* Νιώθει βολικά ο Χαρίτος στην Αθήνα του 2010;
* Πού νομίζετε ότι οφείλεται;
* Δηλαδή δικαιώνετε τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, που λέει ότι όλοι μαζί τα φάγαμε.
* Και τώρα πώς μπορούμε να φύγουμε απ' αυτή την κατάσταση;
* Θα είμαστε μονίμως σε ένα Μνημόνιο;
* Μ' αυτούς τους φον Φούφουτους θα αλλάξει κάτι;
* Το πολιτικό μας σύστημα αυτή τη στιγμή είναι σε θέση να βοηθήσει τη χώρα;
* Επομένως ο πολίτης είναι απροστάτευτος.
* Στο καινούργιο σας μυθιστόρημα, ο Χαρίτος βρίσκεται αντιμέτωπος με τα αποκεφαλισμένα πτώματα στελεχών του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σ' αυτό αναζητάτε τα πτώματα της σημερινής κρίσης που απλώνεται σε όλο τον Δυτικό κόσμο;
* Φαντάζομαι ότι η Τριλογία της κρίσης δεν περιορίζεται στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
* Χρειάζεται μήπως να επανεφεύρουμε τον Διαφωτισμό;
* Ο σύγχρονος πολίτης από πού μπορεί σήμερα να αντλήσει δύναμη;
* Και οι διανοούμενοι πού είναι σήμερα;
* Και πού θα βρούμε το όραμα;
- Του Πετρου Mαρκαρη*, Η Καθημερινή, 03/06/2010
- Προχθές που διέτρεχα τα ονόματα όσων υπέγραψαν για να διατηρηθεί η κρατική επιχορήγηση στο ΕΚΕΜΕΛ, είδα με έκπληξή μου ανάμεσά τους και κάποιους εκδότες. Μερικοί απ’ αυτούς ανήκουν μάλιστα στα μεγάλα ονόματα των Ελλήνων εκδοτών. Αναρωτήθηκα, τι θα γινόταν, αν ζητούσα από τους εκδότες να υπογράψουν ένα χαρτί, με το οποίο να δηλώνουν ότι αναλαμβάνουν αυτοί τη χρηματοδότηση του ΕΚΕΜΕΛ. Είμαι βέβαιος ότι ελάχιστοι θα υπέγραφαν. Οι εκδότες υπογράφουν για τη διατήρηση του ΕΚΕΜΕΛ με μεγάλη προθυμία, εφ’ όσον το κόστος του το αναλαμβάνουν άλλοι, δηλαδή η Πολιτεία.
- Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με μια παρεξήγηση που αγγίζει τη διαφορά ανάμεσα στις επιχορηγήσεις και τις επιδοτήσεις. Επιχορηγήσεις είναι εκείνες οι κρατικές παροχές, οι οποίες διαθέτουν ένα μέρος των χρημάτων των φορολογουμένων, για να μπορούν οι ίδιοι οι φορολογούμενοι να απολαμβάνουν προϊόντα υψηλής ποιότητας από τον χώρο του πολιτισμού και της τέχνης. Τέτοιες είναι π.χ. οι θεατρικές επιχορηγήσεις. Το κράτος διαθέτει ένα μέρος των εσόδων του από φόρους, για να μπορούν οι θεατρόφιλοι, που είναι κι αυτοί φορολογούμενοι, να βλέπουν θεατρικές παραστάσεις υψηλών προδιαγραφών. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι επιχορηγήσεις στον κινηματογράφο.
- Η δραστηριότητα του ΕΚΕΜΕΛ, όμως, περιορίζεται κατά ενενήντα τοις εκατό στα τμήματα μεταφραστών, τα οποία οργανώνει. Και απ’ αυτά επωφελούνται οι εκδότες. Γιατί αυτοί χρειάζονται μεταφραστές, για τα ξένα βιβλία που εκδίδουν. Το κράτος δεν επιχορηγεί, λοιπόν, στην προκειμένη περίπτωση, αλλά επιδοτεί έναν κλάδο, για να εκπαιδεύει συνεργάτες τους οποίους χρειάζεται. Το κόστος όμως θα πρέπει να επιβαρύνει τον κλάδο και όχι το κράτος. Εδώ οι επιδοτήσεις κόπηκαν από τα αγροτικά προϊόντα, γιατί θα πρέπει να υπάρχουν στις μεταφράσεις;
- Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος. Υπάρχει και άλλη. Είναι βέβαιο ότι με την κρίση, η οποία ήδη μαστίζει την αγορά, οι εκδότες δεν θα μπορέσουν να διατηρήσουν την υπερπαραγωγή βιβλίων, που παρατηρείται τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αν σκεφτεί κανείς ότι τα μισά βιβλία που κυκλοφορούν στην Ελλάδα είναι μεταφράσεις από ξένους συγγραφείς, τότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι η πτώση του αριθμού των εκδόσεων θα χτυπήσει και το ξένο βιβλίο και πολλοί από τους εν ενεργεία μεταφραστές δεν θα βρίσκουν δουλειά. Τι ζητάμε λοιπόν; Να τροφοδοτεί το ΕΚΕΜΕΛ την αγορά και με άλλους άνεργους μεταφραστές; Είναι ένα οξύμωρο σχήμα: από τη μια το κράτος θα παλεύει για να μην αυξηθεί ο αριθμός των ανέργων και από την άλλη θα χρημοτοδοτεί ένα κέντρο για να παράγει ανέργους. Οσοι υπέγραψαν για το ΕΚΕΜΕΛ, και ιδιαίτερα οι εκδότες, δεν σκέφτηκαν τίποτε απ’ όλα αυτά;
- Εναν λόγο ύπαρξης θα είχε το ΕΚΕΜΕΛ. Αν έβγαζε από τα τμήματά του μεταφραστές, οι οποίοι θα μετέφραζαν από τα ελληνικά σε ξένες γλώσσες. Τότε το έργο του θα βοηθούσε όχι μόνο τους εκδότες, αλλά και την προώθηση έργων Ελλήνων συγγραφέων στο εξωτερικό. Και αυτό η Πολιτεία θα είχε χρέος να το στηρίξει.
