Η Ζωή ανάμεσα στη μοίρα και στην τύχη

• Με το νέο του μυθιστόρημα ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση της δεκαετίας του 1980

Χατζηβασιλείου Βαγγέλης, ΤΟ ΒΗΜΑ:  02/08/2015

Ξάνθη, ένα από τα σκηνικά της «Ζωής μεθόριας»

Θεόδωρος Γρηγοριάδης
Ζωή μεθόρια
Εκδόσεις Πατάκη, 2015,
σελ. 267, τιμή 12,80 ευρώ

Στη Βόρεια Ελλάδα της δεκαετίας του 1980 θα μας μεταφέρει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης με το καινούργιο μυθιστόρημά του, ξεκινώντας από τη Θεσσαλονίκη και φτάνοντας μέχρι την Ξάνθη, τα Πομακοχώρια, την Καβάλα, την Αλεξανδρούπολη και την Ορεστιάδα. Αυτοί είναι οι τόποι μεταξύ των οποίων θα μετακινηθεί η πρωταγωνίστριά του Ζωή, μια νεαρή καθηγήτρια Αγγλικών, προσπαθώντας να ανακαλύψει την ταυτότητά της σε μια εποχή κατά τη διάρκεια της οποίας το ατομικό θα αρχίσει να διεκδικεί εντατικά τα δικαιώματά του. Η Ζωή, βέβαια, δεν εκπροσωπεί ακριβώς τους μέσους όρους των χρόνων της: διαβάζει μετά μανίας λογοτεχνία (κάποτε καταπιάνεται και με τη μετάφραση), είναι άβγαλτη και φοβισμένη ερωτικά, ακούει αποκλειστικά ροκ και μοιάζει εντελώς απρόθυμη να βγει από τη μοναξιά της. Στο τέλος, βέβαια, θα κατορθώσει να ερωτευτεί έναν συνομήλικό της, αλλά τίποτε εν συνεχεία δεν θα πάει καλά. Εχοντας επιζήσει παλαιότερα από ένα θανατηφόρο τροχαίο, η πρωταγωνίστρια θα πέσει, όντας μεθυσμένη, θύμα ενός δεύτερου τροχαίου, ενώ ο σωτήρας της, που θα τη βγάλει μισοπνιγμένη από το νερό για να της δώσει το φιλί της ζωής, θα σκοτωθεί σε ένα τρίτο τροχαίο. Στο μεταξύ, ο ψυχίατρος ο οποίος θα αναλάβει μετά από όλα αυτά τη θεραπεία της, θα καταλήξει με τη σειρά του στον θάνατο.

Ουίλιαμ Μπάροουζ: γιατί μας συναρπάζει ακόμη;

Η Καθημερινή, 19.10.2014

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΖΑΜΙΩΤΗΣ

• 

Ο Κωνσταντίνος Τζαμιώτης (Α) και ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης (Δ). 

• Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗ *

Πρωτοδιάβασα, ανυποψίαστος, τη δεκαετία του ογδόντα, τις «Πόλεις της κόκκινης νύχτας» και μου ήρθαν όλα ανάποδα στα όσα είχα διαβάσει και σπουδάσει στην Αγγλική Φιλολογία. Ενας ανυπάκουος, ιδιοφυής συγγραφέας, ιστορίες από τα βάθη μιας διευρυμένης φαντασίας και ενός εμποτισμένου με παραισθησιογόνα μυαλού, εκεί όπου φωλιάζει το ταλέντο, η παράνοια και η εκρηκτική έμπνευση. Αλλόκοτες αφηγήσεις που γοήτευαν αλλά δύσκολα αφομοιώνονταν στις δικές μου συγγραφικές πρακτικές.

Ο Ουίλιαμ Μπάροουζ παρέμεινε ένας πειραματιστής, στην παράδοση του Τζόις. Ξεπήδησε από το πουθενά στα αμερικανικά γράμματα όπως ο Μέλβιλ, ο Χένρι Τζέιμς, ο Εζρα Πάουντ – και ας μην έχουν σχέση όλοι αυτοί μεταξύ τους. Μισάνθρωπος, όπως ο Σελίν, απέρριψε οικογενειακές και παραδοσιακές αρετές, σπρώχνοντας τα όρια της γραφής στις εσχατιές της, αδιαφορώντας για τον κοινωνικό ή φιλολογικό αντίκτυπο. Μισούσε τον ρεαλισμό, ωστόσο στα γραπτά του ανιχνεύεται ο Κόνραντ, αλλά και άλλοι σημαδιακοί του εικοστού αιώνα όπως ο Μπέκετ και ο Ζενέ.

