Ποιητής, αισθητής, Αθηναίος

Ο Γιάννης Βαρβέρης, που χάθηκε πρόωρα, υπηρέτησε από πολλές θέσεις, αλλά πάντα με τέχνη, τα ελληνικά γράμματα Νικος Γ. Ξυδακης Η Καθημερινή, Kυριακή, 5 Iουνίου 2011 O Γιάννης Βαρβέρης βρέθηκε στη νέα «Καθημερινή» το 1989, στα 34 χρόνια του, νέος στην ηλικία και στην κριτική θεάτρου που διακονούσε στο περιοδικό Λέξη, αλλά έμπειρος στο γράψιμο, την ποίηση, τα γράμματα. Στην «Κ» προσήλθε σχηματισμένος ήδη σαν γραφιάς και ταίριαξε αμέσως. Το περίτεχνο ύφος του, η ζυγισμένη κρίση του, η πλούσια μνημονική και συγκριτική ύλη που ενσωμάτωναν τα γραπτά του, όλα τούτα αναδείκνυαν διαρκώς την καλλιτεχνική αυταξία της κριτικής. Εδειχναν την κριτική ως τέχνη, κατά τον τρόπο του Οσκαρ Ουάιλντ και του Μπωντλέρ. Και έδειχναν κραταιά και λάμπουσα την ελληνική γλώσσα και την αστική, μάλλον την αθηναϊκή, ευαισθησία. Ο Γιάννης Βαρβέρης βλάστησε μέσα από την καβαφική και καρυωτακική παράδοση, μέσα από το γαλλόφωνο τραγούδι, μέσα από την παράδοση των φανταιζίστ και των μελαγχολικών αισθητών, μέσα από τη γλώσσα και τους ατμούς της τέχνης, αλλά και μέσα από τον θαμπό, υγρό κόσμο του καφωδείων, των λαϊκών αοιδών, των ατμών του αλκοόλ. Ισορρόπησε με κομψότητα και ειλικρίνεια πάνω σε όλες τις αντινομίες της πόλης και των ανθρώπων της, πάντα στυλίστας, χαρίεις, είρων, ευθύβολος και κομψός ατακαδόρος, διαυγής, συνεπής. Λείπει από την «Καθημερινή» και από τα ελληνικά γράμματα. ΣXETIKA ΘEMATA

Το μότο που τα λέει όλα_

Ο,τι έπρεπε, ό,τι μπορούσε, μας το είπε_

Πολλές ζωές, πολλά πρόσωπα_

«Ο Γιάννης ήταν μεταξωτή ποιότητα...»

• Ολγα Σελλα, Η Καθημερινή, 31/5/2011

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ. Πολύ νωρίτερα από την προκαθορισμένη ώρα άρχισαν να φτάνουν στον Αγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη όσοι θέλησαν ν’ αποχαιρετίσουν τον ποιητή και μεταφραστή Γιάννη Βαρβέρη. Τα στεφάνια ήδη σκέπαζαν σχεδόν όλη την πρόσοψη του ναού: του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου, του υπουργού Εξωτερικών Δημ. Δρούτσα (ο Γιάννης Βαρβέρης ήταν υπάλληλος του υπουργείου), του Θεάτρου Τέχνης, του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, του Βιβλιοπωλείου της Εστίας, της οικογένειας Πατάκη. Το υπουργείο Πολιτισμού εκπροσώπησε ο αναπληρωτής υπουργός, Τηλέμαχος Χυτήρης. Μερικά είχαν πιο προσωπικές αφιερώσεις: «Στον αδελφό μου Γιάννη», έγραφε του ποιητή Γιώργου Μαρκόπουλου. «Στον ακέραιο και δημιουργικό λόγιο» ήταν τα λόγια στο στεφάνι του προέδρου του Μεγάρου Μουσικής, Ιωάννη Μάνου.