* Ο κ. Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέας. Διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου.
Δύο από τους πιο καταξιωμένους στο εξωτερικό έλληνες συγγραφείς, ο Πέτρος Μάρκαρης και ο Απόστολος Δοξιάδης, μιλούν για το άκρως ανταγωνιστικό εκδοτικό τοπίο των ξένων αγορών
Το πρόβλημα είναι παλιό και γνωστό. Η ελληνική πεζογραφία δυσκολεύεται να εξασφαλίσει περίοπτη θέση στις αγορές του εξωτερικού. «Οι πωλήσεις δικαιωμάτων σε Αγγλία και ΗΠΑ έχουν δυσκολέψει ακόμα περισσότερο», παραδέχεται η Αννα Πατάκη από τον ομώνυμο οίκο, «ενώ και η Γαλλία, που έδειχνε πιο ανοιχτή πριν από λίγα χρόνια, δείχνει πλέον πιο επιφυλακτική. Η κατάσταση επιδεινώνεται και από το γεγονός ότι έχει πάψει η κρατική επιχορήγηση μεταφράσεων προς ξένες γλώσσες. Αντίθετα, στην Τουρκία τρέχει μ' επιτυχία το πρόγραμμα επιδοτήσεων Teda και σε κυνηγάνε να σου δώσουν χρήματα για να μεταφράσεις Τούρκους στα ελληνικά!»
Οπως και να 'χει, από το 2000 μέχρι και τον περασμένο Δεκέμβριο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, 738 μυθιστορήματα, νουβέλες και συλλογές διηγημάτων με ελληνική υπογραφή μεταφράστηκαν σε 33 γλώσσες. Ενώ όμως αρκετοί καταξιωμένοι συγγραφείς συνεργάζονται με ξένους οίκους -από την Καρυστιάνη, τον Μάτεσι την Γαλανάκη και τον Θέμελη ως την Τριανταφύλλου, τον Σταμάτη, τον Στάικο, τη Μιχαλοπούλου ή τον Χατζηγιαννίδη- στο εμπορικό πεδίο τουλάχιστον, μόνο δύο κατάφεραν να ξεχωρίσουν: ο Πέτρος Μάρκαρης και ο Απόστολος Δοξιάδης.
Ο πνευματικός πατέρας του αστυνόμου Χαρίτου και ο δημιουργός του «Logicomix», που ανανέωσε τη μαθηματική λογοτεχνία με το «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», μπορούν να το καυχηθούν: μέσα στην τελευταία δεκαετία είδαν τα έργα τους ν' ανατυπώνονται σε δεκάδες ξένες γλώσσες, με τους ίδιους να συνυπάρχουν επί ίσοις όροις πλάι σε συγγραφείς του κεντροευρωπαϊκού και του αγγλοσαξονικού χώρου αντίστοιχα. Τι αλλαγές εκδοτικών ηθών διαπίστωσαν, άραγε, σ' αυτό το διάστημα; Τι τύχη επιφυλάσσουν οι μεγάλοι οίκοι σε μεταφρασμένα βιβλία που δεν εμπίπτουν σε συγκεκριμένο είδος; Και πόσο αποφασιστικός είναι τελικά ο ρόλος των έντιτορ και των λογοτεχνικών πρακτόρων;
«Ο αγγλόφωνος χώρος», λέει ο Απόστολος Δοξιάδης, «ήδη πριν από δέκα χρόνια ήταν ασύγκριτα πιο εσωστρεφής σε εξωτερικές φωνές, με πολύ πιο αναπτυγμένη τη λογική του βιβλίου ως προϊόντος που οφείλει να καλύψει και με το παραπάνω τα έξοδά του. Δεν μιλώ για πανεπιστημιακές εκδόσεις, αλλά για οίκους που διεκδικούν θέση στα μεγάλα βιβλιοπωλεία, συμπεριλαμβανομένων και των πιο ποιοτικών από αυτούς, όπως ο "Faber" ή ο "Bloombury". Η οικονομική κρίση, όμως, και η επερχόμενη λαίλαπα των e-books έχουν κάνει τους εκδότες ακόμα πιο συντηρητικούς και η διάθεση για ρίσκο έχει σχεδόν εκμηδενιστεί. Το μεγαλύτερο δε πλήγμα δέχεται το literary fiction. Το είδος δηλαδή του βιβλίου που θα μπορούσε να είναι υποψήφιο για Μπούκερ ή για Πούλιτζερ, αυτό που καλλιεργούν οι περισσότεροι απ' όσους θεωρούμε καλούς συγγραφείς»... ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Την απόφασή τους να μη δεχθούν την ανανέωση της θητείας τους, σε περίπτωση που τους προταθεί από τον υπουργό Πολιτισμού, ανακοίνωσαν ο πρώην πρόεδρος και η πρώην αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, Πέτρος Μάρκαρης και Λένα Διβάνη.
