Ηταν λαϊκιστής ο Διονύσιος Σολωμός;

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 30.05.2015

​Αρχή σοφίας λεξικών επίσκεψις; Ισως. Ισως όμως και να ’ναι αρχή μπελάδων, επειδή κάθε λεξικό σφραγίζεται από τις ιδέες των συντακτών του, γλωσσικές και πολιτικές. Κάποτε μάλιστα είναι τόσο επιθετικές που αποτυπώνονται και σε
κρίσιμα λήμματα και στα επιλεγόμενα παραδείγματα. Δεδομένου λοιπόν ότι ο όρος «λαϊκισμός» είναι από τους συχνότερα χρησιμοποιούμενους στις πολιτικές μας αντιπαραθέσεις, συνήθως δε εξαπολύεται σαν ανάθεμα παρά κατατίθεται σαν στέρεα δομημένο επιχείρημα, σκέφτηκα να προσφύγω σε τρία λεξικά. Για να δω πόσο αυτονόητο είναι αυτό που όλοι πιστεύουμε πως είναι αυτονόητο.

Μελοποιώντας τον Διονύσιο Σολωμό

• Ο Σπύρος Σαμοΐλης στην Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών

Ομιλία του συνθέτη Σπύρου Σαμοΐλη, με θέμα: «Η εμπειρία από τη μελοποίηση του «Λάμπρου» του Διονυσίου Σολωμού» θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα εκδηλώσεων της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών (Μουσείο Σολωμού, Μουράγια) την Τετάρτη 30 Μαρτίου 2011 και ώρα 20.00, στα πλαίσια της εκδήλωσης: «Μελοποιώντας τον Διονύσιο Σολωμό».

Θ’ ακουστούν επίσης αποσπάσματα του έργου από τη σοπράνο Ροζαλίντα Πουλημένου, τον τενόρο Ανδρέα Μιχαλόπουλο και τον βαρύτονο Παναγιώτη Πράτσο. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Η πρώτη απόπειρα του Διονυσίου Σολωμού για τη σύνθεση του ποιητικού έργου «Λάμπρος» τοποθετείται περί το 1823 ή 1824 στη Ζάκυνθο. Η πιο καλή στιγμή στη γραφή του «Λάμπρου» τοποθετείται μετά το 1830, παράλληλα με τον «Κρητικό» και τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Ο «Λάμπρος» είναι έργο κατεξοχήν ρομαντικό (υπερβολή, πάθη, θάνατοι, αυτοκτονίες, φαντάσματα, αιμομιξία), σκοπίμως ημιτελές, με το οποίο προετοιμάστηκε ο ύστερος εθνικός Σολωμός. Επιγραμματικά, ο Λάμπρος, σύμφωνα με την υπόθεση, υπόσχεται ότι θα στεφανωθεί την δεκαπεντάχρονη Μαρία και κάνει μαζί της μία κόρη και τρεις γιους. Τα παιδιά κλείνονται σε ορφανοτροφείο κι η Μαρία ζει 15 χρόνια στο σπίτι του Λάμπρου αστεφάνωτη, ενώ ο Λάμπρος πολεμά κάποια στιγμή κι εναντίον του Αλή Πασά. Εκεί γνωρίζει έναν νέο Τούρκο, που τελικά του εμπιστεύεται ένα μυστικό, ότι είναι κόρη, και ζητά να βαπτιστεί. Ο Λάμπρος ερωτεύεται βαθιά αυτή την κόρη, ώσπου ανακαλύπτει από διάφορα σημάδια ότι είναι η δική του κόρη. Σε μία βαρκάδα μαζί με τον πατέρα της, παραμονή του Πάσχα, η κόρη πέφτει στα νερά μιας λίμνης και πνίγεται, χωρίς να βοηθηθεί από τον πατέρα της, κι ο Λάμπρος επιστρέφει στο σπίτι του. Το βράδυ της Λαμπρής, η θεία δίκη του στέλνει εναντίον του από το μνήμα τα τρία αρσενικά του παιδιά. Η Μαρία, κάτω από το βάρος τόσων συμφορών, ζητά τουλάχιστον να στεφανωθεί με τον Λάμπρο, κι εκείνος το υπόσχεται Όμως, φεύγει και γκρεμίζεται σε λίγο από ένα βράχο, εκεί που είχε καταποντιστεί η θυγατέρα του. Σε λίγο, πνίγεται στη λίμνη κι η Μαρία, τρελή πλέον αλλά γεμάτη χαρά ότι μέσα στο νερό υπάρχει ένας άλλος κόσμος.