Φίλοι, γνωστοί, ομότεχνοι, συνεργάτες, όσοι εμπλέκονταν με κάποια από τις πολλές ιδιότητες του Γιάννη Βαρβέρη ανέβαιναν σιγά σιγά τα σκαλιά του Αγίου Διονυσίου. Κάποιοι διατύπωναν συναισθήματα για την ξαφνική απουσία, άλλοι αναζητούσαν στην αγκαλιά ενός φίλου να κρύψουν τη θλίψη τους. «Είχα πια πιστέψει ότι θα πεθάνει γέρος. Τα είχε καταφέρει με τόσο δύσκολα πράγματα...», έλεγε, σχεδόν μονολογούσε, ο κριτικός λογοτεχνίας Βαγγέλης Χατζηβασιλείου.

Πραγματικά φάνηκε μικρός ο ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, αφού δεν έλειψε κανείς. Από τον χώρο του βιβλίου, του θέατρου, του κινηματογράφου, από την πνευματική Αθήνα. Πήρε ώρα πολλή ο τελευταίος αποχαιρετισμός. Σχεδόν όσο διήρκεσε και το παρατεταμένο τελευταίο χειροκρότημα.

«Ο Γιάννης ήταν μεταξωτή ποιότητα», σχολίασε με εξαιρετική ευστοχία η φιλόλογος Μαρία Στασινοπούλου. Κι ήταν αυτός ο καλύτερος επικήδειος.

Ο Γιάννης Βαρβέρης στο «εσπερινό μονοπάτι»

Σήματα και διαδρομές στο πολύχρονο έργο του ποιητή, μεταφραστή, δοκιμιογράφου και κριτικού του θεάτρου

• Του Παντελη Mπουκαλα, Η Καθημερινή, 31/5/2011

ΜΝΗΜΗ. Τώρα, για να το πω με δικά του λόγια, με τον καταληκτικό στίχο από το πρώτο του ποίημα («Τα σκεύη») του πρώτου του βιβλίου (1985), που ο καβαφογενής τίτλος του, «Εν φαντασία και λόγω», έδειχνε όχι απλώς να υποδεικνύει λογοτεχνικά πρότυπα αλλά να συνοψίζει ένα ποιητικό πιστεύω, ο Γιάννης Βαρβέρης, στα πενήντα έξι του, «προβιβάζεται στη σιωπή». Αλλά τα πολλά και καλά βιβλία που άφησε για να μας συντροφεύουν, βιβλία ποιητικά, μεταφραστικά, δοκιμιακά ή απαρτισμένα από θεατρικές κριτικογραφίες όπως αυτές που δημοσίευε στην κυριακάτικη «Καθημερινή» από το 1989, δίνουν τη σχετική έστω παραμυθία ότι πρόκειται για μια σιωπή ομιλητική, ζωηρή, πλούσια σε νοήματα. 

Δεν πρόκειται, πάντως, για μια γραφή μοιρασμένη στα τρία ή στα τέσσερα, αλλά ενιαία, αφού τα μέλη της αλληλοτροφοδούνται και αλληλοεπηρεάζονται. Δεν θα μπορούσε, ας πούμε, να μη μεταφράσει ο Βαρβέρης Λεό Φερρέ, Ζακ Πρεβέρ και Ζορζ Μπρασένς, όταν οι Γάλλοι αυτοί, οι αγαπημένοι του, δεν είναι απλοί επισκέπτες του ποιητικού του έργου αλλά μόνιμοι κάτοικοί του: και οι δέκα ποιητικές συλλογές που εξέδωσε όσο ζούσε μάς εισάγουν στον κόσμο τους με καθοδηγητικό μότο ευφυώς επιλεγμένους στίχους του τροβαδούρου Λεό Φερρέ.

Ολες οι τέχνες έκλαψαν γι' αυτόν

Η ποίηση ήταν εκεί. Και η πεζογραφία. Και τα εικαστικά. Και το θέατρο. Και η κριτική. Και ο ο κινηματογράφος. Ακόμη και ο υπουργός Εξωτερικών Δημήτρης Δρούτσας έστειλε στεφάνι, αφού ο, για πάντα χαμένος, Γιάννης Βαρβέρης ήταν υπάλληλος του υπουργείου του.

