Showing posts with label Καβάφης Κ.Π.. Show all posts
Showing posts with label Καβάφης Κ.Π.. Show all posts

Tuesday, September 30, 2014

Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η πολιτική του έρωτα

Eπιθυμία, κοινωνία και γραφή. Γαλλική décadence και αλεξανδρινή αυτοσυνειδησία. Η «νέα φάσις του έρωτος» και η ποιητική της αποκάλυψης. Τα «ιερά ποιήματα» του εθνικού ποιητή και η queer θεωρία. Στατικά και ρευστά αρχεία. Η καβαφική πρόσληψη και η κριτική
Δημήτρης Παπανι­κολάου
«Σαν κ’ εμένα καμωμένοι».
Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και
η ποιητική της σεξουαλικότητας
Εκδόσεις Πατάκη, 2014,
σελ. 360, τιμή 17 ευρώ

Ο Μάρκος αγαπούσε τον έμορφο Λάνη. Στα καπηλειά της Βηρυτού ένας Αλεξανδρινός θυμάται τον εξαίσιο νέο Ταμίδη, που δυο χρόνια τον είχε δικό του χωρίς ανταλλάγματα, ενώ στην υποφωτισμένη γωνιά ενός άλλου καπηλειού, Ιούλιο μήνα, δυο νέοι απολαμβάνουν ο ένας τη σάρκα του άλλου ανάμεσα στα μισοανοιγμένα ενδύματα. «Λάνη τάφος», «Μέσα στα καπηλειά», «Να μείνει». Τρία από τα Αναγνωρισμένα ποιήματα του Καβάφη, στα οποία, ρητή ή υπαινικτικότερη, η ομοερωτική επιθυμία είναι αντιληπτή. Τα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη αποσκοπεί να φέρει στο προσκήνιο και να κάνει «απολύτως ορατά» ο Δημήτρης Παπανικολάου, αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στην πρόσφατη μελέτη του «Σαν κ' εμένα καμωμένοι. «Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας» (Πατάκης, 2014).

Tuesday, January 3, 2012

Ο Καβάφης μελοποιημένος σε πρόγραμμα που περιοδεύσει σε ΗΠΑ και Ευρώπη


Ένα πρωτότυπο πρόγραμμα μελοποιημένης -από διάφορους συνθέτες, Έλληνες και ξένους- ποίησης του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη, που θα παρουσιαστεί σε πανεπιστημιακούς χώρους, αρχικά στις ΗΠΑ και στη συνέχεια στην Ευρώπη, ετοίμασαν τρεις καταξιωμένοι Έλληνες της Διασποράς, πραγματοποιώντας το προηγούμενο δεκαήμερο εντατικές πρόβες στη Βιέννη. Η ιδέα για το εγχείρημα αυτό γεννήθηκε πριν από έναν ακριβώς χρόνο στη Βιέννη, έπειτα από μια «Λογοτεχνική-μουσική βραδιά», αφιερωμένη στη μελοποιημένη ποίηση και το σχετικά άγνωστο πεζό έργο του Καβάφη, από τρεις των συντελεστών της, τον καθηγητή του αμερικανικού Πανεπιστημίου Μίτσιγκαν και υπεύθυνο της Έδρας Καβάφη για Νεοελληνικές Σπουδές, Βασίλειο Λαμπρόπουλο, τη γνωστή μεσόφωνο Αλεξάνδρα Γκράβα και τον ανερχόμενο νεαρό πιανίστα Παντελή Πολυχρονίδη.
Η πρεμιέρα του προγράμματος, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ωνάσειο Ίδρυμα Νέας Υόρκης, θα γίνει στις 16 Απριλίου στο Πανεπιστήμιο Μίτσιγκαν και στη συνέχεια θα παρουσιαστεί σε άλλα πέντε αμερικανικά πανεπιστήμια τα οποία έχουν προγράμματα Νεοελληνικών Σπουδών ή μουσικές σχολές που δείχνουν ενδιαφέρον για τον Καβάφη, και αυτά είναι τα πανεπιστήμια Ινδιάνα, Κολούμπια, Αιέβα, Γέιλ και Μπρόου.
Το εγχείρημα θεωρείται μοναδικό, καθώς πέρα από την ερμηνεία, συνολικά δεκαεπτά τραγουδιών σε ποίηση Καβάφη (που επιλέχτηκαν από 50 μελοποιήσεις Ελλήνων και ξένων) από την Αλεξάνδρα Γκράβα, με συνοδεία στο πιάνο του Παντελή Πολυχρονίδη, περιλαμβάνει παρέμβαση-σχολιασμό από τον επίσης παρόντα στη σκηνή, καθηγητή Βασίλειο Λαμπρόπουλο, για στοχασμό πάνω στην «περίεργη τριβή του καβαφικού στίχου με τις διάφορες διαφορετικές μελοποιήσεις».
Σύμφωνα με τους συντελεστές του προγράμματος, διαφορετικοί συνθέτες που περιλαμβάνονται σε αυτό, χρησιμοποίησαν διαφορετικά ιδιώματα για να μελοποιήσουν τον Καβάφη, όπως οι Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Χατζηδάκις, Δημήτρης Μητρόπουλος, αλλά και πολύ σπουδαίοι Αμερικανοί, όπως ο Ντέιβιντ Κόπερ, αλλά και νέοι σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες της Διασποράς, όπως η Καλλιόπη Τσουπάκη, ο Δημοσθένης Στεφανίδης, ο Κώστας Ρικλίδης.
Το πρόγραμμα, που μετά τις ΗΠΑ αναμένεται να παρουσιαστεί στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής περιοδείας σε Βιέννη, Παρίσι, Βερολίνο, Λονδίνο και άλλες πόλεις, με κατάληξη στη Στέγη Γραμμάτων του Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα, ετοιμάστηκε ενόψει και των δύο μεγάλων επετείων για τον Καβάφη μέσα στο 2013, δηλαδή των 150 χρόνων από τη γέννησή του και των 80 χρόνων από το θάνατό του.
Ο καθηγητής Βασίλης Λαμπρόπουλος αναφέρει σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ στη Βιέννη, πως πρόκειται για μακροπρόθεσμη επένδυση που μπορεί να έχει μεγαλύτερη εξέλιξη στο μέλλον, στο πλαίσιο νεοελληνικών προγραμμάτων στις διάφορες έδρες τους στην Ευρώπη, όπως σε Λονδίνο, Οξφόρδη, Κέιμπριτζ και Βιέννη.
Ο ίδιος γενικά θεωρεί πως σε μια εποχή που η κάλυψη της Ελλάδας από τα διεθνή ΜΜΕ είναι από επιφυλακτική μέχρι αρνητική και όλο αυτό το κεφάλαιο που διέθετε στο εξωτερικό εξανεμίζεται, οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες της ελληνικής Διασποράς ανά τον κόσμο, είναι μια ελπίδα να διασωθεί το ελληνικό όνομα και να συνεχίσει ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός να υπάρχει εκεί.
Αυτό, όπως πιστεύει, μπορεί να γίνει μέσα από νεοελληνικά προγράμματα, μέσα από ομογενειακούς φορείς, μέσα από μουσεία, όπως το Ελληνικό Μουσείο Σικάγου και γενικά μέσα από εκδηλώσεις, πάντα με έμφαση, κατά προτίμηση, όχι στους αρχαίους αλλά σε νεότερα και σύγχρονα ονόματα. Αυτή την πολιτιστική πολιτική στο εξωτερικό μπορούν, όπως τονίζει, να ασκήσουν με δικά τους μέσα οι Έλληνες της Διασποράς, και ο καλύτερος τρόπος για να ακουστεί με θετικό τρόπο η Ελλάδα αυτή τη στιγμή είναι να αποδείξουν πως αυτή συνεχίζει να παράγει πολιτισμό.
www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ

Sunday, March 13, 2011

Με αίμα Καβάφη

Καμιά φορά γι' αλλού ξεκινάς κι αλλού καταλήγεις. Το απρόβλεπτο στη ζωή αλλά και στην τέχνη μπορεί να οδηγήσει έναν σκηνοθέτη σε νέα μονοπάτια αλίευσης θεμάτων. Η περιπέτεια του ντοκιμαντέρ «Μαρίνα Βαλιέρι, η μικρή ανιψιά του Καβάφη» του Σίμου Κορεξενίδη -προβάλλεται στις 17 Μαρτίου στο 13ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης- είναι μια τέτοια περίπτωση. 