Το περί Σολωμού ογκώδες έργο

• Δημήτριος Αγγελάτος, Το έργο του Διονυσίου Σολωμού και ο κόσμος των λογοτεχνικών ειδών, εκδόσεις Gutenberg σ. 539

Οπως λέμε «εξ όνυχος τον λέοντα», μπορούμε να λέμε και «εξ όψεως το καλό βιβλίο». Το παρουσιαζόμενο σήμερα περί Σολωμού ογκώδες έργο έχει εξ όψεως όλα τα στοιχεία της καλής ποιότητας. Συγκεκριμένα, όπως κάθε σοβαρό επιστημονικό έργο, είναι τυπωμένο στο πολυτονικό, διαθέτει σχεδόν πλήρες ευρετήριο, μια πλούσια αλλά και με πολλές ελλείψεις βιβλιογραφία, για παράδειγμα στις εκδόσεις του Σολωμού, παραλείπεται η έκδοση των «Απάντων» του 1957 με προλεγόμενα 185 σελίδων του Μαρίνου Σιγούρου, παραλείπεται η 75 σελίδων πολυπρισματική μελέτη του Φάνη Μιχαλόπουλου, παραλείπεται «Ο Σολωμός» του Ανδρέα Χόρβατ (lectenz των νεοελληνικών σπουδών του Πανεπιστημίου της Βουδαπέστης) που εκδόθηκε στην Αλεξάνδρεια από τον οίκο Κασιγόνη τον Σεπτέμβριο του 1923, παραλείπονται και οι μικρές αλλά εύστοχες παρεμβάσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου και δεν είδα -αν ενθυμούμαι καλά- καμιά αναφορά στον Γ. Αποστολάκη, στον Τωμαδάκη και πλήθος άλλους. Μελετητές του Σολωμού δεν είναι οι νυν δρώντες πανεπιστημιακοί, είναι και πλήθος άλλοι, πιο καλοί. Κι αυτά γράφονται από αγάπη. Διότι, όπως ξεχνούν οι τωρινοί, θα ξεχνούν και οι αυριανοί. Δεν υπάρχει τώρα. Υπάρχει συνέχεια, ειδικά στη μελέτη του σολωμικού έργου, υπάρχει μια συνέχεια που αποτελεί ουσιαστική ανακεφαλαίωση της μετεπαναστατικής λογοτεχνίας μας.

Θα ήταν όμως αδικία, αν δεν μιλούσα για την άρτια αισθητική εκτύπωση, χάρη στο ειδικό επιτελείο των εκδόσεων Gutenberg, που έχει εκπαιδευτεί στην παραγωγή του ποιοτικού βιβλίου, έτσι που το βιβλίο να μην είναι ένα απλό εμπόρευμα αλλά εμπύρευμα· να προσφέρει ένα οπτικό θάλπος, ώστε να ελκύει τον ευαίσθητο αναγνώστη σε μελέτη, κατά πλάτος και κατά βάθος.

Τον συγγραφέα κ. Δημήτρη Αγγελάτο, καθηγητή της Νεοελληνικής Φιλολογίας και Θεωρίας της Λογοτεχνίας στο «Αθήνησι», λόγω του μονήρους βίου που διάγω, δεν έτυχε να τον γνωρίσω. Είναι νέος (γεννήθηκε το 1958) κι έχει κάνει αξιόλογες σπουδές. Επιχειρεί να θέσει τις βάσεις ενός νέου προβληματισμού, διότι οφείλω να πω ότι ο Σολωμός επί έτη πολλά κακόπαθε από τις ιδεοληψίες πολλών, όπως για παράδειγμα του Αποστολάκη και του Βάρναλη. Θαρρώ πως ο Παλαμάς τον αισθάνθηκε πιο βαθιά (ούτε κι ο Παλαμάς είδα να μνημονεύεται πουθενά). Ο καθηγητής Δ. Αγγελάτος επιχειρεί να βρει το βασικό λειτουργικό στοιχείο στην ποίηση του Σολωμού που αποτυπώνεται στους «Στοχασμούς» του και το οποίο είναι απόηχος της Παρμενιδείου ενότητας: «Εν το παν». Ο συγγραφέας στη σελ. 286 παρατηρεί:

«Κατευθυντήριος άξονας των παρατηρήσεων του Σολωμού ως προς τις διεργασίες της μορφοποίησης (βλ. τη μεγάλη συχνότητα του όρου «Unita»), είναι ότι το έργο επιβάλλεται να διέπεται από τη συνοχή των μερών του, συγκροτώντας έτσι την αναγκαία, λόγω της έκτασης και της υψηλής απόβλεψής του, ενότητας».

Αυτό βασάνισε επί ζωής τον Σολωμό, που μας έδωσε κίονες αριστουργηματικούς αλλά όχι ολοκληρωμένο ναό. Αυτό βασανίζει και τον συγγραφέα της παρούσης μελέτης, με την οποία δίνονται πολλές απαντήσεις αλλά παράλληλα δημιουργούνται και πολλά ερωτηματικά, στα οποία οι αναγνώστες καλούνται με τη σειρά τους κι αυτοί να δώσουν τις δικές τους απαντήσεις. Το θετικό είναι πάντως ότι ο κ. Αγγελάτος επαναφέρει τον Σολωμό στο προσκήνιο, σε μια στιγμή που η ποίηση περνά κρίση δεινή.

• Σαράντος Ι. Καργάκος
• Βιβλιοθήκη, Πέμπτη 11 Μαρτίου 2010

Διονυσίου Σολωμού Τα Κερκυραϊκά

Ανατύπωση «Ευρισκομένων» του Διον. Σολωμού

«Ιδού τα όσα δύναμαι να μαρτυρήσω περί του μεγάλου ανδρός...», έγραφε ο Ιάκωβος Πολυλάς στην εισαγωγή των «Ευρισκομένων» του Διονυσίου Σολωμού, πριν από εκατόν πενήντα χρόνια. Ηταν μόλις δύο χρόνια μετά το θάνατο του Σολωμού, και χάρη στις κοπιώδεις και άοκνες προσπάθειες του Ιάκωβου Πολυλά είχαμε ένα σημαντικό μέρος των έργων του Σολωμού. Οι εκδόσεις Αλκίνοος (με έδρα προφανώς στο νησί των Φαιάκων) επέλεξαν τη φωτοαναστατική ανατύπωση εκείνων των Ευρισκομένων, συνοδευόμενη από Κερκυραϊκά Σολωμικά Σύμμεικτα. Ενα δίτομο έργο εικονογραφημένο από εβδομήντα πέντε έργα 24 εικαστικών καλλιτεχνών.

Ο δημοσιογράφος και εκδότης Χρήστος Κορφιάτης θέλει να είναι αυτή η έκδοση το σήμα κατατεθέν και ο εναρκτήριος τίτλος για τον εκδοτικό του οίκο, που θ’ ασχοληθεί με βιβλία που σχετίζονται με την Κέρκυρα. Η νέα έκδοση περιλαμβάνει αυτούσια τα ελληνόγλωσσα «Ευρισκόμενα» και μεταφρασμένα τα ιταλικά. Την εισαγωγή της έκδοσης υπογράφει ο πρόεδρος της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών, Περικλής Παγκράτης. Τα Κερκυραϊκά Σολωμικά Σύμμεικτα, ο δεύτερος τόμος, περιγράφουν τη ζωή του Διονυσίου Σολωμού στην Κέρκυρα, όπου ο ποιητής έζησε 28 χρόνια μέχρι το θάνατό του, το 1957. Τα έγραψε ο Χρ. Κορφιάτης και παρουσιάζουν αρχειακό υλικό για το νησί και τον ποιητή από αρχεία της Κέρκυρας. Σε Αθήνα και Κέρκυρα άρχισε ταυτόχρονα η κυκλοφορία του έργου (κεντρική διάθεση Χριστάκης Α. Ε. (τηλ. 210-36.35.223) και η πρώτη επίσημη παρουσίασή της θα γίνει φυσικά στην Κέρκυρα, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ιόνιας Ακαδημίας, εκεί όπου ο Διονύσιος Σολωμός είχε απαγγείλει το περίφημο Navicella Greca στις 30 Αυγούστου του 1851.

