Showing posts with label Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Φραγκφούρτης. Show all posts
Showing posts with label Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Φραγκφούρτης. Show all posts

Wednesday, October 15, 2008

Η πνευματική Τουρκία στη Φραγκφούρτη

Φωτογραφία
Α. ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ, ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη, 15 Οκτωβρίου 2008

Τα εξήντα χρόνια της γιορτάζει εφέτος η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου της Φραγκφούρτης, η μεγαλύτερη στον κόσμο, που ανοίγει σήμερα τις πύλες της στο κοινό. Αλλά η παράδοση είναι πολύ πιο βαθιά και μας πάει 500 χρόνια πίσω, όταν ο Γιοχάνες Γκούτενμπερκ εφηύρε την τυπογραφία στην πόλη του Μάιντς που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη Φραγκφούρτη. Την πρώτη έκθεση τη διοργάνωσαν οι τοπικοί βιβλιοπώλες και ως τα τέλη του 17ου αιώνα ήταν η σημαντικότερη στην Ευρώπη. Την περίοδο του Διαφωτισμού, εξαιτίας πολιτικών κατεξοχήν λόγων, την αντικατέστησε η έκθεση της Λειψίας αλλά η έκθεση της Φραγκφούρτης επαναλειτούργησε μετά τον Β Δ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1949 και έκτοτε παραμένει η σημαντικότερη στον κόσμο. Εφέτος μάλιστα οι διοργανωτές δημιούργησαν ειδικό ιστότοπο στο Διαδίκτυο όπου μπορεί κανείς να βρει πλήθος πληροφοριών και ντοκουμέντων που όλα μαζί συνθέτουν την ιστορία του θεσμού από το 1949 ως τις μέρες μας.

Τιμώμενη χώρα εφέτος είναι η Τουρκία που συμμετέχει με μια τεράστια αποστολή περίπου 1.000

ατόμων στην οποία περιλαμβάνονται εκδότες, συγγραφείς και καλλιτέχνες. Διακόσιες πενήντα εκδηλώσεις περιλαμβάνει το πρόγραμμα. Συναυλίες, παραστάσεις, χάπενινγκ εκθέσεις και συμπόσια υπό τον τίτλο «Η Τουρκία με όλα της τα χρώματα». Είναι η πρώτη φορά που η γειτονική χώρα στέλνει στο εξωτερικό μια τόσο μεγάλη αποστολή. Βεβαίως ο αστέρας των συγγραφέων της που μεταβαίνουν στη Φραγκφούρτη είναι ο τιμηθείς πρόπερσι με το Νομπέλ Λογοτεχνίας Ορχάν Παμούκ, ο οποίος είναι πρώτος στο πρόγραμμα των δημοσίων αναγνώσεων. Ακόμη και η μερίδα των σκληροπυρηνικών στον τουρκικό Τύπο που όταν ανακοινώθηκε η απονομή του πρώτου Νομπέλ στον Παμούκ είπε «το πήραμε αλλά δεν το ευχαριστηθήκαμε», εφέτος κυκλοφορεί με πηχυαίους τίτλους του τύπου «Η Τουρκία λάμπει στη Φραγκφούρτη». (Ας θυμίσουμε ότι το 2005 ο Παμούκ είχε μιλήσει ανοιχτά για τη γενοκτονία των Αρμενίων.)

Πέραν όμως αυτών στην έκθεση ερευνώνται με συμπόσια, αναλύσεις και δημόσιο διάλογο ανάμεσα στους ενδιαφερομένους ορισμένα μείζονα ζητήματα που θα καθορίσουν το μέλλον του βιβλίου, της εκδοτικής βιομηχανίας και γενικότερα της παραγωγής του γραπτού λόγου στο μέλλον, με πρώτο και καλύτερο το θέμα της ψηφιοποίησης, δηλαδή της μεταφοράς των βιβλίων και των κειμένων σε ηλεκτρονική μορφή. Θα ζήσει το τυπωμένο βιβλίο, το έντυπο γενικότερα, και τι μορφή θα έχει στο μέλλον;

Αλλά υπάρχουν και ειδικά σεμινάρια για τη διαχείριση των συγγραφικών δικαιωμάτων, τη σύναψη συμβολαίων ανάμεσα σε εκδότες από διαφορετικές χώρες, τους τρόπους διαπραγμάτευσης κ.ά.

