Διανοούµενος µικροαστός πέφτει σε τέλµα

Εναν ήρωα αντιπροσωπευτικό του 20ού αιώνα περιγράφει ο Ιταλό Σβέβο στο πρώτο του µυθιστόρηµα, κυκλοφορηµένο το 1893

• ιταλο σβέβο
• Μια ζωή
• Μετάφραση Στέλλα Πεκιαρίδη, Επιμέλεια Μαρία Σπυριδοπούλου, Εκδόσεις Ροές, 2011, τιμή 18,11 ευρώ

Το πρώτο αυτό µυθιστόρηµα του Σβέβο κυκλοφόρησε το 1893, πέρασε απαρατήρητο και επανακυκλοφόρησε ύστερα από 30 χρόνια. Και όµως, εδώ θα βρούµε όλες τις αρετές που διακρίνουν το αδιαµφισβήτητο αριστούργηµά του, Η συνείδηση του Ζήνωνα: την καταβύθιση του ήρωα στον εσωτερικό του κόσµο, την αµφιθυµική στάση απέναντι στην κοινωνία και στη ζωή, το αίσθηµα της αποτυχίας και την αίσθηση της παραίτησης.


 Ο νεαρός Αλφόνσο Νίτι, ο διανοούµενος ήρωας του Σβέβο, µοιάζει πολύ µε τον Φρεντερίκ Μορό, κεντρικό ήρωα της Αισθηµατικής αγωγής του Φλοµπέρ. Και οι δύο φιλοδοξούν να αλλάξουν περιβάλλον και τρόπο ζωής και να πετύχουν. Και οι δύο αποτυγχάνουν. Ωστόσο οι οµοιότητες σταµατούν εδώ. Γιατί ενώ ο Μορό καταλήγει να χαθεί µέσα στο τέλµα της µικροαστικής ζωής, ο ήρωας του Σβέβο φθάνει στην ακραία έκφραση της αποτυχίας: οδηγείται στην αυτοκτονία. Υπό την έννοια αυτή είναι αντιπροσωπευτικός τύπος του 20ού και όχι του 19ου αιώνα – άρα προδροµικός µιας κοινωνίας στην οποία αποτυγχάνει να ενταχθεί. Και βέβαια, όταν κανείς διαβάζει Σβέβο, διαβάζει έναν από τους πιο ατµοσφαιρικούς και σπουδαίους ευρωπαίους συγγραφείς. 

Γιόζεφ Ροτ και Ιταλο Σβέβο

• Δεν είναι πολύς καιρός που κυκλοφόρησε στα ελληνικά (από τις εκδόσεις Ροές - Printa) ένα από τα πιο εμβληματικά μυθιστορήματα της Mitteleuropa, της Μεσευρώπης που θρηνούσε ή απλώς αποδεχόταν το τέλος των αυτοκρατοριών. Το «Εμβατήριο Ραντέτσκι» του Γιόζεφ Ροτ, το αριστούργημα για τις τελευταίες ημέρες της διπλής μοναρχίας Αυστρίας - Ουγγαρίας, βρίσκεται εις διπλούν στα ελληνικά βιβλιοπωλεία. Στα γερμανικά κυκλοφόρησε το 1935, αλλά η ελληνική του έκδοση το 2009 έγινε σχεδόν ταυτόχρονα από δύο εκδοτικούς οίκους, τις «Ροές» (μετ. Δημήτρης Δημοκίδης) και την «Αγρα» (μετ. Μαρία Αγγελίδου). Ποια μετάφραση να διαλέξει ο αναγνώστης; Να, ένα αναπάντεχο ερώτημα που προέκυψε από μία αναπάντεχη εκδοτική - μεταφραστική συγκυρία.

• Η περίπτωση μου θύμισε μία ανάλογη που είχε συμβεί το 2007 και αφορούσε και πάλι ένα μεγάλο συγγραφέα του Μεσοπολέμου, τον εκ Τεργέστης (δηλαδή κληρονόμο της αυστρο-ουγγρικής αυτοκρατορίας) Ιταλο Σβέβο. Πρόκειται για το θαυμάσιο μυθιστόρημα «Σύντομο αισθηματικό ταξίδι» (που κυκλοφόρησε στα ιταλικά τη δεκαετία του 1920). Αυτό το βιβλίο του Σβέβο κυκλοφόρησε σχεδόν ταυτόχρονα στα ελληνικά το 2007 (έπειτα από δεκαετίες δηλαδή από την πρώτη έκδοση) από δύο ελληνικούς εκδοτικούς οίκους, τον «Σοκόλη» (στην ωραία κλασική σειρά του, σε μετάφραση Ηβης Καζαντζή) και από την «Κασταλία», σε μετάφραση Μαρίας Σπυριδοπούλου.

• Συμπτώσεις για δύο κορυφαίους συγγραφείς της Ευρώπης του Μεσοπολέμου, τον Γιόζεφ Ροτ και τον Ιταλο Σβέβο, πραγματικές κορυφές της λογοτεχνίας, που στα ελληνικά ευτύχησαν εις διπλούν και με καλές μεταφράσεις δεκαετίες μετά την πρώτη έκδοση των συγκεκριμένων βιβλίων τους. Δεν ξέρω ποια είναι τα συναισθήματα των εκδοτών, που βλέπουν συναδέλφους τους με αντίστοιχες ιδέες την ίδια χρονική συγκυρία. Και τι να σκεφτεί κανείς για τους μεταφραστές, που ιδίως στην περίπτωση του ογκώδους και πυκνού «Εμβατηρίου Ραντέτσκι», επένδυσαν μήνες και μήνες σκληρής πνευματικής εργασίας. Κερδισμένος, πάντως, είναι ο Ελληνας αναγνώστης που έχει να επιλέξει ανάμεσα σε καλές μεταφράσεις σπουδαίων έργων της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Είναι κέρδος να έχουμε στη γλώσσα μας αυτά τα έργα. Ακόμη και εις διπλούν.

• Tου Νικου Βατοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Πέμπτη, 6 Aυγούστου 2009