Χειρόγραφο του Μαρκ Τουέιν πουλήθηκε σε δημοπρασία 79.300 δολάρια

Ένα χειρόγραφο κεφάλαιο από το βιβλίο του Μαρκ Τουέιν «A Tramp Abroad», που γράφτηκε το 1880, πουλήθηκε 79.300 δολάρια σε δημοπρασία, πολύ πάνω από τις αρχικές εκτιμήσεις, ανακοίνωσε ο οίκος δημοπρασιών.

Το έργο του Τουέιν (σ.σ που αποτελεί συνέχεια του βιβλίου «Οι Αφελείς Ταξιδεύουν» και αφηγείται τις εμπειρίες του από τα ταξίδια του στην Ευρώπη) είχε αρχικά εκτιμηθεί σε 30.000 έως 50.000 δολάρια, ανακοίνωσε ο οίκος δημοπρασιών Leslie Hindman Auctioneers.

Στη δημοπρασία που πραγματοποιήθηκε χθες βράδυ με χειρόγραφα και εκλεκτά βιβλία διατέθηκε επίσης μια γραπτή εργασία των γυμνασιακών χρόνων του Ερνεστ Χέμινγουεϊ έναντι 7.320 δολαρίων, ένα έγγραφο της εταιρίας Potomac με την υπογραφή του Τζορτζ Ουάσινγκτον έναντι 9.670 δολαρίων και υπογεγραμμένα έγγραφα ή χειρόγραφα των Λέον Τολστόι, Μπορίς Πάστερνακ, Ογκίστ Ροντέν και Ανρί Ματίς.

Ένα ακόμα αντικείμενο που προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον ήταν το «νεκρικό προσωπείο» του διαβόητου ληστή τραπεζών Τζον Ντίλινγκερ που πουλήθηκε 3.660 δολάρια. [www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ]

Θα «µιλήσει ελεύθερα» 100 χρόνια µετά θάνατον - ο Μαρκ Τουέιν

ΤΟΝ ΝΟΕΜΒΡΙΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚ ΤΟΥΕΪΝ

• Προτού φύγει από τον µάταιο τούτο κόσµο είχε αφήσει ρητή οδηγία: η αυτοβιογραφία του δεν έπρεπε να εκδοθεί προτού παρέλθει η 100ετία από την ηµέρα του θανάτου του. Ισως γι’ αυτό η εικόνα που έχουµε για τον Μαρκ Τουέιν - από τα σπουδαιότερα ονόµατα της αµερικανικής λογοτεχνίας - είναι η εικόνα ενός ευγενικού ανθρώπου, βικτωριανής ηθικής που δεν είχε πάθη, µικρότητες, ελαττώµατα...

• Τώρα που παρήλθε το διάστηµα κατά το οποίο απαγορευόταν η κυκλοφορία του ογκωδέστατου ετούτου εγχειρήµατος, και θα έχουµε τον ερχόµενο Νοέµβριο τον πρώτο τόµο της αυτοβιογραφίας του από το Πανεπιστήµιο Μπέρκλεϊ, θα διαπιστώσουµε ότι η πραγµατικότητα απέχει αρκετά από την εικόνα που είχαµε γι’ αυτόν µέχρι τώρα.

• Ποιος ήταν ο λόγος που ο Τουέιν (Σάµιουελ Κλέµενς το αληθινό του όνοµα) δεν ήθελε να βγει στο φως η ζωή του και οι απόψεις του; Οι µελετητές διχάζονται. Αλλοι πιστεύουν ότι το έκανε για να µπορεί να µιλήσει ελεύθερα για θέµατα όπως η θρησκεία και η πολιτική, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι το διάστηµα των 100 χρόνων τον προστάτευε από παρεξηγήσεις µε φίλους του.

• Ενα είναι το σίγουρο: µε την καθυστέρηση της έκδοσης του έργου, ο συγγραφέας που πρόλαβε και απόλαυσε εν ζωή τη φήµη του εξασφάλισε ότι θα εξακολουθούν να τον συζητούν και κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα. Ενα κοµµάτι των αποµνηµονευµάτων του περιέχει λεπτοµέρειες για τη (σκανδαλώδη) σχέση του µε την Ιζαµπέλ Βαν Κλικ Λιόν, που υπήρξε γραµµατέας του µετά τον θάνατο της γυναίκας του Ολίβιας, το 1904.

