Διαξιφισμοί Γερουλάνου- ΛΑ.Ο.Σ για το βιβλίο που προτάθηκε για βράβευση

«Είναι δικαίωμά σας να αναφέρετε το μυθιστόρημα σαν ‘ανθελληνικό’ και σε παλαιότερη ερώτησή σας ‘ανυπόστατο λιβελογράφημα’ και είναι υποχρέωσή μας να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμά σας να το λέτε, αλλά δεν οφείλουμε εμείς να υιοθετούμε αυτό που προτείνετε» δήλωσε ο υπουργός Πολιτισμού Παύλος Γερουλάνος απαντώντας σε επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή του ΛΑΟΣ Γ. Ανατολάκη σχετικά με το προταθέν προς βράβευση βιβλίο του Β. Γκουρογιάννη «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή».

«Το βιβλίο που αναφέρεστε είναι μυθιστόρημα και είναι προϊόν τέχνης είτε μας αρέσει είτε δεν μας αρέσει αυτό που λέει. Δεν είναι ιστορικό βιβλίο. Δεν είναι στην πρόθεσή μου να λογοκρίνω ένα προϊόν τέχνης είτε αυτό ταιριάζει στην αισθητική μου ή την πολιτική μου φιλοσοφία είτε όχι. Η απαγόρευση παρουσίασης προϊόντων τέχνης δεν έγκειται σε μια σύγχρονη δημοκρατία, ο δε χαρακτηρισμός μιας τέχνης ως επικίνδυνη και αντεθνική παραπέμπει σε μια εποχή που νομίζω ότι οι περισσότεροι εδώ μέσα δεν θα θέλαμε να θυμόμαστε» πρόσθεσε ο κ. Γερουλάνος και συνέχισε: «Το δικαίωμά του συγγραφέα να γράφει αυτά τα οποία γράφει και το δικό σας δικαίωμά σας να λέτε αυτά που λέτε πηγάζουν από τις ίδιες αρχές, παρότι υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν, και συγκαταλέγομαι σε αυτούς, ότι στην προκειμένη περίπτωση αυτό που είναι επικίνδυνο δεν είναι η ελευθερία της έκφρασης αλλά η λογοκρισία της».

Αναπτύσσοντας την ερώτησή του, ο βουλευτής του ΛΑΟΣ Γ. Ανατολάκης είπε πως χαίρεται γιατί το βιβλίο αυτό δεν βραβεύτηκε αλλά «η ζημιά έγινε μόνο και μόνο που ο κρατικός φορέας το πρότεινε». Είπε ακόμη ότι στη σελίδα 137 γράφει ότι η «ΕΛ.ΔΥ.Κ ήταν ντουμάνι στην πρέζα και τα χάπια», στην 276 «υπήρξαμε κι εμείς εξίσου εγκληματίες πολέμου», στη 211 ότι «κατά τους βαλκανικούς πολέμους ο ελληνικός στρατός έκανε εθνοκάθαρση στη Μακεδονία». «Το να προταθεί αυτό το βιβλίο από το υπουργείο είναι σαν να υβρίζετε κι εσείς» πρόσθεσε ο βουλευτής και ζήτησε από τον υπουργό να δώσει απάντηση στους συγγενείς των νεκρών των τραυματιών και αγνοούμενων.

«Δεν υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος εδώ μέσα που να αμφισβητεί τον ηρωισμό των πεσόντων στην Κύπρο» είπε στη δευτερολογία του ο Παύλος Γερουλάνος, ο οποίος συνεχάρη -με την ευκαιρία- τον Γ. Καλπούζο για την βράβευση του βιβλίου του «Ιμαρέτ». Όπως διευκρίνισε, σχετικά με την διαδικασία επιλογής των βιβλίων και της τελικής βράβευσης, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) δεν επεμβαίνει ποτέ ούτε στις προτάσεις ούτε στη διαδικασία επιλογής των βραβευμένων βιβλίων. «Το μυθιστόρημα του Γκουρογιάννη δεν το πρότεινε το ΕΚΕΒΙ, προτάθηκε από ψήφο των μελών των λεσχών ανάγνωσης που λειτουργούν στην Ελλάδα. Φέτος ψήφισαν δύο χιλιάδες μέλη και διάλεξαν 15 βιβλία από 300 τίτλους. Ο αριθμός των ανθρώπων που ψήφισαν για τα βιβλία ξεπέρασε τις 3.000 άτομα» είπε ο υπουργός Πολιτισμού.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΣΕ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

• «Η λογοτεχνία έχει αρχίσει και πάλι να ενοχλεί»

• Ματαιώθηκε, έπειτα από επεισοδιακή εισβολή ομάδας βετεράνων ΕΛΔΥΚ, Κυπρίων και ακροδεξιών νεαρών, η παρουσίαση του μυθιστορήματος «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» του Βασίλη Γκουρογιάννη

«Κάτω τα χέρια απ΄ την ΕΛΔΥΚ» «και Ελλάς - Κύπρος- Ένωσις» ήταν μερικά μόνο απ΄ τα συνθήματα που φώναζε μια ετερόκλητη ομάδα εξαγριωμένων ανθρώπων (βετεράνοι ΕΛΔΥΚ, συγγενείς πολεμιστών Κύπρου, Κύπριοι φοιτητές και νεαροί ακροδεξιάς απόχρωσης)

η οποία λίγο μετά τις 8 εισέβαλε στην κατάμεστη αίθουσα της Στοάς του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου και Σταδίου) και μοιράζοντας προκηρύξεις- με την υπογραφή «Έλληνες Πατριώτες» - ακύρωσε στην πράξη την παρουσίαση του τελευταίου μυθιστορήματος «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» του Βασίλη Γκουρογιάννη.

Η υπόθεση του μυθιστορήματος αφορά σε μια ομάδα βετεράνων του πολέμου στην Κύπρο το 1974 κατά την εισβολή του Αττίλα, οι οποίοι επιστρέφουν στα πεδία των μαχών τρεις δεκαετίες αργότερα. Μεγάλο μέρος του βιβλίου βασίζεται σε μαρτυρίες Ελλήνων και Τούρκων βετεράνων που πήραν μέρος στον πόλεμο.

Με συνθήματα κατά του «προδότη» και «πράκτορα των Τούρκων» συγγραφέα, η ομάδα που υπέγραφε τα φυλλάδιά της ως «Έλληνες Πατριώτες» δεν επέτρεψε- με έντονο τρόπο- να αρχίσει η παρουσίαση του βιβλίου, θεωρώντας πως ο συγγραφέας «δεν μπορεί να φτύνει στη μνήμη των ηρώων του πολέμου», αποκαλώντας τον «Νενέκο». Στα φυλλάδια σημείωναν ότι ο συγγραφέας παρουσιάζει τους Έλληνες πολεμιστές ως «πρεζάκηδες και εγκληματίες ίδιους με τους Τούρκους».