Στην έκθεση θα συμμετάσχουν περισσότεροι από 7.000 εκθέτες από 100 και πλέον χώρες. Υπολογίζεται ότι και εφέτος ο αριθμός των επισκεπτών στις πέντε ημέρες που διαρκεί η έκθεση θα πλησιάσει τις 300.000.

Tuesday, October 7, 2008

Το ραντεβού της Φρανκφούρτης



Του Κώστα Θ. Καλφόπουλου, Η Καθημερινή, Tρίτη, 7 Oκτωβρίου 2008

Από το μεσαιωνικό «σοκκάκι των βιβλίων» (B­chergasse), στην παλιά πόλη της Φρανκφούρτης, μέχρι τον σύγχρονο εκθεσιακό χώρο μεσολάβησαν οχτώ αιώνες και αμέτρητοι τόνοι χαρτιού και μελάνης. Χρειάστηκαν όμως λίγες δεκαετίες, ώστε η πόλη του Γκαίτε και του Αντόρνο να αναλάβει τα πρωτεία ανάμεσα στις διεθνείς εκθέσεις βιβλίου.
  • Σύντομη ιστορία έξι δεκαετιών
Το 1951, για πρώτη φορά η Εκθεση μεταφέρεται από την Paulskirche στον εκθεσιακό χώρο (Kongres shalle) και, επίσης, για πρώτη φορά απονέμεται το Βραβείο Ειρήνης (Α. Σβάιτσερ). Το 1967, φοιτητές και εκδότες θα διαδηλώσουν στο «ελληνικό περίπτερο» την αλληλεγγύη τους στον ελληνικό λαό, αλλά και την οργή τους για το εκδοτικό συγκρότημα Σπρίνγκερ. Ενα χρόνο αργότερα, η αστυνομοκρατία θα κυριαρχεί εντός κι εκτός της Εκθεσης, ερχόμενη σε σύγκρουση με την εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση (ΑΡΟ), ο λόγος γίνεται πλέον για «έκθεση αστυνομίας» (Polizeimesse) και όχι βιβλίων. Η δεκαετία του ’70 θα ταράξει τα νερά, καθώς διοργανώνεται η «Αντι-έκθεση» (Gegenbu chmesse), ως απάντηση στον συντηρητισμό του θεσμού. Το ίδιο διάστημα πάντως, η Εκθεση ανοίγεται στα μπεστ σέλερ και ανακαλύπτει τις στρατηγικές του μάρκετινγκ. Το «γερμανικό φθινόπωρο» (1977) θα ρίξει βαριά τη σκιά του, μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι (Suhrkamp, Fischer, Rowohlt, Wagenbach) θα τεθούν αλληλέγγυοι με τον Χ. Μπάιλ, τον Γκ. Γκρας, τον Β. Μπίρμαν, που θα χαρακτηριστούν ως «συμπαθούντες των τρομοκρατών» (RAF).

Η δεκαετία του ’90, δεκαετία της επικοινωνιακής έκρηξης και του Διαδικτύου, δεν θα βρει απροετοίμαστη την Εκθεση, που γνωρίζει πλέον να συνδυάζει υποδειγματικά τον πολιτισμό με το εμπόριο, την εκπαίδευση με την επικοινωνία, τη μόρφωση με την ψυχαγωγία.

Το 2001, η συμμετοχή της Ελλάδας ως «φιλοξενούμενης χώρας» θα αποβεί κατώτερη των προσδοκιών και πτωχή σε συγκομιδή μεταφράσεων.

Οι υπαίθριοι βιβλιοπώλες που απλώνουν μπροστά στην είσοδο την πραμάτεια τους, δίνουν μια «πρόγευση» της περιπλάνησης και των αναζητήσεων. Κάθε βιβλιόφιλος ξέρει πως στους επιμελημένους πάγκους τους μπορεί να εντοπίσει μικρούς θησαυρούς, που κάποτε κοσμούσαν τα ράφια των βιβλιοπωλείων, των βιβλιοθηκών και των εκθεσιακών περιπτέρων.