Το πέρασμα στην Αγγλία

• 
  

  Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης, ΤΑ ΝΕΑ, Σάββατο, 17 Ιουλίου 2010

• Σε μια μειονοτική κοινότητα, στην καρδιά της Αγγλίας, διαδραματίζεται το μυθιστόρημα του Πακιστανού Ναντίμ Ασλάμ, γεμάτο ιστορίες έρωτα και βίας αλλά και προβληματισμού πάνω σε θέματα ταυτότητας, κοινωνικής ένταξης και θρησκευτικής υποταγής

«Ο Σαμάς στέκεται στην ανοιχτή πόρτα και παρατηρεί τη γη, αυτό τον θεόρατο μαγνήτη που ξεκολλά τις χιονονιφάδες από τον ουρανό και τις έλκει κοντά του». Το πολυσέλιδο μυθιστόρημα αρχίζει με τον Σαμάς, έναν πακιστανό οικογενειάρχη, που βρίσκεται στην έκτη δεκαετία της ζωής του και αναλογίζεται για όσα τραγικά γεγονότα ξέσπασαν πρόσφατα στη μικρή τους πόλη. Λίγο παρακάτω «ένας παγοκρύσταλλος ξεκολλάει από ψηλά, πέφτει σαν αστραφτερό στιλέτο προς τον Σαμάς και διαλύεται στο πέτρινο σκαλοπάτι». Η μαγική εικόνα γίνεται απειλητική και οι επόμενες σελίδες, παρά τις εκπληκτικές περιγραφές της αγγλικής φύσης που θυμίζουν ινδικές εξοχές και των εποχών του έτους, θα κρύβουν κινδύνους και συμφορές. Γιατί ήδη έχει ξεσπάσει η πρώτη συμφορά: ο αδελφός του Σαμάς, ο Τζούνγκου αγνοείται εδώ και πέντε μήνες μαζί με την ερωμένη του την Τσάντα. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι έχουν δολοφονηθεί από τα δύο αδέλφια της κοπέλας για λόγους τιμής, καθώς εκείνη τόλμησε να συζήσει ανύπαντρη με έναν μεγαλύτερό της άντρα, έναν περιπλανώμενο, ιδιόμορφο συλλέκτη πεταλούδων.

Η εξαφάνιση των εραστών - εδώ και πέντε μήνεςεπέφερε αναστάτωση στην οικογένεια του Σαμάς. Η θεοφοβούμενη σύζυγός του, η Κουακάμπ, προσπαθεί να αποποιηθεί τυχόν ευθύνες της που οδήγησαν στη στοχοποίηση του κουνιάδου της. Ομως η δυσαρέσκειά της απέναντι στο άνομο ζευγάρι εκδηλώθηκε φανερά εξ αρχής. Εκείνη, κόρη ιερέα, μεγάλωσε κάτω από τη σκιά του μιναρέ. Της έτυχε όμως κομμουνιστής σύζυγος, ινδουιστής και λάτρης της ποίησης. Αυτός εμπότισε τα παιδιά με τις αθεϊστικές του απόψεις. Η Κουακάμπ, κυρίαρχο- και παραδόξως συμπαθές- πρόσωπο του μυθιστορήματος, δεν έμαθε ποτέ αγγλικά, όταν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το Πακιστάν, δεν συνομίλησε ποτέ με λευκό, δεν διέσχισε ποτέ τα όρια της μικρής πόλης Ντάστ-ε-Τανχάιι που στη γλώσσα της σημαίνει «Η Ερημιά της Απομόνωσης» ή «Η Ερημος της Μοναξιάς». Ο συγγραφέας δεν κατονομάζει την αγγλική κωμόπολη, αλλά δεν έχει καμιά σημασία αφού οι κάτοικοι έδωσαν στους δρόμους ονόματα της πατρίδας τους, ενώ ο σταθμός λεωφορείων μετονόμαστηκε σε «Σταθμό Σαντάμ Χουσεΐν».

