Showing posts with label Γκάτσος Νίκος. Show all posts
Showing posts with label Γκάτσος Νίκος. Show all posts

Thursday, September 15, 2011

Αφορμή 100 χρόνια από τη γέννησή του. Διεθνές συνέδριο για τον Νίκο Γκάτσο στο Μουσείο Μπενάκη

Ο Νίκος Γκάτσος
Ο Νίκος Γκάτσος


Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννηση του Νίκου Γκάτσου, το Μουσείο Μπενάκη οργανώνει Διεθνές Συνέδριο αφιερωμένο στη μελέτη του έργου του ποιητή. Στο διήμερο 23 έως 25 Σεπτεμβρίου, Έλληνες και ξένοι μελετητές του έργου του και της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ποιητές και μεταφραστές, θα προσεγγίσουν το έργο του Νίκου Γκάτσου.

Σκοπός τους είναι να ανασυστήσουν το νήμα που ενώνει την ποίηση, το θέατρο και το τραγούδι μέσα στο σύμπαν του δημιουργού, να αναδείξουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του πολυεπίπεδου έργου του, αλλά και να αποτυπώσουν την ευρύτερη συνεισφορά του στην ανανέωση της ποίησης και στη διαμόρφωση του λογοτεχνικού προσώπου της Ελλάδας του εικοστού αιώνα.

Με βάση το σκεπτικό αυτό, οι δύο πρώτες θεματικές ενότητες («Ψηφίδες της εποχής» και «Ζητήματα κριτικής – προβλήματα εργογραφίας») επιχειρούν να ανασυστήσουν την εποχή και να τοποθετήσουν εντός αυτής το πρόσωπο του ποιητή, να ιχνηλατήσουν την ποιητική διαμόρφωσή του, αλλά και την ιδιαίτερη σχέση του με τον ελληνικό μοντερνισμό, κυρίως με το κίνημα του υπερρεαλισμού. 

Wednesday, September 7, 2011

Αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του


  • Διεθνές συνέδριο και παράλληλες εκδηλώσεις στο Μουσείο Μπενάκη

Αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του
Αφιέρωμα του Μουσείου Μπενάκη για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Νίκου Γκάτσου

Διεθνές Συνέδριο αφιερωμένο στη μελέτη του έργου του Νίκου Γκάτσου με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννησή του οργανώνει το Μουσείο Μπενάκη την Παρασκευή και την Κυριακή στις 23 και 25 Σεπτεμβρίου στο κτίριο της Οδού Πειραιώς. Στο συνέδριο, που έχει τον τίτλο «Ενας Χαμένος Ελέφαντας» (στίχος από την «Αμοργό») έλληνες και ξένοι μελετητές του έργου του και της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ποιητές και μεταφραστές θα προσεγγίσουν το έργο του Νίκου Γκάτσου με στόχο να ανασυστήσουν το νήμα που ενώνει την ποίηση, το θέατρο και το τραγούδι μέσα στο σύμπαν του δημιουργού, να αναδείξουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του πολυεπίπεδου έργου του και να αποτυπώσουν την ευρύτερη συνεισφορά του στην ανανέωση της ποίησης και στη διαμόρφωση του λογοτεχνικού προσώπου της Ελλάδας του 20ού αιώνα.

Saturday, May 7, 2011

ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ: Του στίχου του το ... χρυσάφι

Νίκος Γκάτσος - Μάνος Χατζιδάκις
«Τι ζητάς Αθανασία στο μπαλκόνι μου μπροστά/ δε μου δίνεις σημασία κι η καρδιά μου πώς βαστά/ Σ' αγαπήσανε στον κόσμο βασιλιάδες, ποιητές/ κι ένα κλωναράκι δυόσμο δεν τούς χάρισες ποτές/ Είσαι σκληρή σαν του θανάτου τη γροθιά/ μα ήρθαν καιροί που σε πιστέψανε βαθιά/ Κάθε γενιά δική της θέλει να γενείς/ Ομορφονιά, που δεν σε κέρδισε κανείς...»
 (απόσπασμα από την «Αθανασία» - στίχοι: Νίκος Γκάτσος, μουσική: Μάνος Χατζιδάκις).
Με τους στίχους του μπορεί να τραγούδησε το ανέφικτο, το άπιαστο της αθανασίας, όμως εκείνη του χάρισε κάτι περισσότερο από ένα ...κλωναράκι δυόσμο. Ο Νίκος Γκάτσος, που φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννησή του και σε λίγες μέρες δεκαεννιά χρόνια από το θάνατό του - «έφυγε» από τη ζωή στις 12 Μάη 1992 - υπήρξε ένας αληθινός, λαϊκός (με την ουσιαστική έννοια του όρου) ποιητής - στιχουργός, του οποίου τα έργα σφράγισαν τον ελληνικό μουσικό - και όχι μόνο - πολιτισμό και κατέχουν εδώ και δεκαετίες μόνιμη θέση στην καρδιά του λαού μας.

