Ο Γκίντερ Γκρας και ο Εδουάρδο Γκαλεάνο

 

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 19.04.2015 


 Δεν αντέχουν όλοι οι λογοτέχνες, Ελληνες και ξένοι, τον χαρακτηρισμό του λόγιου, του διανοητή, του στοχαστή. Δεν είναι λίγοι ανάμεσά τους όσοι παράγουν ό,τι παράγουν δίχως πολλές πολλές σκέψεις και έγνοιες για τα φιλολογικά, περίπου σαν πρακτικοί ή εμπειροτέχνες, ή σαν ευνοημένοι των Μουσών. Βρίσκουν κάποια πηγή, σε μια καμπή του βίου τους, την εκμεταλλεύονται και χάρη σ’ αυτήν μέχρι τέλους μια σχετικώς αξιοπρεπή παρουσία, ή την εξαντλούν αργά ή γρήγορα κι ύστερα επαναλαμβάνουν κουραστικά τον κουρασμένο εαυτό τους. Δίχως σκοτούρες για την προϊστορία της τέχνης τους και για τους μάστορές της ή, αυτό είναι το κρίσιμο, δίχως αγωνία για τη διασύνδεσή της με τα εξωφιλολογικά, τα κοινωνικά και τα πολιτικά.

Γκίντερ Γκρας: Τα Waffen-SS, η «συνείδηση» της Γερμανίας και ένα ποίημα για την Ελλάδα

Ο γερμανός συγγραφέας και ποιητής Γκίντερ Γκρας, βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1999, πέθανε σε ηλικία 87 ετών, ανακοίνωσε το ίδρυμα που φέρει το όνομά του. Ο συγγραφέας του «Τενεκεδένιου ταμπούρλου» γεννήθηκε στην Ελεύθερη Πόλη του Ντάντσιχ (το σημερινό Γκντασκ της Πολωνίας) το 1927 και πολλά από τα έργα του διαδραματίζονταν στην πόλη αυτή. Για πολλούς, ο Γκρας ήταν η φωνή της μεταπολεμικής γενιάς της Δ. Γερμανίας η οποία έφερε το βάρος της ενοχής των προγόνων της για τις ακρότητες που διέπραξαν οι Ναζί στην Ευρώπη.

Γκίντερ Γκρας, η συνείδηση ενός έθνους

 

Οποιος είχε την τύχη να συνομιλήσει με τον Γκ. Γκρας αναγνώριζε στο πράο βλέμμα του και κυρίως στα εκφραστικά χέρια, που δεν άφηναν σχεδόν ποτέ την πίπα και τα σπίρτα, την ένταση του δημιουργού, στο χαρτί και το απτό υλικό. 

ΚΩΣΤΑΣ Θ. ΚΑΛΦΟΠΟΥΛΟΣ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 15/04/2015
Με τον θάνατο του Γκίντερ Γκρας, κλείνει σιγά σιγά κατ’ αρχάς το κεφάλαιο «πρώτη μεταπολεμική γενιά» της σύγχρονης γερμανικής, και ευρύτερα ευρωπαϊκής, λογοτεχνίας. Απομένει μόνο ο Μ. Βάλζερ, ως τελευταίος επιζών μιας (άτυπης) «γενιάς του ’30», αφού προηγήθηκαν αρκετές δεκαετίες πριν ο X. Μπελ (1917-1985), ο Π. Βάις (1916-1982) και ο Ού. Γιόνζον (1930-1980), οι οποίοι διαμόρφωσαν πρωτίστως τη λεγόμενη γερμανο-γερμανική λογοτεχνία, αναδείχθηκαν από τη λογοτεχνική ομάδα «Gruppe 47» και επιπλέον επανασυνέδεσαν την εθνική λογοτεχνία και γλώσσα με την ευρωπαϊκή παράδοση, που είχε αποκοπεί από την εποχή του Τόμας Μαν και του Γκότφριντ Μπεν.

Πέθανε ο Γερμανός νομπελίστας συγγραφέας Γκύντερ Γκρας σε ηλικία 87 ετών

• Το 1999 βραβεύτηκε με το Νόμπελ

ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ, 13/04/2015

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

• Αλέξης Τσίπρας για Γκύντερ Γκρας: Η Ελλάδα έχασε έναν πολύτιμο φίλο

Διαβάστε το ποίημα-ύμνο για την Ελλάδα με τίτλο «Η ντροπή της Ευρώπης», που έγραψε το 2012 ο Γκρας και ήταν ένα από τα τελευταία του έργα 

Στα 87 του χρόνια έφυγε από τη ζωή ο Γκύντερ Γκρας  ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς Γερμανούς συγγραφείς ο οποίος βραβεύτηκε το 1999 με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Εκτός από τα μυθιστορήματα με τα οποία έγινε γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο, έγραψε θεατρικά έργα και ασχολήθηκε με την ποίηση. Συγχρόνως είχε έντονη ανάμειξη στην πολιτική ζωή της Γερμανίας.