Η ιστορία διαδραματίζεται το 1997 και χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, όσα και οι τέσσερις εποχές, όμως, εκεί, στο Πακιστάν οι εποχές είναι πέντε. Λείπει η εποχή των Μουσώνων, λείπει η πατρίδα, εκλείπουν οι θεσμοί και οι ρίζες. Τα τρία παιδιά του Σαμάς και της Κουακάμπ, γεννημένα στην Αγγλία, δεν βιώνουν τόσο την εξορία των γονιών τους όσο τη δική τους διαφορετικότητα. Εχουν εγκαταλείψει το πατρικό τους, ο ένας γιος τα φτιάχνει με λευκή, η κόρη παντρεύεται και χωρίζει ενώ κατηγορεί τη μάνα της γιατί οι απόψεις της σκότωσαν το ζευγάρι.

• Κυνηγοί κεφαλών

Μια συμμορία, «κυνηγοί κεφαλών», υπόσχεται στον Σαμάς να βρούνε τα σκορπισμένα παιδιά και να επαναφέρουν στην κοινότητα. Ομως ο Σαμάς αρνείται, είναι ένας ελεύθερα σκεπτόμενος άνθρωπος και δεν διστάζει να ερωτευτεί μια νεώτερή του, τη Σουράγια, την οποία χώρισε ο άντρας της στο Πακιστάν επαναλαμβάνοντας τρεις φορές το ρήμα «Σε χωρίζω». Η Σουράγια περιπλανιέται απελπισμένη στη λίμνη: «Η ευωδιά των πεύκων διαποτίζει τον μαλακό σαν ιστό αέρα. Ο συμπαγής κόσμος μοιάζει να έχει διαλυθεί και να έχει αφήσει πίσω του μοναχά φως και ατμόσφαιρα- ένας κόσμος φτιαγμένος από το τίποτα σχεδόν». Ο έρωτας του Σαμάς με τη Σουράγια είναι η τελευταία του πράξη προσωπικής ελευθερίας.

Εκείνη ευελπιστεί να την παντρευτεί και να τη χωρίσει αμέσως μετά, γιατί μόνον έτσι θα μπορέσει να ξαναπαντρευτεί τον άντρα της και να ξαναδεί το παιδί της, όπως προβλέπεται από τους ισλαμικούς νόμους. Ομως ο σύζυγός της την ελέγχει από μακριά, βάζει μια συμμορία να σακατέψουν στο ξύλο τον Σαμάς. «Σε κάθε πακιστανική επαρχία μια γυναίκα δολοφονείται κάθε τριάντα οκτώ ώρες απλώς και μόνο επειδή αμφισβητείται η ηθική της». Στο βιβλίο χάνουν τη ζωή τους τουλάχιστον τρεις γυναίκες, μια νέα κοπέλα πεθαίνει από τα βασανιστήρια ενός εξορκιστή που τον κάλεσε η οικογένειά της για να τη συμμορφώσει επειδή δεν προτίμησε τη λίστα γαμπρών της πακιστανικής κοινότητας. [...] ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Ασυνήθιστοι, εμπνευσμένοι και γοητευτικοί

• Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης, ΤΑ ΝΕΑ, Σάββατο, 26 Ιουνίου 2010

• Ξεχωριστές προσωπικότητες μας τείνουν το χέρι μέσα από ελκυστικές βιογραφίες ή αυτοβιογραφικές αφηγήσεις που δεν ρίχνουν λαθραίες ματιές από την κλειδαρότρυπα, αλλά προχωρούν σε ουσιαστικές αναπλάσεις της ζωής, των ιδεών και του έργου τους

• Οlivier Τodd ΑΛΜΠΕΡ ΚΑΜΥ, ΜΙΑ ΖΩΗ
• ΜΤΦ. ΡΙΤΑ ΚΟΛΑΪΤΗ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ 