Saturday, March 19, 2011

Νίκος Γκάτσος - ένα αφιέρωμα στην ΕΤ1


Στον Νίκο Γκάτσο είναι αφιερωμένη η εκπομπή «Εποχές και συγγραφείς». Ο Νίκος Γκάτσος γεννήθηκε το 1911 στην Ασέα Αρκαδίας. Αν και είναι γνωστός σαν ποιητής, το πρώτο κείμενό του «Ενας ασήμαντος άνθρωπος» ήταν πεζό. Κατόπιν εμφανίστηκε με παραδοσιακά ποιήματα το 1931 και 1932 στη «Νέα Εστία» και το 1933 στο περιοδικό «Ρυθμός». Τα ίδια χρόνια δημοσίευσε κριτικά σημειώματα για την Μυρτιώτισσα στο «Ρυθμό» και τον Κωστή Μπαστιά στις «Μακεδονικές Ημέρες». Υπήρξε από τους πρωτεργάτες του πρωτοποριακού περιοδικού «Νέα Γράμματα», μαζί με τον Γιώργο Κατσίμπαλη και τον Οδυσσέα Ελύτη. Υστερα από σιωπή λίγων χρόνων, εξέδωσε το 1943 το ποίημα «Αμοργός» που δημιούργησε μεγάλη αίσθηση στους λογοτεχνικούς κύκλους. Εκτοτε δε δημοσίευσε παρά τρία μόνο ποιήματα με τίτλους «Ελεγείο», «Ο Ιππότης και ο θάνατος» και «Τραγούδι του παλιού καιρού» αφιερωμένο στον Γιώργο Σεφέρη. Σενάριο - Σκηνοθεσία: Τάσος Ψαρράς (Τετάρτη, 23/3, ΕΤ-1, 22.00).

Tuesday, March 1, 2011

Παπαδιαμάντης - Ελύτης- Γκάτσος -Τσίρκας: 100 χρόνια μετά


  • Παρουσίαση του προγράμματος του Υπουργείου Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων  «Παπαδιαμάντης - Ελύτης- Γκάτσος -Τσίρκας:  100 χρόνια μετά»
Οι μαθητές εμπνέονται, αναζητούν και δημιουργούν με αφορμή τα 100 χρόνια μετά το θάνατο του Παπαδιαμάντη και τη γέννηση των Ελύτη, Γκάτσου, Τσίρκα. Στην ιστοσελίδα www.i-create.gr οι μαθητές μπορούν να ανεβάζουν τις δημιουργίες και εμπνεύσεις τους πάνω στο έργο των τεσσάρων μεγάλων Ελλήνων λογοτεχνών και ποιητών.

Τα έργα θα αξιολογηθούν από τους ίδιους τους μαθητές και από επιτροπή ειδικών με τη συμμετοχή της Λυδίας Κονιόρδου, του Σωτήρη Χατζάκη, της Άλκης Ζέη και του Αντώνη Φωστιέρη και αρχές καλοκαιριού θα παρουσιαστούν όλα σε μία μεγάλη επετειακή εκδήλωση.

Η Υπουργός Παιδείας, Άννα Διαμαντοπούλου, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία τόνισε:  «Η Ελλάδα είναι μία παγκόσμια υπερδύναμη στο Πνεύμα και στα Γράμματα. Από τους φυσικούς ηγέτες αυτής της υπερδύναμης πρέπει να αναζητήσουμε δύναμη εμείς και η Νέα Γενιά. Αυτή η δύναμη μας κάνει σήμερα ηθικά ισότιμους με τις μεγαλύτερες χώρες του πλανήτη».
Η Λυδία Κονιόρδου αναφέρθηκε στην ανάγκη  σύνδεσης του πολιτισμού και της τέχνης με την εκπαίδευση. Χαρακτηριστικά ανέφερε: «Είναι μια επιτακτική στιγμή που δεν μας επιτρέπει να αφήσουμε άλλο χρόνο να περάσει. Χρειάζεται να αφυπνίσουμε τις συνειδήσεις των νέων ανθρώπων, να στηρίξουμε τις προσπάθειες των εκπαιδευτικών που ηρωικά πολλές φορές προσπαθούν σε όλες τις άκρες της Ελλάδας». 
  • Ομιλία της  Υπουργού Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Άννας Διαμαντοπούλου, στην παρουσίαση του προγράμματος του Υπουργείου  «Παπαδιαμάντης - Ελύτης- Γκάτσος -Τσίρκας:  100 χρόνια μετά»
Η Ελλάδα είναι μία παγκόσμια υπερδύναμη στο Πνεύμα και στα Γράμματα. Από τους φυσικούς ηγέτες αυτής της υπερδύναμης πρέπει να αναζητήσουμε δύναμη εμείς και η Νέα Γενιά. Αυτή είναι η δύναμη που μας κάνει σήμερα ηθικά ισότιμους με τις μεγαλύτερες χώρες του πλανήτη.