• Ο συγγραφέας ήταν τόσο κοντά στην Ιζαµπέλ, που µια φορά του αγόρασε ένα δονούµενο σεξουαλικό παιχνιδάκι - προφανώς για µεγάλα παιδιά. Εντελώς ξαφνικά, το 1909, την κατηγόρησε ότι προσπάθησε να τον «υπνωτίσει» µε σκοπό να εκµεταλλευθεί την περιουσία του.

• «Ο περισσότερος κόσµος» λέει η ιστορικός Λάουρα Τρόµπλι στον «Ιndependent»,«πιστεύει ότι ο Τουέιν ήταν ένας ευγενικός άνθρωπος βικτωριανής ηθικής. Δεν είναι έτσι. Στη βιογραφία του αποκαλεί την Ιζαµπέλ τσούλα. Είναι το αντίθετο της εικόνας που έχουν οι περισσότεροι άνθρωποι γι’ αυτόν».

• Ο µελετητής και συγγραφέας Μάικλ Σέλντεν λέει ότι κάποιες από τις απόψεις του µπορούσαν να βλάψουν την εικόνα του κοινού. «Είχε αµφιβολίες για τον Θεό και στην αυτοβιογραφία του αµφισβητεί την αυτοκρατορική αποστολή των ΗΠΑ στην Κούβα, το Πουέρτο Ρίκο και τις Φιλιππίνες. Είναι επίσης επικριτικός απέναντι στον Ρούσβελτ και θεωρεί ότι ο πατριωτισµός είναι το τελευταίο καταφύγιο του απατεώνα... Επίσης, µισεί την αποστολή χριστιανών ιεραποστόλων στην Αφρική. Ελεγε ότι έχουν αρκετή δουλειά στο σπίτι: µε τόσο λιντσάρισµα που έπεφτε στον Νότο, θα έπρεπε να αρχίσουν τον προσηλυτισµό των παγανιστών από εκεί».

• Επιµέλεια: Χάρη Ποντίδα, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 26 Μαΐου 2010

Ο Μαρκ Τουέιν που όλοι αγαπήσαμε

Εκατό χρόνια από τον θάνατό του, ο πατέρας της αμερικανικής λογοτεχνίας παραμένει δημοφιλής μέσα και έξω από την πατρίδα του

• Της Αγγελικης Στουπακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 9 Mαϊου 2010

«Μετά λύπης μου σας πληροφορώ ότι οι φήμες περί του θανάτου μου είναι κάπως υπερβολικές». Μ’ αυτήν τη φράση είχε αντιδράσει ο Μαρκ Τουέιν όταν δημοσιεύτηκε σε μια εφημερίδα η είδηση ότι πέθανε. Και είχε προβλέψει την πραγματική χρονολογία της αποδημίας του. «Ηρθα μαζί με τον κομήτη Χάλεϊ το 1835», είπε το 1909. «Του χρόνου θα ξαναπεράσει και περιμένω να φύγω μαζί του. Αναμφίβολα, ο Παντοδύναμος έχει πει: “Υπάρχουν αυτοί οι δύο απερίγραπτοι μουρλοί· ήρθαν μαζί, πρέπει και να φύγουν μαζί”».

Πράγματι, το 1910 ο Μαρκ Τουέιν έφυγε από τη ζωή. Η εκατονταετηρίδα του θανάτου του έχει δώσει την αφορμή για πληθώρα εκδόσεων και επετειακών εκδηλώσεων για εκείνον στον οποίο μεγάλοι Αμερικανοί λογοτέχνες έδωσαν το σκήπτρο του κορυφαίου. «Ο Μαρκ Τουέιν είναι ο αληθινός πατέρας της αμερικανικής λογοτεχνίας», είχε δηλώσει ο Ευγένιος Ο’ Νιλ. Και ο Ερνεστ Χεμινγουέι έγραψε: «Ολη η μοντέρνα αμερικανική λογοτεχνία προέρχεται από ένα βιβλίο του Μαρκ Τουέιν, με τίτλο “Χάκλμπερι Φιν”».