Ομως, η Εκθεση Βιβλίου είναι αδιανόητη (και δυσνόητη) χωρίς δύο βασικές προϋποθέσεις: το λογοτεχνικό ένθετο της Frankfurter Allgemeine και τις εκδόσεις Suhrkamp. Η πρώτη δίνει τον «λογοτεχνικό κανόνα» του φθινοπώρου, η δεύτερη, δεσπόζει στη Halle 4, και κορυφώνει τη συμμετοχή της με τη δεξίωση των μεγάλων ονομάτων, η οποία, αποτελεί το «λογοτεχνικό-κοσμικό γεγονός» της Εκθεσης, αν όχι και της χρονιάς. Ακόμα και η σύγχρονη γερμανική λογοτεχνία την έχει εκμεταλλευτεί ως σκηνικό, στα μυθιστορήματα του Μάρτιν Βάλζερ, που προκάλεσε τη ρήξη ανάμεσα στον συγγραφέα, τις εκδόσεις Ζούρκαμπ και τον Μ. Ράιχ - Ρανίτσκι, και του Μπόντο Κίρχοφ.

Σήμερα, η Εκθεση δεν είναι το μοναδικό meeting point των λογοτεχνών, των ατζέντηδων και των κριτικών. Τα big deal και τα «ιερά τέρατα» λιγοστεύουν. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί (Arte, 3sat) και τα εκδοτικά συγκροτήματα (ΖΕΙΤ, Spiegel) παρουσιάζουν πλέον στους χώρους της Εκθεσης τις εκπομπές τους.

Η απονομή του Βραβείου Ειρήνης στην Paulskirche (μ.ά. Χ. Εσσε, Χ. Σεμπρούν, Μ. Φρις, Σ. Ζόνταγκ, Γ. Χάμπερμας, Ο. Παμούκ) αποτελεί την κορύφωση των εκδηλώσεων και, ταυτόχρονα, το έναυσμα για τον σχεδιασμό της επόμενης Εκθεσης.

Monday, October 6, 2008

Η Τουρκία στη Φραγκφούρτη

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ

Στα εξηντάχρονα της μεγαλύτερης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου τιμώμενη χώρα είναι η γειτονική μας, με 220 τίτλους μεταφρασμένους στα γερμανικά

ΣΠΥΡΟΣ ΜΟΣΚΟΒΟΥ


Ο Ορχάν Παμούκ

Ο πολυχρονεμένος πατισάχ Αμπντούλ Χαμίτ Β' (1842-1918), σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διακυβέρνησε με σιδηρά πυγμή και προέβη σε χρήσιμες διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Ηταν όμως στραβομύτης και χολωνόταν όταν του το υπενθύμιζαν. Εβγαλε λοιπόν φιρμάνι απαγορεύοντας κάθε υπαινιγμό στη δυσπλασία του προσώπου του και θέτοντας υπό αυστηρή λογοκρισία τη χρήση της λέξης «μύτη». «Η μύτη του σουλτάνου» είναι ο τίτλος έκθεσης με τουρκικές πολιτικές γελοιογραφίες, που μαζί με περίπου 250 άλλες εκδηλώσεις συνοδεύει την τουρκική παρουσία στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Φραγκφούρτης (15-19 Οκτωβρίου). Η έκθεση της Φραγκφούρτης, ο σημαντικότερος στον κόσμο κόμβος αγοραπωλησίας δικαιωμάτων του βιβλίου, κλείνει εφέτος τα 60 της χρόνια και έχει καλέσει ως τιμωμένη χώρα την Τουρκία, όπως είχε καλέσει το 2001 και την Ελλάδα. Αν σκεφθεί κανείς ότι στη Γερμανία ζουν τουλάχιστον δυόμισι εκατομμύρια Τούρκοι, αντιλαμβάνεται τα λόγια του διευθυντή της έκθεσης Γιούργκεν Μπόος: «Νιώθουμε την Τουρκία πολύ κοντά μας, σχεδόν σαν γειτονική χώρα».