«Ο τόπος μου είναι εκεί όπου ακουμπά η βαλίτσα μου», λέει η Μαρίνα Βαλιέρι που περιπλανήθηκε σε πολλές χώρες 
«Ο τόπος μου είναι εκεί όπου ακουμπά η βαλίτσα μου», λέει η Μαρίνα Βαλιέρι που περιπλανήθηκε σε πολλές χώρες  

Ο σκηνοθέτης αρχικά προσέγγισε την 79χρονη σήμερα Μαρίνα Βαλιέρι λόγω της συγγένειάς της με τον Αλεξανδρινό ποιητή. Ενδεχομένως φαντάστηκε μια ταινία-φόρο τιμής στον Κωνσταντίνο Καβάφη με αρχειακό υλικό, ανέκδοτα ποιήματα και φωτογραφίες, που θα προσέφερε η μικρή του ανιψιά, της οποίας η μητέρα Χαρίκλεια ήταν κόρη του Αριστείδη, αδερφού τού ποιητή. 

Η γνωριμία, όμως, του Σίμου Κορεξενίδη μαζί της, «με μια γυναίκα», όπως λέει, «της οποίας η ζωή όσο και ο χαρακτήρας ήταν εξίσου ενδιαφέροντα όσο και ο τίτλος "Καβάφη"», τον οδήγησε σε στροφή 180 μοιρών. Το ντοκιμαντέρ, που προέκυψε, αφηγείται τελικά την ιστορία της Μαρίνας Βαλιέρι, η οποία γνώρισε όλες τις ευλογίες και τα προνόμια μιας αριστοκρατικής ζωής αλλά και τις κακουχίες και στερήσεις, που ακολούθησαν με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην αφήγηση από την ίδια των περιπετειών της οικογένειας, ο ποιητής αποτελεί μια παρένθεση, σημαντική και ενδιαφέρουσα. 

Το κεφάλαιο «Καβάφης» φέρνει στο φως μια νέα διάσταση της σχέσης του ποιητή με τον Αλέκο Σεγκόπουλο, που τον ακολουθούσε πιστά πολλά χρόνια. Οι περισσότεροι μελετητές υποστηρίζουν ότι οι δύο άντρες υπήρξαν εραστές. Η Μαρίνα Βαλιέρι έχει άλλη άποψη. Με «μάρτυρα» τα ημερολόγια της μητέρας της υποστηρίζει ότι ο Σεγκόπουλος ήταν γιος του Καβάφη. Ενισχύει τον ισχυρισμό της με το επιχείρημα της κληρονομικότητας, καθώς και οι δύο πέθαναν από καρκίνο στον φάρυγγα. «Το μυστικό τους θα μείνει στον τάφο τους», λέει η Βαλιέρι, η οποία είναι και η ίδια συγγραφέας παιδικών βιβλίων, αλλά και ποιήτρια. 

Ο Σίμος Κορεξενίδης την αναζήτησε έπειτα από ένα δημοσίευμα στην τοπική εφημερίδα της Μυτιλήνης της, συνεργάτριάς του πλέον, Βαρβάρας Γκιγκιλίνη. Οι συνεντεύξεις του μαζί της κράτησαν εννέα μέρες. 

Η Μαρίνα Βαλιέρι κατάγεται από πλούσια γενιά τόσο από την οικογένεια Καβάφη όσο και από την πλευρά του πατέρα της. Ο παππούς της ήταν μεγαλέμπορος στη Μασσαλία και συνιδρυτής τράπεζας στα Ιόνια Νησιά. Γεννήθηκε στο Παρίσι το 1932 και μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον, όπου όχι απλώς δεν της έλειψε τίποτα, αλλά σήμερα έχει να θυμάται ταξίδια στα πιο πολυτελή θέρετρα με πρίγκιπες και αριστοκράτες. 

Οταν ξεκίνησε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, η οικογένεια δεν μπορούσε να επωφεληθεί της περιουσίας της στις τράπεζες. Τα κεκτημένα, που είχε στην Αίγυπτο, χάθηκαν επί Νάσερ. Οι μεγάλοι τραπεζικοί λογαριασμοί στην Αθήνα δεσμεύτηκαν, επίσης, ως φόροι στο ελληνικό κράτος. Ετσι η οικογένεια κατέληξε στη Μυτιλήνη, στον κόλπο Γέρας, όπου για να ζήσει καλλιεργούσε κάποια κτήματα με ελιές. Αυτή η γυναίκα που γνώρισε μεγαλεία και πλούτη σήμερα ζει με μια αγροτική σύνταξη 380 ευρώ και ό,τι της αποφέρουν τα ιδιαίτερα αγγλικών που παραδίδει. Η πορεία της στη ζωή είναι μάθημα τόλμης, που επιβεβαιώνεται από την απόφασή της να μεγαλώσει χωρίς σύζυγο την κόρη της. 

«Η μητέρα της δεν της επέτρεψε να παντρευτεί έναν κομμουνιστή εργάτη λόγω της διαφοράς κοινωνικής τάξης», εξηγεί ο Σίμος Κορεξενίδης. Αυτό που του έκανε εντύπωση στη Μαρίνα Βαλιέρι συνοψίζεται σε μια λέξη. «Η δύναμή της», λέει. «Πάλεψε με τις δυσκολίες και δεν λύγισε. Αυτή την αισιοδοξία της ήθελα να μοιραστώ, κάνοντας το ντοκιμαντέρ. Είναι δύσκολος και σκληρός άνθρωπος. Αλλά παρόλο που έχει περάσει πολλά, πιστεύει στους ανθρώπους». 

*Προβολές: 17 Μαρτίου (8 μ.μ.) και 19/3 (12.30 μ.μ.) στην αίθουσα «Τώνια Μαρκετάκη». *

Friday, February 18, 2011

Ο Καβάφης ποιητής της Ιστορίας

Οι φιλόλογοι και οι λογοτέχνες που κατέκλυσαν τη Μικρή Σκηνή στον πέμπτο όροφο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών την Τετάρτη το βράδυ γνώριζαν βεβαίως ότι η Ιστορία αποτελεί μία από τις βασικές συνιστώσες του έργου του Καβάφη. Εκείνο που προσδοκούσαν να μάθουν ερχόμενοι ήταν πώς αποκωδικοποιείται η ιδιαίτερη σχέση του ποιητή με την Ιστορία – και οι τρεις ομιλητές, οι καθηγητές Ρενάτα Λαβανίνι, Νταϊάνα Χάας και Μιχάλης Πιερής, ήταν προετοιμασμένοι να ικανοποιήσουν τις αδήλωτες προσδοκίες.

Ζωντάνεψε με γραφικές λεπτομέρειες μέσα από τις ομιλίες τους ο Καβάφης ως συστηματικός αναγνώστης της Ιστορίας, ο οποίος κουβαλούσε τόμους Ιστορίας στα ταξίδια του και έλεγχε με εξακριβωτική διάθεση τα ιστορικά λεξικά και τις εγκυκλοπαίδειες ανατρέχοντας σε πρωτογενείς πηγές. Τη φημισμένη «Ιστορία της παρακμής και πτώσεως της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» του Εντουαρντ Γκίμπον ανέφερε, μεταξύ άλλων, η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών Νταϊάνα Χάας, την οποία ο Καβάφης μελετούσε στο πρωτότυπο και σημείωνε τις αντιρρήσεις του διασταυρώνοντας γεγονότα με την «Ιστορία του ελληνικού έθνους» του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου.

Εκεί όπου η ιστορική πληροφορία είναι ελλιπής, ο ποιητής αισθανόταν ότι μπορεί να παρέμβει αναπληρώνοντας με τη φαντασία του τα κενά της Ιστορίας, όπως ακριβώς γράφει ο ίδιος στο ποίημα «Καισαρίων»: «Στην ιστορία λίγες/ γραμμές μονάχα βρίσκονται για σένα, / κ’ έτσι πιο ελεύθερα σ’ έπλασα μες στον νου μου».

