Ο Βουτυράς σε κόμικς

• ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ
• Μια εικονογραφημένη απόδοση διηγημάτων του πειραιώτη δημιουργού
• ΤΟ ΒΗΜΑ:  26/03/2011, 05:45

 Λίγες φορές οι έλληνες κομιστές εμπνέονται από κείμενα της ελληνικής λογοτεχνίας.

Ίσως αυτό έχει να κάνει με το ότι οι δημιουργοί των κόμικς αναζητούν ατμόσφαιρα και οξείες γωνίες που δεν τα βρίσκουν στην ελληνική λογοτεχνία. Ο Δημοσθένης Βουτυράς όμως είναι ταιριαστός με την οπτική των κόμικς, μια και πολλά από τα διηγήματά του διαθέτουν αυτή τη μαύρη ατμόσφαιρα και οι ήρωές του είναι εξπρεσιονιστικά σχεδιασμένοι.

Σε αυτό το πλαίσιο ο κομίστας Θανάσης Πέτρου και ο σεναριογράφος Δημήτρης Βανέλλης καταπιάστηκαν να παρουσιάσουν εννέα από τα πιο χαρακτηριστικά διηγήματα του Δημοσθένη Βουτυρά. Και η αρχή έγινε με το  «Παραρλάμα», μια λέξη - φόβητρο που ένας απελπισμένος γράφει στον τοίχο του εργοστασίου όπου δουλεύει. Κανένας δεν καταλαβαίνει τι σημαίνει η λέξη, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται σαν κυκλώνας ένα κλίμα φόβου. Το ίδιο κλίμα φόβου κυριαρχεί στα περισσότερα διηγήματα: το τραγούδι του κρεμασμένου, το οποίο όποιος το τραγουδάει καταστρέφεται, ο χωρικός που τρώει την ανθρωπόμορφη τραγοκεφαλή και μετατρέπεται βαθμιαία σε τράγο, οι χρυσοθήρες που αναζητούν τον χαμένο θησαυρό και αλληλοσκοτώνονται χωρίς όφελος αφήνοντας κρυμμένο το μυστικό, για να αλληλοεξοντωθούν και οι επόμενοι φιλόδοξοι τυχοδιώκτες κτλ. Οι ήρωες είναι βαθιά ταραγμένα άτομα, πράγμα που αποδίδεται εξαίρετα από τα σκίτσα και από τα χρώματα που κρατούν την ώχρα των παλαιών καιρών για να υποβάλλουν τη σκληρή προσωπικότητα των πρωταγωνιστών.

Τα μαύρα διηγήματα του Βουτυρά

Σε δεκατρείς μικρές ιστορίες του «μπαρμπα-Δημοσθένη» ο αναγνώστης συναντά μορφές και φιγούρες οικείες

• Της Τιτικας Δημητρουλια, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 18 Aπριλίου 2010

• Δημοσθενης Βουτυρας, Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες. Επιλογή-Επιμέλεια-Εισαγωγή: Βάσιας Τσοκόπουλος, εκδ. Τόπος

Αν υπάρχει κάτι που περισσεύει στις μαύρες αυτές ιστορίες του «μπαρμπα-Δημοσθένη» (1872-1958), όπως αποκαλούσε τον Βουτυρά ο Θωμάς Γκόρπας, είναι το σκοτάδι. Και είναι περισσότερο τρομακτικό, επειδή ακριβώς το σκίζουν αστραπές ή φεγγίζει παράξενα από ανήκουστες λάμψεις, έξω στη φύση, μέσα στην πόλη, μέσα στο νου του ανθρώπου. Γοτθικές ιστορίες λοιπόν, όχι τυχαία δεκατρείς τον αριθμό, από τον πρώτο Ελληνα μοντέρνο συγγραφέα όπως τον χαρακτήρισε ο Στρατής Τσίρκας, που παραμένει ώς τις μέρες μας ένας μεγάλος άγνωστος. Και ας του έχει αφοσιωθεί με πάθος ο επιμελητής και του παρόντος τόμου Βάσιας Τσοκόπουλος, που έχει εκδώσει έξι τόμους των Απάντων του και ας υπέγραψαν καλλιτέχνες και διανοούμενοι πριν από δύο χρόνια, στην επέτειο του θανάτου του, ότι πρέπει να συνεχιστεί η έκδοση των Απάντων αυτών και να γίνει επιτέλους γνωστός στο ευρύ κοινό ο μεγάλος αυτός συγγραφέας.