«Η Λένα Διβάνη κι εγώ υποβάλαμε ένα σχέδιο στρατηγικής στον τότε υπουργό Μιχάλη Λιάπη, κατόπιν δικού του αιτήματος. Ποτέ δεν το συζητήσαμε, ούτε και με τον διάδοχό του», λέει ο Π. Μάρκαρης
Την εξέφρασαν με επιστολή τους που απεστάλη στο υπουργείο Πολιτισμού, στην οποία υπογραμμίζουν ότι συνεργάστηκαν δημιουργικά και αρμονικά με τη διευθύντρια Κατρίν Βελισσάρη.
Ο μοναδικός λόγος, τον οποίο επικαλούνται, που μέχρι τώρα δεν προέβησαν σε δημόσια δήλωση, αν και η θητεία τους έληξε στις 9 Μαΐου, ήταν, όπως υποστηρίζουν, «η ευθύνη που είχαμε αναλάβει να βοηθήσουμε στην καλύτερη οργάνωση της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου».
Και η επιστολή καταλήγει: «Οι ανάγκες της κατ' εξοχήν εργασίας μας, της συγγραφής, αλλά και η συνεχιζόμενη αδιαφορία τής πολιτείας απέναντι στο Κέντρο και τον σκοπό του καθιστούν την παρουσία μας εν πολλοίς άκαρπη και προσχηματική». Ο Πέτρος Μάρκαρης είχε αντικαταστήσει στη θέση του προέδρου τον παραιτηθέντα Δημήτρη Νόλλα, τον Ιανουάριο του 2008. Επικοινωνήσαμε μαζί του και του θέσαμε ορισμένα ερωτήματα.
- Ποιες είναι οι εντυπώσεις, που αποκομίσατε από την «κολοβή» θητεία σας στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου;
«Για μένα οι εντυπώσεις που αποκόμισα είναι εξαιρετικά θετικές μέχρι ενθουσιώδεις από τη συνεργασία μου με την Κατρίν Βελισσάρη. Εκτός αυτού, εκτίμησα ιδιαίτερα όχι μόνο το υψηλό επίπεδο γνώσης αντικειμένου, αλλά και τη φοβερή προσήλωση στο βιβλίο που έχουν τα στελέχη του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Πρέπει να πω ότι δεν υπερβάλλω. Σπάνια έχω γνωρίσει αυτόν τον συνδυασμό σε ελληνικό οργανισμό πολιτισμού. Αυτά τα δύο στοιχεία έκαναν δύσκολη τη σύνταξη της επιστολής που στείλαμε με τη Λένα Διβάνη. Λυπούμαστε και οι δύο που τελείωσε αυτή η συνεργασία».
- Αν κάνατε έναν προσωπικό απολογισμό, θα λέγατε πως πετύχατε στη θητεία σας;
«Δεν θέλω να μιλήσω για τον εαυτό μου, δεν είναι σωστό».
- Αν κάνατε ωστόσο μία εκ των υστέρων αποτίμηση, ποια είναι τα θετικά και ποια τα αρνητικά, όσο χρόνο εμπλακήκατε με τον συγκεκριμένο θεσμό;
«Για μένα, στα πολύ θετικά ανήκουν οι Λέσχες της Ανάγνωσης, στα πολύ θετικά ανήκουν η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, καθώς και η Εκθεση Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου στην Αθήνα. Στα αρνητικά, ανήκει η έλλειψη ενδιαφέροντος για το ΕΚΕΒΙ από την πλευρά της Πολιτείας. Εκτιμώ ότι το υπουργείο Πολιτισμού θεωρεί ότι η όποια υποχρέωσή του απέναντι στο ΕΚΕΒΙ εξαντλείται στο να του δίνει κάποια χρήματα.
Η Λένα Διβάνη κι εγώ, τέλος Μαρτίου του 2008, υποβάλαμε ένα σχέδιο στρατηγικής στον τότε υπουργό Πολιτισμού Μιχάλη Λιάπη, κατόπιν δικού του αιτήματος. Σας πληροφορώ ότι ποτέ δεν το συζητήσαμε με τον υπουργό που το ζήτησε, ούτε με τον διάδοχό του Αντώνη Σαμαρά, τον οποίο δεν έχω συναντήσει ποτέ μου».