Ο Γιάννης Βαρβέρης  

Ολες οι τέχνες έσκυψαν, προσκύνησαν και έκλαψαν πάνω στο φέρετρο του Γιάννη Βαρβέρη, του κοφτερού μυαλού, της ανοιχτής συνείδησης και της ακόμη πιο δημιουργικής ζωής, της γεμάτης με όνειρα, φαρμάκια, ατάκες, χαρές, λύπες. Ο Γιάννης, ο παντοτινός, ο πλακαδόρος, ο κλακαδόρος, την ίδια στιγμή στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο, στις κουίντες της μελαγχολίας και στη σκηνή της ζωής, όμως πάντα πικραμένος, ανομολόγητα κουρασμένος, συμπαντικά γερασμένος, εφηβικά διεκδικητικός.

Πέθανε ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης

• Το 1996 του απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο Κριτικής - Δοκιμίου
• ΤΟ ΒΗΜΑ: 26/05/2011

Ο ποιητής, θεατρικός κριτικός και μεταφραστής Γιάννης Βαρβέρης, ο οποίος αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας τον τελευταίο καιρό, πέθανε από ανακοπή καρδιάς το βράδυ της Τετάρτης, σε ηλικία 56 ετών. Ο Γιάννης Βαρβέρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών. Πρωτοεμφανίστηκε ως ποιητής το 1972 με ποίημά του στο περιοδικό Νέα Εστία. Από το 1976 ασκούσε κριτική θεάτρου στα περιοδικά Η Λέξη, Τομές και στην εφημερίδα Η Καθημερινή. Ανήκε στους ποιητές της λεγόμενης γενιάς του 1970.

Εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές Εν φαντασία και λόγω (1975), Το ράμφος (1978), Αναπήρων πολέμου (1982), Ο θάνατος το στρώνει (1986), Πιάνο βυθού (1991), Ο κύριος Φογκ (1993), Άκυρο θαύμα (1996), Ποιήματα, 1975-1996 (2000), Στα ξένα (2001), Πεταμένα λεφτά (2005), Ο άνθρωπος μόνος (2009), τις κριτικές θεάτρου Η κρίση του θεάτρου (Α΄, 1976-1984, 1985, Β΄, 1984-1989, 1991, Γ΄, 1989-1994, 1995, Δ΄, 1994-2003, 2003, Ε΄ 2003-2010, 2010), Πλατεία θεάτρου. Περίπατοι σε πρόσωπα και απρόσωπα της σκηνής (1994) και τα δοκίμια Ποιητικές (σ)τάσεις στον Γ. Θ. Βαφόπουλο (1995), Για τον Τάσο Κόρφη (1997), Σωσίβια λέμβος (1999), Κρίτων Αθανασούλης (2000). Συνεργάστηκε με τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου στην επιμέλεια της Ελληνικής ποιητικής ανθολογίας θανάτου του 20ού αιώνα (1995) και στη διεύθυνση του περιοδικού κριτικής «Κ».

Πέθανε ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης

Στην ηλικία των 56 ετών πέθανε ξαφνικά χθες το βράδυ από ανακοπή της καρδιάς ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης. Ο Γιάννης Βαρβέρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955 και σπούδασε νομικά Το 1976 ξεκίνησε να γράφει κριτική θεάτρου,ενώ εξέδωσε έντεκα βιβλία ποίησης και μεταφράσεις ξένης και αττικής κωμωδίας. Τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε ανθολογίες στα αγγλικά, στα γαλλικά, στα γερμανικά, στα ιταλικά, στα ισπανικά και στα ρουμάνικα. Στα αγγλικά έχει μεταφραστεί από τον Philip Ramp το βιβλίο του Ο κύριος Φογκ, και στα σερβικά, από την Gaga Rosi, μια επιλογή ποιημάτων του με τον τίτλο "Η πόλη και ο Θάνατος". Το 1996 του απονεμήθηκε το Κρατικό βραβείο Κριτικής - Δοκιμίου και το 2001 του απονεμήθηκε το Βραβείο Καβάφη για την ποιητική συλλογή Ποιήματα 1975-1996 (Κέδρος, 2000). Το 2002 του απονεμήθηκε το Βραβείο Ποίησης του περιοδικού "Διαβάζω" για την ποιητική συλλογή "Στα ξένα" (Κέδρος, 2001) Το 2010 τιμήθηκε με το Βραβείο Ποιήσεως του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών, για το σύνολο του ποιητικού του έργου. (Πληροφορίες ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Ο ποιητής Γιάννης βαρβέρης