Λίγο μετά την πρώτη εισβολή, ακολούθησε και δεύτερη από ομάδα περίπου 15 νεαρών με κράνη και μαντίλια στα πρόσωπα, που άπλωσαν ένα πανό με τη λέξη «Αυτόνομοι», ενώ εν χορώ έβριζαν τον συγγραφέα. Στην παρουσίαση παρευρίσκονταν, μεταξύ άλλων, οι Δημήτρης Μαρωνίτης, Μάνος Ελευθερίου, Σωτήρης Δημητρίου, Νίκος Κουνενής, Γιάννης Τζαννετάκος, Δημοσθένης Κούρτοβικ, Μιχάλης Πιερής. «Σήμερα αποδείχθηκε πως η δημοκρατία μας δεν έχει και πολύ βαθιές ρίζες και τα ψυχοπαίδια του Ιωαννίδη και του Παπαδόπουλου είναι εδώ, είναι σε θέση να ματαιώνουν πνευματικές εκδηλώσεις. Τέτοια πράγματα δεν γίνονται ούτε σε τριτοκοσμικές χώρες. Ο κόσμος είδε, ας βγάλει τα δικά του συμπεράσματα», δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας του επίμαχου βιβλίου Βασίλης Γκουρογιάννης. Από την πλευρά του ο Δημήτρης Σπανογιάννης, ένας εκ των ομιλητών της ματαιωθείσας εκδήλωσης και πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Πολεμιστών ΕΛΔΥΚ ΄74, σημείωσε πως «δεν χαρακτηρίζει αυτή η ενέργεια μιας μειοψηφίας το σύνολο των βετεράνων της ΕΛΔΥΚ». «Εγώ το βλέπω από τη θετική πλευρά», λέει στα «ΝΕΑ» ο Δημοσθένης Κούρτοβικ. «Και το λέω αυτό γιατί η λογοτεχνία έχει αρχίσει πάλι να ενοχλεί. Δεν είναι τυχαίο πως έχουμε πολλά κρούσματα τον τελευταίο χρόνο με επιθέσεις σε εκδηλώσεις βιβλίων αλλά και σε θεατρικές παραστάσεις. Είτε από αναρχικούς, είτε από ακροδεξιούς. Η λογοτεχνία και η τέχνη εν γένει έχει αρχίσει να γίνεται και πάλι σημαντική».

ΙΝFΟ

Βασίλης Γκουρογιάννης, «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή», Εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 417, τιμή: 18 ευρώ.

«Χωρίς να έχουν διαβάσει το βιβλίο»

Ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, που ήταν επίσης ένας εκ των ομιλητών μιλώντας στα «ΝΕΑ» χαρακτήρισε «θλιβερό γεγονός και τραυματική εμπειρία όλα όσα συνέβησαν στη Στοά του Βιβλίου. Το φαινόμενο των εισβολών σε παρουσιάσεις βιβλίων δεν είναι μόνο προσβλητικό για τα ελληνικά γράμματα αλλά και για τη δημοκρατία. Δεν είναι δυνατόν άνθρωποι που δεν έχουν καν διαβάσει το βιβλίο να εισβάλουν στην αίθουσα, να προπηλακίζουν τον συγγραφέα, να μην αφήνουν τόσο κόσμο να παρακολουθήσει μια εκδήλωση. Η δημοκρατία μας, που υποτίθεται πως είναι εδραιωμένη, ας αποφασίσει με ποιον είναι».

• Του Δημήτρη Ν. Μανιάτη, ΤΑ ΝΕΑ: Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2009

Στόχος ακροδεξιών ο Γκουρογιάννης

Δύο πανεπιστημιακοί, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης από την Αθήνα κι ο Μιχάλης Πιερής από την Κύπρο και δύο βετεράνοι της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) επρόκειτο να μιλήσουν στη χθεσινοβραδινή παρουσίαση του μυθιστορήματος του Βασίλη Γκουρογιάννη «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» (Μεταίχμιο) στη Στοά του Βιβλίου.

«Μοναδική μου πρόθεση ήταν ο ανθρώπινος πόνος να μεταμορφωθεί σε αισθητικό αποτέλεσμα», έχει πει ο Β. Γκουρογιάννης για το βιβλίο του, που επαινέθηκε ολόθερμα από την κριτική

Η εκδήλωση δεν έγινε ποτέ. Κουκουλοφόροι, αλλά και κάποιοι ακάλυπτοι νεαροί τραμπούκοι του ακροδεξιού χώρου εισέβαλαν στην αίθουσα, προπηλάκισαν τους ομιλητές και φωνάζοντας συνθήματα υπέρ της «ΕΟΚΑ Β» έσπασαν αντικείμενα, έκαψαν βιβλία και μοίρασαν φυλλάδια εναντίον του βιβλίου, που έφεραν την υπογραφή «Ελληνες Πατριώτες». Υστερα απ' όλα αυτά, παρά την (αμέτοχη πάντως) παρουσία των ΜΑΤ γύρω απ' το τετράγωνο, οι διοργανωτές της παρουσίασης έκριναν σοφότερη τη ματαίωσή της.

Ηταν η κατάληξη μιας προαναγγελθείσας ουσιαστικά επίθεσης: Ελάχιστες μέρες μετά την έκδοση του βιβλίου η ακροδεξιά εφημερίδα «Στόχος» άρχισε να αρθρογραφεί με πηχυαίους τίτλους εναντίον του Γκουρογιάννη και των όσων γράφει. Πολλοί άλλωστε από τους παρευρισκομένους αναγνώρισαν χθες ανάμεσα στο κοινό τον εκδότη της.

Εκτός βέβαια από τους τραμπούκους που διέλυσαν την εκδήλωση, υπήρχε μια δεύτερη ομάδα φιλήσυχων διαμαρτυρόμενων εναντίον του βιβλίου. Ηταν συγγενείς Κυπρίων αγνοουμένων ή πρώην αξιωματούχοι της ΕΛΔΥΚ ή και «Ελλαδίτες» που είχαν πολεμήσει στην Κύπρο. Ενας δυο συστήθηκαν ως «Θλιμμένοι και σκεπτόμενοι», σε αντιδιαστολή με τους φιλοπόλεμους εισβολείς. Οι άνθρωποι αυτοί, όπως ο συγκινημένος Κωνσταντίνος Μαυρουδής (Ελλαδίτης, φαντάρος το '74 και επί 6μηνο αγνοούμενος), σκόπευσαν να παρουσιάσουν φιλειρηνικά τις ενστάσεις τους, πυροδοτώντας μόνο τον αναγκαίο διάλογο.

Το βιβλίο του Γκουρογιάννη έχει ήρωες μια ομάδα Κυπρίων και Ελλαδιτών βετεράνων του πολέμου στην Κύπρο το 1974, κατά την εισβολή του Αττίλα, οι οποίοι επιστρέφουν στα πεδία των μαχών τριάντα τόσα χρόνια μετά και συναντιούνται με Τούρκους, που είχαν επίσης πολεμήσει τότε, για να διερευνήσουν από κοινού τα γεγονότα και να αναλάβουν καθένας τις ευθύνες τους.

Η χθεσινοβραδινή παρουσίαση ήταν μια αφορμή για έναν ουσιαστικό διάλογο για μια χαίνουσα πληγή. Ο τραμπουκισμός και σκηνές, όπως αυτή που είδαμε με κάποιους που προπηλάκιζαν τον Γιώργη Γιατρομανωλάκη αποκαλώντας τον «Τουρκαλά» και «προδότη», μόνο στην ίασή της δεν βοηθούν. Κι ασφαλώς, όπως δεν επέτρεψαν στον Γκουρογιάννη να εκφραστεί ελεύθερα, έτσι απέκλεισαν και το δικαίωμα όσων διαφωνούσαν να τον αντικρούσουν. Το χθεσινό μπάχαλο ευνόησε μόνο τους φασίστες.

• ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2009

Η ΕΡΤ ζητεί επανόρθωση για συνέντευξη συγγραφέα

• ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΗ ΣΚΙΑΔΟΠΟΥΛΟ

Ακόμη και σε κατάσταση «απόλυτης ακινησίας», ορισμένοι στην ΕΡΤ καταφέρνουν να κάνουν το «θαύμα» τους. Επιχειρούν να ...υποχρεώσουν δημοσιογράφο να μεταδώσει εκπομπή επανόρθωσης, γιατί κάποιοι έχουν άλλη άποψη για όσα ανέφερε συγγραφέας σε συνέντευξή του για το μυθιστόρημά του.