Είναι οι ποιητές, οι λογοτέχνες, οι φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες κάθε γενιάς, που σήμερα θα συνεισφέρουν στην ανύψωση του ηθικού του λαού μας. Ενδυνάμωση της εθνικής αυτοπεποίθησης στην αντιμετώπιση των δυσκολιών από θέση ισοτιμίας και όχι απλά του οικονομικά αδύναμου που ζητά βοήθεια. 

Φέτος το 2011 είμαστε ως χώρα στο τούνελ της δημοσιονομικής ασφυξίας. Συμπληρώνονται 100 χρόνια από το θάνατο Παπαδιαμάντη, 100  χρόνια από τη γέννηση Ελύτη – Γκάτσου – Τσίρκα. Το Υπουργείο Παιδείας «αδράζει τη σύμπτωση» για την υλοποίηση ενός ολόκληρου σχεδίου που αφορά στον πολιτισμό.

Τα Νέο Σχολείο έχει μια ισχυρή συνιστώσα που αφορά στον Πολιτισμό με 7 δράσεις:
1.       Στα  800 Δημοτικά σχολεία με ενιαίο αναμορφωμένο πρόγραμμα εντάσσεται η φιλαναγνωσία, το θεατρικό παιχνίδι και τα εικαστικά
2.       Προγράμματα σπουδών καλλιτεχνικών μαθημάτων
3.       Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών
4.       Σχέδια Έρευνας
5.       Ανάπτυξη των πολιτιστικών δραστηριοτήτων
6.       Ανάδειξη καλών παραδειγμάτων και δικτύωση
7.       Καλλιτεχνική εκπαίδευση
Για πρώτη φορά φέτος το Διεθνές Φεστιβάλ Νέων Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών έχει προσκαλέσει τα καλλιτεχνικά σχολεία Ελλάδας να παρουσιάσουν αρχαίο δράμα. Και τα 3 σχολεία ετοιμάζουν, μαθητές μαζί με τους καθηγητές τους,  παράσταση  αρχαίας τραγωδίας. 
Θέλοντας να τιμήσουν την Ελλάδα και τους Έλληνες μαθητές οι διοργανωτές του Φεστιβάλ ανέθεσαν στα ελληνικά καλλιτεχνικά σχολεία την έναρξη του φεστιβάλ που θα γίνει στις 11 Μαΐου στις Συρακούσες. Στόχος του Υπουργείου είναι η δημιουργική συνεργασία των ελληνικών σχολείων με όλα τα φεστιβάλ νέων αρχαίου δράματος στην Ευρώπη.
  • «Παπαδιαμάντης - Ελύτης- Γκάτσος -Τσίρκας:  100 χρόνια μετά»
Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και ταυτόχρονα 100 χρόνια από την γέννηση των Οδυσσέα Ελύτη, Νίκου Γκάτσου και Στρατή Τσίρκα. Η χρονική σύμπτωση των επετείων των τεσσάρων δημιουργών γίνεται για μας η  αφορμή να ανοίξουμε στην πράξη το θέμα: Τέχνες και Πολιτισμός στο Σχολείο.
Εκατό χρόνια μετά οι αξίες τους, η έμπνευσή τους, οι στίχοι τους, τα διηγήματά τους, τα μυθιστορήματα είναι εδώ, πηλός της ιστορικής, ηθικής και αισθητικής μας συνείδησης.
Με βάση τις διαχρονικές τους αξίες, το Υπουργείο Παιδείας Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων προωθεί, ενθαρρύνει και υποστηρίζει ένα πρόγραμμα ανάπτυξης ποικίλλων δράσεων στα Δημοτικά (Ελύτης – Παπαδιαμάντης), Γυμνάσια, και στις Α΄ και Β΄ τάξεις του Λυκείου με τίτλο: «Παπαδιαμάντης - Ελύτης- Γκάτσος –Τσίρκας: 100 χρόνια μετά». Στόχος αυτού του προγράμματος είναι η δημιουργική επαφή των μαθητών με το έργο αυτών των δημιουργών, έτσι ώστε να εμπνευστούν από αυτό, να δημιουργήσουν συλλογικά ή ατομικά καλλιτεχνικά έργα κάθε μορφής και να τα παρουσιάσουν με διάφορους τρόπους μαζί με τους δασκάλους και τους καθηγητές τους.
Η ανάπτυξη βιωματικών δράσεων στα σχολεία μπορεί να γίνει από μία τάξη, ένα σχολείο ή δίκτυο σχολείων σε συνεργασία με τοπικούς πολιτιστικούς φορείς, τοπική αυτοδιοίκηση, καλλιτέχνες, κλπ.
Ενδεικτικά προτείνονται δράσεις όπως:
·        αγώνες φιλαναγνωσίας σε κείμενα των εν λόγω λογοτεχνών, στο πλαίσιο ενός σχολείου ή νομού ή δικτύων σχολείων,
·        δημιουργία «κοινοτήτων αναγνωστών» σε ένα σχολείο ή σε δίκτυα σχολείων (καθορισμός συγκεκριμένης ημέρας και ώρας, ανάγνωση στην τάξη, συζήτηση, επιπλέον δραστηριότητες),
·        αξιοποίηση λογοτεχνών ή αφηγητών για μικρούς μαθητές στο πλαίσιο της φιλαναγνωσίας,
·        εικαστική έκθεση, ψηφιακή έκθεση έργων,