Εκδήλωση Τετάρτης 10 Φεβρουαρίου 2010 στο «Ζουμ»

Στην ποιητή Γιάννη Βαρβέρη είναι αφιερωμένη η «ποιητική βραδιά της Τετάρτης» της Λίνας Νικολακοπούλου στην μπουάτ της Πλάκας «Ζουμ».

Απαγγελία: Γιάννης Βαρβέρης

Συζήτηση με τον ποιητή: Γιώργος Δουατζής

Τραγούδια: «Τρίφωνο».

Θα προβληθεί ντοκιμαντέρ του Δαβίδ Ναχμία για τον ποιητή.

Την μεθεπόμενη Τετάρτη 17 Φεβρουαρίου η ποιητική βραδιά είναι αφιερωμένη στον ποιητή Νικηφόρο Βρεττάκο.

Κάθε Τετάρτη στο «Ζουμ», τα βραδινά είναι ποιητικά. Η Λίνα Νικολακοπούλου με τη συνδρομή του ποιητή Γιώργου Δουατζή, φέρνει κοντά μας ποιητικές φωνές του χθες και του σήμερα.

«Ζουμ» Κυδαθηναίων 39. (Τηλ.: 210- 3225920) Τετάρτη 10 Φεβρουαρίου. Ώρα προσέλευσης 20, 30’

Ποτό: 15 ευρώ, φοιτητές 8 ευρώ

Οι τελευταίες συλλογές του Γιάννη Βαρβέρη, του Γιώργου Βέη και του Αναστάση Βιστωνίτη

• Κλειδιά ποιητικής ωριμότητας

• Γιάννης Βαρβέρης: Ο άνθρωπος μόνος, εκδ. Κέδρος

• Γιώργος Βέης: Ν, όπως Νοσταλγία, εκδ. Ύψιλον
  

• Αναστάσης Βιστωνίτης: Τα ρόδα της Αχερουσίας, εκδ. Ροές

Ο Γιάννης Βαρβέρης ξεκινά τη νέα του συλλογή με Μπακούνιν – διά στόματος Λεό Φερρέ: αν ο Θεός υπήρχε, θα έπρεπε να τον ξεφορτωθούμε. Διαβάζοντας τη συλλογή του, καταλήγει ωστόσο κανείς στον Στεντάλ: μία μόνο δικαιολογία έχει ο Θεός, ότι δεν υπάρχει. Διαπλέκοντας τα επεισόδια της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης με τα μυστήρια και τις γιορτές που ρυθμίζουν τη ζωή των θνητών, ο Βαρβέρης σκηνοθετεί ένα χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου του Θεού, χωρίς να υπερθεματίζει όσον αφορά το μεγαλείο του ανθρώπου, χωρίς να υμνεί τη μεγαλοσύνη του. Ψύχραιμα και συγκροτημένα, επανερμηνεύει τη σχέση Θεού και ανθρώπου και υπονομεύει την εξουσία του Θεού χωρίς να διεκδικεί για τον άνθρωπο καμία άλλη θέση από αυτή που επί γης κατέχει: τη θέση μιας ύπαρξης ευεπίφορης στην αμαρτία και το σφάλμα, όσο και στην αγάπη και στο μίσος· μιας ύπαρξης που ασμένως δέχεται τη συνύπαρξη και εξίσου ασμένως την αρνείται, ακόμα και στις πιο στενές και αγαπητικές σχέσεις, όπως η σχέση γονιού – παιδιού που διαρκώς επανέρχεται στη συλλογή.