Ταυτόχρονα, σχολαστικός με την ιστορική ακρίβεια, επισημαίνει στα ποιήματά του τα γεγονότα που πρέπει να ελέγξει με τη σημείωση verified (ελεγμένο) ή to be verified (να ελεγχθεί).

Ποια ήταν, συγκεκριμένα, τα ιστορικά διαβάσματα του Καβάφη μπορούμε να το ανακαλύψουμε αν διατρέξουμε τους τόμους της βιβλιοθήκης του στο Αρχείο Καβάφη, το πληροφορούμαστε από μαρτυρίες ή από σημειώσεις του ποιητή. Ο Μιχάλης Πιερής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ανακοίνωσε ακόμη μία πηγή, το «Λεξικό Καβάφη», ένα «λεξικό» 560 λημμάτων, που επιμελήθηκε ο ίδιος και θα κυκλοφορήσει μέσα στο έτος από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού.

Όπως προκύπτει, ο Καβάφης αποδελτίωνε από τα διαβάσματά του λέξεις νέες, εξωτικές, λέξεις σε χρήσεις άγνωστες ή περίεργες, λέξεις όμορφες. Αντέγραφε ολόκληρα αποσπάσματα σε κομμάτια χαρτί, κρατούσε σημειώσεις από προφορικές κουβέντες και αποκόμματα από εφημερίδες και περιοδικά, τα οποία παράχωνε στο ερμηνευτικό λεξικό που είχε στη βιβλιοθήκη του. Από την καταγραφή και τη μελέτη τους προκύπτει ένας κατάλογος κειμένων που διάβαζε ο ποιητής με τρόπο συστηματικό. Ανάμεσα σε άλλα είναι το χρονικό της Κύπρου του Λεόντιου Μαχαιρά και του Βουστρώνιου, το «Χρονικόν του Μορέως» και διάφορες χρονογραφίες, ιστορικά δημοτικά τραγούδια και κλέφτικα, ενώ τα πολλά τεκμήρια από τον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο μαρτυρούν ότι παρακολουθούσε με ενδιαφέρον τα πολιτικά και πολεμικά δρώμενα της εποχής του.

Αν στο σημείο αυτό απορεί κανείς σε τι αποσκοπούσαν οι αποδελτιώσεις και ποια ήταν τα κριτήρια της λεξικογραφικής πρακτικής του ποιητή, όπως αναρωτήθηκε ο γλωσσολόγος και λεξικογράφος Γεώργιος Μπαμπινιώτης, ο Μιχάλης Πιερής έδωσε μια πολύ παραστατική απάντηση: «Μάζευε λέξεις όπως ένας μάστορας μαζεύει πέτρες για να φτιάξει μια ξερολιθιά, χωρίς να ξέρει πόσες και ποιες θα χρειαστεί όταν έρθει η ώρα».

Το συμπέρασμα της συνάντησης, για ακόμη μία φορά, ήταν ότι οι τρόποι προσέγγισης της προσωπικότητας και της ποίησης του Καβάφη παραμένουν ανεξάντλητοι. Γιατί; Ποιο είναι το μυστικό της οικουμενικής και αειθαλούς απήχησής του; Η Ρενάτα Λαβανίνι, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Παλέρμο και εκδότρια των «Ατελών ποιημάτων» του, πρόλαβε το ερώτημα λέγοντας στο κλείσιμο της ομιλίας της: «Η απήχηση της ποίησης του Καβάφη είναι μεγάλη γιατί λειτουργεί με τον τρόπο που λειτουργούν το μυαλό και τα συναισθήματά μας».  

ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΚΟΥΖΕΛΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 18 Φεβρουαρίου 2011

Saturday, November 13, 2010

Καρυωτάκης και Καβάφης οι αγαπημένοι των εφήβων

  • Ο ποιητικός λόγος αγγίζει τη νέα γενιά, όπως αποδεικνύουν τα εργαστήρια ποίησης για μαθητές λυκείων

Ενδιαφέρονται οι σημερινοί έφηβοι για την ελληνική ποίηση. Αρκεί κάποιος να βρει τρόπο να τους μιλήσει για αυτήν. Ο εισηγητής του πρώτου κύκλου εργαστηρίων ποίησης για μαθητές Λυκείου, τα οποία διοργανώνει εφέτος το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), ποιητής Στρατής Πασχάλης , είναι εντυπωσιασμένος από τις σκέψεις, τις απορίες αλλά και τις αμφιβολίες για την ποίηση που διατύπωσαν οι μαθητές με γόνιμο τρόπο. Διαπίστωσε ότι «σε μια εποχή δύσκολη για τον κόσμο και την Ελλάδα, υπάρχουν εκπαιδευτικοί οι οποίοι κατορθώνουν να μιλήσουν στα παιδιά, να τους κινήσουν το ενδιαφέρον και μάλιστα να τα βοηθήσουν να διαμορφώσουν συγκροτημένη σκέψη για την ποίηση».

«Το κείμενο παίζει ασφαλώς ρόλο στην ανάπτυξη σχέσης των μαθητών με την ποίηση» παραδέχεται η κυρία Τερέζα Ροζάκη, φιλόλογος στο 34ο Λύκειο Αθηνών στο Θησείο, η οποία συνόδευσε στο εργαστήριο 30 μαθητές της, «κυρίως όμως σημασία έχει το πώς θα το παρουσιάσουμε στα παιδιά». Η νεότερη ποίηση έχει μεγαλύτερη απήχηση από τα κείμενα της Κρητικής Αναγέννησης. Ο Καβάφης κερδίζει τα παιδιά, ο Καρυωτάκης τα ενθουσιάζει. Ακολουθεί ο ερωτικός Ελύτης, ο Ρίτσος έχει το κοινό του, βρίσκουν όμως δύσκολο τον Σεφέρη.

Μαθητές από τρία σχολεία της Αττικής παρακολούθησαν τον πρώτο κύκλο των εργαστηρίων. Υπερίσχυσαν αριθμητικά τα κορίτσια, χωρίς να υποτιμάται η συμμετοχή των αγοριών, τα οποία φαίνεται ότι κρατούν μια πιο κριτική στάση απέναντι στον ποιητικό λόγο και αναζητούν τη σύνδεσή του με άλλες μορφές λόγου, όπως το τραγούδι. Ανάμεσα σε όλους υπήρχαν και μαθητές, αγόρια και κορίτσια, με πιο ειδικό ενδιαφέρον για την ποίηση, καθώς υπερέβαινε το επίπεδο της ανάγνωσης και περνούσε σε εκείνο της συγγραφής.

«Αν δοθεί στα παιδιά το ερέθισμα, συμμετέχουν με ενθουσιασμό και δημιουργικά» είναι το συμπέρασμα της εκπαιδευτικής εμπειρίας της κυρίας Ροζάκη. Εμπνευσμένοι από πίνακες του Εγγονόπουλου, μαθητές της Β΄ Λυκείου στο σχολείο της συνέθεσαν πριν από δύο χρόνια δικά τους υπερρεαλιστικά ποιήματα, τα οποία απήγγειλαν στο τέλος της χρονιάς.

Το σημαντικό είναι ότι μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες δημιουργείται ένα αναγνωστικό κοινό για την ποίηση και καλλιεργείται μια σχέση πιο συστηματική. Παίρνουμε από τα παιδιά αυτό που τους δίνουμε.