• Ολγα Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 03/12/2009

«Ακονισμένη ρομφαία»...

• Ο «Υμνος εις την Ελευθερίαν», το μόνο ποίημα που ο Σολωμός το τέλειωσε σε ένα μήνα, τον Μάιο του 1823, είναι από παλιά σημείο αμφιλεγόμενο, φιλολογικό και πολιτικό. Ο ίδιος έγραφε το 1851: «Κακό δεν βρίσκω το νεανικό μου αυτό πρωτόπειρο τραγούδι». Ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος πάντως ισχυριζόταν πως «ο Υμνος εις την Ελευθερίαν και ο Νεκρικός έτερος εις τον θάνατον του Βυρώνος ουδέν ηυτύχησαν να εντυπώσωσιν ίχνος μόνιμον και δυσεξάλειπτον εν τη αγάπη του λαού». Το 1894 πια και ενώ οι δύο πρώτες στροφές του ποιήματος είναι ο εθνικός μας ύμνος, ορισμένοι επιμένουν να ενίστανται. Ανάμεσά τους ο Αλέξανδρος Ραγκαβής που επικρίνει στην εφημερίδα «Εβδομάς» τον Υμνο διότι περιέχει «προσβλητικάς τινας στροφάς κατά των ξένων Δυνάμεων», η δε γλώσσα του δεν αναλογεί τάχα στα αισθήματα του έθνους. Στον Ραγκαβή απαντά πάραυτα ο Παλαμάς, που γράφει ειρωνικά: «Εδώ είναι το τρυφερόν ζήτημα, προ του οποίου τόσον ζαλίζονται αι κεφαλαί των λογιωτάτων, ώστε “πατούν στα χιόνια καίγονται και στη φωτιά κρυώνουν” και όλα τα βλέπουν ανάποδα, ως εν τω φωτογραφικώ φακώ. Τι κρίμα να μην καταλάβη ο καϋμένος ο Σολωμός ότι τα ύψιστα αισθήματα του έθνους του θα τα διηρμήνευεν αν έλεγε, όχι “Σε γνωρίζω από την κόψι / του σπαθιού την τρομερή” αλλά: “Γινώσκω σ’ εκ της κόψεως / του ξίφους της δεινής. / Γινώσκω σ’ εκ της όψεως / δι’ ης την γην βία μετρείς!”»

• Στην καθαρευουσιάνικη «μετάφραση» το «βία» είναι επίρρημα, με υπογεγραμμένη. Αλλά πώς είναι στο ποίημα η λέξη, «βία» (δισύλλαβη) ή «βια» (μονοσύλαβη, άρα οξύτονη στο τονικό σύστημα και άτονη στο μονοτονικό); Οσες κριτικές εκδόσεις κοίταξα, γράφουν «βία», μάλιστα ο Στυλιανός Αλεξίου σημειώνει ότι το «όψη που με βία μετράει τη γη» είναι ιταλισμός, παράγωγος του «missurar la terra con lo guardo», για να επιβεβαιωθεί έτσι και εμμέσως ότι η «όψη» δεν είναι η μορφή αλλά το βλέμμα· αυτό μετράει τη γη (άλλος εκδότης, ο Δημήτρης Δημηρούλης, δίνει σε σημείωση την ερμηνεία τού «μετράει»: «αναμετρά, υπολογίζει, διερευνά με το μάτι»). Πώς μετρά τη σκλαβωμένη γη το βλέμμα της Ελευθερίας; Με πάθος, με λαχτάρα, με στέρεη αποφασιστικότητα, σαν να θέλει να την ελευθερώσει με μια ματιά, μια φλογισμένη ματιά, βίαιη, σαρωτική· γι’ αυτό και ο Πολυλάς μιλάει για την «ακαταμάχητη ορμή του αυτόνομου ελληνικού πνεύματος, οπού παρουσιάζεται εις τη φαντασία του ποιητή βγαλμένο από τα ιερά κόκαλα των προγόνων, με την ακονισμένη ρομφαία και με το μάτι οπού με βία μετράει τη γη, ως να εθαρρούσε ότι γλήγορα θα την κάμει δική του»