Χαϊδεμένος γόνος εύπορης οικογένειας, ειδικά μετά τη διάγνωση της επιληψίας στην εφηβική του ηλικία, γέννημα της Αλεξάνδρειας και θρέμμα του Πειραιά, που υπήρξε γι’ αυτόν ο φυσικός του χώρος, ο Βουτυράς γνώρισε την άλλη όψη της ζωής μετά την πτώχευση και την αυτοκτονία του πατέρα του, αλλά και τη δική του αποτυχία να συνεχίσει την πατρική επιχείρηση. Παρότι είχε ήδη δημοσιεύσει κάμποσα διηγήματα και είχαν γνωρίσει θετικότατη υποδοχή στον χώρο των γραμμάτων τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Αλεξάνδρεια -είναι και θα είναι μεγάλης αξίας συγγραφέας που θα συγκινήσει τις μελλοντικές γενιές έγραφε ο Μάριος Βαϊάνος, ο κριτικός που είχε στηρίξει από τους πρώτους τον Καβάφη-, τώρα θα αρχίσει να γράφει, σαν τον Παπαδιαμάντη, για βιοπορισμό. Θα γράφει σύντομα κείμενα για να τα τελειώνει εύκολα και να πληρώνεται γρήγορα, όπως έλεγε, και θα γίνει διηγηματογράφος διά της επαναλήψεως αυτής και όχι επειδή είχε παιδιόθεν λογοτεχνικές φιλοδοξίες. Μορφή που παραπέμπει στους «Μοιραίους» του Βάρναλη, θα μιλήσει για τους απόκληρους, τους περιθωριακούς, τους αποκλίνοντες, χωρίς καμία διάθεση ωραιοποίησης, δημιουργώντας χαρακτήρες σκοτεινούς και σκληρούς, φιλοτεχνημένους με αδρές πινελιές τις περισσότερες φορές, σχηματικούς και μαζί ολοζώντανους. Αιρετικός και δομικά ανένταχτος σαν τους ήρωές του, ο Βουτυράς επέσυρε την μήνιν τόσο των ορθόδοξων αριστερών, επειδή δεν είχε υποτίθεται σαφές κοινωνικό κριτήριο, όσο και των δεξιών, που θα τον πολεμήσουν ως φιλοκομμουνιστή και φιλοσοσιαλιστή, θα του κόψουν τη σύνταξη και θα τον αποκλείσουν από τον λογοτεχνικό κανόνα - με τη συνδρομή της γενιάς του ’30 που ως γνωστόν έσβηνε ό, τι δεν της ταίριαζε. Αγαπημένος των νέων στον Μεσοπόλεμο, πέθανε στην ψάθα, λησμονημένος και μόνος.

Τα δεκατρία διηγήματα της παρούσας συλλογής όμως δεν είναι σαν τα άλλα, τα γνωστότερά του, του κοινωνικού ρεαλισμού, κι ας συναντούμε μορφές και φιγούρες οικείες, σαν τον χασισοπότη Μωρίκη ή του Σωτήρη, του μπέκρου νεκροθάφτη. Δεν υπακούουν καν μάλιστα στους κανόνες του διηγήματος τα περισσότερα, μάλλον τα λες αφηγήματα, πεζογραφήματα. Δείχνουν όμως βαθιά γνώση του φανταστικού, καθώς αφήνουν συνήθως μετέωρη την αιτία των γεγονότων, ακροβατώντας ανάμεσα στην ύπαρξη του άλλου κόσμου μέσα στον καθημερινό και στη ζάλη του μυαλού. Και είναι όντως ιστορίες υποβλητικές, με φαντάσματα που αναζητούν τους παλιούς τους φίλους και άλλα που πολεμούν και σκοτώνονται ξανά και ξανά στις ίδιες μάχες, με σκελετούς που εμφανίζονται από το πουθενά και παλιά νεκροταφεία σαν ξωτικά εργαστήρια. [...] ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Τα Εξάρχεια δίνουν ζωή στον Δημοσθένη Βουτυρά

Τον Δημοσθένη Βουτυρά (1871-1958), αυτή την εξαιρετική περίπτωση πεζογράφου, τιμά 50 χρόνια από τον θάνατό του η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Παραρλάμα». Το διήμερο 26 και 27 Νοεμβρίου (στις 8 μ.μ.) στο Nosotros (Θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια) το κοινό θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το έργο του, που έχει καταδικαστεί σε μια περίεργη αποσιώπηση. Μέχρι το τέλος του χρόνου θα κυκλοφορήσει από την «Παραρλάμα» και ο 6ος τόμος των Απάντων του.