- Τι έχετε να πείτε για τη συνεχόμενη αβελτηρία και αδιαφορία του υπουργείου Πολιτισμού για το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου;
«Αν εξαιρέσουμε ορισμένες περιπτώσεις υπουργών Πολιτισμού, θεωρώ ότι ελάχιστοι ήταν αυτοί που ήθελαν να αφήσουν έργο. Εκτιμώ ότι οι περισσότεροι βλέπουν το υπουργείο αυτό ως έναν βατήρα, για να εκτιναχθούν πιο ψηλά πολιτικά. Υπό αυτούς τους όρους, το ΥΠΠΟ λειτουργεί ως μια δυνατότητα προβολής και δημοσίων σχέσεων».
- Από το υπουργείο ακούγεται ότι η παραίτησή σας προλαβαίνει την απόφασή του να μην ανανεώσει τη θητεία σας. Ποιο είναι το δικό σας σχόλιο;
«Μου είναι παντελώς αδιάφορο. Δεν θέλουμε να συνεχίσουμε μια κατάσταση πλήρους αδιαφορίας και απαξίωσης. Φανταστείτε ότι στα εγκαίνια της φετινής ΔΕΒΘ δεν ήρθαν ούτε ο υπουργός ούτε ο γενικός γραμματέας, ούτε απέστειλαν έστω έναν χαιρετισμό. Δεν έχει σημασία αν είμαι εγώ πρόεδρος ή άλλος άνθρωπος του πολιτισμού. Με τη σημερινή επικρατούσα νοοτροπία δεν θα μπορέσει να κάνει σωστή και παραγωγική δουλειά». *
 |
|
Αυτό είναι, άλλωστε, και το φετινό κεντρικό θέμα του «Φεστιβάλ Λογοτεχνιών» της ιταλικής πρωτεύουσας, που ερευνά τι αλλαγές προκάλεσε στην σκέψη και την αντίληψή μας,"η Κατάκτηση της σελήνης», πριν σαράντα χρόνια, από τους αμερικανούς αστροναύτες. Στο κείμενό του ο Π. Μάρκαρης, πρόκειται να αναφερεθεί στο πως χάθηκε, σταδιακά, η μαγεία και η ποίηση συνδεδεμένη με το φεγγάρι- στην πεζογραφία, στο τραγούδι, στην ποίηση- εξ αιτίας της επίδρασης της τεχνολογίας.
Συναντώντας τους ιταλούς δημοσιογράφους, στο «Σπίτι των λογοτεχνιών», Casa delle Letterature της Ρώμης, ο Έλληνας δημιουργός και πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου για το Βιβλίο, αναφέρθηκε στην βαθιά συγγένεια του αστυνόμου Χαρίτου με τον ήρωα του Ιταλού συγγραφέα Αντρέα Καμιλλέρι, τον επιθεωρητή Μονταλμπανο.
Τόνισε δε ότι αυτό που τους συνδέει βαθύτερα, είναι η κοινωνική πραγματικότητα, αλλά και η αδυναμία στην καλή κουζίνα. Όταν ρωτήθηκε αν υπάρχουν κάποια ελληνικά πρότυπα, στο χώρο του αστυνομικού μυθιστορήματος, που ακολούθησε στην αρχή αυτής της συγγραφικής του πορείας, ο Π. Μάρκαρης τόνισε ότι έχοντας ζήσει στην Κωνσταντινούπολη, στην Αυστρία και στην συνέχεια στην Ελλάδα, μπόρεσε να επεξεργασθεί ευρύτατα ερεθίσματα και εμπνεύσεις.
Σχετικά, δε, με την καριέρα του ως σεναριογράφου, πρόσθεσε ότι η μόνη συνεργασία που έχει διατηρήσει είναι αυτή με τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο, με τον οποίο τον συνδέει βαθιά φιλία. «Κρίμα μόνο που τελευταία ταξιδεύουμε συνεχώς και οι δυο, και δεν καταφέρνουμε να συναντηθούμε για να συζητήσουμε τα μελλοντικά μας σχέδια».
Ο Χαρίτος, ο Έλληνας μικροαστός αστυνόμος, κατακτά όλο και περισσότερους Ιταλούς αναγνώστες και ο «δημιουργός» του, θέλησε να ευχαριστήσει δημοσίως τον μεταφραστή τον έργων του στα ιταλικά, τον Αντρέα Ντι Γκρεγκόριο, ο οποίος, όπως τόνισε ο Π. Μάρκαρης «καταφέρνει και αποδίδει πλήρως την έννοια των μυθιστορημάτων μου, παρακολουθώντας διαρκώς κάθε γλωσσική εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας .Γι' αυτό και του έχω απόλυτη εμπιστοσύνη».