Είναι ίσως η πιο έγκυρη βιογραφία του γάλλου συγγραφέα και εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο που έχει και τα πνευματικά δικαιώματα του έργου του. Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του και με τον Σαρκοζί να θέλει να μεταφέρει τα λείψανά του στο Πάνθεον ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων, ο λόγος του μεγάλου αυτού ηθικού στοχαστή μπορεί ακόμη να ακτινοβολεί. Αναζήτησε έναν κανόνα ζωής, στο δημόσιο πεδίο αρνήθηκε το ψεύδος, την κυριαρχία, τον δεσποτισμό. Η ογκώδης βιογραφία του δοκιμιογράφου και συγγραφέα Ολιβιέ Τοντ παρακολουθεί βήμα προς βήμα τη ζωή και το έργο του συγγραφέα του παράλογου από τη στιγμή που γεννιέται το 1913 κάτω από τον λαμπερό ήλιο του Οράν μέχρι τη μοιραία διαδρομή του αυτοκινήτου του το 1960. Ανέκδοτα κείμενα και αλληλογραφία προσπαθούν να φωτίσουν την πολύπλοκη και σκεπτόμενη προσωπικότητά του.

• Βorges- Sabato ΔΙΑΛΟΓΟΙ
• ΜΤΦ. ΔΗΜΗΤΡΑ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΕΙΣΑΓ. ΟΡΛΑΝΤΟ ΜΠΑΡΟΝΕ, ΕΚΔ. ΡRΙΝΤΑ 

Και ποιος δεν θα ήθελε να βρίσκεται ανάμεσά τους όταν συνομιλούσαν! Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες και ο συμπατριώτης του Ερνέστο Σάμπατο συναντήθηκαν διαδοχικά, το 1975, με πρωτοβουλία του νεαρότερού τους δημοσιογράφου και συγγραφέα Ορλάντο Μπαρόνε και αυτοί οι «πλατωνικοί διάλογοι» (όπως τους αποκάλεσαν με χιούμορ) καταγράφηκαν σε μαγνητόφωνο. Τι δεν είχαν να πουν τα ιερά τέρατα της νοτιοαμερικανικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας: συγγραφική τέχνη, διακειμενικότητα, λογοκλοπή, φήμη, φαντασία, χρόνος, σύμπαν, φιλοσοφία, μουσική, γλώσσα, μετάφραση. Ατέλειωτες αναφορές που, μαζί με τις σημειώσεις, αποτελούν ένα ευφάνταστο εγκυκλοπαιδικό ευρετήριο.

• Vladimir Μayakovsky ΕΡΩΤΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗ ΛΙΛΙΑ ΜΠΡΙΚ
• ΜΤΦ. ΤΑΣΟΥΛΑ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ, ΕΚΔ. ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Αν η αλληλογραφία αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο στη γραφή μιας βιογραφίας, τότε τα δημοσιευμένα γράμματα αποτελούν από μόνα τους ένα μερίδιο ζωής. Σε τούτο το βιβλίο διαβάζουμε τα γράμματα του επαναστάτη ποιητή προς την αγαπημένη του Λίλια Μπρικ. Εζησαν μαζί δεκαπέντε χρόνια και παρά τις διαρκείς τους μετακινήσεις δεν έχασαν ποτέ επαφή. Ενα μέσο ήταν η αλληλογραφία και τα τηλεγραφήματα. Εκείνος υπέγραφε «Σκυλάκι» και στο τέλος έβαζε και μια ζωγραφιά. Είναι συγκινητικό να διαβάζεις όχι μόνον λόγια αφοσίωσης και αγάπης αλλά και τις ανησυχίες του για την πνευματική ζωή, αναφορές σε βιβλία, παραστάσεις, φιλολογικό υλικό. Τα γράμματα καλύπτουν την περίοδο 1917-1930 και με τις σημειώσεις της έκδοσης διευρύνουν το κείμενο.