Ο Θεός του Βαρβέρη πάσχει επειδή του λείπει η ανθρώπινη ματιά, το γέλιο, η συμπόνια, η ανοχή. Οι υπηρέτες του στην Ιστορία ιδιοτελείς ή απελπισμένοι, δέσμιοι. Ο Θεός του Βαρβέρη καταργείται με τον απλό ευκλείδειο τρόπο: «ό,τι αναπόδεικτα δηλώνεται, εξίσου αναπόδεικτα καταρρίπτεται». Ο ατελής ανθρώπινος βίος αποτελεί τη μόνη βεβαιότητα και το εύθραυστο ανθρώπινο σώμα μοναδική πηγή χαράς και ευφορίας, το σύντομο πέρασμα του ανθρώπου από τον κόσμο, τη μοναδική δυνατή διαδρομή. Το κερί που το ποιητικό υποκείμενο ανάβει δεν αναπέμπει ύμνο στον Θεό, αλλά εκφράζει την ανακούφιση του ανθρώπου: «Πως ευτυχώς / στέκομαι εδώ αβοήθητος / και πως ακόμα / όσο μπορώ / θα λάμπω».

Μέσα από έναν αθεϊσμό φιλοσοφικό, ο Βαρβέρης συνομιλεί για άλλη μια φορά με το θάνατο, καταφάσκοντας ρητά στη ζωή. Η διαύγεια της ματιάς του υποστηρίζει μια διαρκή, ειρωνική ανατροπή, που δεν στερείται σπαρακτικότητας· ενώ παράλληλα σηματοδοτεί μια κορύφωση στην έως σήμερα ποιητική του πορεία, εγκαινιάζοντας με τον καλύτερο τρόπο μια νέα φάση στην ωριμότητά του.

«Λιγόλογη είναι η φύση στην ομιλία της», λέει το Τάο τε Τσινγκ. Λιγόλογα και τα ποιήματα στην τελευταία συλλογή του Γιώργου Βέη, που χρόνια τώρα συναιρεί στα κείμενά του –ποιήματα και πεζά– τη Δύση με την Ανατολή, το λαϊκό με το λόγιο, το λυρικό με το στοχαστικό, τους διαφορετικούς κόσμους στις λεπτομέρειές τους. Ποιήματα που απεικονίζουν τη φύση στη διαρκή της μεταμόρφωση, στη δυναμική, συνεχώς μεταβαλλόμενη ισορροπία της· μια φύση που απορροφά το ποιητικό υποκείμενο και γίνεται ένα με τη διαρκή ροή, εις αναζήτησιν του Νόμου –αν ίσως είναι και αυτή μια σημασία του Ν– του καθολικού, της αλλαγής που ενώνει τους αντίθετους πόλους σε ισορροπία και δικαιοσύνη, στην υπερίσχυση του απαλού και του ευλύγιστου. Η λιτότητα της έκφρασης, η μεταφυσική οπτική που ανοίγει τα ποιήματα με τη σοφή χλωρίδα και πανίδα τους σε νέες διαστάσεις, η εστίαση στο εκτός εαυτού που συνδέεται ωστόσο με ό,τι πιο βαθύ στον μέσα κόσμο, ορίζουν τη θέση της συλλογής στη γόνιμη ποιητική διαδρομή του Βέη. Εικόνες γεμάτες ευωδιές και κίνηση απαλή, όπου η επιθυμία δεν απαλείφει ωστόσο την απώλεια, ούτε το μεταφυσικό το φυσικό και τον κόσμο. Συνομιλίες ποικίλες, νοσταλγία κι ο «ασημένιος καθρέφτης–ποτάμι» του Ταρκόφσκι, το «Forever – is composed of nows» της Ντίκινσον, η αθανασία και τα πουλιά – ο Κάλβος και ο αρχαιοελληνικός πτηνός, το φιλοσοφικό αίτημα για απλότητα και αρμονία και η διαρκής μεταστοιχείωση του παντός, μαζί και του ποιητικού υποκειμένου και του αγαπημένου προσώπου. Συλλογή ενιαία, χωρίς ενότητες όπως οι προηγούμενες, με τις οποίες συνομιλεί με εικόνες, μοτίβα και στίχους ολόκληρους, και από τις οποίες διαφοροποιείται, το «Ν, όπως Νοσταλγία», συνιστά μια κατακλείδα ωριμότητας στην έως σήμερα πορεία του Βέη – «θητεία που έληξε σε γνώση μυστική».