• Στην α΄ έκδοση του Λεξικού Μπαμπινιώτη υπάρχει ξεχωριστό λήμμα «βια» με μοναδική παραπομπή στον Σολωμό· στη β΄ έκδοση τέτοιο ξεχωριστό λήμμα και παραπομπή δεν υπάρχουν. Αλλά το πρόβλημα είναι παλαιότερο. Στο Λεξικό Δημητράκου υπάρχει λήμμα «βια» με παραπομπή πάλι στον Σολωμό. Στο ίδιο Λεξικό ωστόσο στο λήμμα «όψις» υπάρχει επίσης παραπομπή στον σολωμικό στίχο, αυτή τη φορά όμως η κρίσιμη λέξη γράφεται σωστά: «βία». [Tου Παντελη Μπουκαλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 10/04/2009]

Ο Διονύσιος Σολωμός στον καμβά

Λεύκωμα με έργα 65 ζωγράφων εμπνευσμένα από το έργο του ποιητή, μαζί με κείμενο του N. Μάντζαρου

Της Τιτικας Δημητρουλια, Η Καθημερινή, Kυριακή, 7 Δεκεμβρίου 2008

5 εικαστικές απόπειρες μνημόνευσης. Νικόλαος Μάντζαρος, Σημειώσεις για τον κόμη Σολωμό. Μετ., επιμέλεια, σημειώσεις: Βασίλης Ρούβαλης. Επιμέλεια έκθεσης - εισαγωγικό κείμενο: Ιρις Κρητικού, εκδ. Μικρή Αρκτος

Εξήντα πέντε ζωγράφοι εμπνέονται από το πρόσωπο και το έργο του εθνικού μας ποιητή: μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση αναδεικνύει εκείνα τα στοιχεία του σολωμικού έργου που ορίζουν την ανοιχτότητα και τη διαρκή ανατρεπτικότητά του. Τα έργα αυτά συμπληρώνονται από μιαν εισαγωγή, ένα κείμενο του Νικόλαου Μάντζαρου, φίλου του Σολωμού, και λίγες επιστολές του ποιητή: προκύπτει ένας θαυμάσιος τόμος, που λειτουργεί φυσικά ως κατάλογος της έκθεσης, μνημειώνοντας την πρωτοβουλία, αλλά και ως έργο καθαυτό, το οποίο συναιρεί το εικαστικό με το κειμενικό σε ένα συναρπαστικό όλον.

Δεν διαθέτουμε πολλά κείμενα που να μιλούν για την προσωπικότητα, για τη μορφή, τις σκέψεις και τις αντιλήψεις του Σολωμού από συγκαιρινούς του. Αυτό ακριβώς ορίζει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της κατάθεσης του Μάντζαρου, στη νέα αυτή μετάφραση του Βασίλη Ρούβαλη. Το κείμενό του ζωντανεύει τον άνθρωπο σε όλες τις εκφάνσεις του, την ευάλωτη, ασταθή φύση του που δεν του επέτρεπε να γνωρίσει τους ανθρώπους, αλλά ούτε τον εαυτό του· τη μόνωσή του, το κράμα αθωότητας και πονηριάς ενός αριστοκράτη που προάσπιζε την κοινωνική του θέση, αλλά και την ευζωία του, παραμένοντας με το ένα πόδι εντός και το άλλο εκτός της κοινωνίας των ανθρώπων· την πνευματική μεγαλοσύνη και την ανθρώπινη αδυναμία του σε ένωση αξεδιάλυτη, την αθωότητα και την παρορμητικότητά του, την πονηριά και την αφέλειά του, τη μετριοφροσύνη και το πέταγμα της ψυχής του.

Οξυδερκές και βαθιά αγαπητικό, το κείμενο του Μάντζαρου προσπαθεί να ορίσει τόσο τα περιγράμματα του προσώπου όσο και του έργου, με τρόπο λεπτό και καίριο. Περνώντας από την άρτια διάπλαση του ποιητή στον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο αυτός αντιλαμβανόταν τη μουσική, ο Μάντζαρος σχολιάζει ένα καίριο στοιχείο της ώριμης σολωμικής δημιουργίας, τη μελωδικότητα, που προκύπτει από την απάλειψη των σκληρών συμφώνων, τη λελογισμένη χρήση της χασμωδίας και της συνίζησης, τον πολλαπλασιασμό των φωνηέντων και των παρηχήσεων. Αυτή η μουσικότητα διαφοροποιεί, σε ένα βαθμό, και το σολωμικό δεκαπεντασύλλαβο, από τις καταγωγικές του μορφές. Μια μελωδικότητα που εκτός από αναζήτηση της ψυχής είναι επίσης πρόταγμα ρομαντικό, αίτημα για μια ποίηση που δεν μιμείται, αλλά αναδημιουργεί μέσα από την αίσθηση, τη συνδήλωση, την υποβολή.