  • Πολυχρωμία

Αλλά τι κομίζει στη Φραγκφούρτη αυτός ο τόσο μακρινός γείτονας; Μια «γοητευτική πολυχρωμία», όπως υπόσχεται το σλόγκαν της τουρκικής διοργάνωσης. Η διαρρύθμιση του τεράστιου προαυλίου ανάμεσα στις αίθουσες της έκθεσης θα θυμίζει καταυλισμό νομάδων ή ανατολίτικο παζάρι: μεγάλα αντίσκηνα παρατεταγμένα γύρω από έναν μεταλλικό κεντρικό πύργο και μέσα τους δείγματα ειρηνικών τεχνών και επιδόσεων, βιβλιοδεσίας, καλλιγραφίας και περιηγητικών περιπλανήσεων. Η μεγάλη έκθεση «Το ταξίδι της γραφής προς την Ανατολία» θα τεκμηριώνει την ιστορία ενός εγγράμματου έθνους, το παρόν του οποίου θα πιστοποιούν και χίλιοι εκπρόσωποι του πολιτισμού, ανάμεσά τους κάτι παραπάνω από 200 συγγραφείς. Οι προσδοκίες της Τουρκίας είναι υψηλές και εντάσσονται στο γενικότερο ευρωπαϊκό όραμά της. «Παίρνουμε μια καινούργια κατεύθυνση επειδή πιστεύουμε ότι καθ' οδόν προς την Ευρωπαϊκή Ενωση δεν έχουμε δείξει ως σήμερα στους εταίρους μας ικανοποιητικά ούτε την ιστορική μας κληρονομιά ούτε το δυναμικό της μοντέρνας Τουρκίας» δήλωσε πρόσφατα στη Φραγκφούρτη ο Αχμέτ Αρι, πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής.

  • Περιλαίμιο

Στη μοντέρνα Τουρκία εννοείται ότι δεν διώκεται πλέον ο χλευασμός της μύτης του σουλτάνου. Διώκεται όμως βάσει της διαβόητης παραγράφου 301 του τουρκικού ποινικού κώδικα όποιος προσβάλλει την τουρκική ταυτότητα και εθνική αξιοπρέπεια. Ανάμεσα στους διωχθέντες είναι και πολλοί συγγραφείς, επειδή για παράδειγμα αναφέρθηκαν κάπου στη «γενοκτονία των Αρμενίων», όπως η γνωστή Ελίφ Σαφάκ και ο πασίγνωστος πλέον μετά το Νομπέλ Λογοτεχνίας 2006 Ορχάν Παμούκ. Ο Παμούκ θα είναι παρών στη Φραγκφούρτη με το μόλις μεταφρασμένο στα γερμανικά βιβλίο του «Το μουσείο της αθωότητας» αλλά και ως βασικός ομιλητής στην τελετή των εγκαινίων. Αλλά για την παράγραφο 301 ούτε λέξη. Παρούσα στη Φραγκφούρτη θα είναι και η συγγραφέας Ασλί Ερντογάν με το βιβλίο της «Η πόλη με την κόκκινη πελερίνα» που επεσήμανε κιόλας η γερμανική κριτική. Η Ερντογάν κυκλοφορεί ακόμη με ένα τεράστιο περιλαίμιο - εδάρη άγρια από αστυνομικούς κατά τη βίαιη καταστολή της πρωτομαγιάτικης διαδήλωσης στην Κωνσταντινούπολη. Ούτε για την αστυνομική βία λέξη στη Φραγκφούρτη;

  • Μακιγιάζ

Προφανώς το ευρωπαϊκό μακιγιάζ δεν επιτρέπει αναφορές στα... χιλιοειπωμένα και τετριμμένα. Αντίθετα, η τουρκική πολιτική εισέβαλε απρόσμενα στη Φραγκφούρτη έναν μήνα πριν από την έκθεση και δη με την τελευταία λέξη της: τη λυσσαλέα αντιπαράθεση του κεμαλικού κατεστημένου υπό το λάβαρο του χωρισμού της θρησκείας από το κράτος με τις ανερχόμενες κοινωνικές τάξεις υπό τη σημαία ενός μετριοπαθούς Ισλάμ. Στην Κεντρική Ευρώπη οι κοινωνικές αυτές προστριβές προβάλλονται συνήθως ως πάλη του φωτός με το σκότος. Είκοσι γνωστοί κεμαλιστές συγγραφείς λοιπόν με κοινή δήλωση τα βρόντηξαν και εξήγγειλαν την αποχή τους από τη Φραγκφούρτη καταγγέλλοντας την κυβέρνηση Ερντογάν ότι θέλει να εκμεταλλευθεί το βήμα της έκθεσης για να προπαγανδίσει έντεχνα τον εξισλαμισμό της Τουρκίας. Πέτρα του σκανδάλου μεταξύ άλλων: στην τελετή των εγκαινίων δεν θα παιχθεί το ορατόριο «Ναζίμ Χικμέτ» του συνθέτη, διάσημου πιανίστα και επικριτή της πολιτικής Ερντογάν Φαζίλ Σέι. Θα παιχθεί ένα ορατόριο του τούρκου σουφιστή του 13ου αιώνα Γιουνούς Εμρέ.