Οι εκδηλώσεις δεν θα έχουν ακαδημαϊκό χαρακτήρα. Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν τον σατιρικό και τολμηρό κόσμο του Βουτυρά, μέσα από συζητήσεις και κυρίως αναγνώσεις των διηγημάτων του (από τον Θοδωρή Γκόνη). Η σκηνοθέτις Ελενα Βόγλη θα επιχειρήσει να δραματοποιήσει τις αναγνώσεις με στοιχεία χάπενινγκ και συνεργάτες τούς ηθοποιούς των ομάδων «Φιλική Εταιρεία Τάσσει δ' Ερωτα» και «Τσιριτσάντσουλες».

Οι συζητήσεις θα περιστραφούν γύρω από τις θεματικές ενότητες: «Η κριτική απέναντι στο έργο του Βουτυρά», «Αφηγηματικοί τρόποι», «Φανταστικοί κόσμοι και Ουτοπία» και «Ο ανατρεπτικός μοντερνισμός του Βουτυρά» (συντονιστές: Γιάννης Μπασκόζος, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Αρης Μαραγκόπουλος και Διαμαντής Καράβολας).

Θα παρουσιαστούν ακόμα: ντοκιμαντέρ του Τάσου Ψαρρά, η μπαλάντα «Ο Μπαλάφας στον Παράδεισο» (διασκευή ομώνυμου διηγήματός του) του Αλέκου Βασιλάτου, το διήγημα «Παραρλάμα» σε κόμικς σε σενάριο Δημήτρη Βανέλη και σχέδιο Θανάση Πέτρου, η διασκευή σε σενάριο του διηγήματος «Αλλα κουφάρια» από τον Οδυσσέα Σταυράκη (βραβείο σεναρίου για ταινία μικρού μήκους στον διαγωνισμό του ΕΚΕΒΙ το 2007) κ.ά.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 20/11/2008

Γνωριμία με τον Δημοσθένη Βουτυρά

Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο του συγγραφέα Δημοσθένη Βουτυρά, κάποιοι άνθρωποι συναντήθηκαν, πήραν την πρωτοβουλία, ίδρυσαν την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Παραρλάμα» και φροντίζουν για τη διάδοση του έργου του και την έκδοση των Απάντων του.

Στις 26 και 27 Νοεμβρίου διοργανώνουν διήμερο γνωριμίας με το έργο του Βουτυρά στον ελεύθερο κοινωνικό χώρο Nosotros (Θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια). «Δεν θα έχει ακαδημαϊκό χαρακτήρα, αλλά με συζητήσεις και αναγνώσεις θ’ ανοίξουμε ένα παράθυρο στον κόσμο του», λένε οι διοργανωτές. Στο διήμερο, ο Θοδωρής Γκόνης θα διαβάσει διηγήματα, θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ του Τάσου Ψαρρά, θ’ ακουστούν δραματοποιημένες αναγνώσεις διηγημάτων με στοιχεία χάπενινγκ, και θα φιλοξενηθούν συζητήσεις με τέσσερις θεματικές ενότητες: Η κριτική απέναντι στο έργο του Βουτυρά, Αφηγηματικοί τρόποι, Φανταστικοί κόσμοι και ουτοπία, Ο ανατρεπτικός μοντερνισμός του Βουτυρά, με συντονιστές τους Γ. Μπασκόζο, Βαγ. Χατζηβασιλείου, Αρ. Μαραγκόπουλο, Δ. Καράβολα. Τέλος, μέχρι τη λήξη του χρόνου θα εκδοθεί ο 6ος τόμος των Απάντων του.

Συμπόσιο γνωριμίας του Δημοσθένη Βουτυρά

Δεν έχει ξεχαστεί ο συγγραφέας Δημοσθένης Βουτυράς. Συμπληρώνονται φέτος 50 χρόνια από τον θάνατό του και μια ομάδα φίλων του ίδρυσε την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Παραρλάμα», με σκοπό να αναδείξει το έργο του και να συνεχίσει την έκδοση των Απάντων του. «Το έργο του καλύπτει το πρώτο μισό του 20ού αιώνα και υπήρξε μια τοιχογραφία της, μετασχηματιζόμενης Ελλάδας, από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 μέχρι την Κατοχή και την Αντίσταση», έγραφαν τον περασμένο Ιούνιο 30 κριτικοί, καλλιτέχνες και συγγραφείς στην έκκλησή τους για τη συνέχιση της έκδοσης των Απάντων. Ως πρώτο βήμα η Εταιρεία «Παραρλάμα» διοργανώνει ένα διήμερο συμπόσιο γνωριμίας με τα διηγήματά του, στις 26 και 27 Νοεμβρίου. Πληροφορίες για τους ενδιαφερόμενους στο περιοδικό «Διαβάζω», τηλ. 210-33.88.008.