Το ένατο κύμα, ο μύθος. Το παλιό ορυχείο, η Ιστορία. Τα μεγάλα ψέματα, το παρόν και το μέλλον, ζοφερό και δυσοίωνο: οι τρεις ενότητες της νέας συλλογής του Αναστάση Βιστωνίτη, τις οποίες ανοίγει ένας εύρυθμος και ελεγειακός δεκαπεντασύλλαβος. Καταργώντας τα όρια του χώρου και του χρόνου, συνενώνοντας το αφηρημένο και το συγκεκριμένο, το φυσικό και το υπερφυσικό μέσα σε ένα σκηνικό ερειπίων, μοναξιάς και αιωνιότητας, σε έναν κόσμο που ξεκινά να βυθίζεται από τους πρώτους κιόλας στίχους της πρώτης ενότητας, ο Βιστωνίτης, ρομαντικός μοντερνιστής, παρατηρεί τον αναδιπλασιασμό του εαυτού και τον κατακερματισμό των πραγμάτων και καλεί τους θεούς μιας νέας θρησκείας που ενώνει με στίχους που παραπέμπουν σε ύμνους ορφικούς και μπαλάντες. Στο γοτθικό, μελωδικό τοπίο του, όπου ο Κητς συναντά τον Τέννυσον και τον Σέλεϋ, τον Μπωντλαίρ, τον Ελιοτ και τον Σεφέρη, η τρέλα συναγωνίζεται την ερημιά αλλά και τη δύναμη της προφητείας, με φόρμες ποικίλες και ρυθμούς εναλλασσόμενους, με ρίμες άλλοτε υποτακτικές και άλλοτε εξεγερμένες.

Επεται η Ιστορία, η εξουσία και η κατάχρησή της, οι πένθιμες πομπές των αδικοσκοτωμένων, τα ματωμένα ίχνη μιας παρακμής γνωστής εκ των προτέρων, το Κακό στην ίδια την καρδιά της πολιτικής και του ιδεώδους, στην καρδιά της πολιτείας, στον μεταβιομηχανικό, καφκικό κόσμο που περισφίγγει μέχρι θανάτου τον άνθρωπο. Σε ένα κλίμα μεταμοντέρνου fin de siecle, με πόλεις–βάλτους και μαυσωλεία και ανθρώπους ζωντανούς νεκρούς, σε έναν κόσμο «που δεν διορθώνεται ούτε στα όνειρα πια» και το μέλλον του δεν μπορεί παρά να είναι «ένα μέλλον αλγεβρικό / γεμάτο ρουνικά σύμβολα, / λουτρά αίματος / κι ορφανές ιδέες», ο Βιστωνίτης διακηρύσσει ως ποιητής, ως «ο πιο μόνος άνθρωπος», μια παράφορη πολλαπλότητα. Εναγκαλίζεται το θάνατο για τα ολάνθιστα και ευωδιαστά του ρόδα και τα προσφέρει με τέχνη εξαιρετική στον αναγνώστη.

• Της Τιτικας Δημητρουλια, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 12/04/2009

Γιάννης Βαρβέρης: «Εχω ανάγκη να ζω αξιοπρεπώς...»

ΠΟΙΗΣΗ. Η βαθιά μελαγχολία των στίχων και η υποβλητικότητα της απαγγελίας του Γιάννη Βαρβέρη καθήλωσαν προχθές το βράδυ το κοινό του Μεγάρου Μουσικής. Με το κατακόκκινο, σαν αιμάσσον, πρόσωπό του πάνω από το πορφυρό πουκάμισο να μοιάζει με ανοιχτή πληγή, ο ποιητής, κριτικός θεάτρου και μεταφραστής κατόρθωσε να μεταδώσει στους παρευρισκόμενους κάτι από το τραγικό αίσθημα της οδύνης της ύπαρξης, τον πόνο και τον σαρκασμό για το αμετάκλητο του αδυσώπητου θανάτου που διατρέχει την ποίησή του. Το κοινό σκιρτούσε σαν ένα ενιαίο σώμα στο άκουσμα ορισμένων στίχων, στις περιγραφές των ανοίκειων συγχρωτισμών των ζωντανών με τους αγαπημένους νεκρούς.