  • Εγωμανής

Πώς θα βγάλει άκρη μέσα από όλα αυτά ο γερμανός αναγνώστης, πώς θα καταλάβει; Ποια είναι η ιστορία αυτής της σημερινής, εξόφθαλμα «ελαττωματικής», τουρκικής δημοκρατίας; Γιατί οι ένοπλες δυνάμεις εξακολουθούν να διαθέτουν κύρος και να θεωρούνται στυλοβάτης του έθνους, παρά τα πραξικοπήματα του 1960, του 1971 και του 1980; Πώς ερμηνεύεται ο ζωντανός τουρκικός εθνικισμός και η διάχυτη αίσθηση μιας επιβουλής εκ των έξω; Ολα ξεκινούν με τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, μια νέα βιογραφία του οποίου μόλις εξέδωσε ο καθηγητής Τουρκολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βαμβέργης Κλάους Κράιζερ. Στη δράση του Κεμάλ Ατατούρκ βρίσκονται τα σπέρματα όλων των κατοπινών εξελίξεων. Ο ιδρυτής της σύγχρονης Τουρκίας ήταν ένας εγωμανής και μέθυσος οραματιστής. Αυτό το όραμα, όμως, μιας τουρκικής δημοκρατίας δηλαδή κατά τα δυτικά πρότυπα που θα διαδεχόταν την παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα πρέπει να έλκει την καταγωγή του από τα παιδικά χρόνια του Μουσταφά στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η πόλη ήταν ένα ανοιχτό χωνευτήρι εβραίων, Τούρκων, Ελλήνων και πολλών άλλων ακόμη. Γι' αυτό και η μεγάλη εφημερίδα «Die Welt» παρουσίασε τη βιογραφία αυτή με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η Θεσσαλονίκη ευθυνόταν τελικά για όλα».

Ολα τα τουρκικά βιβλία που μεταφράστηκαν εφέτος στα γερμανικά εν όψει της Φραγκφούρτης είναι 220, από τα οποία 70 είναι λογοτεχνικοί τίτλοι. Η τουρκική λογοτεχνία είναι μέχρι στιγμής ένα άγνωστο μέγεθος. Οι γερμανικοί εκδοτικοί οίκοι, όπως ακριβώς και με την περίπτωση της Ελλάδας, περιμένουν από τη λογοτεχνία αυτή να αναδείξει ένα μεγάλο όνομα που στη συνέχεια θα ευαισθητοποιήσει το αναγνωστικό κοινό και για άλλα, μικρότερα αλλά εξίσου ενδιαφέροντα τουρκικά ονόματα. Το είπε με δικά της λόγια και η συγγραφέας Ναζλί Εράι κατά την παρουσίαση του τουρκικού προγράμματος στη Φραγκφούρτη: «Κανένας δεν μπορεί να ξέρει εκ των προτέρων τις εκπλήξεις που κρύβει μέσα του ένα κλειστό σεντούκι». Στην πραγματικότητα το τουρκικό σεντούκι άνοιξε το αργότερο το 2006 και έβγαλε από μέσα τον Ορχάν Παμούκ. Μέχρι στιγμής ωστόσο συνέχεια δεν διεφάνη.

  • Ο κ. Σπύρος Μοσκόβου είναι διευθυντής του ελληνικού προγράμματος της Deutsche Welle.


Το ΒΗΜΑ, 05/10/2008