Η παγκόσμια φήμη που απέκτησε ο Μαρκ Τουέιν οφείλεται κυρίως σε δύο βιβλία: «Οι περιπέτειες του Τομ Σόγερ» και «Οι περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν» (ή «Χοκ Φιν», όπως έχει εντυπωθεί στο μυαλό μας από την πρώτη ελληνική έκδοση της «Ατλαντίδας»). Αν και το σώμα του έργου του περιλαμβάνει πολλά ακόμη βιβλία –μυθιστορήματα όπως το «Πρίγκηψ και φτωχός» και «Ενας Γιάνκης του Κονέκτικατ στην αυλή του βασιλιά Αρθούρου», συλλογές διηγημάτων, ταξιδιωτικές εντυπώσεις κ. λπ. – αυτά τα δύο υπήρξαν τα καθοριστικά στη συγγραφική του πορεία.

Τομ Σόγερ και Χοκ Φιν

Οσο νωρίτερα διαβάσεις ένα σημαντικό βιβλίο, τόσο βαθύτερο αποτύπωμα αφήνει, και η γνωριμία με τον Μαρκ Τουέιν ξεκινάει φυσιολογικά στα παιδικά μας χρόνια. Αρχίζεις, ας πούμε, στα δέκα σου με τον «Τομ Σόγερ», αυτό το αρχέτυπο του άτακτου, παμπόνηρου, γενναίου αγοριού. Καταφέρνει να πείσει τα γειτονόπουλα ότι το ασβέστωμα του μαντρότοιχου, αγγαρεία που του έχει επιβληθεί σαν τιμωρία, είναι ένα ζηλευτό προνόμιο που αξίζει να παρακαλέσουν για να το μοιραστούν. Τον παρακολουθείς να αποδύεται σε κυνήγι θησαυρού, να νιώθει τα πρώτα σκιρτήματα του έρωτα, να βάζει τα γυαλιά στους μεγάλους αποκαλύπτοντας έναν φοβερό εγκληματία. Και να συμμαχεί στα ανδραγαθήματά του με ένα «κακό» παιδί, τον αδέσποτο μικρό αλήτη Χοκ Φιν.

Απολαυστικός και για τον ενήλικο αναγνώστη, ο Τομ Σόγερ μένει ωστόσο αγκιστρωμένος στην προεφηβική ηλικία. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τις «Περιπέτειες του Χοκ Φιν». Αυτό είναι ένα βιβλίο που μπορείς να το διαβάζεις σε όλη σου τη ζωή, ανακαλύπτοντας κάθε φορά κάτι καινούργιο. Οσο ανυπάκουος κι αν είναι, ο Τομ παραμένει ένα συμβατικό παιδί που δεν ξεπερνά τα όρια των αξιών της κοινωνίας όπου ζει. Ο Χοκ, χωρίς να το συνειδητοποιεί, είναι ένας μικρός αντιεξουσιαστής, παραβάτης και οξύς κριτής των καθιερωμένων. Από ανάγκη αλλά κι επειδή το λέει η καρδιά του.

Ο Τουέιν έχει φροντίσει να τον απαλλάξει από οικογενειακούς δεσμούς – είναι ορφανός από μητέρα, μ’ έναν μεθύστακα, βίαιο πατέρα, από τον οποίο το σκάει όταν κινδυνεύει η ίδια ζωή του. Στην περιπλάνησή του στον Μισισιπή, σύντροφός του είναι ο Τζιμ, ένας μαύρος σκλάβος που έχει αποδράσει και που ο Χοκ τον βοηθάει να μείνει ελεύθερος, παρότι βασανίζεται από τύψεις για το «αμάρτημά» του. Συνταξιδεύουν για μεγάλο διάστημα με δύο απίστευτους παραμυθάδες-τυχοδιώκτες, που κερδίζουν τα προς το ζην εξαπατώντας τους αφελείς χωρικούς. Οταν τελικά ο Χοκ τους βλέπει, αλειμμένους με πίσσα και πούπουλα, να υφίστανται την οργή των εξαπατημένων, ομολογεί πως τους λυπάται, όσο και αν οι ίδιοι προκάλεσαν τη φριχτή τιμωρία τους.