Στην αποψινή παρουσίαση του Πέτρου Μάρκαρη, συνεργάστηκε και το Foroellenico, πολιτιστικό περιοδικό του γραφείου τύπου της Ελληνικής Πρεσβείας στη Ρώμη. Mετά τον Π. Μάρκαρη, στην ίδια πάντα λογοτεχνική βραδιά, το κοινό της Ρώμης, θα συναντήσει και τον διάσημο αμερικανό αστυνομικό συγγραφέα Τζόν Γρίσαμ. Ένας ακόμη «ζωντανός μύθος» για τους λάτρεις του είδους που ακολουθεί τις συντεταγμένες του θρίλερ και της «αστυνομικής» λογοτεχνικής δημιουργίας. Οι Ιταλοί δημοσιογράφοι, τονίζουν όμως ότι ο Έλληνας συγγραφέας, καταφέρνει και ξεχωρίζει, λόγω της μεσογειακής του ζεστασιάς και αμεσότητας.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. «Μοιάζουμε με πινακοθήκη γελαστών προσώπων», σχολίασε χθες το μεσημέρι ο πρόεδρος του ΕΚΕΒΙ, Πέτρος Μάρκαρης. Η ικανοποίηση διοργανωτών και εκδοτών και για την οργανωτική επιτυχία της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης και για τη σύμπνοια όλου του εκδοτικού κόσμου ως προς το υψηλού επιπέδου αποτέλεσμα των εκδηλώσεων και της όλης διοργάνωσης. «Δέκα με τόνο στα οργανωτικά» ήταν η χαρακτηριστική φράση του αντιπροέδρου της ΠΟΕΒ, Λουκά Ρινόπουλου. Κανείς από τους παρευρισκόμενους στη χθεσινή απολογιστική συνέντευξη Τύπου του ΕΚΕΒΙ (Κατρίν Βελισσάρη, Πέτρος Μάρκαρης, Λουκάς Ρινόπουλος, Αννα Πατάκη, Ανταίος Χρυσοστομίδης) δεν παρέλειψε ν’ αποδώσει εύσημα και στη γερμανική παρουσία, που συνέβαλε τα μέγιστα στο επιτυχές αποτέλεσμα. Ετσι, λοιπόν, από τη φετινή έκθεση πέρασαν περίπου 65 χιλ. επισκέπτες, ενώ αρκετοί από τους εκδότες κατέφυγαν σε βιβλιοπωλεία της Θεσσαλονίκης και στις αποθήκες τους για να ανανεώσουν το στοκ των βιβλίων τους. Δύο χώρες δήλωσαν ενδιαφέρον να είναι τιμώμενες σε προσεχείς εκθέσεις, ενώ το Μαρόκο προσκάλεσε την Ελλάδα ως τιμώμενη χώρα στην Καζαμπλάνκα το 2011. «Το 2004 είχα δηλώσει ότι χρειάζεται μια πενταετία για να χτίσουμε μια σοβαρή έκθεση. Σήμερα, πέντε χρόνια μετά, μπορώ να πω ότι κερδίσαμε το στοίχημα. Η ΔΕΒΘ με το πέρασμα του χρόνου έχει αποκτήσει ξεκάθαρη ταυτότητα, που συνδυάζει τον εμπορικό/επαγγελματικό με τον πολιτιστικό χαρακτήρα», είπε η Κατρίν Βελισσάρη. «Από δω και πέρα η βάση θα είναι η έκθεση του ’09», συμφώνησαν όλοι. Οσο για τις σκέψεις περί μεταφοράς της στην Αθήνα, το ζητούμενο είναι να συζητηθούν σοβαρά και καλόπιστα όλα τα δεδομένα.
Του Πετρου Μαρκαρη*, Η Καθημερινή, 24/01/2009
Διάβαζα στην «Καθημερινή» της 11ης Ιανουαρίου 2009 την αλληλογραφία των Θεοτοκά-Σεφέρη-Καραγάτση για το Κυπριακό και σκεφτόμουν νοσταλγικά πόσο διαφορετικό ήταν το ύφος και το επίπεδο της συζήτησης, ακόμα και σε μια τόσο δύσκολη εποχή, όπως το 1954.
Και δεν το λέω μόνο για τους τρεις «ευπρεπείς αστούς» συγγραφείς, όπως τους αποκαλούσαν τότε οι «στρατευμένοι» Αριστεροί. Και η πολεμική ανάμεσα στους «αστούς» και στους «στρατευμένους» είχε το ίδιο υψηλό επίπεδο ύφους και ευπρέπειας. Αρκεί να διαβάσει κανείς τη διαμάχη ανάμεσα στην «Επιθεώρηση Τέχνης» και τις «Εποχές», για να καταλάβει σε ποιο επίπεδο διεξαγόταν η σύγκρουση.
Αυτές τις σκέψεις τις έκανα, με αφορμή δύο κείμενα που είχα διαβάσει νωρίτερα, στα τέλη του περασμένου έτους, τα «Αντικάλαντα» στην Αυγή της 24ης Δεκεμβρίου 2008, και το διήγημα του Κ. Γρηγοριάδη «Το λάθος τηλεφώνημα ενός φονιά» στον Ριζοσπάστη της 28ης Δεκεμβρίου 2008.