• Εργαστήρι ιδεών

Θαυμάζοντας όλες αυτές τις απεικονίσεις-προσλήψεις του Σολωμού, τους 65 πίνακες, φέρνει κανείς στο νου του το παρανάλωμα του ποιητικού έργου του Σολωμού, το φλογερό αρχείο που κατέλιπε, ως απόσπασμα μίας ανέφικτης ενότητας, τη δύσκολη σχέση του με τη γλώσσα, τα ιταλικά ποιήματα και τις ιταλικές σημειώσεις – σημειώσεις εναργέστατες, που σχεδιάζουν υπό μία έννοια το εργαστήρι του όπου ανέσκαπτε τις ιδέες, όπως ωραία το τοποθετεί ο Μάντζαρος, τις «μεγάλες ουσίες», τις ολόλαμπρες στη σκοτεινότητά τους ενοράσεις του. Η πολύτροπη αυτή δημιουργία, πέραν του ότι ενισχύει τους άρρηκτους δεσμούς της νεοελληνικής ζωγραφικής με τη νεοελληνική ποίηση, ανοίγει επίσης και ένα διάλογο για την πρόσληψη του σολωμικού έργου, την επικαιρότητα και τη διαχρονικότητά του. Ενα έργο που πρέπει πρώτα να φτάσει στο ευρύ κοινό της Ελλάδας, που το αγνοεί, και στη συνέχεια να ανοιχτεί στον κόσμο. Ωστε να βρει ο Σολωμός τη θέση του στο πάνθεον των μεγάλων Ευρωπαίων ρομαντικών.

Ιnfo

Η έκθεση με τίτλο «Σκιαγραφώντας τον Διονύσιο Σολωμό» πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μεσολόγγι τον Δεκέμβριο του 2007, με αφορμή τα 150 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή. Ταξίδεψε στη Βενετία την άνοιξη του 2008, όπου φιλοξενήθηκε στο παλιό μοναστήρι Κοσμά και Δαμιανού και επέστρεψε στην Ελλάδα, στις 6 Νοεμβρίου, στο Κέντρο Τεχνών του Πάρκου Ελευθερίας.

Ντοκιμαντέρ για τον Διονύσιο Σολωμό

Μια αναλυτική βιογραφία του Διονυσίου Σολωμού, που ταυτόχρονα επιχειρεί να διερευνήσει τη σχέση του έργου και της προσωπικότητας του ποιητή με την Επανάσταση, είναι το ντοκιμαντέρ «Διονύσιος Σολωμός: ο ποιητής της Επανάστασης». Τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ έγιναν στην Ιταλία, στις πόλεις όπου έζησε και σπούδασε ο νεαρός Σολωμός: Στην Παβία, στο Πανεπιστήμιο, στο Λύκειο της Κρεμάνας και στη Βενετία.

Μέσα από τις δραματοποιημένες σκηνές του ντοκιμαντέρ αναβιώνουν τα πρόσωπα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή του Διονυσίου Σολωμού ή επηρέασαν το έργο του. Για την επίδραση της ιταλικής κοινωνικής και πνευματικής ζωής στο έργο του εθνικού μας ποιητή, μιλάει ο Ιταλός νεοελληνιστής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας Μάσιμο Πέρι. Ο καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς αναλύει τη σχέση της ποίησης του Σολωμού με την Επανάσταση. Τον Διονύσιο Σολωμο ενσαρκώνει ο Κώστας Καστανάς. Το σενάριο είναι του Φώντα Λάδη, η σκηνοθεσία του Κώστα Βάκκα και η μουσική επένδυση του Δημήτρη Λάγιου (Τρίτη, 25/3, ΕΤ-1 12.30).