Οταν παρουσίασε τον «Χοκ Φιν», το 1885, ο Τουέιν προειδοποίησε ότι «όσοι προσπαθήσουν να βγάλουν ηθικό δίδαγμα από τούτο το αφήγημα θα μηνυθούν· και όσοι επιχειρήσουν να βρουν μια πλοκή σε αυτό, θα πυροβοληθούν». Το βιβλίο βέβαια έχει ηθικές αξίες, μόνο που δεν ήταν κατάλληλες για κηρύγματα από άμβωνος. Αρνηση της καταπίεσης, ασέβεια απέναντι στη συμβατική σοφία, εφευρετικότητα κι αλληλεγγύη στον αγώνα για επιβίωση. Οσο για τη χαοτική πλοκή, ταιριάζει μια χαρά με εκείνη την περίοδο της αμερικανικής ιστορίας, μια ανήσυχη, δυναμική εποχή όπου τίποτα δεν ήταν ακόμη παγιωμένο.

Ποταμόπλοια στον Μισισιπή

Η ζωή του ίδιου του Τουέιν ήταν κι αυτή χαοτική και ανήσυχη. Ο Σαμ Λ. Κλέμενς, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Χάνιμπαλ του Μισούρι και, μένοντας ορφανός από πατέρα, εγκατέλειψε στα δώδεκα το σχολείο για να δουλέψει παραγιός σε τυπογραφείο. Αργότερα μαγεύτηκε από τον Μισισιπή, και δούλεψε για ένα διάστημα τιμονιέρης σε ποταμόπλοια (το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο λέγεται ότι το πήρε από το παράγγελμα «mark twain!», προειδοποίηση στους πλοηγούς ότι πλησιάζουν σε επικίνδυνα ρηχά νερά). Ξέσπασε όμως ο εμφύλιος πόλεμος και, καθώς δεν είχε καμιά όρεξη να επιστρατευτεί, τράβηξε για τα δυτικά και επιδόθηκε με ζήλο στην έρευνα για ασήμι στη Νεβάδα.

Οι επιχειρηματικές του προσπάθειες απέτυχαν και αποφάσισε να επιβιώσει επαγγελματικά με το μόνο που κατάφερνε να κάνει καλά: να γράφει αστείες ιστορίες και ρεπορτάζ σε εφημερίδες. Ακολούθησαν τα βιβλία, η οικονομική άνεση και μια πρωτοφανής δημοτικότητα. Οταν, παρ’ όλ’ αυτά, κατάφερνε να φτάνει στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, οργάνωνε περιοδείες διαλέξεων όπου ο κόσμος γέμιζε ασφυκτικά τις αίθουσες για να τον ακούσει να μιλάει.

Αναμφίβολα, το μεγάλο πλεονέκτημά του ως αφηγητή ήταν το χιούμορ. Οι συγκαιρινοί του τον λάτρεψαν γι’ αυτό, όπως και οι αναγνώστες του όλων των εποχών. Ευγνωμονούμε εκείνους που μας κάνουν να γελάμε, ιχνηλατώντας τα στραβά και τα παράλογα της ζωής με την παρηγορητική ιλαρότητα της σάτιρας. Ο Μαρκ Τουέιν σατίρισε την αφέλεια, τις προκαταλήψεις, την αμορφωσιά των συμπατριωτών του, χωρίς να τους κοιτάζει αφ’ υψηλού, και ποτέ δεν συμμάχησε με το ακαδημαϊκό κατεστημένο της εποχής του.