·        γιορτή ποίησης με απαγγελίες,
·        δημιουργία ποιήματος, κινηματογραφικής ταινίας, βίντεο, αφίσας, άλμπουμ, ομαδικού κολλάζ σε τοίχο του σχολείου με κινηματογράφηση και ανάρτηση στο YouTube ή προβολή μέσω live streaming, συγγραφή διηγήματος,
·        μελοποίηση ποίησης ή διασκευή,
·        ανάπτυξη δρώμενων (θεατρικές παραστάσεις, γιορτές, χορωδίες ή άλλα δρώμενα) και κινηματογράφησή τους,
·        διοργάνωση ημερίδων για επιμέρους θέματα του έργου των λογοτεχνών με ομιλίες μαθητών, δημιουργία λεξικού (σε πλατφόρμα wiki μαθητές απ’ όλη την Ελλάδα αναρτούν κάθε φορά έναν ιδιωματισμό από το έργο του Παπαδιαμάντη και τη σημασία του. Έτσι, συνεργατικά, δημιουργούν ένα «λεξικό όρων» του Παπαδιαμάντη που μπορεί να τεθεί στη διάθεση όλων διαδικτυακά και να αναπτυχθεί στο μέλλον με τη συνεισφορά φιλολόγων ή άλλων ενδιαφερόμενων),
·        δημιουργία και ηχογράφηση ραδιοφωνικών εκπομπών, κλπ.
Τα ατομικά ή συλλογικά έργα που θα δημιουργηθούν μπορούν να παρουσιαστούν στο χώρο του σχολείου ή σε άλλους χώρους της τοπικής κοινότητας.
Το Υπουργείο Παιδείας για να συμβάλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη του προγράμματος: «Παπαδιαμάντης - Ελύτης - Γκάτσος - Τσίρκας: 100 χρόνια μετά» αξιοποιεί την Εκπαιδευτική Τηλεόραση και το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο με τη δημιουργία ηλεκτρονικής  πλατφόρμας i-create (http://www.i-create.gr). Στην πλατφόρμα αυτή θα φιλοξενηθεί το πρόγραμμα σε ειδική θεματική ενότητα με την μορφή micro-site, με βοηθητικό οπτικοακουστικό υλικό, κείμενα, σχετικά links που αφορούν τους τιμώμενους δημιουργούς. Με αυτό τον τρόπο προσφέρει στην εκπαιδευτική κοινότητα και τους μαθητές ένα περιβάλλον δημιουργίας, συνεργασίας, ανταλλαγής ιδεών και κυρίως υλοποίησης των έργων: βίντεο, διαδραστικών εκπαιδευτικών παιχνιδιών, ιστολογίων, υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα εφαρμογών web 2.0 και ελεύθερου λογισμικού.
Τα σχολεία, οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές μπορούν να αναρτήσουν τα έργα που θα δημιουργήσουν (ατομικά ή συλλογικά) στην πλατφόρμα i-create, για να πάρουν μέρος σε εξ’ αποστάσεως πανελλήνιο διαγωνισμό.
Η επιλογή των έργων από τον πανελλήνιο διαγωνισμό θα γίνει με δύο τρόπους: α) με online ψηφοφορία, ανοικτά και ελεύθερα από τους χρήστες και β) με επιτροπή καλλιτεχνών - ειδημόνων. Η επιλογή των έργων με τον πρώτο τρόπο θα είναι εντελώς ανεξάρτητη από την επιλογή έργων με το δεύτερο τρόπο.
Το πρόγραμμα θα κλείσει με τη διοργάνωση εκδήλωσης στην Αθήνα στο τέλος της σχολικού έτους 2010-2011. Στην εκδήλωση αυτή, πρωταγωνιστές θα είναι οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί, θα παρουσιαστούν τα επιλεγμένα έργα και θα γίνουν οι βραβεύσεις σχολείων, μαθητών και εκπαιδευτικών. Τα βραβευμένα έργα θα προβληθούν διαδικτυακά και θα εκτεθούν σε διάφορους εκθεσιακούς χώρους ή σε δημόσια κτίρια.
Το πρόγραμμα «Παπαδιαμάντης - Ελύτης - Γκάτσος - Τσίρκας: 100 χρόνια μετά!!!» εντάσσεται στο συνολικό σχέδιο για το Νέο Σχολείο, το οποίο  αποβλέπει στη δημιουργία ενός Ανοιχτού Σχολείου που θα δημιουργεί και θα διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και συνεργασίας με την κοινότητα, με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με τους πολιτιστικούς φορείς και τους καλλιτέχνες, που θα συμβάλλει στην πολιτιστική ζωή και θα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της καλλιτεχνικής δημιουργίας των μαθητών.
Σε αυτή την προοπτική το έργο θα υποστηρίζεται κεντρικά από επιτροπή εκπροσώπων της Τέχνης. Στην επιτροπή αυτή συμμετέχουν:

1.       Κονιόρδου Λυδία, ηθοποιός,

2.       Φωστιέρης Αντώνης, ποιητής, συν-εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού «Η  Λέξη»,

3.       Άλκη Ζέη, συγγραφέας,

4.       Φράγκου – Κικίλια Ρίτσα, καθηγήτρια Πανεπιστημίου,

5.       Χατζάκης Σωτήρης, σκηνοθέτης, Διευθυντής  Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.

Sunday, January 9, 2011

Τύχη Αγαθή


  • Η Αγαθή Δημητρούκα γράφει για τις ιστορίες πίσω από τους στίχους του Νίκου Γκάτσου και την κοινή τους ζωή
Η βλάστηση φαινόταν παράταιρα γιορτινή εκείνη τη μαγιάτικη μέρα του 1992 στην Ασέα Αρκαδίας. Η κηδεία του Νίκου Γκάτσου στο χωριό όπου μεγάλωσε είχε μόλις τελειώσει και οι φίλοι του και συγγενείς κάθονταν γύρω από ένα μακρύ τραπέζι στο καφενείο. 

Με δισταγμό πλησίασα τον Μάνο Χατζιδάκι:
«Θερμά συλλυπητήρια».
«Συλλυπητήρια σε όλους μας» απάντησε.

Θα ήθελε να μου πει δυο λόγια για την εφημερίδα; ρώτησα ζητώντας συγνώμη για την ακατάλληλη στιγμή. «Καλύτερα μια άλλη μέρα» είπε μαλακά, μ' ένα θλιμμένο χαμόγελο. Είχα απομακρυνθεί από τη μουδιασμένη συντροφιά, όταν συνειδητοποίησα ότι δεν υπήρχαν λόγια πιο κατάλληλα για τον Γκάτσο από κείνα που αυθόρμητα μου είχε ήδη πει. Ο καλύτερός του φίλος ήταν ο πατριάρχης της σύγχρονης ελληνικής στιχουργικής, που συνόψισε με τον πιο προσωπικό, αλλά συγχρόνως επιδραστικό, τρόπο από τη δημοτική παράδοση ώς τον υπερρεαλιστικό λόγο. Και την επομένη μ' αυτά τα λόγια τιτλοφορήσαμε το δημοσίευμα της «Ε»: «Συλλυπητήρια σε όλους μας».