Thursday, November 11, 2010

Η Σαρλότ Ράμπλινγκ στο σπίτι του Καβάφη

Η Ράμπλινγκ στο σπίτι του Καβάφη

Η Σαρλότ Ράμπλινγκ, που βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια για να πάρει μέρος σε εκδήλωση του Γαλλικού Ινστιτούτου αφιερωμένη στον Καβάφη, επισκέφτηκε χθες το πρωί το σπίτι - μουσείο του ποιητή. Επί μιάμιση ώρα είδε τους χώρους, τα προσωπικά αντικείμενα του ποιητή και τη βιβλιογραφία. Βγήκε στο μπαλκόνι και ψιθύρισε τους στίχους, μεταφρασμένους από τη Γιουρσενάρ: «Και βγήκα στο μπαλκόνι μελαγχολικά... βλέποντας τουλάχιστον ολίγη αγαπημένη πολιτεία...». Ενθύμιο για τη διάσημη ηθοποιό ήταν μια λιθογραφία της Ασπασίας Παπαδοπεράκη με τη μορφή του Καβάφη, που της χάρισε ο διευθυντής του Παραρτήματος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Μ. Μαραγκούλης.

Tuesday, October 26, 2010

Ο Κ. Π. Καβάφης επιστρέφει στην Αθήνα


Το υπερσύγχρονο μουσείο θα στεγαστεί στην οικία Κωλέττη, στην Πλάκα, που θα αναστηλώσει το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού
  • Tης Oλγας Σελλα, Η Καθημερινή, Tρίτη, 26 Oκτωβρίου 2010
ΠOΛH. Eνα χρόνο πριν, έμοιαζε με τρελό όνειρο. Eνα από τα πιο παλιά νεοκλασικά σπίτια της Aθήνας, η οικία Kωλέττη, στην οδό Πολυγνώτου 13 στην Πλάκα, επελέγη να στεγάσει το Mουσείο Kαβάφη. Tο κτίριο είναι ιδιοκτησίας υπουργείου Πολιτισμού, το Σπουδαστήριο Nέου Eλληνισμού, που κατέχει το αρχείο Kαβάφη, θα φρόντιζε για τη διαμόρφωση του νέου μουσείου, και το Tαχυδρομικό Tαμιευτήριο είχε κάνει τη γενναιόδωρη χορηγία.

Aπό την περασμένη Παρασκευή, αυτό το όνειρο άρχισε να μη φαίνεται και τόσο μακρινό. O διευθυντής του Σπουδαστηρίου Nέου Eλληνισμού, Mανόλης Σαββίδης, κάλεσε τους δημοσιογράφους και παρουσία του υπουργού Πολιτισμού και Tουρισμού, Παύλου Γερουλάνου, ανακοίνωσε ότι ήδη έχουν ολοκληρωθεί οι γραφειοκρατικές διατυπώσεις και πλέον ξεκινούν οι κατασκευαστικές εργασίες στην οικία Kωλέττη. Tο Σπουδαστήριο Nέου Eλληνισμού, που διαχειρίζεται το αρχείο Kαβάφη, έκανε όλες τις σχετικές μελέτες για τη σωστή αποκατάσταση του κτιρίου και τη μετατροπή του σ’ ένα σύγχρονο εκθεσιακό χώρο, χωρίς να αλλοιωθεί η διατηρητέα φυσιογνωμία της οικίας Kωλέττη. Tο πλάνο είναι, σε ενάμιση χρόνο από σήμερα, να λειτουργεί, κάτω από την Aκρόπολη, ένα σύγχρονο και μοναδικό μουσείο.

O υπουργός Πολιτισμού και Tουρισμού αναφέρθηκε στη μοναδικότητα και την αυθεντικότητα του K. Π. Kαβάφη –«ό,τι είναι αυθεντικό δεν μπαίνει σε σύνορα»– και, κυρίως, ότι αυτό το μουσείο είναι μια «σύμπραξη του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα και των χορηγών. O πολιτισμός μπορεί να μην είναι μόνο κρατικοδίαιτος», συμπλήρωσε.

O Mανόλης Σαββίδης, αμέσως μετά, φανερά συγκινημένος και εξαιρετικά χαρούμενος με την εξέλιξη των πραγμάτων, μίλησε για τη μεγάλη κληρονομία που έφτασε στα χέρια του και τον τρόπο που αποφάσισε να την αξιοποιήσει, δίνοντάς μας μια πρώτη γεύση όσων θα φιλοξενήσει η ανακαινισμένη οικεία Kωλέττη: «Δεν θέλουμε ένα μουσείο στατικό, βαρετό, αλλά ένα μουσείο του 21ου αιώνα».

Eτσι, σ’ αυτό το μοναδικό νεοκλασικό σπίτι θα στεγαστεί ερευνητικό κέντρο και εργαστήριο συντήρησης, προσβάσιμο μόνο στους ερευνητές και τους μελετητές του Kαβάφη. Mε τη βοήθεια των πολυμέσων και με οδηγό τη διαδραστική απεικόνιση θα προσεγγίσουν οι επισκέπτες την εποχή του Aλεξανδρινού ποιητή. Θ’ ακολουθήσει δωμάτιο με τεκμήρια από την πόλη της Aλεξάνδρειας, από την οικογένειά του και από τα χρόνια που έζησε, με τη συμβολή του Mορφωτικού Iδρύματος της Eθνικής Tραπέζης και του EΛIA.

Tη σκυτάλη θα πάρει η αίθουσα των ποιημάτων του, που δεν θα παραμείνει στην προφανή παρουσίαση του γραπτού λόγου. Tα πραγματικά έπιπλα του K. Π. Kαβάφη, που μαζί με τα χειρόγραφά του πέρασαν στα χέρια του κληρονόμου του Kαβάφη, του Aλέκου Σεγκόπουλου, κι από εκεί στην κατοχή του Γ. Π. Σαββίδη, θα περιμένουν τους επισκέπτες του Mουσείου στην επόμενη αίθουσα. H διαδρομή μας στον κόσμο του Kαβάφη θα κλείνει με την έκθεση της νεκρικής του μάσκας.

Φυσικά, όπως σε κάθε σύγχρονο μουσείο, θα υπάρχει πωλητήριο και καφέ, ενώ στον εντυπωσιακό κήπο της οικίας Kωλέττη θα φιλοξενούνται εκδηλώσεις.

Tο Mουσείο Kαβάφη δεν θα έχει μόνο τη φυσική του παρουσία στην Πλάκα, αλλά και τη διαδικτυακή του, με site σε πολλές γλώσσες, αφού οι ήδη υπάρχοντες ιστότοποι στο Σπουδαστήριο, στα ελληνικά και στα αγγλικά, δέχονται περίπου 15 χιλιάδες επισκέψεις τον μήνα ο καθένας.

Kαι, φυσικά, από έναν τέτοιο οργανισμό δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι εκδόσεις.

Kάποιες από αυτές θα κυκλοφορήσουν πριν ανοίξει το νέο μουσείο, είτε από το Σπουδαστήριο είτε από τις εκδόσεις «Iκαρος».

Oπως το λεξικό που επιμελήθηκε ο Mιχάλης Πιερρής, ένας από τους μαθητές του Γ. Π. Σαββίδη, ένα ιδιόρρυθμο λεξικό με ασυνήθιστες ή συνηθισμένες λέξεις τις οποίες συνέλεγε ο ίδιος ο ποιητής, που αποτελούσε το δικό του οπλοστάσιο, που ήθελε όμως να μοιραστεί με άλλους». Kαι μας υποσχέθηκε ότι θα βγει σύντομα από τον «Iκαρο» η αλληλογραφία Kαβάφη - Φόστερ.

Wednesday, March 31, 2010

Στον Καβάφη και στον Καζαντζάκη έχουμε σταθμεύσει!

