Οταν η ζωή γίνεται παιχνίδι

ΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 5/3/2016  

ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΝΑΜΠΟΚΟΦ
Η άμυνα του Λούζιν
μτφρ.: Γιώργος -
Ικαρος Μπαμπασάκης
εκδ. Μεταίχμιο 

«Η άμυνα του Λούζιν» ή «Η άμυνα» είναι το τρίτο μυθιστόρημα που έγραψε ο σπουδαίος Ρώσος συγγραφέας κατά τη διάρκεια της εξορίας του στο Βερολίνο. Πρώτα δημοσιεύτηκε σε περιοδικό, το 1929, με το ψευδώνυμο Β. Σίριν, εξεδόθη όμως το 1930 από εκδοτικό οίκο Ρώσων εμιγκρέδων, ενώ στα αγγλικά κυκλοφόρησε το 1964 σε μετάφραση του συγγραφέα και του Μ. Σκαμλ.

Η τελευταία επιθυμία του Βλάντιμιρ Ναμπόκοβ. Μυθιστόρημα σαν puzzle από το εργαστήρι του συγγραφέα

• Του Κωστα Θ. Καλφοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 03-04-10

• Vladimir Nabokov, Original of Laura (Dying is fun), επιμέλεια: Ντμίτρι Ναμπόκοβ, εκδ. Penguin Classics Λονδίνο 2009

Εν αρχή ην… τα λόγια. Ομως, όχι εκείνα που επιστρατεύονται από τον συγγραφέα για να εμφυσήσουν πνοή στο έργο, αλλά εκείνες οι λέξεις που το ακυρώνουν προγραμματικά. Οι λέξεις πάνω στο πανόδετο εξώφυλλο και στην πρώτη σελίδα αποτελούν πειστήριο: γράφονται για να αποσβέσουν (efface), να σβήσουν (delete, rub out, wipe out), να διαγράψουν (erase), να καταστήσουν δυσανάγνωστο (oblite-rate) το κείμενο, δηλαδή να συρρικνώσουν στο ελάχιστο δυνατό τη γραφή. Εδώ δεν έχουμε ένα ντοκουμέντο από τον «θάνατο του συγγραφέα», αντίθετα παρακολουθούμε, καρτέλα με καρτέλα, το «χρονικό της αυτοκτονίας» του, καθώς σκόπευε, κατά μία εκδοχή, να την παραδώσει στην πυρά.

Είκοσι τρία χρόνια μετά το θάνατό του, ο Βλάντιμιρ Ναμπόκοβ διασκεδάζει με το σινάφι του και πρωτίστως με τον αναγνώστη, σ’ ένα λογοτεχνικό puzzle στο οποίο όλοι συνωμοτούν εναντίον όλων: ο συγγραφέας, η οικογένεια του εκλιπόντος, ο επιμελητής, ο εκδότης, ο αναγνώστης. Ο διάσημος Ρώσος συγγραφέας και δημιουργός της παραγνωρισμένης «Χλωμής φωτιάς» (Pale fire, 1962), επιστρέφει μεταθανάτια και «αποδομείται» πανηγυρικά στο «Πρωτότυπο της Λώρας» («Καθημερινή», 28.8.2008).

• Τα τεχνικά χαρακτηριστικά
  

Είναι ίσως το πρώτο έργο, που εξαρχής εκθέτει στον αναγνώστη το «εργαστήρι του συγγραφέα», αφού παραθέτει, εν είδει ντοκουμέντου, την πρώτη γραφή στην αρχική μορφή: χειρόγραφες σημειώσεις με μολύβι πάνω σε 138 καρτέλες με γραμμές (σε πραγματικό μέγεθος), με τις παρεμβάσεις και τις διορθώσεις με γομολάστιχα διά χειρός Ναμπόκοβ.

Εδώ παραμερίζεται (πρόσκαιρα) ο φιλόλογος και ο κριτικός λογοτεχνίας, παραχωρώντας τη θέση τους στον ιστορικό ή τον επιμελητή των λογοτεχνικών αρχείων. Ο αναγνώστης καθηλώνεται σε μία βιβλιοφιλική και «σκοποφιλική» ματιά, καθώς η διαδικασία προτάσσεται του τελικού αποτελέσματος, και η πλοκή υποχωρεί εις βάρος της φόρμας. Αυτή είναι ίσως και η πραγματική αξία του βιβλίου, που καταφέρνει να κορυφώνει και ταυτόχρονα να διασπά την αναγνωστική διαδικασία.