Δεκαεννιά χρόνια μετά, η Αγαθή Δημητρούκα ακόμα δεν αναφέρεται σ' εκείνη τη μέρα. Τουλάχιστον όχι στο βιβλίο της «Πουλάμε τη ζωή, χρεώνουμε τον θάνατο» (εκδ. Πατάκη). Προτιμά να γράψει δυο λόγια παρηγοριάς που της «είπε» ο Γκάτσος λίγους μήνες μετά, στο όνειρό της. Αλλά και όλα όσα γράφει για την κοινή ζωή τους, κοντά είκοσι χρόνια, επίσης δεν θυμίζουν συνηθισμένη βιογραφία. Αντί να παρουσιάσει ένα βιβλίο δηλωμένα αφιερωμένο στον Γκάτσο, η ποιήτρια και μεταφράστρια που ταυτίστηκε μαζί του προτίμησε μια δική της «μυθιστορηματική αυτοβιογραφία».

Είχε ρίσκο η επιλογή της. Αν και οι στίχοι του σε μουσική των κορυφαίων συνθετών μας έχουν τραγουδηθεί από εκατομμύρια Ελληνες κι έχουν ακουστεί από τη φωνή της Νάνας Μούσχουρη σ' όλο τον κόσμο, ο Γκάτσος παρέμεινε ηθελημένα ένας «άγνωστος». Δεν έδινε συνεντεύξεις, δεν εξήγησε ποτέ γιατί δεν εξέδωσε άλλο ποιητικό έργο μετά την «Αμοργό» κι ούτε ποιος ήταν «ο Γιάννης ο φονιάς» ή η «Περιμπανού». Ομως η Δημητρούκα διακινδύνευσε να μιλήσει για κείνον μεσ' από τη δική της ιστορία ξετυλίγοντας τα δύσκολα παιδικά της χρόνια σ' ένα χωριό της Αιτωλοακαρνανίας, την καταφυγή στα πρώτα διαβάσματα κι ακούσματα, από τα δημοτικά τραγούδια ώς τον «Επιτάφιο» του Ρίτσου και το κόκκινο βιβλιαράκι του Μάο. Ως τη στιγμή που, διαπιστώνοντας ότι τη μετάφραση του «Ματωμένου γάμου» και τους στίχους των αγαπημένων της τραγουδιών υπογράφει ο ίδιος άνθρωπος, τηλεφώνησε γεμάτη θαυμασμό στον Γκάτσο.

Μια επικοινωνία ξεκίνησε τότε. Μετά το τρίτο τηλεφώνημα, ο ποιητής έστειλε στη φιλομαθή μαθήτρια δίσκους, βιβλία, μια πένα και ελβετικές σοκολάτες και αργότερα επισκέφθηκε ο ίδιος την οικογένειά της. «Αργησες είκοσι χρόνια!» της είπε όταν εκείνη ήρθε στην Αθήνα να τον δει. «Μάλλον έπρεπε να ήμουν εγώ είκοσι χρόνια νεότερος». Ομως μια ιδιαίτερη σχέση είχε αρχίσει να στεριώνει.

Η Δημητρούκα αφηγείται με ειλικρίνεια, παραστατικότητα και χιούμορ πώς μπήκε στην ιστορική παρέα του «Φλόκα» προσπαθώντας να μιμηθεί τους άλλους για να μην εκτεθεί «ως ανίδεη και ανόητη χωριατοπούλα». Πώς παρακολουθούσε προσεκτικά αλλά κι αχόρταγα τις συζητήσεις με τον Ελύτη «για ποίηση, για ποιητές και για παλιές συνήθειες, κορίτσια και ρουλέτες», αλλά και τ' αθυρόστομα αστεία με τους νεότερους, τον Ξαρχάκο, τον Μούτση και τον Κηλαηδόνη, που ο Χατζιδάκις δήθεν κάθε τόσο επανέφερε στην τάξη. Αυτή η ασυνήθιστη καθημερινότητα περιείχε και ανεπιτήδευτα μαθήματα στιχουργικής που ήταν ουσιαστικά μαθήματα σκέψης και ζωής.

Τα χρόνια περνούσαν, το αγρίμι των πρώτων σελίδων είχε βρει ταυτότητα, αλλά ο χρόνος παίζει το δικό του παιχνίδι: στον νέο προσφέρει ωριμότητα, στον ώριμο επιφυλάσσει τη φθορά. Κι αυτή, ωστόσο, καταγράφεται εδώ με ειλικρίνεια. Οι ιστορίες για στίχους με παράξενη γοητεία και για γάτες με παράξενα ονόματα, τον Κούνελο, την Καλημέρα και τον Τουπαμάρος, εναλλάσσονται αρμονικά, όπως η βαρύτητα και η ελαφρότητα. Συναισθηματική, αλλά ποτέ μελοδραματική, αποκαλυπτική αλλά ποτέ αδιάκριτη, η Δημητρούκα κερδίζει το στοίχημα της επιλογής της εξομολογούμενη με αγάπη και σεβασμό τον τρόπο με τον οποίο έμαθε πλάι στον Γκάτσο να ζει ποιητικά την καθημερινότητα και καθημερινά την ποίηση. *