Εκπομπή επανόρθωσης ζητεί η Γενική Διεύθυνση της ΕΡΤ, να κάνει ο Αρης Σκιαδόπουλος (πάνω) για συνέντευξη που έκανε στους «Δρόμους» του (ΕΤ-1) με τον συγγραφέα Βασίλη Γκουρογιάννη (κάτω)

Η Γενική Διεύθυνση τηλεόρασης της ΕΡΤ ζητεί από τον Αρη Σκιαδόπουλο να δημιουργήσει εκπομπή, όπου θα συμμετάσχουν, υποτίθεται, εκπρόσωποι όσων θεώρησαν αναληθή και προσβλητικά τα όσα είπε σε συνέντευξή του ο συγγραφέρας και δικηγόρος Βασίλης Γκουρογιάννης στην εκπομπή «Δρόμοι» που παρουσιάζει ο δημοσιογράφος στην ΕΤ-1 και μεταδόθηκε τον περασμένο Ιούνιο. Μόνο που με αυτόν τον τρόπο ζητούν ούτε λίγο ούτε πολύ να καταργηθεί η έννοια της συνέντευξης. Να καταργηθεί ουσιαστικά το δικαίωμα του δημοσιογράφου να επιλέγει με ποιον θα κάνει συνέντευξη. Αυτά μόνο στην ΕΡΤ θα μπορούσαν να τα σκεφτούν.

Ο Α. Σκιαδόπουλος παρουσίασε το καλοκαίρι στους «Δρόμους» του ένα πορτρέτο του συγγραφέα Βασίλη Γκουρογιάννη, ο οποίος μίλησε και για το τελευταίο του μυθιστόρημά «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» και αναφέρθηκε σε γεγονότα κατά την εισβολή και κατοχή από τα τουρκικά στρατεύματα στην Κύπρο. Οι σύλλογοι «Βετεράνοι Κύπρου 1974», «Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αγωνιστών Κύπρου 1974» κ.ά. θεώρησαν ότι ειπώθηκαν αναλήθειες από τον συγγραφέα και κατέφυγαν με επιστολή τους για επανόρθωση στην ΕΡΤ και αργότερα με εξώδικο στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης. Η ανεξάρτητη Αρχή με τη συνηθισμένη διαδικασία περί επανανορθώσεων κοινοποίησε την εξώδικο στην ΕΡΤ, ζητώντας να μάθει αν το θέμα πέρασε από την αρμόδια επιτροπή του σταθμού και σε καταφατική περίπτωση να αποσταλεί αντίγραφο της απόφασης στο συμβούλιο.

Στην ΕΡΤ στηριζόμενοι σε αυτό το έγγραφο αντί να απαντήσουν ότι επρόκειτο για μία συνέντευξη που επέλεξε ο δημοσιογράφος όπως έχει κάθε δικαίωμα, θεώρησαν ότι το ΕΣΡ τους ζητεί να προχωρήσουν σε επανόρθωση κι έτσι με έγγραφό τους ζήτησαν από τον Αρη Σκιαδόπουλο να υπάρξει εκπομπή με τη συμμετοχή εκπροσώπων όσων διαμαρτυρήθηκαν. Καμία τέτοια υποχρέωση όμως δεν προκύπτει από το έγγραφο του ΕΣΡ και δεν θα μπορούσε, καθώς θα ήταν ανεπίτρεπτη παρέμβαση σε δημοσιογραφική εργασία. Μέλη του συμβουλίου, μάλιστα, εξηγούν ότι θα αρκούσε η απάντηση ότι επρόκειτο για συνέντευξη που επέλεξε το κανάλι και ο δημοσιογράφος. Πόσω μάλλον όταν ο συγγραφέας έκανε αναφορές στο μυθιστόρημά του όπου βέβαια έχει συλλέξει και μαρτυρίες ανθρώπων που βρίσκονταν κατά την εισβολή στην Κύπρο, αλλά όπως είναι φυσικό υπάρχει και μυθοπλασία.

Ο ίδιος ο συγγραφέας, μάλιστα, μιλώντας στην εκπομπή έκανε αναφορά στον Παπαδιαμάντη, τονίζοντας στη συνέντευξή του ότι «μέσα από ένα μυθιστόρημα η αλήθεια μπορεί να γίνει ψέμα και το ψέμα αλήθεια». Εκτός κι αν κάποιοι θέλουν να «ανακαλύψουν» εκ νέου τους κανόνες της μυθοπλασίας και της δημοσιογραφίας. Δεν φτάνει δηλαδή η βιομηχανία αγωγών που έχει ξεσπάσει λόγω του «τυποκτόνου νόμου», σε λίγο θα μας υποδεικνύουν και με ποιούς θα κάνουμε συνέντευξη...

• ΣΩΤ.ΜΑΝΙΑΤΗΣ,Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2009

Βασίλης Γκουρογιάννης: Ο ελληνικός στρατός δεν είναι μόνο Λεωνίδες, Κολοκοτρώνηδες και Δαβάκηδες

• Το τέταρτο μυθιστόρημα του 58χρονου πεζογράφου Βασίλη Γκουρογιάννη είναι ένα βαθύ βλέμμα υπαρξιακής οδύνης και πόνου στην τραγωδία της Κύπρου το 1974, μετά τις δύο εισβολές του «Αττίλα».

Με το «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» («Μεταίχμιο»), που έχει προκαλέσει σωρεία αντιδράσεων κυρίως από ακροδεξιά έντυπα, γίνεται ο πρώτος μη Κύπριος συγγραφέας ο οποίος ασχολείται μ' ένα θέμα ταμπού για την ελληνική και την κυπριακή κυβέρνηση, που χωράει πολλή πατριδοκαπηλία και ακόμη περισσότερη συνθηματική αντιμετώπιση.

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης, που δεν έζησε από κοντά την εισβολή, ήταν όμως φαντάρος εκείνη την εποχή στη Θράκη, δεν φτιάχνει ένα αντιπολεμικό μυθιστόρημα και αποφεύγει τον καταγγελτικό λόγο. Χωρίς να ακυρώνει το ιστορικό περιβάλλον της εποχής, θέτει το ερώτημα τι πρέπει να ξεχάσουμε και τι πρέπει να θυμόμαστε από το παρελθόν, όταν βαρύνεται από νεκρούς. Οι ήρωές του, κυρίως βετεράνοι εκείνου του πολέμου, δεν χωρίζονται σε καλούς και κακούς, σε θύτες και θύματα, εξ ου και δεν ξεπέφτει στην ευκολία του μαύρου και του άσπρου.

Βασικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, που λύνει και δένει τη δράση αλλά δεν μαθαίνουμε ποτέ το όνομά του, είναι γνωστός ποινικολόγος των τηλεπαραθύρων, ο οποίος προεδρεύει σε σύλλογο βετεράνων μαχητών της Κύπρου. Δευτεραγωνιστής, αλλά όχι ήσσονος σημασίας, είναι ο νέος ιστορικός Μάριος Λιάκος, ο οποίος έχει προσκληθεί να συμμετάσχει σε συνέδριο στη Λευκωσία, με θέμα την εισβολή του '74. Μεγάλο μέρος του μυθοπλαστικού υλικού βασίζεται σε μαρτυρίες βετεράνων Ελλήνων και Τούρκων, που ήταν αυτόπτες μάρτυρες στα γεγονότα αυτά.