Η διαφορά ανάμεσα στα κείμενα πολεμικής του τότε και του σήμερα εκφράζει στην ουσία την απόσταση στο επίπεδο σκέψης, λόγου και ύφους που χωρίζει τη σημερινή Αριστερά από την προχουντική. Είναι το ίδιο, όπως αν συγκρίνεις το πρόσφατο κίνημα των νέων με το κίνημα της νεολαίας στη διάρκεια των «Ιουλιανών».
Η νεολαία του 1965 είχε ηγεσία, είχε πολιτικούς στόχους και στρατηγική. Συνεπώς, αποτελεί ένα μέτρο για το σήμερα που θα ’πρεπε να το θυμόμαστε, όταν χειροκροτάμε.
Το ίδιο και στον γραπτό λόγο. Δεν μπορείς να μιλήσεις για έναν φονιά, όπως κάνει ο Κ. Γρηγοριάδης, χωρίς να έχεις ως μέτρο (και το λέω εκ πείρας) τους στίχους του Ελύτη: «Αξιον εστί το χέρι που επιστρέφει / από φόνο φριχτόν και τώρα ξέρει / ποιος αλήθεια ο κόσμος που υπερέχει / ποιο το “νυν” και πιο το “αιέν” του κόσμου». Γιατί μπορεί ο Κορκονέας να ανήκει στο «λεπιδοπτέρων το νέφος το κινούμενο», αλλά ο κ. Γρηγοριάδης δεν ανήκει σίγουρα με το κείμενο του στο «μυστηρίων το φως το περιιπτάμενο».
Ετσι και τα «Αντικάλαντα».
Αν ο στιχουργός Κώστας Παπαγιάννης είχε ανατρέξει στα φύλλα της Αυγής, θα διαπίστωνε ότι ο Τάσος Βουρνάς είχε καταξιώσει τον λίβελλο ως λογοτεχνικό είδος και θα τον είχε για μέτρο.
Οταν κοιτάω το τότε και το σήμερα, το κάποτε και το τώρα, μοιραία μου έρχεται στο νου ο τίτλος ενός ποιήματος του Μπρεχτ: «Μεγάλη Εποχή, Σπαταλημένη».
* Ο Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέαςΣαράντα συγγραφείς (ποιητές και πεζογράφοι) ανοίγουν σε κοινή θέα το εργαστήρι της γραφής τους - το συναρπαστικό σημείο όπου διασταυρώνονται η περιπέτεια της γραφής και η γραφή της περιπέτειας. Σαράντα άνθρωποι που μοχθούν μπροστά στη λευκή σελίδα, μιλούν για τα μυστικά και τα ψέματα του εαυτού και των λέξεων, του κόσμου και της αναπαράστασής του. Παλαιότερα και νεότερα πρόσωπα της λογοτεχνίας αναπνέουν τη φλούδα αλλά και την ψίχα του κειμένου, εναλλάσσουν τις μάσκες του λογοτεχνικού ήρωα, του κριτικού και του αναγνώστη, αποκαλύπτουν τη βάσανο που υποσκάπτει την απόλαυση του γραφιά - εντέλει αφηγούνται την ιστορία που αρνείται να γίνει ιστορία.Από πολλά χρόνια, ήδη από την εποχή που είχε κυκλοφορήσει το δεύτερο μυθιστόρημά μου, η «Αμυνα Ζώνης», με απασχολούσε η ιδέα να γράψω ένα μυθιστόρημα με επίκεντρο την Πόλη. Ισως το «με απασχολούσε η ιδέα» να είναι υπερβολικό και το «είχα την επιθυμία» να βρίσκεται πιο κοντά στις τότε διαθέσεις μου. Όπως και να 'ναι, πιο καθοριστική από την ιδέα ή την επιθυμία ήταν για μένα η απώθηση τους.
Αυτό ακούγεται περίπλοκο, αλλά δεν είναι. Κάθε επίσκεψη μου στην Πόλη είναι συνδεδεμένη με ατελείωτες περιπλανήσεις, συνήθως σε περιοχές, δρόμους και συνοικίες που τις έχω περπατήσει άπειρες φορές από την παιδική μου ηλικία. Αυτή η εμμονή σε εξερευνητικές επιστροφές ήταν ευθέως ανάλογη με την πρόθεσή μου να γράψω ένα μυθιστόρημα με χώρο δράσης την Πόλη. Ταυτόχρονα, όμως, οι επιστροφές αυτές ζωντάνευαν μνήμες και προξενούσαν συγκινησιακές και συναισθηματικές εξάρσεις, που με τρόμαζαν και με ανάγκαζαν σε υποχώρηση. Αντιθέτως, όταν έμενα πολύν καιρό μακριά από την Πόλη, η διάθεσή μου να γράψω το μυθιστόρημα γινόταν πιο έντονη.