• Αθηνά Κακούρη ΜΕ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΑ
• ΕΚΔ. ΠΑΤΑΚΗΣ 

Με ένα βιογραφικό κείμενο, ευγενικό και κατασταλαγμένο, η Αθηνά Κακούρη, ύστερα από μια σειρά δημοφιλών βιβλίων, επικεντρώνεται στο χρονικό της προσωπικής της εμπλοκής με τα γράμματα. Γεννημένη στην Πάτρα το 1928, αντί των ναυτιλιακών γραφείων που την προόριζε ο πατέρας της, εντρύφησε στα γράμματα, στις μεταφράσεις, στις βιβλιοθήκες της Αμερικής. Οι μεταφράσεις τη βιοπόρισαν αλλά και την πλούτισαν με ένα προσωπικό γλωσσικό εργαλείο, προσεκτικό και ποικιλόμορφο. Ακολούθησαν τα αστυνομικά μυθιστορήματα και στη συνέχεια τα ιστορικά, ένα είδος που υπηρετεί με μεγάλη επιτυχία εδώ και τριάντα χρόνια «ελπίζοντας μήπως, μέσα απ΄ το ακύμαντο και αχανές πέλαγος του παγωμένου χρόνου, κάμεις επί τέλους κάτι να σαλέψει και ν΄ ανασάνει».

Φιλοσοφία

• Ιan Davidson ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΒΟΛΤΑΙΡΟΥ
• ΜΤΦ. ΝΙΚΗ ΠΡΟΔΡΟΜΙΔΟΥ, ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 

Μπορεί σήμερα να ακούγεται κάπως ξεχασμένος και γνωστός μόνον για το «Καντίντ», όμως ο Βολταίρος (1694-1778) υπήρξε θεατρικός συγγραφέας, ποιητής, φιλόσοφος και δεινός επιστολογράφος. Αγωνίστηκε ενάντια στην αυταρχική και βάρβαρη εξουσία του νομικού και ποινικού συστήματος, μίλησε πρώτος γι΄ αυτά που αργότερα θα αποκαλέσουμε «ανθρώπινα δικαιώματα». Οι συγκρούσεις του με τον Λουδοβίκο ΙΕ΄ είχαν ως αποτέλεσμα να ζήσει στην εξορία τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια της ζωής του. Ο βρετανός συγγραφέας Ιαν Ντέιβιντσον εξηγεί εδώ πώς αυτή η εξορία αποτέλεσε ένα θεμελιώδες γεγονός για την ιστορία του Διαφωτισμού και ταυτόχρονα μάς ταξιδεύει με συναρπαστικό και απροσδόκητο τρόπο στην ιδιωτική ζωή του Βολταίρου σκιαγραφώντας το πορτρέτο του μέσα από πλούσιο ερευνητικό υλικό.

• Αlexander Waugh ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ, ΜΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΕ ΠΟΛΕΜΟ
• ΜΤΦ. ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ, ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 

Ο πατέρας Καρλ Βιτγκενστάιν κατέφερε να αποκτήσει πλούτη και παλάτια, αλλά η καταλυτική επιρροή που ασκούσε στα εννιά παιδιά του κατέληξε στη διαμόρφωση μιας γενιάς νευρωτικών και ανταγωνιστικών αδελφών. Τρεις από τους γιους του αυτοκτόνησαν· ο Πάουλ, ο τέταρτος, έγινε ο παγκόσμιας φήμης μονόχειρας πιανίστας, ενώ ο Λούντβιχ, ο νεώτερος γιος, θεωρείται σήμερα ένας από τους σπουδαιότερους φιλοσόφους του εικοστού αιώνα. Σε αυτό το δραματικό ιστορικό και ψυχολογικό έπος, ο Αλεξάντερ Γουό, εγγονός του βρετανού συγγραφέα Ιβλιν Γουό, καταγράφει τις εντυπωσιακές διακυμάνσεις της ζωής μιας οικογένειας που την κρατούσε ενωμένη η λατρεία της για τη μουσική, όμως τη χώρισαν τα χρήματα, η παράνοια, οι συγκρούσεις και οι κοσμογονικές αλλαγές που επέφεραν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι.