Chinua Achebe, Kingsley Amis, Margaret Atwood, Donald Barthelme, William Blake, Vera Brittain, Mikhail Bulgakov, Albert Camus, Truman Capote, Giacomo Casanova, Geoffrey Chaucer, NoAl Coward, Roald Dahl, Dante, Charles Dickens, Fyodor Dostoevsky, Marguerite Duras, Umberto Eco, T.S. Eliot, Bret Easton Ellis, Erasmus, Sebastian Faulks, Ian Fleming, Dario Fo, Max Frisch, Elizabeth Gaskell, Andre Gide, Robert Graves, Graham Greene, Dashiell Hammett, Thomas Hardy, Seamus Heaney, Patricia Highsmith, Homer, Victor Hugo, Kazua Ishiguro, Erica Jong, James Joyce, Ismail Kadare, Franz Kafka, Rudyard Kipling, Hanif Kureishi, Philip Larkin, Harper Lee, Primo Levi, Doris Lessing, Mario Vargas Llosa, Guy de Maupassant, Arthur Miller, Toni Morrison, Iris Murdoch, Vladimir Nabakov, George Orwell, Marcel Pagnol, Samuel Pepys, Harold Pinter, Sylvia Plath, Edgar Allan Poe, Arthur Ransome, Christina Rosetti, J.K. Rowling, Salman Rushdie, Jean-Paul Sartre, Siegfried Sassoon, William Shakespeare, Carol Shields, Sophocles, Bram Stoker, Dylan Thomas, Ivan Turgenev, John Updike, Jules Verne, Voltaire, Sarah Waters, Irvine Welsh, Oscar Wilde, Tennessee Williams, Virginia Woolf, William Wordsworth, Marguerite Yourcenar, Amile Zola...

Αυτά είναι μερικά από τα 501 ονόματα των "γιγάντων" της λογοτεχνίας που περιλαμβάνονται στον τόμο "501 Great Writers. A comprehensive guide to the giants of literature", τον οποίο προσφάτως προμηθεύτηκα και με αγωνία αναζήτησα ονόματα ελλήνων! Ανάμεσα στα ονόματα, λοιπόν, διάβασα: Ομηρος, Σαπφώ, Αισχύλος, Πινδαρος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, Αριστοφάνης, Πλάτων... Και μετά; Καβάφης και Καζαντζάκης!

Είμαστε φοβεροί και τρομεροί. Δεν θα μπω στην ουσία της επιλογής των λογοτεχνών απ' όλο τον κόσμο. Νομίζω ότι γενικώς είναι μια σωστή επιλογή. Αλλά, αναρωτιέμαι, πού είναι τα ονόματα των συμπατριωτών μας που νομίζουν ότι αυτοί είναι κι άλλοι δεν είναι; Και να οι μεταφράσεις στ' αγγλικά ή τα γαλλικά, και να οι επισκέψεις στα Παρίσια, τις Φραγκφούρτες και τα Λονδίνα, και να οι συνεντεύξεις στα ελληνικά έντυπα και στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα, και να οι φωτογραφίες, ανφάς και προφίλ... Και να που ο καθένας νομίζει ότι ο ίσκιος του είναι δυο νομάτοι!

Και να τα κλειστά κυκλώματα που κρατάνε το μετερίζι τους στα γνωστά λογοτεχνικά περιοδικά και στις γνωστές πολιτιστικές σελίδες των γνωστών εφημερίδων, και να οι μακροσκελείς "κριτικές" όλων αυτών των περιώνυμων και περισπούδαστων κριτικών με τα "σεντόνια" τους που γράφουν λες και μας πλασάρουν τους "γίγαντες" της παγκόσμιας λογοτεχνίας... Κι ακόμα, παραφυλάνε μη τυχόν και παρεισφρύσει κανείς και τους χαλάσει τη νιρβάνα.

ΟΛΑ, δυστυχώς, για εγχώρια κατανάλωση.

Friday, January 29, 2010

«Οδό Καβάφη» αποκτά η Αλεξάνδρεια

Το όνομα του Κωνσταντίνου Καβάφη θα πάρει η οδός που περνά μπροστά από το σπίτι του ποιητή, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Η επίσημη τελετή μετονομασίας της οδού, από "Σαρμ Ελ Σεΐχ" σε "Κωνσταντίνου Καβάφη", θα γίνει στις 10 Φεβρουαρίου. Οι εκδηλώσεις θα γίνουν υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων και της ελληνικής κοινότητας της Αλεξάνδρειας, σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές. Παρών στην τελετή θα είναι και ο δήμαρχος Αθηναίων, Νικήτας Κακλαμάνης.

(Πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ)

Οδός «Κ. Καβάφη» μετονομάζεται ο δρόμος όπου έζησε ο ποιητής στην Αλεξάνδρεια

  • Στις 10 Φεβρουαρίου

Στις 10 Φεβρουαρίου, θα πραγματοποιηθεί η μετονομασία του δρόμου μπροστά από το σπίτι του ποιητή στην Αλεξάνδρεια, από οδό Σαρμ Ελ Σέιχ, σε οδό Κ.Καβάφη. Τα εγκαίνια αναμένεται να πραγματοποιηθούν από κοινού από τον δήμαρχο Αθηναίων Νικήτα Κακλαμάνη και τον Κυβερνήτη της Αλεξάνδρειας Αντελ Λαμπίμπ, παρουσία του πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β΄και του προέδρου της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας (ΕΚΑ) Γιάννη Σιόκα. Την ίδια ημέρα, θα διαβαστούν -στα ελληνικά και τα αραβικά-, από μαθητές και φοιτητές, έργα του μεγάλου ποιητή στο σπίτι όπου έζησε. Ο Διευθυντής του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού παραρτήματος Αλεξανδρείας Μανόλης Μαραγκούλης θα ξεναγήσει τους παρισταμένους στο σπίτι του Καβάφη.

Saturday, November 28, 2009

Η Σαρλότ Ράμπλινγκ διαβάζει Καβάφη στη Γενεύη


  • Η εφημερίδα «Le Temps» στις πολιτιστικές της σελίδες δημοσιεύει άρθρο και συνέντευξη με την ηθοποιό Σαρλότ Ράμπλινγκ, που θα αναγνώσει ποιήματα του Καβάφη στη Γενεύη, την 16η Δεκεμβρίου.
  • Η ηθοποιός γνώρισε τον Καβάφη μέσω του Olivier Gluzman, ο οποίος της πρότεινε την ανάγνωση των ποιημάτων του Έλληνα ποιητή σε μετάφραση της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, σε συνεργασία με τον Πολύδωρο Βογιατζή, που διαβάζει τα ποιήματα στην ελληνική με τη συνοδεία μουσικού. Η Σαρλότ Ράμπλινγκ δηλώνει ότι ο Καβάφης ήταν για αυτήν μια αποκάλυψη και ότι χρησιμοποιεί στα ποιήματά του μια εξαιρετική οικονομία λέξεων.

Tuesday, November 24, 2009

Συμπόσιο για τον Καβάφη

  • «H επίδραση του Καβάφη στις ευρωπαϊκές και μεσογειακές λογοτεχνίες», είναι το θέμα του 11ου Διεθνούς Συμποσίου Καβάφη 2009 που θα γίνει στο Κάιρο και την Αλεξάνδρεια (9 και 10/12, αντίστοιχα). Το συμπόσιο οργανώνουν το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού, Παράρτημα Αλεξάνδρειας, η ελληνική πρεσβεία στην Αίγυπτο, το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Καΐρου, οι ελληνικές κοινότητες Καΐρου και Αλεξάνδρειας και οι Αχμαντ Ετμάν (καθηγητής του Πανεπιστημίου Καΐρου, ελληνιστής), Ιμπραχίμ ελ Μοάλεμ (διευθυντής Εθνικού Κέντρου Μετάφρασης), Μοχάματ Σαλμάουι (πρόεδρος της Ενωσης Αιγύπτιων Συγγραφέων), Σάλαχ Φαντλ (ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Καΐρου).
  • Στα πλαίσια του συμποσίου θα βραβευθούν οι ποιητές Μιχάλης Γκανάς και Φουάντ Ταμάν, οι πεζογράφοι Δημήτρης Δημητριάδης και Γκαμάλ ελ Γκιτάνι και ο μεταφραστής Σαμουήλ Μπισάρα. Η συμφωνική ορχήστρα της Οπερας του Καΐρου, με μαέστρο τον Νάγιερ Νάγκι και σολίστ τον Δημήτρη Σγούρο, θα ερμηνεύσει έργα Ρ. Σούμαν και Β. Α. Μότσαρτ.
  • Εισηγητές είναι οι πανεπιστημιακοί καθηγητές: Σόνια Ιλίνσκαγια, Ελενα Λαζάρ, Στράβκα Μιχαΐλοβα, Σαμουήλ Μπισάρα, Χάμντι Ιμπραχίμ, Μαρία Πάολα Μινούτσι, Μάρθα Βασιλειάδη, Βικέντιος Γκονζάλεθ Φερνάντεζ, οι οποίοι θα διαβάσουν ποιήματα του Καβάφη στις μητρικές τους γλώσσες, ενώ στα ελληνικά η ηθοποιός Κατερίνα Χέλμη.

Saturday, November 21, 2009

Παρουσίαση για τον Καβάφη στη Βοστόνη

  • Η λογοτεχνική φιλία του Aγγλου μυθιστοριογράφου Ε.Μ. Φόρστερ και του Κωνσταντίνου Καβάφη, όπως καταγράφεται στο βιβλίο «Forster - Cavafy Letters, Friends at a Slight Angle», παρουσιάσθηκε στο ελληνικό Προξενείο της Βοστόνης σε διάλεξη του ελληνικής καταγωγής καθηγητή του Πανεπιστημίου Σάφολκ και συγγραφέα του βιβλίου, Πίτερ Τζέφρις.

Ο Δρ. Τζέφρις, που θεωρείται βαθύς γνώστης του έργου και της ζωής του Καβάφη, αναφέρθηκε ιδιαίτερα στη φιλία Φόρστερ - Καβάφη, με αποσπάσματα από την μεταξύ τους αλληλογραφία, αλλά και στην επιρροή του Ελληνα ποιητή στην αγγλική λογοτεχνία.

Ανέφερε ότι ο Καβάφης ανακαλύφθηκε από τον Φόρστερ, ο οποίος είχε καθιερωθεί πλέον ως συγγραφέας στην Αγγλία εκείνη την εποχή (αρχές του 20ου αιώνα) και εντυπωσιασμένος από το έργο του Ελληνα ποιητή, συνέβαλε καθοριστικά στην έκδοση της πρώτης αγγλικής μετάφρασης των ποιημάτων του.

Στην εκδήλωση, που συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό ακαδημαϊκών, επιχειρηματιών και δημοσιογράφων, απηύθυνε χαιρετισμό ο Γενικός Πρόξενος Κωνσταντίνος Ορφανίδης, ενώ τον συγγραφέα παρουσίασε η σύμβουλος Τύπου και διοργανώτρια της εκδήλωσης Μαγδαληνή Κανταρτζή.

Το βιβλίο «Forster - Cavafy, Friends at a Slight Angle», που εκδόθηκε πέρυσι από το Aμερικανικό Πανεπιστήμιο στο Κάιρο, πρόκειται να εκδοθεί στην ελληνική γλώσσα το 2010 και ο ελληνικός τίτλος θα είναι: «E.M Φόρστερ - Κ.Π. Καβάφης Αλληλογραφία, Φίλοι σε ελαφρά απόκλιση». [με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ]

Wednesday, November 11, 2009

Δωρεά με έργα Καβάφη στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

  • Δωρεά συλλογής της βιβλιογραφίας του Καβάφη στα αρχεία του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας.

Μία σημαντική συλλογή, που συμπληρώνει την βιβλιογραφία του Αλεξανδρινού ποιητή, Κώστα Καβάφη, με συνολικά 628 εγγραφές, διαθέτει εδώ και περίπου δύο μήνες το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ), ύστερα από δωρεά του Δημήτρη Τασόπουλου.

Πρόκειται για 127 τόμους, που αφορούν εκδόσεις του καβαφικού έργου και μελέτες για τον ίδιο και την ποίησή του, 75 τεύχη περιοδικών (μεταξύ των οποίων και 16 αφιερωματικοί τόμοι στον Καβάφη), 214 μεμονωμένα άρθρα και αποκόμματα περιοδικών και 208 άρθρα και αποκόμματα εφημερίδων, τα οποία συνέλεξε επί σειρά ετών ο κ. Τασόπουλος και δώρισε τελικά στο ΚΕΓ, όπου φυλάσσονται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.

Στο αρχείο μπορούν να έχουν πρόσβαση ειδικοί ερευνητές, κατόπιν συνεννοήσεως, ενώ μελλοντικά, πρόκειται να αξιοποιηθεί ηλεκτρονικά και μικρό μέρος της συλλογής να βγει σε ψηφιακή μορφή στο Ιντερνετ. Ήδη, έχει ολοκληρωθεί η καταλογογράφησή του από τη φιλόλογο Δάφνη Γιόφκου.

Σύμφωνα με τον υπεύθυνο καταγραφής και αξιοποίησης του αρχείου, Βασίλη Βασιλειάδη, η δωρεά έγινε σε στιγμή επίκαιρη για το ΚΕΓ, που ήδη επεξεργάζεται την καβαφική και σεφερική βιβλιογραφία του ποιητή, κριτικού και ερευνητή Δημήτρη Δαδασκαλόπουλου.

Στο αρχείο της δωρεάς Τασόπουλου για το καβαφικό έργο εντοπίστηκαν, εξάλλου, αρκετές καινούργιες αναφορές, που έως σήμερα δεν συμπεριλαμβάνονταν στη βιβλιογραφία του.

Ο κ. Τασόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε στη Σχολή Τεχνολόγων Γεωπονίας του ΤΕΙ Λάρισας. Ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως διοικητικός υπάλληλος σε ιδιωτική ασφαλιστική εταιρία.

ΑΠΕ - ΜΠΕ

Friday, October 9, 2009

Ξέρει «απ' έξω» το καβαφικό αίσθημα

  • Η Σαρλότ Ράμπλινγκ απήγγειλε χθες ποιήματα του Αλεξανδρινού
  • Η Σαρλότ Ράμπλινγκ δεν γνώριζε την ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη.

Πριν από λίγους μήνες όμως της ζήτησαν να απαγγείλει ποιήματα του Αλεξανδρινού και έτσι γνώρισε τον κόσμο του. Βοήθησε, όπως μας εξήγησε χθες, και η εξαιρετική μετάφραση της Γαλλίδας συγγραφέως Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. «Ορισμένοι ηθοποιοί ανταποκρίνονται όταν τους καλούν να ερμηνεύσουν έναν ρόλο. Εμένα πρέπει να με καλούν τα πράγματα. Ενας ορισμένος κόσμος, κάποιες λέξεις. Αυτή την ενδόμυχη αντιστοιχία τη βρήκα στον Καβάφη. Τα ποιήματά του είναι εξαίσια. Το γεγονός ότι δεν είχε εκδώσει ποτέ τα έργα του, ούτε αναζήτησε την αναγνώριση, κάτι μου είπε...», ομολόγησε.

Ετσι, μετά τις Βρυξέλλες και τη Μανόσκ (νότια Γαλλία), η Ράμπλινγκ βρέθηκε χθες στην Αθήνα και απήγγειλε μαζί με τον ηθοποιό Πολύδωρο Βογιατζή ποιήματα του Καβάφη και κείμενα της Γιουρσενάρ, σε μια εκδήλωση που οργάνωσε το Γαλλικό Ινστιτούτο προωθώντας τον πολιτισμικό διάλογο μεταξύ των δύο χωρών. Τους συνόδευε με τη μουσική και την κιθάρα της η Βαρβάρα Γύρα, που τα τελευταία 12 χρόνια ζει στο Παρίσι. Καθαρόαιμη ελληνογαλλική συνύπαρξη σε όλα τα επίπεδα...

«Οι δύο γλώσσες παίζουν σημαντικό ρόλο. Το σχεδιάσαμε έτσι ώστε να "ακουστεί η αληθινή φωνή των συγγραφέων"», εξήγησε η σπουδαία ηθοποιός, που σε όλη της τη ζωή μοιράστηκε διαφορετικές ευρωπαϊκές κουλτούρες. Είναι Αγγλίδα, που ζει μόνιμα στη Γαλλία, αλλά έγινε διάσημη στην Ιταλία παίζοντας στις ταινίες του Βισκόντι.

Ο Πολύδωρος Βογιατζής, που ζει κι αυτός ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι, επέλεξε τα ποιήματα του Καβάφη χωρίζοντας τη βραδιά σε τέσσερις θεματικούς κύκλους: «Η ηλικία και τα γηρατειά», «Ο έρωτας», «Ιστορία, πολιτική και κοινωνία» και «Η νοσταλγία, ο θάνατος».

Η Ράμπλινγκ ξεχωρίζει τα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη («Στου καφενείου την είσοδο», «Εν τη οδώ», «Ομνύει», «Επέστρεφε», «Ετσι πολύ ατένισα», κ.ά.) γιατί είναι «πολύ απλά». «Ακόμη και οι ομοφυλοφιλικοί υπαινιγμοί;», τη ρώτησαν. «Οταν έχεις την τύχη να νιώθεις το συναίσθημα του έρωτα δεν έχει καμιά σημασία τι είσαι...», απάντησε αφοπλιστικά.

Δεν είναι η πρώτη φορά που απαγγέλλει ποίηση. Στο παρελθόν είχε απαγγείλει Ρίλκε, καθώς θεωρεί πολύ σημαντική κάθε προσπάθεια να έρθει το κοινό -και κυρίως οι νέοι- σε επαφή με τη λογοτεχνία. «Μετά το σινεμά, που είναι το πιο προσιτό μέσο να γνωρίσεις τον κόσμο των άλλων, ακολουθεί η λογοτεχνία».

Οσο για το πώς προσεγγίζει μια ηθοποιός σαν τη Ράμπλινγκ την τέχνη της απαγγελίας, απάντησε το ίδιο απλά αλλά ουσιαστικά: «Αν στο θέατρο πρέπει ο ηθοποιός να ξέρει απ' έξω τα λόγια, εδώ πρέπει να ξέρει απ' έξω τα συναισθήματα, αυτό που νιώθει...».

Saturday, September 5, 2009

Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις

  • Φερνάντο Πεσσόα - Κ.Π.Καβάφης: Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου, εισαγωγή - μετάφραση - ανθολόγηση: Γιάννης Σουλιώτης, σειρά: Αντικριστοί καθρέφτες, εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 240, 13 ευρώ
  • Τα πρόσωπα

Γεννημένοι και οι δύο σε πόλεις που έγιναν σύμβολα και απέκτησαν διαστάσεις μύθου ακριβώς λόγω της γέννησής τους. Οπως συνέβη και στο Δουβλίνο με τον Τζόις ή στην Πράγα με τον Κάφκα. Μετρίου αναστήματος, μικρόσωμοι. Καλοντυμένοι και οι δύο. Με αυστηρό προσωπικό γούστο. Κοστούμι και γραβάτα. Καπέλο. Διοπτροφόροι αμφότεροι. Στρογγυλός σκελετός, κοκάλινος, μυωπία. Τζέντλεμεν. Με τα χαρακτηριστικά τού δανδή. Εμοιαζαν περισσότερο με καθηγητές παρά με ποιητές. Κάπνιζαν κι έπιναν πολύ. Τους απάλυνε κάπως την εικόνα της πραγματικότητας.

Δεν υπηρέτησε κανείς τους στρατιώτης, αντιπαθούσαν τον πόλεμο. Και οι δύο υπάλληλοι. Λιγόστευαν σιγά σιγά μέσα σ' ένα απρόσωπο γραφείο. Αδυναμία στους άγγλους ποιητές και στα αστυνομικά μυθιστορήματα. Στον ελληνισμό της αρχαιότητας. Στον Διόνυσο.

Δεν είμαι Ελλην, αλλά ελληνικός, έλεγε ο Καβάφης. Πατρίδα μου είναι η πορτογαλική, συνήθιζε κάθε φορά να τονίζει ο Πεσσόα.

Σύχναζαν σε καφενεία ή ποτοπωλεία της γειτονιάς. Χαμένοι στο πλήθος, χαμένοι στους άλλους. Αναζητούσαν τα πολυσύχναστα μέρη της πόλης για τους περιπάτους τους. Παρ' όλα αυτά, μοναχικοί. Θλιβερά. Νοσηρά έγκλειστοι, περιχαρακωμένοι στο περίβλημα του εαυτού τους. Πολυμελείς οικογένειες, τις στιγμάτισε ο θάνατος. Εννιά αδέλφια έχασε ο Καβάφης, επτά ο Πεσσόα. Και οι δύο στερήθηκαν τον πατέρα τους πολύ νωρίς: πέντε ετών ο Πεσσόα, επτά ετών ο Καβάφης. Η μητέρα έγινε το κεντρικό πρόσωπο της ζωής τους, το μοναδικό σημείο αναφοράς.

Το κάλλος ήταν η απόλυτη θρησκεία τους, η περίληψη όλου του έργου τους, ο λόγος για τον οποίον ζούσαν. Βέβαιοι για τη μεγαλοφυΐα τους, γνώρισαν τα φώτα της δημοσιότητας αρκετά χρόνια μετά τον θάνατό τους. Συνήθιζαν να ατενίζουν τη θάλασσα, τα ποιήματά τους έχουν στην άκρη μια γεύση από αλάτι.

Η σεξουαλικότητά τους, λανθάνουσα. Γυναίκες δεν αναφέρονται. Ακόμα και η Οφέλια Κεηρός, μεγάλος έρωτας του Πεσσόα, μοιάζει περισσότερο με όνειρο παρά με πραγματικό πρόσωπο. Αλλωστε είναι γνωστό ότι ο Πεσσόα πέθανε παρθένος. Αλλά και το μεγάλο πάθος του Καβάφη για τους άντρες είχε περισσότερο τα χαρακτηριστικά της ευσεβούς προσδοκίας ή του πλατωνικού αισθήματος, παρά της αντικειμενικής βιογραφίας.

Δεν συναντήθηκαν ποτέ. Αντίθετα με την εκδοχή που παρουσιάζει το θαυμάσιο ντοκιμαντέρ του Χαραλαμπόπουλου. Ισως μόνο στη σκέψη. Στην ιδέα του ταυτόσημου νοήματος. Στην πληθυντικότητα του σύμπαντος. Ενας από τους 72 ετερωνύμους του Πεσσόα ήταν σίγουρα ο Καβάφης. Και ας μην το γνώριζε. Ας μην το είχε καταλάβει.

  • Το βιβλίο

Ο κομψός τόμος «Φερνάντο Πεσσόα - Κ.Π.Καβάφης, Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου», της σειράς Αντικριστοί καθρέφτες των εκδόσεων Μεταίχμιο, μας ξεναγεί με ενάργεια στο έργο τους και μας προσφέρει τη δυνατότητα να περιηγηθούμε σε αυτό που υπήρξαν, σε αυτό που ονειρεύτηκαν να υπάρξουν και σε αυτό που ολόθερμα εύχονταν να υπήρχε, οι δύο αυτοί μεγάλοι άνδρες μέσω της Τέχνης τους. Περιλαμβάνονται τα σημαντικότερα από τα 154 ποιήματα που έγραψε ο Κ.Π. Καβάφης, χωρισμένα σε δύο ενότητες, 1897-1918 και 1919-1933, καθώς και 3 πεζά του, ενώ ανθολογούνται σπαράγματα κειμένων του Φερνάντο Πεσσόα, αντιπροσωπευτικά ποιήματα του ιδίου, καθώς και των ετερωνύμων του: Αλμπέρτο Καέιρο, Ρικάρντο Ρέις, Αλβαρο ντε Κάμπος και Αλεξάντερ Σέρτς. Συν ένα αναλυτικό χρονολόγιο της ζωής και του έργου τους.

Η εισαγωγή, η μετάφραση, η επιλογή και ο σχεδιασμός της έκδοσης από τον Γιάννη Σουλιώτη, συνηγορούν στο να απολαύσουμε αυτή τη διαδρομή. Ακούγοντας τα εξαίσια όργανά τους, χαμηλότονα, χωρίς τυμπανοκρουσίες, λιτά, υποβλητικά. Κουρντισμένα στο πάθος, όπως ταιριάζει στην αληθινή ποίηση.

Το δίχως άλλο, ένα βιβλίο - εργαλείο, ένας χρηστικός οδηγός πλεύσης, μια συνοπτική, αλλά καίρια εργοβιογραφία, που το μεγάλο της πλεονέκτημα είναι ότι εκπέμπει τη μετάδοση του συναισθήματος με τον τρόπο ακριβώς που συμβαίνει στα παραμύθια: σαν η γιαγιά να διαβάζει στην εγγονή της. Δίπλα στο τζάκι. Ιστορίες από το παρελθόν, που είναι μέλλον, αν το προσέξεις λίγο καλύτερα.

Friday, April 17, 2009

Ο Καβάφης ξαναχαμογελά από το περιθώριο του 20ού αιώνα

  • Μια νέα αγγλική μετάφραση ποιημάτων του από τον Αμερικανό κριτικό και συγγραφέα Ντάνιελ Μέντελσον έγινε θέμα από το «New Yorker» μέχρι το ομοφυλοφιλικό σάιτ advocate.com Ο Καβάφης σύχναζε στην κακόφημη πλευρά της πόλης με την ίδια ευκολία που ανέσυρε από την ελληνιστική αρχαιότητα τους μικρούς, αποτυχημένους, περιθωριακούς ήρωές του, εκείνους που η επίσημη ιστοριογραφία προσπέρασε για να δοξάσει τους μεγάλους νικητές.

Με το πορτρέτο αυτό (αριστερά) του Αλεξανδρινού κόσμησε το «New Yorker» (Μάρ. 23) το αφιέρωμά του. «Οι προηγούμενες μεταφράσεις επιδίωξαν να παρουσιάσουν τον Καβάφη ως έναν προσιτό ποιητή και τον "ίσιωσαν".

Με το πορτρέτο αυτό του Αλεξανδρινού κόσμησε το «New Yorker» (Μάρ. 23) το αφιέρωμά του. «Οι προηγούμενες μεταφράσεις επιδίωξαν να παρουσιάσουν τον Καβάφη ως έναν προσιτό ποιητή και τον "ίσιωσαν".

  • Δεν εξέδιδε ποτέ τα ποιήματά του, τα μοίραζε ο ίδιος στον κύκλο του, καθώς δεν άντεχε την εικόνα των «απούλητων αντιτύπων που γεμίζουν σκόνη στα βιβλιοπωλεία δίνοντας χαρά στους εχθρούς του», όπως έγραψε ο βιογράφος του Ρόμπερτ Λίντελ.
  • Η ιστορία, όμως, τον διεύψευσε. Η έκδοση μιας νέας αγγλικής μετάφρασης από τον Ντάνιελ Μέντελσον μιας ανθολογίας ποιημάτων του Καβάφη αλλά και η πρώτη μετάφραση στα αγγλικά των γνωστών πια 30 «ατελών» ποιημάτων του που ανακαλύφθηκαν τη δεκαετία του '60 (και πρωτοκυκλοφόρησαν το 1994 από τον «Ικαρο»), δεν πέρασαν καθόλου απαρατήρητες. Από το «New Yorker» μέχρι το διαδικτυακό ομοφυλοφιλικό site advocate.com, το δίτομο έργο «C.Ρ. Cavafy: The Collected Poems» και «Unfinished Poems» (εκδόσεις Knopf) του Αμερικανού κριτικού και συγγραφέα Ντάνιελ Μέντελσον βρήκε πολύ και φιλόξενο χώρο. Εβδομήντα έξι χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Καβάφης εξακολουθεί να κινείται με την ίδια ευκολία σε όλες τις πλευρές της πόλης...
  • Ο 49χρονος Ντάνιελ Μέντελσον αφιέρωσε 10 ολόκληρα χρόνια μεταφράζοντας τα ποιήματα του Καβάφη. Δεν πήγαν χαμένα. Η κριτική εκθειάζει το έργο του. Ο Νταν Τσιάσον σε 5,5 σελίδες στο «New Yorker» χαρακτηρίζει τη δουλειά του «εξαιρετική». Ο Μέντελσον μελέτησε πολύ καλά τα ποιήματα του Καβάφη που μετέφρασαν στα αγγλικά οι Εντμουντ Κίλι και Φίλιπ Σέραρντ στα τέλη της δεκαετίας του '70. Θεώρησε, όμως, ότι οι δυο τους συνειδητά δεν ασχολήθηκαν με τον ρυθμό του Αλεξανδρινού, αναζητώντας σε αντιδιαστολή τη μυστηριώδη πειθαρχία στους στίχους του.
  • Ο Μέντελσον, αντίθετα, ασχολήθηκε με το μέτρο. «Οσο περισσότερο βυθιζόμουν στους στίχους του τόσο συνειδητοποιούσα ότι δεν χρειάζονταν απλώς μια νέα μετάφραση, αλλά ένα πλήρες επίμετρο με ερμηνευτικά σχόλια για έξυπνους, αλλά όχι μυημένους αναγνώστες, που επιθυμούν να μάθουν περί τίνος πρόκειται», εξηγεί στη συνέντευξή του στο advocate.com. «Ενας φίλος μου, διαπρεπής κλασικιστής, μου είπε: "Δεν μπορούμε να καταλάβουμε τα ποιήματα του Καβάφη εάν δεν καταλάβουμε τις ειρωνείες που κρύβονται πίσω από τις ιστορικές λεπτομέρειες". Προσπάθησα επιπλέον να επαναφέρω το μέτρο, τη συνήχηση, τον ρυθμό. Οι προηγούμενες μεταφράσεις επιδίωξαν να παρουσιάσουν τον Καβάφη ως έναν προσιτό ποιητή και "ίσιωσαν" τα ποιήματά του. Εγώ θέλησα να αναδείξω τη λάμψη τους».

Εγώ θέλησα να αναδείξω τη λάμψη του», λέει ο 49χρονος Ντάνιελ Μέντελσον (δεξιά)

Εγώ θέλησα να αναδείξω τη λάμψη του», λέει ο 49χρονος Ντάνιελ Μέντελσον

  • Διαπιστώνεται συχνά ότι ο Καβάφης μεταφράζεται εύκολα. Δεν είναι λίγοι, μάλιστα, όσοι υποστηρίζουν ότι ο Αλεξανδρινός ποιητής κέρδισε από τη μετάφραση. Επειδή γενικά αποφεύγει τις μεταφορές και τις λεκτικές περίτεχνες διακοσμήσεις, τα ποιήματά του συχνά εκλαμβάνονται και ως σκέτη πρόζα. «Αυτό είναι δώρο και κατάρα μαζί», τονίζει ο Μέντελσον. Γιατί αν εκ πρώτης όψεως «φαίνεται ότι ο Καβάφης χρησιμοποιεί τη γλώσσα της καθημερινότητας, την ίδια στιγμή ανασύρει αρχαίες λέξεις, τις γυαλίζει και τις διαθέτει προς χρήση. Ετσι η γλώσσα του έχει μια μουσικότητα που δεν βρίσκει το αντίστοιχό της στην αγγλική», καταλήγει.
  • Ο Ντάνιελ Μέντελσον, χρόνια κριτικός βιβλίου στα «New York magazine» και «New York book review», έχει γράψει και ο ίδιος έξι βιβλία. Το μπεστ σέλερ του «Lost: Α search for six of six million» για την αναζήτηση της μοίρας έξι μελών της οικογένειάς του στο Ολοκαύτωμα απέσπασε το 2006 το βραβείο του National Book Critics Circle. Εχει ασχοληθεί και με την αρχαία τραγωδία και συγκεκριμένα τον Ευριπίδη στο «Gender and the City in Euripides' Political Plays» (Oxford University Press, 2002).
  • Τι τον τράβηξε στον Καβάφη; «Το γεγονός ότι ασχολείται με το περιθώριο, τις σκοτεινές περιοχές. Είναι ένας κορυφαίος ποιητής του 20ού αιώνα, που μας χαμογελάει από το περιθώριο του 20ού αιώνα. Θεωρώ ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ πρέπει να διαβάσουμε την ποίησή του. Θα αναγνωρίσουμε στον χαιρέκακο, σαρδόνιο τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε την πτώση τόσων πολιτισμών, την αποσύνθεση αυτοκρατοριών, το αναπόφευκτο τέλος του πολιτικού στάτους κβο, τον κόσμο γύρω μας». *