Ο Βαρβέρης, από τους χαρακτηριστικότερους εκπροσώπους της ποιητικής γενιάς του ’70, την οποία έχει ως σκοπό να παρουσιάσει ο κύκλος διαλέξεων του Μεγάρου που επιμελήθηκε ο διευθυντής της «Νέας Εστίας» Σταύρος Ζουμπουλάκης, ήταν ο τρίτος κατά σειρά ποιητής που παρουσίασε το έργο του μετά τον Νάσο Βαγενά και τον Μιχάλη Γκανά. Επονται οι Λευτέρης Πούλιος (10/3), Τζένη Μαστοράκη και Διονύσης Καψάλης.

Ο Βαρβέρης διάνθισε τις αναγνώσεις των ποιημάτων με σχόλια και σκέψεις που αφορούσαν την ποιητική του. «Ενας από τους όρους της γραφής είναι η απομάκρυνση από το βίωμα», τόνισε εισάγοντάς μας στο εργαστήρι της δουλειάς του. «Πρέπει να είμαστε ήρεμοι για να γράψουμε για τις μεγάλες θλίψεις». Χαρακτήρισε το γράψιμο «βάσανο χάριτι θεία», ενώ υπογράμμισε τη σημασία του στόρι, του ύφους και της κατάληξης για τη συγγραφή ενός ποιήματος. Η βραδιά ολοκληρώθηκε με συζήτηση, όπου έγινε λόγος για την πιο πρόσφατη συλλογή του «Ο άνθρωπος μόνος» (Κέδρος), η οποία στρέφεται κατά του Χριστιανισμού και του Θεού. «Πίσω από την πολεμική διακρίνω την πολύ βαθιά ανάγκη του Θεού», υποστήριξε ο Ζουμπουλάκης. «Εχω ανάγκη να ζω αξιοπρεπώς χωρίς βακτηρίες, χωρίς το θαύμα», αντέτεινε ο ποιητής.

• Του Σπυρου Γιανναρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Παρασκευή, 13 Φεβρουαρίου 2009

Γιάννης Βαρβέρης: «Ο Eλληνας ποιητής μου είναι αυτός που χάθηκε στο δρόμο»

Της Αννας Γριμάνη

H ελληνικότητα είναι αίσθημα ή συνείδηση;

Αν η ελληνικότητα σε όλο το ιστορικό της εύρος εκληφθεί πρώτα ως συνείδηση, μετά μπορεί να παραγάγει μετρημένο αίσθημα. Πάντα καιροφυλακτεί ο επικίνδυνος εθνικισμός.

Τι πιο μικρό ελληνικό αγάπησα.

Νομίζω την απλή λέξη. Απ' αυτήν μπορούν να προκύψουν εκατομμύρια άλλες, καθώς και έννοιες ή επιδράσεις σε ξένες γλώσσες.

Η υπέροχη εκδοχή του Ελληνα.

Το γεγονός ότι έχει πολλά χαρίσματα χωρίς όμως συνήθως να μπορεί να τα μετατρέψει σε αρετές.

Αυτό που με χαλάει.

Το «με χαλάει» και η άμεση οικειότητα. Τα αθλι-τικά (το θλι με γιώτα) και το life style. Το πλείστον της τηλεόρασης, που χαλάει τους Ελληνες. Και, βέβαια, ο θάνατος, ο μέγας κομματάρχης.

Προσόν ή μειονέκτημα να είσαι Ελληνας σήμερα;

Αναλόγως του πώς το χειρίζεται ο καθένας. Δυνητικά πάντως είναι προσόν, που όμως συνήθως παραμένει αδρανές.