Εικαστικά Μόδα

• Ρέα Τhonges-Στριγγάρη JΟSΕΡΗ BΕUΥS Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΜΕΙΣ
• ΕΚΔ. ΠΑΤΑΚΗ 

Πρόκειται για μια προσωπική αναφορά της Ρέας Τhonges-Στριγγάρη, αφιερωμένη στη ζωή και στο έργο του γερμανού καλλιτέχνη (1921-1986). Η συγγραφέας και ιστορικός τέχνης υπήρξε συνοδοιπόρος του Μπόις επί σειρά ετών αφότου τον γνώρισε στο Κάσελ στην documenta 5. Στο βιβλίο της παρακολουθεί τη δημιουργική πορεία του στον 20ό αιώνα, επιχειρώντας να συμπεριλάβει στοιχεία από την πολιτική και φιλοσοφική πλευρά του έργου του για τις σχέσεις τέχνης και κοινωνίας, αναλύοντας έργα και δρώμενα, παραθέτοντας συνεντεύξεις και συζητήσεις, συμπεριλαμβανομένου του Μίκη Θεοδωράκη στο Βερολίνο το 1973. Το φωτογραφικό υλικό είναι πλούσιο και συνοδευτικό των κειμένων. Η έκδοση, άψογα επιμελημένη, περιλαμβάνει βιβλιογραφία, χρονολόγιο, καταλόγους, ευρετήρια, καθιστώντας το μια φιλόδοξη πρόταση στην κατανόηση του οικουμενικού και ανατρεπτικού αυτού καλλιτέχνη.

• Εντμόντ Σαρλ-Ρου Η ΑΤΙΘΑΣΗ, Η ΚΟΚΟ ΠΡΙΝ ΤΗ ΣΑΝΕΛ
• ΕΚΔ. ΠΑΠΥΡΟΣ 

Η Εντμόντ Σαρλ-Ρού, πρόεδρος σήμερα της Ακαδημίας Γκονκούρ και προσωπική φίλη της Σανέλ, συνέταξε τη βιογραφία της γυναίκας που κατέκτησε τον κόσμο με μια βελόνα στο χέρι. Στο βιβλίο αυτό η έρευνα της βιογράφου ξεκινά από τα βάθη της γαλλικής επαρχίας, από τη Σεβέν, τον τόπο καταγωγής μιας οικογένειας γυρολόγων και φτάνει μέχρι τις τελευταίες στιγμές της στο Παρίσι, φωτίζοντας όλες τις αντιφάσεις του φαινομένου Σανέλ, ζωντανεύοντας σελίδες μιας άλλης εποχής. Στο βιβλίο της Εντμόντ Σαρλ-Ρου βασίζεται και η ταινία της Αν Φοντέν «Coco avant Chanel», με πρωταγωνίστρια την Οντρέ Τοτού.

Μαρτυρίες

• Ποθούλα Κανούτα-Καψαμπέλη FLΑSΗΒΑCΚ, ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΕΧΩΡΟΥΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥΣ
• ΕΚΔ. ΕΣΤΙΑ 

Το όνομά της προέρχεται από την ηρωίδα τηςΤρισεύγενης, του Κωστή Παλαμά, φίλου του νονού της. Γεννημένη στη Βοστώνη από πατέρα Καρπενησιώτη και μητέρα Κωνσταντινουπολίτισσα, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που αγαπούσε τη γνώση. Παρά τις διαρκείς μετακινήσεις της οικογένειάς της και του συζύγου της, διπλωμάτη Γεωργίου Καψαμπέλη, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, δεν έχασε ποτέ την ελληνική της ταυτότητα, αφού το 1966 ανέλαβε και το τμήμα εθνικών χορών του Λυκείου Ελληνίδων. Η Ποθούλα Κανούτα- Καψαμπέλη αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο, σε ηλικία πια ενενήντα χρονών, όσα είδε και έμαθε από τη μυθιστορηματική της ζωή, φτάνοντας το 1945 με στάση στην Πορτογαλία. Δεν πρόλαβε να δει τυπωμένο το βιβλίο της ούτε να αποτελειώσει τον δεύτερο τόμο, σίγουρα όμως το γεμάτο χιούμορ και πάθος πνεύμα της θα παραμείνει ολοζώντανo.