Αυτή η αναγνωστική περιπλάνηση, πότε γραμμική και πότε δαιδαλώδης, παραπέμπει ταυτόχρονα σε έναν άλλο μεγάλο ομότεχνο του Ναμπόκοβ, τον Στάνισλαβ Λεμ, όταν το 1971, σε ανύποπτο χρόνο, στο πλαίσιο μιας σειράς κριτικών για ανύπαρκτα βιβλία, προφήτευε σχεδόν στο «Do yourself a book» («Φτιάξε μόνος σου ένα βιβλίο») το πρότυπο του «Πρωτοτύπου» και την (προ) έλευση του «συναρμολογούμενου μυθιστορήματος».

• Παιγνίδι και παιγνίδισμα

Το «Πρωτότυπο της Λώρας» είναι εξαρχής ένα παιγνίδι κι ένα παιγνίδισμα, από μια ιδιοφυΐα που βγάζει τη γλώσσα στον κριτικό και κλείνει το μάτι στον αναγνώστη. Ο συγγραφέας επιστρέφει στα αγαπημένα του μοτίβα και στις εμμονές (έρωτας - θάνατος), συνθέτοντας κατ’ ουσίαν τη λογοτεχνική του διαθήκη, μέσα από τον αυτοσαρκασμό και την αυτοαναφορικότητα, αλλά με όλες τις τέχνες της παραπλάνησης και της σαγήνης, που εντοπίζονται στο σύνολο του έργου του και εισέρχεται θριαμβευτικά στο πάνθεον της λογοτεχνίας. Ομως, η ιδιαιτερότητα του έργου δεν βρίσκεται τόσο ούτε στην εικαζόμενη «τελευταία επιθυμία» του συγγραφέα, την οποία ο Ντμίτρι Ναμπόκοβ αποκρούει ευφυώς στον «Πρόλογο» (ένα μεταθανάτιο hommage του γιου στον νεκρό πατέρα), προασπιζόμενος μνήμη και έργο, ούτε στο κατά πόσον «κρύβεται» η «εφηβολατρεία» στο πρόσωπο της Λολίτας, ανάμεσα στο πρώτο εγχείρημα («Ο γόης», 1930) ή στο τελικό «Πρωτότυπο της Λώρας», όσο στη δομή του εκδοτικού εγχειρήματος. Σε κάθε σελίδα περιέχεται το πρωτότυπο (η χειρόγραφη κάρτα σε facsimile) και από κάτω παρατίθεται το τυπωμένο κείμενο.

Το «κλου» βρίσκεται στο ότι ο αναγνώστης μπορεί να αφαιρέσει τις κάρτες από τη διάτρηση που προφυλάσσει πρόσκαιρα την κάθε κάρτα, θυμίζοντάς μας σκηνές από παλιά γουέστερν, όπου στις σελίδες της Βίβλου «κρυβόταν» ένα όπλο. Εδώ το εύρημα «do yourself a book» ολοκληρώνεται στην αποδομητική αντιστροφή του: undo yourself a book.

Στον υπότιτλο του «Πρωτότυπου της Λώρας» υπενθυμίζεται, περιπαικτικά μακάβρια, «Ο θάνατος είναι διασκέδαση».

Έκδοση ημιτελούς μυθιστορήματος του Ναμπόκοφ

• Ταυτόχρονη κυκλοφορία ενός ανέκδοτου έργου του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ σε Νέα Υόρκη και Λονδίνο, 32 χρόνια μετά τον θάνατό του.

Ένα αδημοσίευτο και ημιτελές μυθιστόρημα του πασίγνωστου Ρώσου εμιγκρέ συγγραφέα Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, με τίτλο «Το πρωτότυπο της Λόρα», κυκλοφόρησε σήμερα, τριανταδύο χρόνια μετά τον θάνατό του, ταυτόχρονα στα βιβλιοπωλεία της Νέας Υόρκης και του Λονδίνου.

Μετά την ευρύτατη διαφημιστική εκστρατεία για την κυκλοφορία του, στη Νέα Υόρκη έχει διοργανωθεί για απόψε μία ειδική βραδιά για την παρουσίαση του βιβλίου, με πολλές εκδηλώσεις, και στην οποία θα παρίσταται και ο Μπράιαν Μπόιντ, βιογράφος του συγγραφέα της περίφημης «Λολίτα».