Με άλλα λόγια, κάθε απόπειρά μου να πλησιάσω στον χώρο όπου ήθελα να τοποθετήσω το μυθιστόρημα με απομάκρυνε απ' αυτό, ενώ, αντιθέτως, η απομάκρυνσή μου από τον επιθυμητό χώρο δράσης με έφερνε πιο κοντά στο μυθιστόρημα.
Να αποτολμήσω μια δεύτερη εξήγηση. Για τον άνθρωπο είναι καλό να θυμάται. Ακόμα και οι πικρές μνήμες κερδίζουν με τον καιρό την ανοχή, ή έστω την ανακούφιση, επειδή ανήκουν στο παρελθόν. Αντιθέτως, για τον συγγραφέα δεν είναι πάντα καλό να θυμάται. Η φόρτιση που ενεργοποιεί η μνήμη λειτουργεί ανασταλτικά για τον ίδιο κι εμποδίζει τις μεταβάσεις: τη μετάβαση από το πραγματικό στο πλασματικό, από το γεγονός στη μυθοπλαστική του εκδοχή, από τα πρόσωπα στους χαρακτήρες.
Τη συναισθηματική αποφόρτιση της μνήμης την πέτυχα με δύο ασκήσεις που είχαν σκοπό να «ξορκίσουν τον Σατανά». Η πρώτη με βοήθησε να ξεπεράσω την «τραυματική» σχέση μου με την Πόλη, και δημοσιεύτηκε στον τόμο «Ελληνικά Εγκλήματα», που κυκλοφόρησε το 2007 από τις εκδόσεις «Καστανιώτη». Είναι το διήγημα «Τριημερία» και έχει, εκ πρώτης όψεως, ως θέμα του τα Σεπτεμβριανά. Η άσκηση όμως επεκτείνεται πέρα από την επώδυνη μνήμη της νεανικής μου ηλικίας και προσπαθεί να περιγράψει μέσα σε λίγες σελίδες τις σχέσεις Ρωμιών και Τούρκων αμέσως μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, δηλαδή από την εποχή της Αντάντ έως τα Σεπτεμβριανά.
Η δεύτερη άσκηση ήταν πάλι ένα διήγημα, βασισμένο σε αυτό που θα ονομάζαμε «σύνδρομο του Οδυσσέα». Ένα γεροντοπαλίκαρο, που είχε εγκαταλείψει το 1965 μαζί με την οικογένεια του την Πόλη, ζει με το όνειρο της επιστροφής. Έχει προπληρώσει μια θέση στο γηροκομείο του Μπαλουκλή, για να πεθάνει και να θαφτεί στην Πόλη.
Και οι δύο ασκήσεις κατέληξαν στην ίδια διαπίστωση: ότι η μετάβαση από τα πραγματικά γεγονότα στη μυθοπλασία ήταν εξαιρετικά δύσκολη, ακόμα και για μένα που αντλώ κατά κανόνα τις ιστορίες μου από την τρέχουσα πραγματικότητα ή την πρόσφατη ιστορία της Ελλάδας. Η ανάμνηση των πραγματικών γεγονότων ήταν τόσο ζωντανή, ύστερα από όλα αυτά τα χρόνια, ώστε είχα την αίσθηση ότι η μυθοπλασία ήταν πολύ κατώτερη από την πραγματικότητα, ότι ωχριούσε μπροστά στα πραγματικά γεγονότα, και ότι ήταν εν τέλει ασήμαντη.
Ακόμα μεγαλύτερες ήταν, ωστόσο, οι δυσκολίες κατά τη μετάβαση από τα πραγματικά πρόσωπα στους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες. Τα πρόσωπα που ανακαλεί κανείς από το παρελθόν: τους συγγενείς, τους φίλους, τους παλιούς έρωτες ή τα παλιά μίση, έχουν μια τόσο έντονη παρουσία, που ποδηγετούν τους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες, τους μεταδίδουν τα δικά τους χαρακτηριστικά, τους επιβάλλουν τις δικές τους ιδιότητες και τελικά τους αλλοιώνουν.
Δεν υπάρχουν ούτε σίγουρες ούτε γενικές λύσεις. Ο κάθε συγγραφέας διαλέγει αυτήν που του πάει. Εγώ διάλεξα τα πραγματικά πρόσωπα, στα οποία πρόσθεσα στοιχεία μυθοπλασίας. Μάλιστα, το κεντρικό πρόσωπο είναι μια γυναίκα που σημάδεψε την παιδική και νεανική μου ηλικία. Είναι η γυναίκα που μας μεγάλωσε, κυρίως την αδελφή μου. Κράτησα ορισμένα στοιχεία από τη βιογραφία της, ενώ συγχρόνως πρόσθεσα στοιχεία μυθοπλασίας. Κάποια παραδείγματα, για να γίνω πιο σαφής: η γυναίκα αυτή δεν καταγόταν από τον Πόντο, ούτε είχε αδελφό. Από την άλλη, είχε μια πολύ κακή σχέση με τις εξαδέλφες της, και η σχέση με τον σύζυγο της ήταν ακριβώς αυτή που περιγράφω στο μυθιστόρημα.