Παράγει πολιτισμό ο Ελληνας της νέας εποχής ή μένει προσκολλημένος σε μια ρητορική ελληνικότητα;

Στη ρητορική ελληνικότητα έχουν σταθμεύσει «επαγγελματικά» όσοι με πράξεις και παραλείψεις δεν παράγουν πολιτισμό. Ομως, υπάρχει και μια φωτεινή μειονότητα, η οποία συστηματικά, σχεδόν «κρυφά» σαν… Φιλική Εταιρεία, προχωρεί τις λέξεις, τις εικόνες, τους ήχους, το θέατρο, τη γλυπτική, τον κινηματογράφο, την αρχιτεκτονική, επί πτερύγων καλλιτεχνικού ήθους και φαντασίας. Εξάλλου, ο μέσος Ελληνας, υπερβολικά μεσογειακός και ηλιοπότης, παράγει ποίηση στην καθημερινότητά του αλλά δεν τη συνειδητοποιεί και την αφήνει να δραπετεύει στο άπειρο.

Με ποια ταυτότητα οι Ελληνες περιέρχονται στον σύγχρονο κόσμο;

Μέχρι πρότινος με τους τσολιάδες, τις Αμαλίες, το σουβλάκι και τον θερμόαιμο εραστή. Θεωρώ ότι σήμερα οι Ελληνες αντιπροσωπεύονται σοβαρότερα από τη λογοτεχνία τους, από τους διαπρεπείς επιστήμονες που εξάγουν, αλλά και, γιατί όχι, από μια συντονισμένη σε σχέση με το παρελθόν διπλωματική εκπροσώπηση.

Το ελληνικό μου «γιατί» κι ένα «πρέπει» που πέταξα.

Γιατί τόση τεχνολογία με παράλληλη έλλειψη παιδείας; Γιατί αυτή η απουσία κοινωνικής συνείδησης; Γιατί τόσες δικτατορίες μέσα σ' έναν αιώνα; Ιδίως γιατί η Μικρασιατική Καταστροφή και ποιος ο αληθινός υπεύθυνος (υπαινιγμός); Γιατί η Ελλάδα ως κρόνιος τόπος τρώει τα καλύτερα παιδιά της; Δεν ξέρω τους τρόπους και δεν υπεισέρχομαι, αλλά γιατί τόσοι φτωχοί ενώ είμαι σίγουρος πως μπορούσαν να είναι λιγότεροι; «Πρέπει» πετάμε πολλά στην πορεία, από φυσική, ψυχική και ηθική κόπωση. Προσωπικά προσπαθώ να πετάω όσους «πρέπει» ή όσους δεν με επιδιώκουν.

Ο Ελληνας ποιητής μου.

Αυτός που χάθηκε στο δρόμο, αυτός που δεν ανθολογήθηκε, που νομίζει ή που όντως αδικήθηκε - θυσιάζει πολλά σε μιαν άχαρη τέχνη και χάνει, όχι μόνο την επιδοκιμασία, αλλά και την αναγνώριση ότι θυσίασε. Κατά τα άλλα, τα κορυφαία ονόματα είναι γνωστά, γι' αυτό και έχω την τάση να θυμάμαι και να αγαπώ τους ελάσσονες.

Η αδιαπραγμάτευτη ελληνική αλήθεια μου.

Να παραμείνει η γλώσσα και ο πολιτισμός μας όσο το δυνατόν πιο ανεπηρέαστα από τη λαίλαπα της παγκοσμιοποίησης, για την οποία εύχομαι τελικά να αποτύχει, πάλι βέβαια δυστυχώς, μέσα από «εμπόλεμες» εθνικές διαδικασίες ισχύος.

Η οδός των Ελλήνων στον παγκόσμιο χάρτη - ορίστε την.

Ενα στενό σοκάκι με φτωχούς οδοιπόρους και κατά το πλείστον υποθηκευμένες αποφάσεις λόγω οικονομικών εξαρτήσεων. Στενό σοκάκι, αλλά σίγουρα διακριτό.

*Ο Γιάννης Βαρβέρης είναι ποιητής, κριτικός θεάτρου και το πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι τα «Πεταμένα λεφτά» (εκδόσεις Κέδρος). Την Τρίτη 9 Δεκεμβρίου θα δώσει διάλεξη στο Μegaron Plus, στο πλαίσιο του κύκλου «Η ποιητική γενιά του '70».