• Το μυθιστόρημά σας παίρνει την αφορμή από το βιβλίο Ιστορίας της έκτης Δημοτικού της Μαρίας Ρεπούση και θησαυρίζει το διάλογο που προκάλεσε μεταξύ Ελλήνων και ξένων ιστορικών, όπως π.χ. του Μαζάουερ και του Λιάκου. Σε ποιο βαθμό η επικαιρότητα και η ειδησεογραφία επηρέασαν τη συγγραφή σας;

«Τα πραγματολογικά στοιχεία υποτάσσονται στο αισθητικό αποτέλεσμα. Δεν πρέπει κανένας να τα πάρει κατά λέξη και να τα προσλάβει ως θέση του συγγραφέα. Εν τέλει οι διαφορετικοί τρόποι, με τους οποίους αντιμετωπίζουν οι ιστορικοί τα διάφορα πρόσωπα του μυθιστορήματος, δείχνουν και τη σύγχυση που επικρατεί στη νεοελληνική κοινωνία για το ποια εκδοχή της Ιστορίας είναι ορθή και τι ακριβώς περιμένουμε από αυτήν. Περιμένουμε να βρούμε την "αλήθεια" ή να την εκβιάσουμε για να μας δικαιώσει;».

• Υπήρξαν αρνητικές αντιδράσεις για το βιβλίο σας;

«Υπήρξε μία ακροδεξιά εβδομαδιαία εφημερίδα, η οποία αντέδρασε με λυσσαλέους και δυσώδεις τίτλους και χαρακτηρισμούς, κυριολεκτικά με υλακές. Αλλά από τα γραφόμενά τους προκύπτει ότι οι συντάκτες και οι πληροφοριοδότες τους δεν διάβασαν το βιβλίο ή αν το διάβασαν, δεν το κατανόησαν. Διότι ο εγκέφαλός τους είναι προσανατολισμένος προς το κραυγαλέο εθνικό σύνθημα και δεν συμβιβάζεται με την εκδοχή ότι ο ελληνικός στρατός μπορεί να είναι κάτι λιγότερο από Λεωνίδες, Κολοκοτρώνηδες και Δαβάκηδες. Ενώ οι έχοντες την αίσθηση της ανθρώπινης φύσης και της κοινής λογικής, αντιλαμβάνονται ότι σε κάθε πόλεμο υπάρχουν οι θαρραλέοι και οι δειλοί, οι αληθινοί πατριώτες και οι πατριδοκάπηλοι κι ότι ο πόνος επεκτείνεται και στα δύο στρατόπεδα, όπως ακριβώς αναφέρονται στο βιβλίο μου. Ετσι, λοιπόν, αγνοώ τέτοιου είδους φασιστικές αντιδράσεις και μένω στη γνώμη ανθρώπων που με ειλικρίνεια μου περιέγραψαν τις μαρτυρίες τους από τον πόλεμο της Κύπρου, τα συναισθήματά τους, τις ψυχικές και σωματικές τους πληγές και τις αντιδράσεις ευγνωμοσύνης για το βιβλίο μου.

Εν τέλει, αντιλαμβάνομαι ότι μετά την κυκλοφορία του βιβλίου μου, η κυρίαρχη αίσθηση είναι ότι το έργο μου είναι εθνικό υπό την έννοια του Σολωμού: επειδή είναι αληθινό είναι και εθνικό. Σας διαβεβαιώ ότι το έγραψα με το χέρι στην καρδιά, χωρίς σκοπιμότητες, χωρίς φιλοδοξίες, αλλά με μοναδική πρόθεση ο ανθρώπινος πόνος να μεταμορφωθεί σε αισθητικό αποτέλεσμα».

• Ποια στάση κράτησαν οι άμεσα εμπλεκόμενοι, δηλαδή οι βετεράνοι πολεμιστές στην Κύπρο;

«Το βιβλίο αυτό γράφτηκε με αγάπη και πόνο γι' αυτούς. Αισθάνομαι ότι είμαι ένας από αυτούς, αν και δεν ήμουν κοντά τους, και επιθυμώ η τραγωδία τους να γίνει επιτέλους γνωστή. Μέχρι στιγμής, έχω δεχθεί τηλεφωνήματα από βετεράνους, που θεωρούν ότι το βιβλίο εκφράζει την πραγματικότητα και την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής. Εκείνοι που σιωπούν, ελπίζω να αισθάνονται ότι το βιβλίο τούς αγκαλιάζει κι ας σχηματίσουν όποια εντύπωση γι' αυτό, εάν και εφόσον το διαβάσουν».

• Συμφωνείτε μ' αυτό που κατά κόρον γράφτηκε, ότι το μυθιστόρημά σας είναι μία αναφορά σ' ένα δικό μας «Βιετνάμ»;

«Είναι Βιετνάμ ως προς τις συνέπειες των Ελλαδιτών, που έλαβαν μέρος στο πεδίο της μάχης, μακριά από τον κυρίως χώρο της Ελλάδας. Από την άλλη μεριά δεν είναι Βιετνάμ, γιατί πολέμησαν σε χώρο του Ελληνισμού, όπως είναι το έδαφος της Κύπρου, υπερασπιζόμενοι τον Ελληνισμό, δυστυχώς κάτω από αντιφατικές, παρανοϊκές και αλλοπρόσαλλες διαταγές τής τότε ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας της χούντας».

• Ποιος τελικά ήταν ο εχθρός: οι Τούρκοι εισβολείς ή το καθεστώς του Μακαρίου;

«Τον Ιούλιο του 1974 υπήρχαν στην Κύπρο δύο χιλιάδες Ελλαδίτες αξιωματικοί και στρατιώτες, πολλοί από τους οποίους στελέχωναν την Κυπριακή Εθνοφρουρά. Είναι αναμφισβήτητο ότι η προπαγάνδα που γινόταν στους απλούς στρατιώτες στις μονάδες της Εθνοφρουράς, αλλά και της ΕΛΔΥΚ, κατέτεινε να θεωρείται εχθρός ο Μακάριος και τα περί αυτόν ένοπλα σώματα (εφεδρικό σώμα, αστυνομία, αλλά και καπετανάτα, δηλαδή ιδιωτικός στρατός προσκείμενος σ' αυτόν) αλλά αγνοούσαν τελείως την πιθανότητα να κινδυνέψει η Κύπρος από εξωτερική εισβολή της Τουρκίας.

Γι' αυτό ακριβώς η τουρκική εισβολή ακόμη και σε πολλούς ανώτατους αξιωματικούς φάνηκε σαν απίστευτο γεγονός. Αρνούνταν να το συνειδητοποιήσουν ακόμη κι όταν οι Τούρκοι έστησαν το προγεφύρωμα στην Κερύνεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ελληνικές δυνάμεις άρχισαν σποραδικά και ασυντόνιστα να βάλλουν πυρά δύο ώρες μετά την ανενόχλητη αποβίβαση των πρώτων Τούρκων στρατιωτών στο κυπριακό έδαφος».

• Στο βιβλίο σας ανατρέπεται η κυρίαρχη άποψη ότι η χούντα του Ιωαννίδη ενήργησε προδοτικά για την Κύπρο;

«Μακάρι ο Ιωαννίδης και οι περί αυτόν να ήταν ικανοί πνευματικώς να διαπράξουν προδοσία. Πιστεύω ότι η προδοσία θα είχε πολύ μικρότερες συνέπειες από την ανοησία που επέδειξαν, και λέω ανοησία λίαν επιεικώς, ενώ η πραγματική λέξη που την αποδίδει είναι "μαλακία"».

• Το μυθιστόρημά σας έχει ένα υπαρξιακό στίγμα, πέρα από εθνικά σύνορα και πατριωτικά συνθήματα;

«Το πραγματολογικό υλικό μπορώ να το θεωρήσω σαν έναν διάδρομο απογείωσης, από τον οποίο το μυθιστόρημα απογειώνεται. Κι όταν πάρει το ύψος του, εκεί ακριβώς δείχνει να είναι ένα μυθιστόρημα για την περιπέτεια του ανθρώπου, για κάθε πόλεμο και για κάθε Κύπρο».

