο του 1983