Πρόεδρος και πρωθυπουργός τιμούν τον Γκίντερ Γκρας

Η ΑΥΓΗ, 14/04/2015
«Πνευματική παρακαταθήκη για την Ελλάδα και τους Έλληνες συνιστά το έργο του Γκίντερ Γκρας», αναφέρει σε δήλωσή του για τον θάνατο του διακεκριμένου Γερμανού συγγραφέα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, ενώ στο συλλυπητήριο μήνυμά του ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας επισημαίνει ότι η Ελλάδα «έχασε έναν πολύτιμο φίλο».

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο πρωθυπουργός για τον Γκίντερ Γκρας

«Για την Ελλάδα και τους Έλληνες το έργο του Γκύντερ Γκρας συνιστά πραγματική πνευματική παρακαταθήκη», ανέφερε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος για το θάνατο του βραβευμένου, με Νόμπελ Λογοτεχνίας, γερμανού συγγραφέα. «Ο Γκίντερ Γκρας χάραξε στην σύγχρονη παγκόσμια -και ιδίως ευρωπαϊκή- λογοτεχνία ανεξίτηλα σύμβολα Ανθρωπισμού και Δικαιοσύνης» τόνισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και προσέθεσε: «Κι αυτό το βιώσαμε στον Τόπο μας εντελώς πρόσφατα, μεσ’ από απτά δείγματα ανυπόκριτου και ανιδιοτελούς Φιλελληνισμού, σε κρίσιμες για το Λαό μας στιγμές».

«Έφυγε» ο νομπελίστας συγγραφέας και ποιητής Γκύντερ Γκρας σε ηλικία 87 ετών

Πέθανε σε ηλικία 87 ετών ο γερμανός συγγραφέας και ποιητής Γκύντερ Γκρας, βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1999.

Ο συγγραφέας του «Τενεκεδένιου ταμπούρλου» γεννήθηκε στο σημερινό Γκντασκ της Πολωνίας και πολλά από τα έργα του διαδραματίζονταν στην πόλη αυτή.

Για πολλούς, ο Γκρας ήταν η φωνή της μεταπολεμικής γενιά της Γερμανίας που έφερε το βάρος της ενοχής των προγόνων της για τις ακρότητες που διέπραξαν οι Ναζί στην Ευρώπη.

Γκίντερ Γκρας: Ευρώπη ντροπή σου...

ΠΟΙΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

Ο Γερμανός νομπελίστας Γκίντερ Γκράς εξαπολύει τα βέλη του κατά της Ευρώπης για τη στάση που τηρεί έναντι της Ελλάδας, με ένα ποίημα που δημοσιεύει στην εφημερίδα του Μονάχου Süddeutsche Zeitung.

Σε αυτό το ποίημα, με τίτλο "Η ντροπή της Ευρώπης", που δημοσιεύεται αύριο Σάββατο και στην έντυπη έκδοση της γερμανικής εφημερίδας, ο Γκρας προειδοποιεί την ΕΕ: "Εσυ η Ευρώπη, θα πεθάνεις χωρίς ψυχή, χωρίς τη χώρα που σε δημιούργησε". "Καρφωμένη γυμνή στον πάσσαλο, γιατί είναι πνιγμένη στα χρέη, μια χώρα υποφέρει", γράφει ο 84χρονος Γερμανός συγγραφέας, στο κείμενο αυτό των δώδεκα στροφών που αποτελούνται από δύο στίχους η κάθε μία. Απευθυνόμενο άμεσα την Ευρώπη, το ποίημα αρχίζει έτσι: "Απομακρύνεσαι από τη χώρα, που ήταν το λίκνο σου, και είναι κοντά στο χάος, γιατί δεν συμμορφώθηκε με τις αγορές". Και αμέσως μετά αναφέρει ότι η χώρα αυτή "καταδικασμένη στη φτώχεια, της οποίας ο πλούτος κοσμεί τα μουσεία" είναι "ακόμα μόλις ανεκτή".

Περικυκλωμένος από τη Στάζι

2.000 αρχεία για τη δράση της διαβόητης μυστικής Αστυνομίας της πρώην Aνατολικής Γερμανίας εναντίον του νομπελίστα συγγραφέα σε ένα βιβλίο

Eνα νέο βιβλίο που αποκαλύπτει όλο το μέγεθος των δράσεων της διαβόητης Στάζι, της μυστικής Αστυνομίας της πρώην Aνατολικής Γερμανίας προκειμένου να κατασκοπεύσει τον βραβευμένο με Nόμπελ συγγραφέα Γκίντερ Γκρας, πρόκειται να κυκλοφορήσει τον Mάρτιο.

H Στάζι άνοιξε φάκελο για τον Γκρας, έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της μεταπολεμικής Γερμανίας, όταν εκείνος, το 1961, έγραψε μια ανοιχτή επιστολή με την οποία αντετίθετο στην κατασκευή του Tείχους του Bερολίνου, όπως αναφέρεται στο βιβλίο με τίτλο «Gunter Grass im Visier- Die Stasi- Akte».

«O Γκρας ήταν απίστευτα γνωστός στη ΛΔΓ» λέει ο συγγραφέας του νέου βιβλίου, Kέι Σλίτερ. «Tα βιβλία του ήταν απαγορευμένα για δεκαετίες, αλλά όλοι τον γνώριζαν. Eκείνος επισκεπτόταν συχνά τη ΛΔΓ και οι άνθρωποι έλεγαν "αυτός είναι ο Γκρας". Oταν, ο Γκρας επισκέφτηκε τη ΛΔΓ, το 1959 για την προώθηση του βιβλίου του «Tο τενεκεδένιο ταμπούρλο», η Στάζι επιχείρησε να παρακολουθήσει και να καταγράψει κάθε κίνησή του, δίνοντάς του τον κωδικό «Mπόλτζεν» («Σφήνα»).

«O Γκρας ήταν ολότελα περικυκλωμένος από κατασκόπους όταν έφτασε στη ΛΔΓ. Oλοι οι επίσημοι συνομιλητές του ήταν "ανεπίσημοι υπάλληλοι" (κατάσκοποι). Oλοι τους», σημειώνει ο Σλίτερ που εξέτασε περισσότερα από 2.000 αρχεία της Στάζι για να συνθέσει την έκδοση.

«Aκόμα κι αν προέρχονταν από ενώσεις συγγραφέων ή ήταν εκπρόσωποι εκδοτικών οίκων ή επίσημοι του κράτους, άνθρωποι του θεάτρου κλπ... ήταν απόλυτα περικυκλωμένος. Aυτό πραγματικά με εξέπληξε», δήλωσε ο Σλίτερ στο ραδιόφωνο της Bρέμης. «Aπό τη στιγμή που πέρασε από το Δυτικό Bερολίνο στο οριακό σημείο των συνόρων της Φρίντριχστρασε και έως ότου επέστρεψε, παρακολουθούνταν κάθε στιγμή. O Γκρας λέει ότι δεν το πρόσεξε ποτέ».

Oι πληροφοριοδότες αυτοί θα έδιναν αργότερα αναφορά στη Στάζι για το τι ακριβώς ο Γκρας έκανε ή είπε, τα οποία θα καταγράφονταν λεπτομερώς σε αρχεία που άνοιξαν μετά την επανένωση της Γερμανίας το 1990.

O Σλίτερ πιστεύει πως η Στάζι είχε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για τον Γκρας επειδή, σε αντίθεση με άλλους «εύκολους ιδεολογικά στόχους», όπως ο καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας, Kόνραντ Aντενάουερ, ο Γκίντερ Γκρας θεωρούνταν πιο ύπουλη απειλή, ως ενεργός υποστηρικτής του Σοσιαλδημοκρατικού Kόμματος και ιδιαίτερα της προεκλογικής εκστρατείας του Bίλι Mπραντ τις δεκαετίες του '60 και του '70.

• Σοφία Στυλιανού, ΕΘΝΟΣ, 02/01/2010

Οικογενειακό ξέπλυμα

ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΚΙ ΕΝΑΝ ΚΑΙΡΟ ΗΤΑΝ ΕΝΑΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΠΟΥ, ΑΝ ΚΑΙ ΠΡΟ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΕΙΧΕ ΠΑΡΕΙ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΝΟΜΠΕΛ, ΔΕΝ ΕΛΕΓΕ ΝΑ ΗΣΥΧΑΣΕΙ. ΜΑΖΕΨΕ ΛΟΙΠΟΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΒΑΛΕ ΝΑ ΔΙΗΓΗΘΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ. ΞΕΠΛΥΝΕ ΕΤΣΙ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΝΟΧΕΣ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. ΙΔΟΥ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΥΓΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην Ιστορία Σκοτεινού Θαλάμου ο Γκύντερ Γκρας (γεν. 1927) ξαναπιάνει τα νήματα της προσωπικής του ιστορίας εκεί όπου τα είχε αφήσει στο τέλος του αυτοβιογραφικού μπεστ σέλερ του Ξεφλουδίζοντας το Κρεμμύδι (Οδυσσέας). Αρχίζει δηλαδή από την εποχή που, σε ηλικία 31 ετών, δημοσίευσε το περίφημο Τενεκεδένιο Ταμπούρλο το 1959, βιβλίο που τον είχε εκτοξεύσει στο προσκήνιο της δημοσιότητας και που αργότερα μεταφέρθηκε στην οθόνη από τον Φόλκερ Σλέντορφ. Δεν υπάρχει τίποτα εδώ - και ευτυχώς ίσως- που θα τραβήξει την προσοχή των ΜΜΕ σαν την αποκάλυψη στο Ξεφλουδίζοντας το Κρεμμύδι ότι είχε διατελέσει στα 17 του στέλεχος των Waffen - SS, μια «εξομολόγηση» που μάλλον παραβίασε ανοικτές θύρες αλλά ξύπνησε μνήμες και επανέφερε στην επικαιρότητα το ζήτημα της συνολικής εμπλοκής και καθολικής ενοχής του γερμανικού έθνους. Αντίθετα, το παρόν βιβλίο είναι, φαινομενικά τουλάχιστον, πολύ λιγότερο αποκαλυπτικό και περισσότερο εσωστρεφές, καθώς μέσα από τα μάτια των οκτώ παιδιών του συγγραφέα από ποικίλους γάμους και συνευρέσεις ξεδιπλώνονται πτυχές της ιδιωτικής ζωής του από το 1960 ώς τις αρχές της δεκαετίας του ΄90, με περιστασιακές πινελιές που ζωγραφίζουν ως φόντο τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου.

Ο θάλαμος του τίτλου είναι η μαγική φωτογραφική μηχανή της οικογενειακής φίλης Μαρίας- ενός είδους alter ego του Γκρας που απαθανάτιζε σε όλη του τη ζωή αντικείμενα, χώρους και στιγμιότυπα, τα οποία εν συνεχεία ο συγγραφέας χρησιμοποιούσε στα βιβλία ή και στις εικαστικές του αναζητήσεις. Για τις ανάγκες της παρούσας μυθοπλασίας, η κάμερα αποκαλύπτει τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον. Λειτουργεί ως προφητικός μηχανισμός και οι προβλέψεις της επαληθεύονται ακόμη και αν πρόκειται για ιστορία υπό τη μορφή καρικατούρας, όπως στο επεισόδιο με τον τσοπάνη από την Ανατολική Γερμανία που την κοπανάει στη Δυτική μετά την ανέγερση του Τείχους. Και καλά ο προδότης των σοσιαλιστικών ιδεωδών τσοπάνης, με τα πρόβατα του λαού τι θα έκαναν οι δυτικογερμανικές αρχές;

Πρόκειται λοιπόν για αυτοβιογραφική πρόζα, αν και όπως εξηγεί ο Γκρας τροποποίησε πολλά από όσα ανακάλεσαν τα παιδιά του στις μαραθώνιες συνεδρίες που οργάνωσαν πότε στο σπίτι του ενός και πότε του άλλου. Δεν μπορούσε βεβαίως να μη σεβαστεί την ουσία των διαλόγων, και άλλωστε τα παιδιά πλησιάζουν πλέον τα εξήντα και έχουν δουλειά και οικογένεια. Εν τούτοις, με την ικανότητά του να αφηγείται ιστορίες, ο Γκρας μεταπλάθει όλο αυτό το υλικό παράγοντας αποσπασματικές αφηγήσεις που άλλοτε φωτίζουν τη ζωή του ίδιου και άλλοτε των ίδιων των παιδιών. Τα σπίτια όπου μετακόμιζε η οικογένεια, η προσάρτηση νέων οικογενειακών κλάδων και η αποκοπή άλλων, οι έρωτες και οι χωρισμοί, η υπερβολική ενασχόληση του πατέρα με τον εαυτό του και τη δημόσια δραστηριότητά του, το γεγονός ότι ο Γκρας δεν έπαιξε σχεδόν ποτέ με τα παιδιά του, οι πληγές που άνοιγαν κάθε φορά που προστίθεντο νέα μέλη στην οικογένεια και αποχωρούσαν κάποια άλλα, αναλύονται χωρίς δραματικές κορυφώσεις, με μια βιβλική- αυτοκυριαρχημένη ανασκαφή του παρελθόντος. Η καθημερινότητα θριαμβεύει, όπως συχνά γίνεται σε τέτοιου είδους οικογενειακές συνάξεις. Συνταγές, εκδρομές, μικροεπεισόδια, πάνω απ΄ όλα η παλιομοδίτικη γραφομηχανή τού μπαμπά και η μαγική κάμερα της Μαρίας που δίνει ζωή σε μια αφίσα των Μπιτλς ή τοποθετεί τον Φραντς Μπεκενμπάουερ στο παιδικό δωμάτιο, κυριαρχούν στην αφήγηση.

• Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός, ΤΑ ΝΕΑ, 05/12/2009