Ο Ντμίτρι Ναμπόκοφ, 75 ετών, γιος του συγγραφέα που έφυγε από τη ζωή το 1977, αμφιταλαντεύθηκε επί μακρόν έως ότου εμπιστευθεί το χειρόγραφο του πατέρα του στον λογοτεχνικό ατζέντη Άντριου Γουάιλι, ο οποίος διαπραγματεύθηκε τα δικαιώματα του βιβλίου με τους εκδοτικούς οίκους Knopf/Random House στις ΗΠΑ και Penguin στη Βρετανία.

Η έκδοση του βιβλίου αυτού, κατά παράβασιν της επιθυμίας του συγγραφέα του, που πριν τον θάνατό του είχε αφήσει παραγγελία να καταστραφεί, υπήρξε το αντικείμενο παθιασμένων συζητήσεων σε συνέδρια λογοτεχνίας και σε άρθρα, τα οποία εξακολουθούν να αναφέρονται σε έναν από τους μεγάλους συγγραφείς του 20ου αιώνα.

«Είναι η ιστορία ενός άνδρα που χάνει τη κόρη του και βρίσκει σε ένα άλλο κοριτσάκι 12 ετών όχι ένα ερωτικό αντικείμενο, μα ένα είδος υποκατάστατου της νεκρής», τονίζει ο Μπόιντ. «Πιστεύω πως δεν μπορεί να θεωρηθεί μία από τις μεγάλες επιτυχίες του Ναμπόκοφ, παρ' όλα ταύτα παραμένει ένα σημαντικό και πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα».

«Όταν η (σύζυγός του) Βέρα και ο Ντμίτρι Ναμπόκοφ με είχαν ερωτήσει τι πιστεύω ότι έπρεπε να κάνουν με το χειρόγραφο, τότε τους είχα απαντήσει πως όφειλαν να το καταστρέψουν, όπως τους είχε ζητήσει να κάνουν ο Ναμπόκοφ, αλλά τώρα είμαι πολύ ευτυχής που δημοσιεύθηκε», πρόσθεσε ο βιογράφος του.

Κλεισμένα σε τραπεζική θυρίδα στο Μοντρέ της Ελβετίας, όπου πέθανε ο Ναμπόκοφ, τα 138 δελτάρια, που συνιστούν το corpus του «Πρωτοτύπου της Λόρα» θα πωληθούν--σύμφωνα με το αμερικανικό κρατικό δίκτυο ραδιοφωνίας NPR--σε δημοπρασία του Οίκου Κρίστις, σε μία ακόμη άγνωστη ημερομηνία. [με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ]

Κέρδισαν τον «χαμένο» Ναμπόκοφ

Τι γυρεύει το τελευταίο έργο του Ναμπόκοφ ανάμεσα στα κουνελάκια του «Πλεϊμπόι»;

• Τι γυρεύει το τελευταίο έργο του Ναμπόκοφ ανάμεσα στα κουνελάκια του «Πλεϊμπόι»; Η απάντηση στις 10 Νοεμβρίου, οπότε το περιοδικό του Χιου Χέφνερ σκοπεύει να δημοσιεύσει την ημιτελή νουβέλα του ρωσικής καταγωγής Αμερικανού συγγραφέα Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ «Τhe original of Laura». «Χαμένο» για 30 χρόνια το έργο πέρασε στα χέρια του περιοδικού όταν βγήκε σε δημοπρασία από τον γιο του Ναμπόκοφ, Ντμίτρι, παρά τη θέληση του συγγραφέα, ο οποίος είχε ζητήσει να καταστραφεί το βιβλίο από τους κληρονόμους του. Άγνωστο αν ο υιός κινήθηκε με γνώμονα το οικονομικό συμφέρον ή αν θέλησε να μοιραστεί με το ευρύ κοινό το έργο του πατέρα του, γεγονός είναι όμως πως το έβγαλε στο σφυρί. Αν και πολλοί είναι εκείνοι που πιστεύουν πως ο συγγραφέας δεν θα ήθελε να δει την τελευταία νουβέλα του ανάμεσα σε αποκαλυπτικά κορίτσια, αρκετοί είναι εκείνοι που θυμούνται πως ο Ναμπόκοφ είχε συνεργαστεί με το περιοδικό το 1969, καθώς στις σελίδες του φιλοξενήθηκε σε συνέχειες το έργο του «Άντα». [ΤΑ ΝΕΑ, Πέμπτη 16 Ιουλίου 2009]