• Αντιμετωπίζετε με κριτικό μάτι τη σημερινή στάση μιας μερίδας των Κυπρίων, που προτιμούν να ξεχάσουν την εισβολή υπέρ μιας σύγχρονης υπερτίμησης του πλούτου;

«Είναι γεγονός ότι την Κύπρο την πονούν όλο και λιγότεροι Ελλαδίτες, όλο και λιγότεροι Κύπριοι».

• Τριάντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο. Σε ποιο βαθμό είμαστε ακόμη όμηροι παρεξηγήσεων και παρανοήσεων αναφορικά με το κυπριακό πρόβλημα;

«Η προσέγγιση και συνειδητοποίησή μας του κυπριακού ζητήματος ή προβλήματος είναι το βάδην επί ταινιοδρόμου γυμναστηρίου. Παρά τα όποια και τα όσα φαινομενικά βήματα γίνονται, παραμένουμε στο ίδιο σημείο. Εξακολουθούν να υπάρχουν οι ίδιες προλήψεις, η ίδια μονομέρεια αντιμετώπισης των πραγμάτων και δεν διαφαίνεται το θάρρος εκείνο που απαιτείται από λαό και ηγέτες να δώσουν τη λιγότερο οδυνηρή, αλλά την αναπόφευκτα οδυνηρή λύση».

• Καλώς ή κακώς δεν ψήφισε ο κυπριακός λαός το Σχέδιο Ανάν;

«Πάντως η Ελλάδα, κατά το μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, επιθυμούσε να ψηφιστεί το Σχέδιο Ανάν, για να δοθεί ένα τέλος, πιστεύοντας στη δυναμική των Ελληνοκυπρίων που γρήγορα θα υπερκάλυπταν τα δυσμενή και επώδυνα σημεία του σχεδίου. Από την άλλη πλευρά, οι Κύπριοι, που έχουν δοκιμάσει παρόμοια συστήματα επίλυσης του Κυπριακού, παραδείγματος χάρη της Ζυρίχης και του Λονδίνου, κατανοούν ότι και η περιπλοκή του Σχεδίου Ανάν με τις άπειρες διατάξεις, ασάφειες και σκοπιμότητες θα οδηγούσε και πάλι σε μία νέα ενδοκοινοτική σύγκρουση. Ετσι, λοιπόν, αυτή τη στιγμή ισχύει το κατά το δυνατόν, μακριά και αγαπημένοι».

**Ο Βασίλης Γκουρογιάννης έχει γράψει ακόμη τα βιβλία: «Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων» (αφηγήματα), «Το ασημόχορτο ανθίζει», «Ο θίασος των Αθηναίων», «Βέβηλη πτήση» (μυθιστορήματα), «Από την άλλη γωνία» (διηγήματα). Κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Καστανιώτη» και «Μεταίχμιο».

Οι βετεράνοι Τούρκοι αποκαλύπτουν τις ωμότητες που διέπραξαν

Μετά την εισβολή του 1974: Πρόσφυγας θρήνεί επι των ερειπίων

Παίρνετε ίσες αποστάσεις από τους Ελλαδίτες και τους Τούρκους πολεμιστές. Καταλογίζετε και στις δύο πλευρές ότι προέβησαν σε βιαιοπραγίες κατά αμάχων;

«Δεν σας κρύβω ότι νιώθω μια δυσανεξία όταν ακούω κι όταν αναγκάζομαι να χρησιμοποιώ τις λέξεις Ελλαδίτης και Κύπριος, γιατί υποσυνείδητα αισθάνομαι ότι καλλιεργείται ένας διαχωρισμός λεκτικός μεν, αλλά με βαθύτερη έννοια μεταξύ Ελλήνων. Εγώ, όταν λέω Κύπριος, το λέω με την έννοια όπως λέω Ηπειρώτης ή Κρητικός.

Σχετικά με τις βιαιοπραγίες, έγινε και στην Κύπρο ό,τι γίνεται και σε κάθε πόλεμο. Στην Κύπρο διαπράχθηκαν εγκλήματα και θηριωδίες πολέμου εκ μέρους των Τούρκων εισβολέων και των Τουρκοκυπρίων, διότι ήταν νικητές και είχαν τη δυνατότητα και τον πειρασμό να εκδηλώσουν όλη τη βαρβαρότητά τους, όχι μόνο απέναντι στους πολεμιστές, αλλά και στα γυναικόπαιδα.

Ωστόσο και από τη δική μας την πλευρά διαπράχθηκαν θηριωδίες από τους ατάκτους ένοπλους Κυπρίους και παραστρατιωτικές οργανώσεις, οι οποίες εγκλώβισαν αμάχους Τουρκοκυπρίους σε κάποιους θυλάκους και σε χωριά μικτού πληθυσμού. Ετσι, λοιπόν, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε και τις δικές μας ευθύνες, για να μπορούμε τουλάχιστον με ανοιχτά μάτια να αντιλαμβανόμαστε τις αντιπαλότητες στην πραγματική τους διάσταση και να ηρεμούμε τα ένστικτά μας».

Ποιες είναι οι πληροφορίες που έχετε αντλήσει σχετικά με τους βετεράνους Τούρκους που εισέβαλαν στην Κύπρο;

«Εχω μείνει έκπληκτος από την ειλικρίνεια κάποιων στρατιωτών, των οποίων έχουμε μαρτυρίες. Δεν διστάζουν να αποκαλύψουν τις ωμότητες που διέπραξαν ως νεαροί και παρορμητικοί στρατιώτες υπό τη μέθη της νίκης. Τώρα, που έχουν φθάσει σε ώριμη ηλικία, έχουν κυριευτεί από τύψεις και έχουν χάσει τον ύπνο τους. Μπορούμε να πούμε ότι για τον τουρκικό στρατό, ο πόλεμος της Κύπρου ήταν ένα σοκ, τουλάχιστον στην πρώτη φάση της εισβολής, όπου δεν ήταν σίγουρο ότι θα κυριαρχήσουν. Ετσι, μπορούμε να πούμε και για τους δύο στρατούς ότι είναι θύματα, άσχετα αν είναι οι ηττημένοι ή οι νικητές.

Αλλά με εντυπωσιάζει επίσης το γεγονός ότι οι Τούρκοι παραδέχονται τη μαχητική ικανότητα των συγκροτημένων ελληνικών μονάδων, όπως είναι η ΕΛΔΥΚ, οι καταδρομείς και κάποια τάγματα της Εθνοφρουράς. Ενα από αυτά είναι το 336 Τ.Ε., που διέσωσε τη Λευκωσία, με επικεφαλής τον Ελλαδίτη ταγματάρχη Δημήτρη Αλευρομάγειρο, που επέδειξε εξαίρετη γενναιότητα και αυτοθυσία. Οι μάχες της Κύπρου δεν είναι μάχες υποχωρήσεως και δειλίας, αλλά κάποιες απ' αυτές είναι κορυφαίες στιγμές ηρωισμού, όπως η μάχη τού στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ, η μάχη για την εξουδετέρωση του προγεφυρώματος της Κερύνειας υπό την ηγεσία του αντισυνταγματάρχη Παύλου Κουρούπη, που σκοτώθηκε στο πεδίο της μάχης, του λοχαγού τού Μηχανικού Σωτήρη Σταυριανάκου, του πλωτάρχη Λευτέρη Χανδρινού, ο οποίος χωρίς να ζητήσει διαταγή από το αρχηγείο πήρε το ρίσκο και βομβάρδισε και εξουδετέρωσε τον τουρκοκυπριακό θύλακο της Πάφου. Και πολλών άλλων, που δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν στο πλαίσιο μιας συνεντεύξεως».

• Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 25 Ιουλίου 2009

Βασίλης Γκουρογιάννης: Στέκομαι στις ανοιχτές πληγές της Ελλάδας

• Ο Βασίλης Γκουρογιάννης στο νέο του μυθιστόρημα διερευνά την οδυνηρή, αποσιωπημένη πτυχή των βετεράνων της Κύπρου το 1974

Το 1917 οι νευρολόγοι το έλεγαν «σοκ του βομβαρδισμού» (Shell-Shock). Το 1945 μετονομάστηκε από τους ψυχιάτρους σε «κόπωση της μάχης» (Battle fatigue). Μετά το Βιετνάμ έλαβε τη σημερινή του ονομασία: Μετατραυματικό Σύνδρομο Αγχους (PTSD). Κοινώς, τα ψυχικά προβλήματα που συχνά συνοδεύουν τον άνθρωπο μετά μία ακραία εμπειρία, π.χ., κακοποίηση ή πόλεμο. Στο τελευταίο μυθιστόρημα του Βασίλη Γκουρογιάννη «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή», όλοι σχεδόν οι ήρωες πάσχουν από αυτό το σύνδρομο. Γιατί; Διότι είναι βετεράνοι των μαχών της Κύπρου, τον Ιούλιο-Αύγουστο του 1974. Οπως διαβάζουμε στο βιβλίο: «Μυστήρια υπόθεση ο πόλεμος· αρχίζει πραγματικά όταν τελειώσουν οι μάχες», όταν οι βετεράνοι «ξεχνούν ό,τι θυμούνταν και θυμούνται ό,τι είχαν ξεχάσει». Είναι το πρώτο μυθιστόρημα που διερευνά αυτή την οδυνηρή, αποσιωπημένη πτυχή του Κυπριακού. Ο Ηπειρώτης πεζογράφος μιλά για το σύνδρομο μιας ολόκληρης κοινωνίας, που εμφανίζεται με το συλλογικό προσωπείο της άρνησης, της λήθης. Πρόκειται για το ένατο βιβλίο του Βασίλη Γκουρογιάννη, πιθανώς το πιο ώριμο, το πιο δυνατό πεζογραφικό του έργο. Υπενθυμίζω τα εξαιρετικά αφηγήματα «Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων» (Καστανιώτης, 1990) και το «αιρετικό» μυθιστόρημα «Το ασημόχορτο ανθίζει» (Καστανιώτης, 1992).

Τριάντα πέντε χρόνια μετά τα τραγικά γεγονότα του καλοκαιριού του ’74, ο Βασίλης Γκουρογιάννης μάς μιλά για το νέο του μυθιστόρημα και για το πώς ένας πόλεμος λίγων ημερών μπορεί να στοιχειώσει τις ζωές κάποιων ανθρώπων.

• Γιατί τώρα ένα μυθιστόρημα με θέμα τις μάχες της Κύπρου το 1974;

– Είναι μια ιδέα που μ’ έτρωγε από παλιά, σαν ανοιχτή πληγή. Στην ουσία, την είχα από το 1974, αλλά δεν το είχα συνειδητοποιήσει. Ημουν κι εγώ στρατιώτης τότε, υπηρετούσα στη Θράκη. Οταν έγινε η τουρκική εισβολή, ως μονάδα μπήκαμε σε πολεμικό κλίμα, πήραμε το ρίγος του πολέμου. Ακούγαμε τι γίνεται στην Κύπρο από τα τρανζίστορ και για τα παιδιά της γενιάς μου το αδιανόητο είχε γίνει πραγματικότητα. Θα μπορούσα να είχα βρεθεί στη θέση των παιδιών που πολέμησαν, αν υπηρετούσα σε άλλη μονάδα. Βέβαια, το βιβλίο γράφτηκε πολύ γρήγορα, μέσα σε ενάμιση χρόνο. Ηταν κάτι σαν έκρηξη, δεν το είχα δρομολογήσει, και, φυσικά, πέρα από την προσωπική μου υπόθεση το Κυπριακό είναι μια τεράστια πληγή για την Ελλάδα…

• Ναι, αλλά εσείς στέκεστε σε μια συγκεκριμένη πτυχή του θέματος με την οποία κανένας συγγραφέας έως τώρα δεν είχε ασχοληθεί…

– Στέκομαι στις ανοιχτές πληγές της ελληνικής ιστορίας. Οι νεκροί της Κύπρου είναι μία από αυτές, αλλά η Ελλάδα, ως κοινωνία απαίδευτη, απωθεί ό,τι δεν την κολακεύει. Παραμένει όμως μια πληγή την οποία κλείσαμε πρόχειρα, κι όταν το κάνεις αυτό κινδυνεύεις να πάθεις γάγγραινα.

• Δηλαδή, οι Αμερικανοί, που γύρισαν ένα σωρό ταινίες για το Βιετνάμ κι έγραψαν άλλα τόσα βιβλία γι’ αυτό, ξόρκισαν το φάντασμα;

– Αν κρίνω από τη λογοτεχνία και το σινεμά τους, ναι, το έχουν δουλέψει. Μόνο που για τους Ελληνες, η Κύπρος έχει μιαν άλλη τραγικότητα: δεν πήγαμε σε μια ξένη, μακρινή χώρα να πολεμήσουμε, στους αδελφούς μας πήγαμε, νιώσαμε εμείς οι ίδιοι την απειλή, και στο τέλος οι μάχες που έδωσαν όλα εκείνα τα παιδιά αγνοήθηκαν απ’ όλους. Λένε όλοι ότι τότε δεν πολέμησε κανένας κι επιπλέον τους στρατευμένους που βρέθηκαν στην Κύπρο τους κατηγορούν συχνά ότι ήταν πιόνια των χουντικών. Κι όμως, είχαμε συνολικά 4.000 νεκρούς – συμπεριλαμβανομένων και των αγνοουμένων, διότι για μένα είναι νεκροί όλοι τους. Εχουμε πολλούς ανθρώπους με σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, ανάπηρους. Ειδικά η ΕΛΔΥΚ και οι Κύπριοι καταδρομείς, υπό τις εντολές Ελλήνων αξιωματικών, πολέμησαν με σθένος κι έκαναν ζημιά στον τουρκικό στρατό. Οι Τούρκοι έκαναν επιθέσεις σε μπουλούκια, είχαν όμως γενναίους αξιωματικούς. Σκοτώθηκαν πολλοί Τούρκοι αξιωματικοί στην Κύπρο, διότι οδηγούσαν τις επιθέσεις ακάλυπτοι, καλώντας τους φαντάρους με σφυρίχτρα. Στη δική μας περίπτωση είχαμε πολλούς νεκρούς φαντάρους, διότι σε αυτούς περίσσευε η γενναιότητα. Στο βιβλίο αναφέρω, χωρίς να ονοματίζω, την περίπτωση ενός Ελληνα αξιωματικού που εγκατέλειψε τους στρατιώτες του στη μάχη. Τους είπε, «έχω παιδιά, κάντε ό,τι θέλετε», πήρε το τζιπ με τον ασύρματο και γύρισε πίσω. Αποτέλεσμα; Ολος ο λόχος κηρύχτηκε προσωρινά αγνοούμενος. Ενας βετεράνος διαβιβαστής μού επιβεβαίωσε το συγκεκριμένο περιστατικό. Ο συγκεκριμένος αξιωματικός έγινε υποστράτηγος κι εκπαιδευτής στη Σχολή Ευελπίδων. Οι στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ έστειλαν πολλές αναφορές στο ΓΕΕΘΑ σχετικά με το περιστατικό αλλά αγνοήθηκαν.

Εμπειρίες

• Μιλήσατε με βετεράνους, κάνατε έρευνα πραγματολογική; Παραθέτετε και μια μικρή βιβλιογραφία στο τέλος…

– Υπάρχουν δυο-τρεις σύνδεσμοι βετεράνων, οι οποίοι έχουν και κάποιες αντιπαλότητες μεταξύ τους – τα γνωστά ελληνικά φαινόμενα. Ομως δεν απευθύνθηκα στα προεδρεία των συνδέσμων, αλλά σε κάποιους ανθρώπους που είχαν τέτοιες εμπειρίες. Συναναστρεφόμουν βετεράνους της Κύπρου από παλιά, αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει το δράμα τους. Σιγά σιγά άρχισα να μπαίνω στην ψυχολογία τους. Εχω συναντήσει συναδέλφους δικηγόρους που πολέμησαν, ανθρώπους καθ’ όλα φυσιολογικοί μέσα στο δικαστήριο, στη δουλειά τους, στην όλη συμπεριφορά τους. Οταν όμως η συζήτηση πήγαινε στο Κυπριακό, ξέφευγαν τελείως κι έλεγαν απίθανα πράγματα. Ακουγα τις διηγήσεις τους, αλλά η πολύχρονη εμπειρία μου ως δικηγόρου με βοήθησε να μπορέσω να ξεχωρίσω τι μπορεί να είναι πραγματικό και τι φαντασία. Ως δικηγόρος οφείλεις να λαμβάνεις υπόψη σου τα γεγονότα και των δύο πλευρών, κι αυτή μου η εμπειρία μέτρησε εδώ.

• Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι και αυτός δικηγόρος, κι έχει ένα σκοτεινό μυστικό από τη θητεία του στην Κύπρο…

– Ναι, είναι αυτή η αντίφαση: συγκροτημένη προσωπικότητα, επιτυχημένος και επώνυμος δικηγόρος, πρόεδρος συνδέσμου που διοργανώνει συνέδριο στην Κύπρο όπου συμμετέχουν και Τούρκοι βετεράνοι. Αλλά ο άνθρωπος αυτός κρύβει ένα σκοτεινό μυστικό που αποκαλύπτεται στο τέλος, μέσα από την υπαρξιακή κρίση που περνάει. Αυτό το υπαρξιακό ζήτημα βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου. Δεν είναι ιστορικό ή πολιτικό μυθιστόρημα, αλλά ένα κείμενο που μιλά για την υπαρξιακή αγωνία αυτών των ανθρώπων και κατ’ επέκταση ολόκληρης της χώρας.

Το δικό μας Βιετνάμ

• Ενας από τους ήρωες του βιβλίου χαρακτηρίζει την Κύπρο το «δικό μας Βιετνάμ»…

— Ναι, πολλοί το πιστεύουν αυτό. Οπως πολλοί Αμερικανοί του Βιετνάμ, έτσι και Ελληνες της Κύπρου επέστρεψαν με ψυχολογικά προβλήματα, όπως επίσης με σοβαρά προβλήματα με ναρκωτικά…

• Δεν ακούστηκε βετεράνοι, π.χ., του 1922 ή του ’40 ή και του Εμφυλίου να γύρισαν στα σπίτια τους με ψυχολογικά προβλήματα. Ηταν απλώς ταμπού τότε αυτή η συζήτηση;

– Οχι, δεν ήταν ταμπού αλλά με τους βετεράνους της Κύπρου συμβαίνει το εξής: Μπήκαν στον πόλεμο σαν υπνοβάτες. Ηταν ένας σκληρός αλλά ολιγοήμερος πόλεμος. Μετά επέστρεψαν σε μια Ελλάδα που ζούσε το μεθύσι της μεταπολίτευσης, σε μια Ελλάδα με κάποια ευμάρεια, ειδικά σε σχέση με το 1922 ή το 1940-49. Οπως γράφω στο βιβλίο, «η μελαγχολία θέλει ραχάτι». Οσοι γύρισαν από τη Μικρά Ασία και το Αλβανικό ή τον Γράμμο, μπήκαν αμέσως στη βιοπάλη, πεινούσαν, έπρεπε να φάνε. Επειτα, εκείνες οι γενιές ήταν ψημένες στον πόλεμο, στην Κατοχή, όλ’ αυτά ήταν μέσα στη ζωή τους. Για τη δική μου γενιά, ένας πόλεμος ήταν κάτι αδιανόητο και ειδικά για όσους πολέμησαν ήταν ένας πόλεμος σοκ. Γι’ αυτό και είχαμε και κάποιες αυτοκτονίες από βετεράνους της Κύπρου. Αλλά ψυχολογικά προβλήματα έχουν και πολλοί Τούρκοι βετεράνοι.

Αγριότητες στρατιωτώνΣτο βιβλίο θίγετε και μιαν άλλη ευαίσθητη πτυχή: τις ακρότητες που διέπραξαν Ελληνες στρατιώτες στην Κύπρο…

– Σε κάθε πόλεμο, κάθε στρατός κάποια στιγμή θα διαπράξει αγριότητες. Κάναμε πολλά τέτοια το ’22, όπως και το ’64, στους τουρκοκυπριακούς θύλακες στην Κύπρο. Αλλά τις μαζικές εκτελέσεις του ’64 τις έχουμε λίγο πολύ παραδεχθεί. Για εκείνες του ’74 δεν μιλάει κανένας. Κι όμως, εκτελέσαμε και γυναικόπαιδα σε κάποια χωριά, έως και μωρά δεκαέξι ημερών εκτελέσαμε. Είναι αυτά που λένε οι βετεράνοι μεταξύ τους αλλά που ποτέ δεν γράφονται. Και, όπως είπα, δεν υπάρχει στρατός σε πόλεμο που να μην έχει μερίδιο στην κτηνωδία.

• Από την άλλη πλευρά, κάπου στο βιβλίο στηλιτεύετε την τάση σήμερα να μιλάμε για τα αίσχη που διαπράξαμε σε βάρος των άλλων, ότι αυτό είναι μια μόδα. Με δεδομένο ότι είστε ο συγγραφέας του «Ασημόχορτου», όπου πραγματεύεστε τον αφανισμό των Τσάμηδων, δεν είναι λίγο αντιφατικό;

– Αυτοσαρκάζομαι είναι η αλήθεια, όμως, σκεφτείτε ότι όταν εγώ έγραψα το «Ασημόχορτο» κανένας δεν μιλούσε γι’ αυτά τα πράγματα. Το ρίσκο ήταν μεγάλο, θα μπορούσε να θεωρηθεί αντεθνικό βιβλίο. Σήμερα, όλο αυτό γίνεται λίγο εκ του ασφαλούς, επικρατεί μια υπερβολή, μια μόδα που δεν ξεκινάει από κάπου βαθιά. Πάντως, σε αυτό το βιβλίο δεν λέω τίποτα διαφορετικό απ’ όσα λένε οι ίδιοι οι βετεράνοι κάθε φορά που τους θυμούνται στις επετείους και τους δίνουν λόγο στην τηλεόραση. Αυτό που επαναλαμβάνουν είναι ότι τους ξεχάσαμε. Κι έχουν δίκιο.

• Εχουν κάποιοι από αυτούς διαβάσει το χειρόγραφο του μυθιστορήματος;

• Οχι, δεν το έδωσα σε κανέναν και δεν ξέρω πώς θα αντιδράσουν. Νομίζω όμως ότι, τελικά, το βιβλίο τους δικαιώνει. Βέβαια, ο πρώτος στόχος μου ήταν αυτή η δικαίωση να έρθει διά της λογοτεχνικής οδού. Αλλιώς θα έγραφα απλώς ένα ντοκουμέντο.