Πάντα απέναντι στην απανθρωπιά και την αδικία

Ο Μαρκ Τουέιν ενσάρκωσε τα νιάτα της Αμερικής, μια εποχή ανοιχτών οριζόντων, όταν το «αμερικανικό όνειρο» ήταν ολοζώντανο. Κυνήγησε την προσωπική επιτυχία, αλλά ποτέ δεν έχασε την κριτική του οξύτητα απέναντι στην αδικία και την απανθρωπιά. Σε πολιτικά κείμενά του καταφέρθηκε με πάθος εναντίον της δουλείας, της θρησκευτικής υποκρισίας, του ιμπεριαλιστικού πολέμου, και δήλωνε υποστηρικτής των εργατικών συνδικάτων και των επαναστάσεων. Πολλά από αυτά τα κείμενα δημοσιεύτηκαν μετά τον θάνατό του, όπως το «United States of Lyncherdom» (Ηνωμένες Πολιτείες του Λιντσαρίσματος»), μια άγρια επίθεση στον ρατσισμό.

Τον αποκάλεσαν «αρχέτυπο του Homo Americanus», αλλά ενσάρκωσε και την άρνηση των χαρακτηριστικών που έκαναν μισητή την Αμερική στον κόσμο. Πήγε κόντρα ακόμα και στην «υγιεινιστική» καταπίεση, που σήμερα απλώνεται παντού με αφετηρία τις ΗΠΑ: κατάφερε να φτάσει σε σεβαστή ηλικία καπνίζοντας γύρω στα 300 πούρα τον μήνα.

Από τη Χαβάη με αγάπη

Ο Ουίλ. Φόκνερ τον αποκαλούσε «πατέρα της αμερικανικής λογοτεχνίας» και από πολλούς θεωρήθηκε ως ο σημαντικότερος Αμερικανός χιουμορίστας της εποχής του. Ο Μαρκ Τουέιν -το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Σάμιουελ Λάνγκορν Κλέμενς- γνωστός ανά τον κόσμο, μεταξύ άλλων, για τα βιβλία του «Οι περιπέτειες του Χοκ Φιν» και «Τομ Σόγιερ», βρέθηκε τον Μάρτιο του 1866 στις Νήσους Σάντουιτς (σημερινή Χαβάη) ως ανταποκριτής της εφημερίδας «Sacramento Union», για μια σειρά ταξιδιωτικών άρθρων. Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από το θάνατό του (21.4.1910) και την κυκλοφορία στην ευρωπαϊκή αγορά του βιβλίου «Επιστολές από τη Χαβάη», μερικά αποσπάσματα από το περιεχόμενό του, όπως εμφανίστηκαν στην ηλεκτρονική σελίδα του «Σπίγκελ», με το ανεπανάληπτο ύφος του Αμερικανού συγγραφέα.

«Εκάλπαζα με το άλογό μου, τον Ουαχού, στους πρόποδες του σβησμένου κρατήρα Λεάχι/ Ντάιαμοντ Χεντ, στο πλαίσιο μιας εκδρομής της ταξιδιωτικής μας συντροφιάς -γυναίκες και άνδρες- και πήρα την καθορισμένη θέση μου. Αυτή δεν ήταν παρά πίσω πίσω, αφού το άλογό μου -παρά την ομολογουμένως κάθε άλλο παρά φιλόζωη συμπεριφορά μου προς αυτό!- επέμεινε στη δική του άποψη και πήγαινε πάντα "οπισθοφυλακή". Στο τέλος συμβιβάστηκα με αυτό - όσο άλογο και αναβάτης παραμέναμε σε απόσταση... ακουστικής επαφής με την υπόλοιπη έφιππη ομάδα. Ετσι κι αλλιώς, στη διένεξη με το ιδιόρρυθμο ζωντανό δεν θα κατάφερνα τίποτε περισσότερο...

(...) Καλπάζαμε και καλπάζαμε, πολύ μεγάλο διάστημα για άτομα που δεν είναι συνηθισμένα να βρίσκονται τόσο πολύ στη σέλα και που τις επόμενες μέρες αισθάνονται με ενοχλητική σαφήνεια τις συνέπειες αυτής της ιππασίας. Τελικά, φτάσαμε σε ένα σημείο, απ' όπου η επιστροφή θα έπρεπε να είναι σύντομη και χωρίς προβλήματα - ωστόσο είχαμε αργήσει και η πλημμυρίδα είχε φθάσει ώς την ακτή. Ο νεαρός ΜακΦάρλαν είπε ότι γνώριζε μια καλή, άνετη διαδρομή πάνω από το λόφο -μια σύντομη παράκαμψη- και η ταξιδιωτική συντροφιά τον ακολούθησε χωρίς αντιρρήσεις. (...)