Ισως η επεξεργασία αυτού του συγκεκριμένου προσώπου να με βοήθησε να βρω την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ εγγύτητας και απόστασης: το γεγονός ότι όταν έγραφα μεταφερόμουν συνεχώς από το οικείο πρόσωπο της μνήμης στον προς ανακάλυψη ξένο χαρακτήρα της μυθοπλασίας.
Ο Πέτρος Μάρκαρης φωτογραφίζεται μπροστά στη Στοά των Ανθέων, στη Μεγάλη Οδό του Πέραν
Συνάντησα τον Πέτρο Μάρκαρη στο σπίτι του, ένα διαμέρισμα στο κέντρο της Κυψέλης, που θα μπορούσε να ήταν το ορμητήριο του ήρωά του, του αστυνόμου Κώστα Χαρίτου. Ο Χαρίτος είναι ταυτισμένος με την Αθήνα, αλλά στο πέμπτο βιβλίο της σειράς Παλιά, πολύ παλιά, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, ο Χαρίτος μεταφέρει τη δράση του στην Κωνσταντινούπολη που είναι και η πατρίδα του Μάρκαρη. Και από εδώ αρχίζει η συνέντευξη. Ο Χαρίτος πηγαίνει στην Πόλη για αναψυχή, δεν θέλει να βρει τον μπελά του αλλά τον βρίσκει. Τελικά σε αυτό το βιβλίο η αυτοβιογραφία έχει ιδιαίτερο βάρος... [ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ, Το Βήμα, 06/07/2008]
 |
Ο υπουργός, αφού ανακοίνωσε την τοποθέτηση του Π. Μάρκαρη στο ΕΚΕΒΙ, μίλησε για το «πολύ σημαντικό έργο» του ΕΚΕΒΙ «στην προβολή του βιβλίου στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και στην προώθηση της βιβλιανάγνωσης στη χώρα μας» και είπε ότι ζήτησε από το νέο πρόεδρο και τη διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ, σε συνεργασία με την αρμόδια Διεύθυνση του υπουργείου, να καταθέσουν σχέδιο με κεντρικούς στόχους της πολιτικής για το βιβλίο.
Αοριστολογώντας, ο υπουργός ανέφερε ως «βασικές κατευθύνσεις» για το παιδικό βιβλίο τα εξής:
Παίρνοντας το λόγο, ο Π. Μάρκαρης ευχαρίστησε τον υπουργό για την επιλογή του και εξέφρασε την επιθυμία του να συμβάλει στην προώθηση του βιβλίου.
Στην 1η Εκθεση Παιδικού - Εφηβικού Βιβλίου, με σύνθημα «Το διάβασμα είναι δικαίωμα κάθε παιδιού» σε 3.300 τ.μ. θα παρουσιαστούν χιλιάδες βιβλία σημαντικών εκδοτικών οίκων, μεταξύ των οποίων και της «Σύγχρονης Εποχής» και πολλές εκδηλώσεις (εργαστήρια, συναντήσεις με συγγραφείς και εικονογράφους, παιδικές παραστάσεις, θεατρικά και μουσικά δρώμενα, εκθέσεις κ.α). Θα γίνει έκθεση παλιών παιχνιδιών από τη συλλογή του ΕΛΙΑ, η οποία θα ταξιδέψει το κοινό στις πρώτες ελληνικές βιοτεχνίες παιχνιδιών των μεταπολεμικών χρόνων. Στο στέκι των εφήβων, θα γίνουν συναντήσεις με τους συγγραφείς Πέτρο Τατσόπουλο (2/3) και Σωτήρη Δημητρίου (1/2) και θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά το έργο του συγγραφέα H. P. Lagavulin (1894 - 1995). Στον ίδιο χώρο (2/2 και 3/2, 10 π.μ.) θα πραγματοποιηθεί το σεμινάριο «Μ' ένα βιβλίο πάω σινεμά», για την ιστορία του κινηματογράφου, τους μηχανισμούς προώθησης μιας ταινίας, τους συντελεστές, το σενάριο, το λογοτεχνικό έργο και τη μεταφορά του στην οθόνη. Τιμώμενη χώρα της έκθεσης είναι η Ολλανδία, γνωστή για τις εκδόσεις, τα εργαστήρια και τους εικονογράφους της. Στο περίπτερό της θα παρουσιαστεί η έκθεση «Dutch Treats: Σύγχρονοι Ολλανδοί Εικονογράφοι», όπου παρουσιάζονται 13 Ολλανδοί καλλιτέχνες. Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν 70 σχεδόν εκδηλώσεις για παιδιά, εφήβους, εκπαιδευτικούς και γονείς, με κεντρικό θέμα τη σχέση του βιβλίου με τις άλλες τέχνες. Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά (9 π.μ. - 8 μ.μ., Δευτέρα έως 4 μ.μ.), με δωρεάν είσοδο. [Ριζοσπάστης, 30/1/2008].