Ποιος είναι

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης γεννήθηκε το 1951 στο χωριό Γρανίτσα Ιωαννίνων. Φοίτησε στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης. Από το 1977 εργάζεται ως δικηγόρος στην Αθήνα. Εχει εκδώσει συνολικά εννέα βιβλία, τρία μυθιστορήματα, μία συλλογή διηγημάτων, μία συλλογή αφηγημάτων, μία ποιητική συλλογή και δύο ποιητικές συνθέσεις. Το τελευταίο του βιβλίο είναι το μυθιστόρημα «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

• Συνέντευξη στον Ηλια Μαγκλινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 3 Mαϊου 2009

Απωθούμε το Κυπριακό και θα μας γίνει εφιάλτης

«Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» του Βασίλη Γκουρογιάννη

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 12/11/2008

Οι μαχητές που πολέμησαν στην Κύπρο το 1974, κατά την εισβολή του Αττίλα και ξεχάστηκαν από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, είναι το θέμα του τέταρτου μυθιστορήματος του 57χρονου Βασίλη Γκουρογιάννη. Ο τίτλος που επιλέγει ο Ηπειρώτης συγγραφέας είναι σε άμεση αντιστοιχία με το περιεχόμενο. Ετσι, ο αναγνώστης δεν θα δυσκολευτεί να καταλάβει περί τίνος πρόκειται: «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή». Θα κυκλοφορήσει, μετά το γύρισμα της νέας χρονιάς, από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο».

«Είναι ένα υπαρξιακό μυθιστόρημα για τον πόλεμο και τη συμμετοχή της Ελλάδας στην Κύπρο το 1974. Ρίχνω φως σε μάχες αγνοημένες και ηρωικές της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου, γνωστής με τα αρχικά ΕΛΔΥΚ, και επισημαίνω την αγνωμοσύνη της μητέρας πατρίδας απέναντι σ' αυτούς που πολέμησαν εκεί. Είναι ένα θέμα ξεχασμένο και παραμελημένο, όχι μόνον από επίσημο κράτος, αλλά και από το αρχηγείο στρατού», περιγράφει την πρόθεσή του ο Βασίλης Γκουρογιάννης. Μεγάλο μέρος του μυθοπλαστικού του υλικού είναι βασισμένο σε μαρτυρίες βετεράνων Ελλήνων και Τούρκων, που έλαβαν μέρος στα γεγονότα αυτά. «Τις αντιμετωπίζω», διευκρινίζει, «σαν μια εξομολόγηση, η οποία γίνεται μετά από πολλά χρόνια, για τις αγριότητες που διαπράχθηκαν και από τις δύο πλευρές».

Σε μαρτυρίες βετεράνων Ελλήνων και Τούρκων, που έλαβαν μέρος στα γεγονότα αυτά, βασίστηκε ο Γκουρογιάννης: «Τις αντιμετωπίζω σαν μια εξομολόγηση, η οποία γίνεται μετά από πολλά χρόνια, για τις αγριότητες που διαπράχθηκαν και από τις δύο πλευρές»

Τολμάει να μιλήσει για την ιδεολογία του νέου του μυθιστορήματος, χαρακτηρίζοντάς το «θαρραλέο, που δεν κρύβει την αλήθεια, στέκεται πάνω από τα γεγονότα, και αναδεικνύει την ανθρώπινη τραγωδία, ανεξάρτητα εθνικοτήτων». Η τουρκική εισβολή περνάει μέσα από το φίλτρο του πρωταγωνιστή, ο οποίος είναι ένας δικηγόρος που έλαβε μέρος στον πόλεμο. Ο Βασίλης Γκουρογιάννης για να δείξει τη φρίκη του πολέμου -έστω και εκ των υστέρων- επινοεί μία σκηνή, η οποία δημιουργεί κορύφωση στη δράση του μυθιστορήματος: φαντάζεται μια συνάντηση συλλόγων βετεράνων μαχητών Ελλήνων και Τούρκων, οι οποίοι ανταλλάσσουν όχι μόνον εμπειρίες και πληροφορίες, που βασίζονται στις αναμνήσεις τους, αλλά προβαίνουν και σε ηθικές αποτιμήσεις, γεμάτοι αγωνίες, ενοχές και τύψεις.

Να διευκρινήσουμε ότι ο Βασίλης Γκουρογιάννης δεν έζησε ως αυτόπτης μάρτυρας την κυπριακή τραγωδία, αλλά εμμέσως, μέσα από μαρτυρίες συνομίληκων του που πολέμησαν. Αυτός, το 1974, χρονιά της επιστράτευσης, βρισκόταν στο μέτωπο της Θράκης: «Εχω συναναστραφεί ανθρώπους που πολέμησαν στην Κύπρο και έχω διαπιστώσει ότι έχουν χαρακτεί μέσα τους μεγάλα ψυχικά δράματα. Οχι μόνο από τον πόλεμο, που είναι κάτι εκ φύσεως τρομερό, αλλά και από την αδιαφορία του επίσημου κράτους», λέει για τους βετεράνους που γνώρισε από κοντά. Ξεκαθαρίζει, όμως, ότι από τις προθέσεις του έχει διαγράψει τον καταγγελτικό τόνο. «Δεν κάνω καταγγελίες. Εκθέτω γεγονότα υπό την κάλυψη του μυθιστορήματος, φιλοδοξώντας όμως το μυθοπλαστικό υλικό να μπορεί να μετουσιώνεται σε τέχνη», λέει.

Μας διαβεβαιώνει ότι είναι ο πρώτος Ελλαδίτης συγγραφέας, δηλαδή μη Κύπριος, ο οποίος γράφει γι' αυτό το θέμα. «Το Κυπριακό είναι ένα ψυχικό τραύμα της Ελλάδας και μία μεγάλη τύψη, διότι έχει μεγάλες ευθύνες για την τραγωδία της Κύπρου», εξηγεί έναν από τους βασικούς λόγους, για τους οποίους το Κυπριακό είναι θέμα ταμπού.

Και συνεχίζει, ανατρέχοντας στην ψυχανάλυση: «Οταν μια ατομική ή συλλογική συνείδηση αντιμετωπίζει τέτοιου είδους προβλήματα, έχει να διαλέξει ανάμεσα σε δύο τρόπους αντιμετώπισης: ή να τα επεξεργαστεί και να τα εκφράσει με τρόπο ψυχαναλυτικό και τρόπο επώδυνο -τότε επέρχεται η λύτρωση και τέτοιου είδους λύτρωση μόνο η τέχνη προσφέρει. Ή να τα απωθήσει και να τα θεωρήσει ως μη γενόμενα, οπότε στη ανθρώπινη συνείδηση κατοικεί ένα φάντασμα, το οποίο αργά ή γρήγορα βγαίνει μπροστά με τη μορφή εφιάλτη».

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης εκτιμά ότι «η συνείδηση τών Ελλαδιτών διάλεξε τον δεύτερο τρόπο. Ετσι, αργά ή γρήγορα, θα βρει το φάντασμα της Κύπρου μπροστά της». «Πιστεύω», λέει, και μεταθέτει τη δικαίωση του κυπριακού δράματος στο μέλλον, «ότι θα υπάρξουν ευαίσθητοι άνθρωποι του λόγου και της τέχνης που θα σκύψουν πάνω σ' αυτό το δράμα και στις αγωνίες των λησμονημένων ανθρώπων και θα επέλθει κάποιου είδους λύτρωση και δικαίωση αδικαίωτων και αγνοημένων έως τώρα ψυχών».