Friday, March 5, 2010

Το πατρικό του Γκάτσου σε καλά χέρια


«Τα σύνορά του ήταν ο ήλιος», έλεγε χθες η Νάνα Μούσχουρη για τον Νίκο Γκάτσο. Καμιά φορά οι ποιητές γεννάνε ποίηση και σε όσους δεν μοιράζονται το ίδιο ταλέντο. Ο Γκάτσος έμαθε στην ίδια και στους άλλους ομιλητές τής χθεσινής συνάντησης πώς να ανακαλύπτουν την ποίηση γύρω τους κι εντός τους.

Γι' αυτό η σύντροφος και κληρονόμος του, Αγαθή Δημητρούκα, η Μούσχουρη, ο Μανώλης Μητσιάς, η εκδότρια του έργου του Αννα Πατάκη, ο ζωγράφος Αλέξης Βερούκας και η δικηγόρος Ελένη Κατσάρου αισθάνθηκαν ότι ανάμεσα σε όσα τού χρωστάμε όλοι, ένα προέχει: η αναστήλωση και λειτουργία, ως επισκέψιμου χώρου, του πατρικού του στην Ασέα Αρκαδίας (το όμορφο χωριό με τις καστανιές κάηκε σχεδόν ολοσχερώς στις φωτιές του 2007). Εξ ου και η σύσταση της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Δροσουλίτες» -από το φαινόμενο «αντικατοπτρισμών» που παρατηρείται τέλη Μαΐου στο Φραγκοκάστελο στα Σφακιά, το οποίο είχε εμπνεύσει το '75 στον Γκάτσο τραγούδια που μελοποίησε ο Χριστόδουλος Χάλαρης.

Η εταιρεία καλεί όσους αγαπάνε το έργο του και θέλουν να βοηθήσουν για τη διάδοσή του στις νεότερες γενιές και για τη διάσωση του πατρικού του, να γίνουν «Δροσουλίτες Φίλοι». Η ετήσια συνδρομή έχει οριστεί σε 20 ευρώ για τα απλά μέλη, σε 50 ευρώ για τα μέλη-υποστηρικτές και σε 200 ευρώ για τα μέλη-ευεργέτες και τα νομικά πρόσωπα (πληροφορίες στο 210-3641927 ή στο drgatsos@otenet.gr).

Αναρωτιέται κανείς γιατί μια ιδιωτική πρωτοβουλία αναλαμβάνει να υποκαταστήσει ένα ηθικό χρέος της πολιτείας. Η Αγαθή Δημητρούκα αφηγήθηκε την πολυετή οδύσσεια που έζησε χτυπώντας πόρτες διαφόρων ιθυνόντων, που όλοι υπόσχονταν, αλλά ματαίως. Μέχρι τώρα «οι υπουργοί Πολιτισμού έδειξαν», επιβεβαίωσε ο Μητσιάς, «μια αγραμματοσύνη σ' αυτό το θέμα. Κάποτε βρέθηκα στην Ασέα με έναν υπουργό που ήταν και Αρκάς. "Πες κάτι για τον Γκάτσο", τον παρότρυνα. Δεν είπε τίποτε...».

Γι' αυτό, εκτός από τον προσωπικό τρόπο που καθένας τους επέλεξε για να τον τιμά (όπως π.χ. οι καλοκαιρινές συναυλίες που κάνει κάθε χρόνο αφιλοκερδώς ο Μητσιάς στην Ασέα), συστρατεύτηκαν όλοι υπέρ του «μεγάλου ποιητή και φίλου».

Για τη Νάνα Μούσχουρη ο Γκάτσος «έγινε ηθική ταυτότητα της χώρας μου, κληρονομιά και οδηγός στη ζωή μου. Σου έδινε τον τρόπο ν' αναπτύξεις τον εαυτό σου και την επιλογή να διαλέξεις ποιον κόσμο θέλεις να ζήσεις. Τον γνώρισα το 1958, ένα χρόνο αφού ξεκίνησα να τραγουδώ. Επειδή έλεγε πάντα αλήθεια, μου είχε πει ότι δεν καταλαβαίνω απόλυτα τι τραγουδώ, αλλά με σώζει το ένστικτό μου. Επέμενε όμως ο Χατζιδάκις και μου έδωσαν το "Χάρτινο το Φεγγαράκι". "Τώρα κατάλαβες... Από 'δώ και πέρα κανείς δεν θα πει αυτό το τραγούδι καλύτερα από εσένα", μου είπε ένα χρόνο μετά, όταν ήρθε με τον Τσαρούχη στο κέντρο που τραγουδούσα».