(...) Σκαρφαλώσαμε ένα βουνό 150 ποδιών, που και προς τα επάνω και προς τα κάτω ήταν απότομο, σαν οικιακός τοίχος, με διάσπαρτα παντού αμέτρητα χοντρά κομμάτια λάβας. Ο δρόμος μπορεί να μην ήταν τόσο φαρδύς όσο εκείνος ο πλατύς δρόμος που λέγεται πως οδηγεί στον όλεθρο, αλλά σίγουρα ήταν το ίδιο επικίνδυνος - και προφανώς είχε τον ίδιο προορισμό... Συμπονούσα τις κυρίες, αλλά δεν βρήκα χρόνο για λόγια παρηγοριάς, αφού ο Ουαχού απαιτούσε όλη μου την προσοχή. Σε κάποια σημεία το δρομάκι περνούσε ξυστά στην άβυσσο και ήταν τόσο απότομο, ώστε το καημένο το ζωντανό πατούσε στις μύτες των οπλών του, προσπαθώντας να κρατηθεί στα πόδια του. Κι ενώ τα οπίσθιά του αιωρούνταν πάνω από τον Ειρηνικό, η μουσούδα του έτεινε ν' ακουμπήσει τα ουράνια...

(...) Ετσι σχηματίζαμε ένα "μνημείο" ιππευόντων, που θα έκανε σ' εμένα πολύ δυσάρεστη εντύπωση όσο κι αν σ' έναν παρατηρητή μπορεί να φαινόταν γραφική. Κατά βάθος ήξερα ότι θα μπορούσα να κρατηθώ στη ράχη του αλόγου μου όσο άντεχαν τα... αυτιά του, απ' όπου είχα γραπωθεί! Αισθάνθηκα μεγάλη ανακούφιση, όταν φθάσαμε σώοι στην κορφή του λόφου, γιατί ο ήλιος είχε πάρει δρόμο να εξαφανιστεί κάτω απ' τα κύματα, η νύχτα έπεφτε στο νησί και μακριά στην πόλη έβλεπες κιόλας ν' ανάβουν τα πρώτα κεριά και οι λάμπες λαδιού. Εκεί παραδεχτήκαμε ότι ο Χένρι μάς είχε προστατεύσει από μια επίπονη πορεία, αποτρέποντάς μας να διασχίσουμε μια αμμώδη παραλία! (...)

(...) Ομως, όσο οι άλλοι ταξιδιώτες εθαύμαζαν την ανατολή της Σελήνης και απολάμβαναν σα βάλσαμο τη νυχτερινή δροσιά και το άρωμα αμέτρητων λουλουδιών, κάποιοι από εμάς ανακαλύψαμε μια νέα δυσκολία - είχαμε φθάσει σ' ένα μέρος, από το οποίο δεν υπήρχε τρόπος επιστροφής, καθώς ήταν τριγυρισμένος από γκρεμούς. (...) Η χαρτογράφηση της περιοχής από τον οδηγό μας αποδεικνυόταν λανθασμένη - είχαμε να επιλέξουμε μεταξύ διανυκτέρευσης στο ύπαιθρο στη φεγγαράδα ή να επιστρέψουμε μέσα στη νύχτα από τον ίδιο κακοτράχαλο δρόμο που είχαμε έρθει. Ευτυχώς, πάνω στην ώρα εμφανίστηκε ένας ντόπιος, που μας έδειξε έναν απίστευτα ομαλό δρόμο επιστροφής και η έφιππη συντροφιά ξεκίνησε πάλι με χαρούμενο καλπασμό - και ο Ουαχού μου με τον δικό του ιδιόρρυθμο βηματισμό. (...)

(...) Το φεγγάρι πλημμύριζε το βουνό, την κοιλάδα και τον ωκεανό με ασημένιο φως και εγώ προσωπικά δεν μετάνιωνα που κάναμε τόσο κόπο - η αίσθηση πως είμαστε και πάλι ασφαλείς, μας έδινε νέα ορμή και ενθουσιασμό και απολαμβάναμε το ωραίο τοπίο πολύ περισσότερο απ' ό,τι θα το κάναμε υπό άλλες συνθήκες. Ποτέ άλλοτε δεν είχα ανασάνει τόσο γλυκό και μυρωδάτο αέρα - τύφλα να 'χουν τα σαλόνια χαλάρωσης και αισθητικής και τα παλιά κουρεία! (...)».

ΣτΜ: Οι σημειώσεις από τη Χαβάη δημοσιεύθηκαν την ίδια χρονιά συγγραφής τους στην εφημερίδα. Επειτα από προτροπή του εκδότη της εφημερίδας «Alta California», Τζον ΜακΚομπ, αλλά και λόγω της απήχησης των κειμένων του, ο Μ. Τουέιν διοργάνωσε σειρά διαλέξεων, που τον καταξίωσαν ως ικανό ομιλητή. *

• Πλανήτης Γη
• Υπεύθυνος: Επιμέλεια: ΟΛΓΑ ΚΟΛΙΑΤΣΟΥ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 23 Απριλίου 2010

MARK TWAIN, ο ΑΝΤΙ-ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΗΣ

Mark Twain. Library of Congress, Washington, D.C. LC-USZ62-112728

Ο Αμερικανός χιουμορίστας, δημοσιογράφος και συγγραφέας Mark Twain [ψευδώνυμο του Samuel Langhorne Clemens] γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1835, στη Florida, των Ηνωμένων Πολιτειών και πέθανε στις 21 Απριλίου 1910. Απέκτησε τη διεθνή φήμη του από τις ταξιδιωτικές περιγραφές του, ειδικά τα The Innocents Abroad (1869), Roughing It (1872), και Life on the Mississippi (1883), και για τις περιπετειώδεις ιστορίες των παιδικών χρόνων, ιδιαίτερα τα The Adventures of Tom Sawyer (1876) και Adventures of Huckleberry Finn (1885).

Υπήρξε εξαιρετικός αφηγητής, διακριτικός ευθυμογράφος, και σπουδαίος ηθογράφος, ξεπέρασε τους προφανείς περιορισμούς της καταγωγής του για να γίνει μια δημοφιλής δημόσια προσωπικότητα και ένας από τους καλύτερους και τους περισσότερο αγαπημένους συγγραφείς της Αμερικής. Ο Twain απόλαυσε την απέραντη δημοτικότητα, και η έντονη δηκτική και πνευματώδης σάτιρά του, κέρδισε τον δημόσιο έπαινο - και τον έπαινο των κριτικών. Ο αμερικανός συγγραφέας William Faulkner αποκάλεσε τον Twain «πατέρα της αμερικανικής λογοτεχνίας»!

Αν και παρέμεινε ουδέτερος κατά τη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου, οι απόψεις του έγιναν περισσότερο ριζοσπαστικές καθώς γερνούσε. Αναγνώρισε ότι οι απόψεις του άλλαξαν και εξελίχθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του, όπως αναφέρεται σε ένα από τα αγαπημένα του έργα:

Όταν τελείωσα τη Γαλλική Επανάσταση [French Revolution] του Carlyle το 1871, ήμουν ένας Γιρονδίνος [Girondin]. Κάθε φορά που το διάβαζα δεδομένου ότι το έχω διαβάσει διαφορετικά - επηρεαζόμουν και άλλαζα, σιγά-σιγά, από τη ζωή και το περιβάλλον… και τώρα βάζω το βιβλίο κάτω ακόμα μια φορά, και αναγνωρίζω ότι είμαι ένα Ξεβράκωτος [Sansculotte]! - Και όχι ένας χλωμός, χωρίς προσωπικότητα Ξεβράκωτος, αλλά ένας Μαρά [Marat].

Περιγράφει το μετασχηματισμό και το πολιτικό ξύπνημά του, στο πλαίσιο του αμερικανο-φιλιπινέζικου πολέμου, σε πυρακτωμένο αντι-ιμπεριαλιστή:

Θέλησα ο αμερικανικός αετός να πάει στριγκλίζοντας στον Ειρηνικό… Γιατί να μην ανοίξει τα φτερά του πάνω από τις Φιλιππίνες, αναρωτήθηκα; Είπα στον εαυτό μου, είναι εδώ άνθρωποι που έχουν υποφέρει για τρεις αιώνες. Μπορούμε να τους καταστήσουμε τόσο ελεύθερους όσο είμαστε κι εμείς οι ίδιοι, να τους δώσουμε μια κυβέρνηση και μια δική τους χώρα, μια μικρογραφία του αμερικανικού συντάγματος στον Ειρηνικό, και μια ολοκαίνουργια δημοκρατία να πάρει τη θέση της μεταξύ των ελεύθερων εθνών του κόσμου. Μου φάνηκε σαν ένας μεγάλος στόχος τον οποίο είχαμε βάλει στους εαυτούς μας. Αλλά, από τότε, έχω σκεφτεί λίγο περισσότερο και έχω διαβάσει προσεκτικά τη Συνθήκη του Παρισιού [που έδωσε ένα τέλος στον Ισπανο-Αμερικανικό πόλεμο], και έχω δει ότι δεν σκοπεύουμε να ελευθερώσουμε, αλλά να υποτάξουμε το λαό των Φιλιππίνων. Είχαμε πάει εκεί για να κατακτήσουμε, και όχι για να απελευθερώσουμε. Μου φαινόταν πιο σωστό και ήταν καθήκον μας να καταστήσουμε εκείνους τους ανθρώπους ελεύθερους, και να τους αφήσουμε να ασχοληθούν με τα εσωτερικά προβλήματά τους με τον τρόπο τους. Και έτσι είμαι αντι-ιμπεριαλιστής. Είμαι αντίθετος στο να μπήγει ο αετός τα νύχια του σε οποιοδήποτε άλλο έδαφος.

Mark Twain, America's best humorist. CREDIT: J. Keppler; Mayer, Merkel & Ottman, lith. "'Mark Twain,' America's best humorist." 1885. Prints and Photographs Division, Library of Congress.

Κατά τη διάρκεια του Αμερικανο-Φιλιπινέζικου πολέμου, ο Twain έγραψε μια ειρηνόφιλη ιστορία που τιτλοφορήθηκε Πολεμική Προσευχή [The War Prayer]. Μέσω αυτής της εσωτερικής προσπάθειας, ο Twain εκφράζει τις απόψεις του σχετικά με το παράλογο της σκλαβιάς και τη σπουδαιότητα της προσωπικής συνείδησης πέρα από τους νόμους της κοινωνίας. Έστειλε το έργο του στο Harper's Bazaar για δημοσίευση, αλλά στις 22 Μαρτίου 1905, το περιοδικό απέρριψε την ιστορία ως «όχι αρκετά ταιριασμένη σ’ ένα γυναικείο περιοδικό». Οκτώ ημέρες αργότερα, ο Twain έγραψε στο φίλο του Daniel Carter Beard, στον οποίο είχε διαβάσει την ιστορία, «εγώ δεν νομίζω ότι η προσευχή θα δημοσιευθεί στην εποχή μου. Κανένας αλλά ο νεκρός δεν επιτρέπεται να πει την αλήθεια». Επειδή είχε μια αποκλειστική σύμβαση με τους Harper & Brothers, ο Mark Twain δεν μπορούσε να δημοσιεύσει την The War Prayer αλλού κι έτσι παρέμεινε αδημοσίευτο έως το 1923.

Ο Twain υποστήριξε τους επαναστάτες στη Ρωσία ενάντια στους μεταρρυθμιστές, καθότι υποστήριζαν ότι πρέπει να ξεφορτωθούν τον Τσάρο, με βίαια μέσα, επειδή ειρηνικά δεν θα μπορούσε να γίνει τίποτε.