Στην κόψη μιας ζωής

• Θεόδωρος Γρηγοριάδης, «Δεύτερη γέννα». Νουβέλα. Εκδ. Πατάκης, σελ. 96

Γνωρίζοντας από πρώτο χέρι τη ζωή και την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων της Βόρειας Ελλάδας -αφού κατάγεται από το Παγγαίο Καβάλας ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης- αλλά και του ανθρώπου που ζει τη μισή ζωή του στην Αθήνα, καταπιάστηκε μ’ αυτό το θέμα στο τελευταίο του βιβλίο. Μια γυναίκα γύρω στα πενήντα, που έχει χάσει όμως την αρχική ορμή της για τη ζωή, έρχεται στην Αθήνα, στο σπίτι που αγόρασε για τη φοιτήτρια κόρη της.

Η νουβέλα αρχίζει σχεδόν γλυκά, για να σκληρύνει στην πορεία και να βρεθούμε στην ψυχολογική δίνη αυτής της γυναίκας, της Ρένας, που φτάνει σ’ ένα άδειο και παρατημένο σπίτι, όπου παντού βρίσκονται ίχνη αυτής της νέας κοπέλας, διαρκώς την αναμένει αλλά εκείνη δεν φαίνεται πουθενά.

Στη διάρκεια των ημερών που περιμένει την κόρη της να επιστρέψει, είναι οι παραμονές των γενεθλίων της νεαρής κοπέλας, κάνει συχνά φλας μπακ στη ζωή της, στη σχέση με τον άντρα της, στα σκιρτήματα του πρώτου δικού της έρωτα, στην εντύπωσή της από μια Αθήνα που αλλάζει, στην προσπάθεια να προσαρμοστεί και να γνωρίσει μια πόλη διαφορετική από αυτή που έμαθε και μεγάλωσε. «Στο ασανσέρ μπήκε μαζί μου μια γυναίκα, μένει στην ίδια πολυκατοικία. Παράξενο, στις πόλεις οι γειτόνισσες μένουν από πάνω και από κάτω σου, εγώ στην επαρχία τις είχα πάντα κατά μήκος του δρόμου, έμενα πάντοτε σε μονοκατοικίες από τότε που έφυγα από το πατρικό μου». (...) «Οταν ζούσαμε σε μικρά μέρη, προσέχαμε περισσότερο τι τρώγαμε, αγοράζαμε κατευθείαν από τους ντόπιους. Τώρα, σ’ αυτά τα σούπερ μάρκετ, ξένος μπαίνεις, ξένος βγαίνεις. Ακόμα και τα κορίτσια στο ταμείο δεν είναι ποτέ στο ίδιο πόστο, άσε που δεν τις προσέχεις ολόκληρες, κάτι χέρια βλέπεις να χτυπάνε τα πλήκτρα, κομματιασμένες γυναίκες».

Η θερμοκρασία του βιβλίου σιγά σιγά ανεβαίνει μαζί με το ξετύλιγμα της μνήμης της και της αυτοσυνειδησίας της. Μαζί με την αποδοχή μιας τραγικής αλήθειας που στην αρχή δεν είναι διόλου φανερή, σιγά σιγά γίνεται υπαινικτική και στο τέλος έρχεται μπροστά σου σαν ένα τεράστιο κύμα. Οπως ακριβώς συνειδητοποιούμε όλοι μας τις μεγάλες ή τις μικρές αλήθειες, τις μεγάλες ή τις μικρές ψευδαισθήσεις της ζωής μας. Το λέει άλλωστε μια γυναίκα που εμφανίζεται σε δεύτερο ρόλο και ομολογεί ότι λέει ψέματα στην κόρη της πως εργάζεται φροντίζοντας έναν κατάκοιτο γέρο: «Υπάρχουν πολλά ψέματα», μου είπε. «Μερικά είναι για να επιβιώσεις και κάποια άλλα για να κάνεις ότι ζεις. Διάλεξε και πάρε». Η Ρένα στο τέλος αυτής της πολύ ευαίσθητης νουβέλας διώχνει από πάνω της τα ψέματα, και ξαναβάζει την κόρη της στη ζωή της, μ’ έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Εχοντας «προϋπηρεσία» στις μικρές φόρμες, ο Θόδωρος Γρηγοριάδης γράφει μια νουβέλα, χαμηλόφωνη αλλά δυνατή, που αγγίζει πολλά, σε πολύ λίγες σελίδες.

• Της Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, 18/10/2009