Εκτοτε η Μούσχουρη συνδέθηκε μαζί του με βαθιά φιλία. Ετσι σ' ένα ταξίδι της στη γερμανική Βαϊμάρη θυμήθηκε να σεβαστεί τη συμβουλή του να επισκεφτεί το σπίτι του Γκέτε και ύστερα να περιηγηθεί στο διπλανό αλσύλλιο, μέχρι να βρει έναν πάγκο και να διαπιστώσει αν από εκεί διακρίνεται, ανάμεσα στα δέντρα, ο ήλιος. Ο Γκάτσος ήθελε να ζήσει μέσα από τα μάτια της την καθημερινή διαδρομή του μεγάλου Γερμανού δημιουργού, γιατί ο ίδιος δεν αγαπούσε τα ταξίδια!

«Οπως έλεγε κι ο Χατζιδάκις», θύμησε ο Μητσιάς, «ο Γκάτσος "έζησε αττικά"».

Ο Γκάτσος έλεγε και κάτι άλλο, που το επικαλέστηκε η Αγαθή Δημητρούκα, για να τονίσει τη σημασία της πρωτοβουλίας τους: «Η Ελλάδα προχωράει με τις εξαιρέσεις».

Γι' αυτό οι «Δροσουλίτες» θα μπορούσαν να επεκτείνουν τους στόχους τους. Αυτό πρότειναν απ' το κοινό ο συγγραφέας Αλέξανδρος Ασωνίτης και ο συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος, επισημαίνοντας την κακή κατάσταση του σπιτιού του Κάλβου στην Κέρκυρα και του -μοναδικού που διασώζεται-εξοχικού του Σολωμού στο Ακρωτήρι της Ζακύνθου.

* Για έκτακτες εισφορές υπέρ της εταιρείας «Δροσουλίτες» υπάρχει στην Τράπεζα Πειραιώς ο λογαριασμός όψεως με αριθμό 5080.046383.968.

Saturday, December 8, 2007

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΜΟΡΓΟΥ

Ο ποιητής Νίκος Γκάτσος (8 Δεκεμβρίου 1911 – 12 Μαΐου 1992), στα 32 του χρόνια έγραψε την «Αμοργό» κι έμεινε στο πάνθεον της νεοελληνικής ποίησης. Είναι αλήθεια ότι μας έμαθε να ακούμε στίχους που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί… Μερικοί στίχοι από την ΑΜΟΡΓΟ του:

Στου πικραμένου την αυλή ήλιος δεν ανατέλλει
Mόνο σκουλήκια βγαίνουνε να κοροϊδέψουν τ' άστρα
Mόνο φυτρώνουν άλογα στις μυρμηγκοφωλιές
Kαι νυχτερίδες τρων πουλιά και κατουράνε σπέρμα.

Στου πικραμένου την αυλή δε βασιλεύει η νύχτα
Mόνο ξερνάν οι φυλλωσιές ένα ποτάμι δάκρυα
Όταν περνάει ο διάβολος να καβαλήσει τα σκυλιά
Kαι τα κοράκια κολυμπάν σ' ένα πηγάδι μ' αίμα.

Στου πικραμένου την αυλή το μάτι έχει στερέψει
Έχει παγώσει το μυαλό κι έχει η καρδιά πετρώσει
Kρέμονται σάρκες βατραχιών στα δόντια της αράχνης
Σκούζουν ακρίδες νηστικές σε βρυκολάκων πόδια.

Στου πικραμένου την αυλή βγαίνει χορτάρι μαύρο
Mόνο ένα βράδυ του Mαγιού πέρασε ένας αγέρας
Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου
Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης.

Kι αν θα διψάσεις για νερό θα στίψουμε ένα σύννεφο
Kι αν θα πεινάσεις για ψωμί θα σφάξουμε ένα αηδόνι
Mόνο καρτέρει μια στιγμή ν' ανοίξει ο πικραπήγανος
N' αστράψει ο μαύρος ουρανός να λουλουδίσει ο φλόμος.

Mα είταν αγέρας κι έφυγε κορυδαλλός κι εχάθη
Eίταν του Mάη το πρόσωπο του φεγγαριού η ασπράδα
Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου
Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης.