Πρωτοποριακό λεξικό οικωνυμίων

• Του Γιωργου Aνδρειωμενου, Η Καθημερινή,  Tρίτη, 12 Aπριλίου 2011

• Χαράλαμπος Π. Συμεωνίδης, «Ετυμολογικό Λεξικό των Νεοελληνικών Οικωνυμίων, Θεσσαλονίκη-Λευκωσία: Κέντρο Μελετών της Ιεράς Μονής Κύκκου 2010», ττ. Α΄-Β΄.

ΜΕΛΕΤΗ. Είναι αλήθεια πως σπανίζουν οι θετικές ειδήσεις. Για τούτο και αποκτά πολλαπλή σημασία κάθε προσπάθεια που συνδέεται με την καινοτομία και την έρευνα, όταν μάλιστα παράγει απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα, δείχνοντας πως η ενεργητικότητα και το δαιμόνιο υπάρχουν στη μικρή αυτή γωνιά της υφηλίου, ασχέτως αν τις περισσότερες φορές δεν αναδεικνύονται όσο θα έπρεπε (για να μην ειπωθεί ότι υποβαθμίζονται και αγνοούνται).

Ενα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το άρτι κυκλοφορηθέν δίτομο Ετυμολογικό Λεξικό των Νεοελληνικών Οικωνυμίων του ακαταπόνητου Χαράλαμπου Π. Συμεωνίδη, επί χρόνια καθηγητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και (πιο πρόσφατα) στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, το οποίο τυπώθηκε την περασμένη χρονιά στη συμπρωτεύουσα από τις «Γραφικές Τέχνες» Α. Αλτιντζή για λογαριασμό του Κέντρου Μελετών της Ιεράς Μονής Κύκκου. Το λεξικό αυτό είναι, στην κυριολεξία, έργο ζωής, αφού απαιτήθηκαν κάποιες δεκαετίες για να ολοκληρωθεί και να δει το φως της δημοσιότητας.

Είναι, όμως, και πρότυπο λεξικογραφικής-ονοματολογικής εργασίας, αφού, πέρα από την εξαντλητική βιβλιογραφία και τις εισαγωγικές τεχνικής φύσεως λεπτομέρειες, περιλαμβάνει κατατοπιστική εισαγωγή στην ονοματολογία και στις συναφείς σπουδές στην Ελλάδα, μιαν υποδειγματική ανάλυση όσων πρέπει να γνωρίζει ο ειδικός, όπως και ο κάθε ενδιαφερόμενος φιλαναγνώστης, για τα ελληνικά τοπωνύμια και ανθρωπωνύμια και, κυρίως, πλήρες λεξικό των νεοελληνικών οικωνυμίων, αποτελούμενο από 18.445 λήμματα και συνοδευόμενο από δύο πολυσέλιδα ευρετήρια λέξεων, ανθρωπωνυμίων και τοπωνυμίων στην ελληνική και σε ξένες γλώσσες.

Η μεγάλη συμβολή του λεξικού έγκειται στην προσεγμένη ετυμολόγηση όλων αυτών των χιλιάδων οικωνυμίων, πολλές φορές σχετιζόμενων με εξήντα τέσσερις ξένες γλώσσες, στην ιστορική εξέλιξη καθενός από αυτά και στην ταύτιση παλαιότερων και νεότερων ονομασιών τους. Ακόμα και ο πολύ απαιτητικός αναγνώστης θα ικανοποιήσει τις σχετικές αναζητήσεις του, έχοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα να ανεύρει τη συναφή βιβλιογραφία γύρω από κάποια εγγραφή, όταν αυτή υπάρχει και είναι γνωστή στον συγγραφέα. Βέβαια, όχι μόνο όποιος έχει ειδικευτεί στην εκπόνηση τέτοιων εργασιών, αλλά και κάθε επαρκής χρήστης τους, είναι σε θέση να καταλάβει τον χρόνο, τον μόχθο και τη βαθιά γνώση που απαιτείται για τη σύνταξη ενός εκάστου των λημμάτων ενός τέτοιου λεξικού.

ΑΠΙΣΤΕΥΤΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΛΕΞΕΩΝ ΣΕ ΝΕΟ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ

Είναι το police ελληνική λέξη;

• Από την πολιτεία στη γαλλική police και από το κτήριο στο αγγλικό church, οι λέξεις κάνουν απρόβλεπτα ταξίδια. Τα παρακολουθεί ο καθηγητής Γιώργος Μπαμπινιώτης στο νέο Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας

Η λέξη «παντελόνι» δεν βγαίνει βέβαια από το «πάντα λειώνει», όπως για αστείο λένε μερικοί, αλλά δεν παύει να έχει μακρινή ελληνική προέλευση και να θεωρείται αντιδάνειο. Το ρούχο το φορούσε ο Πανταλεόνε, ο γνωστός ήρωας της Κομέντια ντελ Άρτε, του οποίου το όνομα σχηματίστηκε με πρότυπο το αρχαίο «Πανταλέων». Η ετυμολογία, λέει ο καθηγητής Γιώργος Μπαμπινιώτης, «είναι μια παγίδα του γλωσσολόγου για να τραβήξει τον αναγνώστη προς μια σχέση ερωτική με τη γλώσσα».

Και είναι, πράγματι: 1.720 είναι οι σελίδες του νέου Ετυμολογικού Λεξικού της Νέας Ελληνικής Γλώσσας που κυκλοφόρησε ο γνωστός γλωσσολόγος με την ομάδα του, στις οποίες μπορεί κάλλιστα να «παγιδευτεί» οποιοσδήποτε. «Ετυμολογία είναι η αναζήτηση του "ετύμου", της αληθινής δηλαδή σημασίας μιας λέξης», λέει. Και σε αυτήν την περιπέτεια οι περισσότεροι άνθρωποι είναι έτοιμοι να ριχτούν και μάλιστα με πάθος.

«Παράδειγμα η διαδρομή της λέξης "πολιτεία"», συνεχίζει. «Τη μετέφερε στα λατινικά ο Κικέρωνας μιλώντας για το γνωστό έργο του Πλάτωνα και από εκεί την πήραν τον 14ο αιώνα οι Γάλλοι δίνοντάς της τη σημασία "ρύθμιση της τάξης". Κάπως έτσι τον 17ο αιώνα προέκυψε η λέξη "police". Στα ελληνικά δεν τη χρειαστήκαμε αφού η "αστυνομία" είναι αρχαία λέξη. Στους αρχαίους υπήρχαν ήδη αγρονόμοι, αγορανόμοι και αστυνόμοι- οι τελευταίοι με διαφορετικά από σήμερα καθήκοντα, όπως λ.χ. να φροντίζουν να μη ρυπαίνεται το νερό».

«Οι λέξεις έχουν το ταξίδι τους», λέει ο Γιώργος Μπαμπινιώτης. «Έγινε έρευνα σε ό,τι έχει γραφτεί έως τώρα- η βιβλιογραφία, βέβαια, είναι κυρίως ξένη. Σε σχέση με ξένα έργα υπάρχει το πλεονέκτημα της σύνδεσης με τη νέα ελληνική γλώσσα που πολλοί ξένοι δεν γνωρίζουν καλά. Δεν είναι έργο για ειδικούς αλλά για κάθε Έλληνα- και για τον δάσκαλο. Θεωρώ ότι είναι ελκυστικό και αποκαλυπτικό ανάγνωσμα που διαβάζεται από την πρώτη μέχρι την τελευταία λέξη», λέει.

Ο συγγραφέας πέντε λεξικών της ελληνικήςη λεξικογραφική περιπέτειά του άρχισε προ δεκαετίας με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας που έχει γνωρίσει ήδη τρεις εκδόσεις και ακόμη περισσότερες ανατυπώσεις- κάνει και προτάσεις ορθογραφίας που σχετίζονται με την ετυμολογία των λέξεων. Προτείνει λ.χ. η «μοτοσυκλέτα» να γράφεται με ύψιλον αφού οι ξένοι γράφουν τη λέξη με «y» καθώς αρχική προέλευση του δεύτερου συνθετικού είναι η λέξη «κύκλος». Προτείνει ακόμα και τον τζίρο με ύψιλον, λόγω της προέλευσής του από τη λέξη «γύρος».

Ταξί, όπως λέμε τάξη

Ήπαρ: αρχαία λέξη με ομόρριζες σε άλλες αρχαίες γλώσσες. Από τη συνεκφορά «ήπαρ συκωτόν» («ήπαρ ζώου θρεμμένου με σύκα») με ουσιαστικοποίηση της λέξης «συκωτός» προέκυψε το «συκώτι». Το ίδιο έγινε σε λατινογενείς γλώσσες από το αντίστοιχο (jecur) ficatum από όπου το γαλλικό foie και το ιταλικό fegato.

Πολιτισμός: αρχική σημασία: «δημόσια διοίκηση» (βλ. Διογένης Λαέρτιος). Αργότερα, απαντάται στον Ιωάννη Χρυσόστομο με τη σημασία του «κομψού και ευγενικού τρόπου συμπεριφοράς». Με τη σημερινή σημασία καθιερώθηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή το 1804 που απέδωσε τον γαλλικό όρο civilisation.

Σήμα: Απαντάται ήδη στον Όμηρο.

Αξιοσημείωτα παράγωγα: σημείο, σημαίνω, σημαία. Επίσης: άσημος, διάσημος, επίσημος, παράσημο, ένσημο, γραμματόσημο κ.ά.

«Επίσημος» είναι αρχικά ο άργυρος με βούλα γνησιότητας και «άσημος» ο άργυρος χωρίς βούλα.

Τάξη: Από το τάσσω. Αρχική σημασία διάταξη, διευθέτηση (κυρίως για στρατιωτική παράταξη). Από την ίδια ρίζα: ταξικός, ταξιθέτης, ταξίαρχος. Από την ειδική σημασία «αναλογική φορολόγηση, αποτίμηση» προέκυψε το... ταξί. Αφετηρία μια συσκευή που ανακάλυψε ένας Γάλλος το 1890 για τον υπολογισμό της τιμής μεταφοράς σε ιππήλατα οχήματα. Η συσκευή ονομάστηκε taxametre από όπου και όλες οι σχετικές με το ταξί λέξεις.

Γκλάμουρ: Από τα αγγλικά («μαγική ομορφιά») ως αντιδάνειο. Αρχικά από τη λέξη «γραμματική» (παλ. γαλλ. gramaire). Από την αίγλη του λόγιου που ήξερε γράμματα και ξεχώριζε.

Οδός: Στην ίδια οικογένεια οι λέξεις πρόοδος (να πηγαίνεις μπροστά στον δρόμο), έφοδος (απροειδοποίητη επίθεση στον δρόμο), μέθοδος (παρακολούθηση, αναζήτηση γνώσης, κατόπιν ο τρόπος απόκτησης της γνώσης).

Church από το κτήριο

Το ετυμολογικό λεξικό Μπαμπινιώτη δίνει πλήθος πληροφοριών: πού γίνεται η πρώτη μνεία της λέξης, πώς σχηματίστηκε, ποια ήταν η αρχική σημασία της και ποιες οι μεταβολές της σημασίας της στον χρόνο, ποιες λέξεις ανήκουν στην ίδια οικογένεια («δεν υπάρχει ετυμολογική μοναξιά», λέει ο επικεφαλής της συγγραφικής ομάδας) ενώ υπάρχει και πλήθος σχολίων. Και μάλιστα σε δύο άξονες: ο πρώτος είναι η σχέση μιας λέξης με άλλες ελληνικές λέξεις, ο άλλος η σχέση με ομόρριζες λέξεις άλλων γλωσσών. Το ότι λ.χ., σύμφωνα με τον κ. Μπαμπινιώτη, το κτήριο πρέπει να γράφεται με ήτα οφείλεται στο ότι προέρχεται όχι από το ρήμα κτίζω αλλά από το(ν) ευκτήριο (οίκο), γεγονός που εξηγεί και την προέλευση των λέξεων kirche στα γερμανικά (εκκλησία) και church στα αγγλικά.

• Του Μανώλη Πιμπλή, ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 3 Δεκεμβρίου 2009

Γλωσσικές περιπέτειες

• Το Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Ιστορία των Λέξεων, το νέο έργο του διακεκριμένου γλωσσολόγου, 1.720 σελίδων, μόλις κυκλοφόρησε από το Κέντρο Λεξικολογίας

του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2009

Εργο τού γλωσσολόγου-ετυμολόγου είναι να ερευνήσει, να ερμηνεύσει και να ανασυστήσει την προέλευση τής μορφής και τής σημασίας κάθε λέξης. Είναι μια ιδιαίτερα επίπονη όσο και ελκυστική επιστημονική προσπάθεια, μια περιπλάνηση με τελικό σκοπό την αναζήτηση τής ρίζας τής λέξης μέσα από τις μαρτυρίες ομοειδών λέξεων από άλλες συγγενείς γλώσσες κι από την ίδια τη γλώσσα, μια περιπλάνηση συχνά από δρόμους δύσβατους, χαμένους μέσα στον χρόνο, ακολουθώντας τα ίχνη μεταβολών που έχουν επέλθει στη φθογγική σύσταση, τη γραμματική δομή και τη σημασία τής λέξης.

Σε αυτή τη δημιουργική περιπλάνηση ο ετυμολόγος δεν πορεύεται αυθαίρετα, χωρίς πυξίδα. Η γλωσσική επιστήμη, μέσα από την έρευνα πολλών χρόνων, έχει καθορίσει τη μεθοδολογία επανασύνθεσης (reconstruction) και ερμηνείας τής μορφής και, πιο δύσκολα- λόγω τής ρευστότητάς της και των ποικίλων εξωγλωσσικών συνθηκών-, τής σημασίας των λέξεων. Ετσι ελέγχεται επιστημονικά και η αποδοχή ή μη μιας ετυμολογικής ερμηνείας.

Αμιγώς Ετυμολογικό Λεξικό για την προέλευση των λέξεων τής Νέας Ελληνικής έχουμε μόνο το Λεξικό τού αείμνηστου καθηγητή τής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τού Νικολάου Ανδριώτη (σε 3η μεταθανάτια έκδοση τού 1983) και το ημιτελές (μέχρι και το γράμμα Π) ετυμολογικό Λεξικό τού Κωνσταντίνου Δαγκίτση (1978-1984). Περισσότερο έχουμε ερμηνευτικά λεξικά που περιλαμβάνουν και ετυμολογία, στηριγμένη σε επιστημονικά δεδομένα. Τέτοια είναι κυρίως: α) Το ημιτελές (μέχρι το Δ) Ιστορικόν Λεξικόν τής τε Κοινής και των ιδιωμάτων, το γνωστό ως Λεξικό τής Ακαδημίας Αθηνών, το πρώτο που καθιέρωσε την επιστημονική ετυμολόγηση των λέξεων τής Νέας Ελληνικής. β) Το Λεξικό τής Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας τού καθηγητή Εμμ. Κριαρά· γ) Το Λεξικό τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας τού γράφοντος, το οποίο περιλαμβάνει συστηματική επιστημονική ετυμολογία όλων των λημμάτων τής Νέας Ελληνικής. δ) Το Λεξικό τής Κοινής Νεοελληνικής τού Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη, που περιλαμβάνει επιστημονική ετυμολογία των νεοελληνικής προελεύσεως λέξεων.

Η ταυτότητα και η πληρότητα

Αυτό που ξεχωρίζει αυτομάτως το άρτι εκδοθέν Ετυμολογικό Λεξικό τής Νέας Ελληνικής είναι η πληρότητα τού περιεχομένου του. Για πρώτη φορά σ΄ ένα ειδικό ετυμολογικό λεξικό ετυμολογούνται συστηματικά καιόσες λέξεις είναι αρχαίας ή μεσαιωνικής προελεύσεως. Ετσι, ο αναγνώστης έχει πληροφορίες για την ετυμολογική προέλευση όλων των λέξεων τής Νέας Ελληνικής, χωρίς να χρειάζεται να ανατρέξει σε δυσεύρετα και συχνά δυσνόητα για τον μη ειδικό ετυμολογικά λεξικά των παλαιοτέρων περιόδων τής Ελληνικής.

Ο,τι αποτελεί κατεξοχήν την «ταυτότητα» αυτού τού Λεξικού είναι η διάρθρωσή του σε δύο άξονες: α) στον ιστορικοσυγκριτικό άξονα· εξετάζεται η ετυμολογική προέλευση και η σχέση κάθε λέξης με ομόρριζα άλλων συγγενών γλωσσών. Στον άξονα αυτόν ο λεξιλογικός θησαυρός τής Ελληνικής τοποθετείται στον ευρύτερο εκφραστικό στίβο τής Ευρώπης και τού ευρωπαϊκού πολιτισμού, και β) στον διαχρονικό- συγχρονικό άξονα· εξετάζεται η ετυμολογική σύνδεση τής λέξης με άλλες ελληνικές λέξεις, με τα ομόρριζα, τα παράγωγα και τα σύνθετα κάθε λέξης, κατά τρόπο που να φαίνεται ανάγλυφα η οργάνωση τού λεξιλογίου τής Ελληνικής κατά ετυμολογικές οικογένειες. Αυτή η διπλή διάρθρωση τής ετυμολογίας συνιστά, στην πράξη, μια ολιστική θεώρηση και μαζί μια πρόταση για τη μελέτη τής ετυμολογίας αλλά και για τη σύνταξη σύγχρονων ετυμολογικών λεξικών κάθε γλώσσας. Επίσης είναι φανερό ότι αυτή η θεώρηση τής ετυμολογίας δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιηθεί δημιουργικά και ελκυστικά η ετυμολογία στη διδασκαλία τής Ελληνικής.

Στην εξερεύνηση των φανερών αλλά και των αφανών αρμών που συνδέουν μεταξύ τους ετυμολογικά τις λέξεις στον ιστορικοσυγκριτικό άξονα, ο αναγνώστης έκπληκτος παρακολουθεί σε κάθε σχεδόν λήμμα το εννοιολογικό-σημασιολογικό νήμα που συνδέει λέξεις, όπως:βίος- ζωή - υγιής, γελώ- γαλήνη- γλήνηαλλά και αγγλ. clean και γερμ. klein, έδεσμα- δόντι- οδύνη- ωδίνες αλλά και αγγλ. eat και γερμ. essen και ισπαν. comer, έπομαι- οπαδός και γαλλ. suivre, αγγλ. second, γαλλ. societe, αγγλ. society, έχω- έξη- σχέση- σχεδόν- σχήμα- εξής- οχυρός, άφιξη εφικτός- ικανός- ικέτης- καθήκον προίκα, κείμαι- κοίτη- κοιτώνας- κοιτάζω- κοιμούμαι- κειμήλιο αλλά και αγγλ. city, civil, κύηση- κύμα- κύρος - κύριος- έγκυος- κοίλος, αλλά και αγγλ. caveκ.τ.ό.!

Παραλλήλως, στον διαχρονικό -συγχρονικό άξονα, δηλαδή στα ετυμολογικά πεδία, αναδεικνύονται όλος ο εκφραστικός πλούτος αλλά και η σημασιολογική διάχυση μιας λέξης μέσα από τα παράγωγα και τα σύνθετά της. Ετσι λ.χ. στο ετυμολογικό πεδίο τού λήμματος πόλεμος έχουν ενταχθεί τα παράγωγα πολεμ-ικός, πολέμ-ιος, πολεμ-ώ, πολεμ-ίστρα, καθώς και τα σύνθετα από πολεμο-(πολεμο-χαρής, πολεμο-κάπηλος, πολε- μο-παθής κ.ά.) και σε-πόλεμος (εμπόλεμος, πετρο-πόλεμος, εμπειροπόλεμος κ.ά.),-πολεμώ (-πολέμηση) (κατα-πολεμώ, κατα-πολέμηση κ.ά.). Η επικοινωνιακή βαρύτητα

Το Ετυμολογικό Λεξικό δεν είναι απλή ξηρή πληροφόρηση για την προέλευση των λέξεων. Είναι ένα «σκάψιμο», μια διερεύνηση σε ό,τι υπάρχει γύρω από την προέλευση τής λέξης και ό,τι φωτίζει τη μορφή και τη σημασία της. Είναι, τρόπον τινά, η ανίχνευση τήςιστορίας τής λέξης, που εφόσον πρόκειται για αρχαίας προελεύσεως λέξη γίνεται με παράδειγμα και παραπομπή. Δοθέντος δε ότι οι αρχαίας προελεύσεως νεοελληνικές λέξεις είναι ένα τεράστιο πλήθος, η αρχαία ή αρχαιότερη σωζόμενη μνεία είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική. Οπου επιτρέπουν τα δεδομένα και επιβάλλει η «επικοινωνιακή βαρύτητα» τής λέξης, επιδιώξαμε και μια πιο αναλυτική εξιστόρηση τής σημασιολογικής πορείας τής λέξης.

Ετσι, στο λήμμαπρόσωποσημειώνουμε:

Εκτός από την αρχική κοινή σημ. «εμπρός μέρος τού κεφαλιού,όψη», η λ.απέκτησε κατά την Αρχαιότητα τη σημ. «προσωπείο, προσωπίδα» και δήλωνε τους προσωπιδοφόρους ηθοποιούς ή κωμαστές (πβ. Δημοσθ. Περίπαραπρ.287.ος εν ταις πομπαίς άνευ του προσώπου κωμάζει). Ως εκ τούτου,κατά την ελληνιστική εποχή η λ. αναφερόταν επίσης στους χαρακτήρες θεατρικών ή λογοτεχνικών έργων (πβ. Πολυβ. Ιστ. 8.11.5: ουδείς αν επέσχε συν καιρώ ποιήσασθαι μετάβασιν επί το της Ελλάδος όνομα και πρόσωπον) και κατέληξε στη σημ. «άνθρωπος, άτομο» (Κ.Δ. Επιστ. Ιούδα 16: και το στόμα αυτών λαλεί υπέρογκα, θαυμάζοντες πρόσωπα ωφελείας χάριν). Στους μεταγενέστερους γραμματικούς πρωτοαπαντά επίσης η χρήση τής λ. πρόσωπονως γραμματικού όρου (πβ. Απολλων. Δυσκ. Περί αντων.

2.1,1.11:θέματα δε ίδια κατά αριθμόν και πρόσωπον και πτώσιν).

Ενα ετυμολογικό λεξικό που εξ ορισμού απεικονίζει την περιπέτεια των λέξεων μιας γλώσσας πρέπει, πέρα από την έγκυρη πληροφορία, να προσελκύει τον αναγνώστη να το διαβάσει και να μπορεί εύκολα να το κατανοήσει. Ετσι προχωρήσαμε στον εμπλουτισμό τού Λεξικού με πλήθος ποικίλων Σχολίων, ώστε να διαβάζεται και να μην αποτελεί απλώς βιβλίο αναφοράς και ευκαιριακής αναζήτησης πληροφοριών. Π.χ. στο λήμμα πατάτα υπάρχει το εξής σχόλιο:

Η πατάτα προέρχεται από τη Ν. Αμερική. Οι Ισπανοί κατακτητές έφεραν στην Ευρώπη το φυτό τού οποίου οι καρποί αποτελούσαν βασική τροφή των Ινκας και μαζί με αυτό την ονομασία patata, με την οποία τη γνωρίζουμε σήμερα. Ωστόσο, πριν καθιερωθεί η λ. πατάτα στα Ελληνικά, το φυτό και ο καρπός του είχε ονομαστεί από τους λογίους ήδη από τις αρχές τού 19ου αιώναγεώμηλον, δηλ. «μήλο τής γης», αποδίδοντας έτσι στα Ελληνικά τη γαλλική ονομασία τού φυτού pomme de terre. κ.λπ. κ.λπ.

Στον ίδιο σκοπό αποβλέπουν και οι ένθετοι ετυμολογικοί Πίνακες με συγκεντρωτικές πληροφορίες για την προέλευση ορισμένων κατηγοριών λέξεων, π.χ. λέξεων από την Αγγλική, τη Γαλλική, την Τουρκική κ.λπ., λέξεων από κύρια ονόματα, εξελληνισμένων ξένων λέξεων κ.λπ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον (για την ιστορία τής Ελληνικής και όχι μόνον) έχει η συγκέντρωση των αντιδανείων, λέξεων που από την Ελληνική πέρασαν σε ξένη γλώσσα, για να ξαναγυρίσουν πάλι στα Ελληνικά με την ίδια ή άλλη σημασία.

Το Ετυμολογικό Λεξικό είναι πηγή για την καλύτερη γνώση τής ελληνικής γλώσσας, για τη διδασκαλία τής Ελληνικής στο Σχολείο (ρίζες λέξεων - οικογένειες λέξεων- παράγωγα ή σύνθετα), για την ορθογραφία τής Ελληνικής, για την ιστορία τής ελληνικής γλώσσας, για τον ελληνικό πολιτισμό, για τη σχέση τής Ελληνικής με τις άλλες γλώσσες (δάνεια- αντιδάνεια- ελληνογενείς λέξεις- σχέση με Τουρκική, Ιταλική, Γαλλική, Αγγλική, Σλαβικές γλώσσες κ.ά.).

Γενικά, ένα ετυμολογικό λεξικό είναι η ιστορία τής προέλευσης και τής εξέλιξης των λέξεων μιας γλώσσας και μέσα από τις λέξεις και τις σημασίες τους είναι μια ιστορία των εννοιών με τις οποίες εκφράστηκε ένας πολιτισμός.